കദംബനും ദശൂരനും സംബന്ധിച്ച ഈ കഥാരഥം വഴി, ഭാവിയിൽ ലോകങ്ങളുടെ അധിപതിയായി ഉയരാൻ നിനക്ക് കഴിയുമെന്ന് സൂചിപ്പിച്ചുകൊണ്ട്, ആ മഹാപുരുഷൻ രാമനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: "രാമാ, ഈ ലോകം എന്നതിൽ 'ഇത് നിലവിലില്ല' എന്നുറപ്പിച്ചാൽ, എല്ലാ ബന്ധങ്ങളും എവിടെയും ഉപേക്ഷിക്കണം. കാരണം, അന്വേഷിക്കുന്നവർക്കു നിലവിലില്ലാത്തത് എവിടെയും കയറില്ല. എന്നാൽ, ഈ ലോകം നമുക്ക് കാണുന്നപോലെ സത്യമാണെങ്കിൽ, നിനക്കിൽ നിന്ന് എന്താണ് അകന്നുപോയത്? അതെല്ലാം ആത്മാവിൽ തന്നെ നിലനിൽക്കട്ടെ; അതിനെ നിന്റെ സ്വയം എന്ന് കരുതിയാണോ നീ ബന്ധിതനാവുന്നത്? പക്ഷേ, ഈ ലോകം നിലവിലില്ലെന്ന് ഉറപ്പിച്ചാലും, സ്ഥിരവും അസ്ഥിരവും ആയതിൽ ധ്യാനബദ്ധത എങ്ങനെ തുടരും? രാമാ, ഈ ലോകം നിലവിലില്ലെന്നതും, ഇല്ലാത്തതുമല്ലെന്നതും സത്യമാണ്; അതു സ്വയം ഉദിക്കുന്ന പ്രത്യക്ഷത മാത്രം, അതാണ് ഇത്രയും വൈവിധ്യമായി പ്രകടമാകുന്നത്. ഇവിടെ എന്തും ഒരു കര്ത്താവാൽ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടതല്ല, അല്ലെങ്കിൽ അകർമ്മാവാൽ ക്രമത്തിൽ സംഭവിക്കുന്നതുമല്ല; അത് സ്വയം പ്രകാശിക്കുന്നു, കര്ത്താവും കര്മ്മവും എന്ന ധാരണകളെ അതിജീവിച്ചാണ്. ഈ ലോകജാലം കര്ത്താവില്ലാത്തതായിരിക്കാം, അല്ലെങ്കിൽ കര്ത്താവുള്ളതായിരിക്കാം; എന്നാൽ നിന്റെ നിർമ്മലമായ മനസ്സിനെ ഇതുമായി യാതൊരു വിധത്തിലും ബന്ധിപ്പിക്കരുത്. ആത്മാവ് എല്ലാ ഇന്ദ്രിയങ്ങളെയും അതിജീവിച്ച്, ഇവിടെ ഒരു ജഡവസ്തുവുപോലെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു; അതിനെ ഞാൻ അകർമ്മാവായി കാണുന്നു, ലോകം വെറും യാദൃശ്ചികത്വത്തിൽ ഉദിക്കുന്നു. യാദൃശ്ചികത്വത്തിൽ എന്തെങ്കിലും ഉദിച്ചാൽ, അതിൽ ധ്യാനമെന്ന ബന്ധനം കുട്ടികൾക്കാണ്, ജ്ഞാനികൾക്കല്ല. ഈ ലോകം ഒരിക്കലും ശാന്തമല്ല, രാമാ, അതുപോലെ അതു ഒരിക്കലും നശിക്കുകയുമില്ല; അനന്തമായി വീണ്ടും വീണ്ടും അതു പ്രത്യക്ഷപ്പെടുകയും, ഭാവനയിലൂടെയും കാണപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു. ഈ ലോകം ഒരിക്കലും സത്യത്തിൽ നിലവിലില്ല, അതുപോലെ അതു ശാശ്വതവുമല്ല; കാരണം അത് എല്ലായ്പ്പോഴും ക്ഷയിക്കുകയും നശിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു; അതിനാൽ അതു നിത്യമായതല്ലെന്ന് നാം തിരിച്ചറിയുന്നു. ഇവിടെ കര്ത്താവ് എല്ലാ ഇന്ദ്രിയങ്ങളെയും അതിജീവിച്ച്, അവയുടെ വിചാരങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതനായി പ്രവർത്തിക്കുമ്പോൾ, അവനു പ്രവർത്തിക്കുമ്പോഴും ഒരിക്കലും ക്ഷീണം അനുഭവപ്പെടുകയില്ല. അതിനാൽ, ഈ ക്രമം, ഭാവവും അഭാവവും എന്ന നിലയിൽ, മനസ്സിൽ നിന്നു ഉദിച്ചിട്ടുള്ളതും, സ്ഥിരവുമാണ്, അത് നശിക്കില്ല. നൂറുവർഷം ജീവിച്ചാലും, അതു അനന്തമായ കാലത്തിന്റെ ഒരു ചെറിയ ഭാഗം മാത്രമാണ്; അത്തരമൊരു ദീർഘായുസ്സിൽ ആശ്രയം വയ്ക്കുന്നവനു യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ എന്താണ് ലഭിക്കുന്നത്? ലോകത്തിലെ സ്ഥിതികൾ സ്ഥിരമാണെങ്കിൽ, അതിൽ ബന്ധം യോജിച്ചതല്ല; ജഡവും ചൈതന്യവും തമ്മിൽ യഥാർത്ഥത്തിൽ യോജനം എങ്ങനെയാകും? ലോകസ്ഥിതികൾ അസ്ഥിരമാണെങ്കിൽ, അവയിലേക്കുള്ള ബന്ധവും യോജിച്ചതല്ല;泡പ്പോലുള്ള അസ്ഥിരമായ വസ്തുക്കൾ അവസാനം ദുഃഖം മാത്രം നൽകും. മഹാബാഹുവായ രാമാ, ആത്മാവിനും ലോകസ്ഥിതികൾക്കുമിടയിലെ ബന്ധം, സ്ഥിരമായതിലോ അസ്ഥിരമായതിലോ പ്രകാശിക്കുന്നതല്ല;泡വും പർവ്വതവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം പോലെയാണ് അതു. ആത്മാവ് എല്ലാം ചെയ്യുന്നവനാണെങ്കിലും, ഒന്നും ചെയ്യാത്തവനെന്നപോലെ നിലകൊള്ളുന്നു; ചുറ്റുമുള്ളതിൽ പ്രകാശം ചെലുത്തുന്ന വിളക്കുപോലെയാണ് അവൻ. പ്രവർത്തിച്ചും ഒന്നും ചെയ്യാത്തവനാണ് അവൻ, സൂര്യൻ ദിനചര്യ നിർവ്വഹിച്ചിട്ടും സ്വസ്ഥനായി നിലകൊള്ളുന്നതുപോലെ; ചലിച്ചാലും, സ്വന്തം സ്ഥിതിയിൽ ഉറപ്പായി നിലകൊള്ളുന്നു, സൂര്യനുപോലെ. ഈ ലോകം എവിടെയോ നിന്നോ ഉദിച്ചതുപോലെയാണ്—ചുഴലിക്കാറ്റ്, വെള്ളപ്പൊക്കത്തിൽ ചുറ്റുന്ന വെള്ളം, അല്ലെങ്കിൽ പൊടിക്കാറ്റ്—all wide-spread. രാമാ, നീ ഈ സത്യം കൃത്യമായി തിരിച്ചറിഞ്ഞു, ശുദ്ധമായ ജ്ഞാനോപായങ്ങളാൽ മനസ്സിനെ ശുദ്ധീകരിച്ച് പരിശോധിച്ചാൽ, ഉദ്ദേശ്യത്തിൽ മാനസിക നിർമ്മാണം യോജിച്ചതല്ല; ദഹനശലാകയുടെ വൃത്തം, സ്വപ്നം, മായാജാലം എന്നിവയിൽ ഭാവനയ്ക്ക് സ്ഥാനം എവിടെയാണ്? പെട്ടെന്നു പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട ജീവി സൗഹൃദത്തിന് അർഹനല്ല; മായാസ്വഭാവമുള്ള ലോകജാലത്തിൽ ആശ്രയം വയ്ക്കുന്നവനും അർഹനല്ല. ചന്ദ്രനിൽ ചൂടിനും, സൂര്യനിൽ തണുപ്പിനും, മാരുഭൂമിയിലെ മിഥ്യാജലത്തിൽ വിശ്വാസം വയ്ക്കാത്തതുപോലെ, ലോകത്തിൽ ആശ്രയം വയ്ക്കരുത്. നീ ചിന്താവ്യക്തിയെ കാണുന്നതുപോലെയും, സ്വപ്നത്തിലെ ജനങ്ങളെ കാണുന്നതുപോലെയും, രണ്ടുചന്ദ്രന്മാരുടെ ആശയക്കുഴപ്പത്തെ കാണുന്നതുപോലെയും, ഈ ലോകവും ഭാവനയിൽ നിന്നാണ് ജനിച്ചതെന്ന് കാണണം. ഭാവനയുടെ തേജസ്സിൽ നിന്നുള്ള ആന്തരികബന്ധം ഉപേക്ഷിച്ച്, നിന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവത്തിൽ ഈ ലോകത്തിൽ സ്വതന്ത്രനായ് ജീവിക്കണം, പാപശൂന്യനായവനേ. അകർമ്മത്വത്തിൽ സ്ഥിരമായ ആത്മാവിന്, പ്രവർത്തികളിൽ ഏർപ്പെട്ടാലും, എല്ലാ അവസ്ഥകളിലും നിലകൊള്ളുകയും അതിനെ അതിജീവിക്കുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ, അവനു കര്ത്തൃത്വമോ ഏജൻസിയോ ഇല്ല. ഈ ക്രമം വെറും സമീപ്യത്തിൽ നിന്നാണ് ഉദിക്കുന്നത്; വിളക്കിന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ പ്രകാശം ഉദിക്കുന്നതുപോലെയാണ് അതു. മേഘങ്ങളുടെ സാന്നിധ്യത്തിൽ, വെളുത്ത മല്ലിപ്പൂക്കൾ സ്വയം വിരിയുന്നതുപോലെ, ആത്മാവിന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ തന്നെ മൂന്നുലോകവും നിലനിൽക്കുന്നു. സൂര്യൻ ആഗ്രഹമില്ലാതെ ആകാശത്തിൽ നിലകൊള്ളുമ്പോഴും, ദേവൻ സ്ഥിതി ചെയ്യുമ്പോൾ പ്രവർത്തിയുടെ മഹത്വം ഉദിക്കുന്നതുപോലെ, അതുപോലെയാണ് കര്മ്മം നടക്കുന്നത്. രത്നത്തിന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ പ്രകാശം ഉദിക്കുന്നതുപോലെ, ദൈവത്തിന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ ലോകങ്ങളുടെ വിവിധത്വം സ്വയം നിലനിൽക്കുന്നു. അതിനാൽ, ആത്മാവിൽ കര്ത്തൃത്വവും അകർമ്മത്വവും നിലനിൽക്കുന്നു; ആഗ്രഹരഹിതനായത് കൊണ്ട് അത് അകർമ്മാവാണ്, പക്ഷേ സാന്നിധ്യത്തിൽ കര്ത്താവും. ആത്മാവ് എല്ലാ ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ അതിജീവിച്ചതിനാൽ, അത് കര്ത്താവോ ഭോക്താവോ ജീവികളുടെ കര്ണ്ണക്കാരനോ അല്ല; എന്നാൽ ഇന്ദ്രിയങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ടു നിന്നാൽ, അതു തന്നെ കര്ത്താവും ഭോക്താവുമാവുന്നു. പാപശൂന്യനായവനേ, ആത്മാവിൽ രണ്ട് നിലകളാണ്—കര്ത്തൃത്വവും അകർമ്മത്വവും. ഏത് നിലയെ നീ പരമശ്രേയസ്സായി കാണുന്നുവോ, അതിൽ ആശ്രയം വയ്ക്കുകയും അതിൽ സ്ഥിരതയോടെ നിലകൊള്ളുകയും ചെയ്യണം. ‘എവിടെയും ഞാൻ അകർമ്മാവാണ്’ എന്ന ഉറച്ച വിശ്വാസത്തോടെ, യാദൃശ്ചികത്വത്തിൽ ഉദിക്കുന്ന കര്മ്മങ്ങൾ ചെയ്യുമ്പോഴും, നീ അസ്പർശനനായിരിക്കും. അകർമ്മത്വബോധത്തോടെ, ഭോഗാസക്തി ഉദിച്ചാലും, അതിൽ മനസ്സു ലയിക്കാത്തവനു അതു രുചികരമാവില്ല. ‘ഇവിടെ ഞാൻ ഒന്നും ചെയ്യുന്നില്ല’ എന്ന ഉറച്ച ബോധം ഉണ്ടെങ്കിൽ, അവിടെ ഭോഗങ്ങളുടെ കൂട്ടത്തിൽ ആരാണ് ആഗ്രഹം പുലർത്തുകയോ ഉപേക്ഷിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നത്? അതുകൊണ്ടു, എപ്പോഴും ‘ഞാൻ അകർമ്മാവാണ്’ എന്ന ധ്യാനത്തിൽ നിലകൊള്ളണം; അതിനാൽ പരമസമത്വം, അമൃതത്വത്തിന്റെ സാരമായ സമാധി, ശേഷിക്കും. പക്ഷേ, രാമാ, നീ ആഗ്രഹിച്ചാൽ, ‘എല്ലാം ഞാൻ ചെയ്യുന്നു’ എന്ന നിലയിൽ, മഹാകര്ത്താവ് എന്ന ധാരണയിൽ നിലകൊള്ളാം; അതും പരമാവസ്ഥയാണെന്ന് അറിയണം. ഞാനാണ് ഈ മുഴുവൻ മായാലോകം നിർവ്വഹിക്കുന്നത് എന്നിടത്ത്, മറ്റൊരുവനു ആകർഷണവും ദ്വേഷവും എങ്ങനെ ഉണ്ടാകും? കാരണം, യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ മറ്റൊരുവൻ ഇല്ലല്ലോ.