രാഘവാ, ഒരാളുടെ അഹങ്കാരം പൂര്ണമായി ശമിച്ചാല് ആസ്വാദനങ്ങളുടെ രോഗങ്ങള് anymore ആസ്വാദ്യമായതല്ല; ഒരാള് പൂര്ണതൃപ്തനാകുമ്പോള് വിഷം കലര്ന്ന രുചികള് ആസ്വാദ്യമായിട്ടില്ലാത്തതുപോലെ, ആസ്വാദനങ്ങള്ക്കും ആകര്ഷണമില്ല. ആസ്വാദ്യങ്ങളില് ഇനിയും ആനന്ദം കണ്ടെത്താനാകാതിരുന്നാല് ആ വ്യക്തിക്ക് സത്യമാര്ഗ്ഗത്തിലേക്ക് മുന്നോട്ട് പോകാം; അന്ധകാരം നീങ്ങിയാല് മനസ്സിന് മറ്റെന്താണ് തേടാനാവുക? രാഘവാ, അഹങ്കാരാന്വേഷണം ഉപേക്ഷിച്ചും സ്വയം ഉറച്ച മനസ്സോടെ പ്രവര്ത്തിച്ചും ഒരാള്ക്ക് ഈ ലോകസമുദ്രം കടക്കാന് സാധിക്കും. "ഞാന് ഇല്ല; എനിക്കൊന്നുമില്ല; എന്നില് നിന്ന് വേറൊന്നുമില്ല; എല്ലാം ഞാനാണ്" എന്ന ബോധം മനസ്സില് ദൃഢീകരിച്ചാല് മഹാത്മാവിന് പരമാവസ്ഥ പ്രാപിക്കാം. ഇനി കേള്ക്കൂ, ദാമന് എന്നവരും മറ്റു അസുരന്മാരും പുറപ്പെട്ട ശേഷം, പര്വ്വതംപോലെയുള്ള ശംബരനഗരിയില് എന്താണ് സംഭവിച്ചതെന്ന് പറയാം. ശരദ്കാലത്ത് ആകാശം മേഘരഹിതമാകുന്നതുപോലെ, ശംബരന്റെ സൈന്യം ദേവന്മാര് നശിപ്പിച്ചതിനുശേഷം നഗരത്തില് കുഴപ്പം നിറഞ്ഞു. ദേവന്മാര് ശത്രുസൈന്യം തകര്ത്തതിനെത്തുടര്ന്ന് ആ അസുരന് കുറേ വര്ഷങ്ങള് കഴിഞ്ഞു. പിന്നെ വീണ്ടും ദേവന്മാരെ സംഹരിക്കാനാഗ്രഹിച്ച ശംബരന് ആലോചിച്ചു: "ദാമനും മറ്റുള്ളവരും എന്റെ മായയിലൂടെ സൃഷ്ടിച്ചവരാണ്; അവരെ യഥാര്ത്ഥമായെന്ന് ഞാന് ഭ്രമിച്ചു കരുതി; യുദ്ധത്തില് ഈ അഹങ്കാരവും ഭ്രമം മാത്രമായിരുന്നു." "ഇനി ഞാന് മറ്റൊരു അസുരവൃന്ദം മായയിലൂടെ സൃഷ്ടിക്കും; അവരെ ആത്മവിദ്യയില് പ്രാവീണ്യമുള്ളവരാക്കും, വിവേകശക്തിയുള്ളവരാക്കും. അവര് സത്യം തിരിച്ചറിയുമ്പോള് അഹങ്കാരം സ്വീകരിക്കാതെ ദേവന്മാരെ ജയിക്കും." ഇങ്ങനെ ചിന്തിച്ച ശംബരന് സമുദ്രം ബുധ്ബുദങ്ങള് സൃഷ്ടിക്കുന്നതുപോലെ മായയിലൂടെ പുതിയ അസുരപ്രമുഖന്മാരെ സൃഷ്ടിച്ചു. അവര് സര്വ്വജ്ഞരും, ജ്ഞേയങ്ങളില് പ്രാവീണ്യവും, രാഗദോഷരഹിതരും, പാപരഹിതരുമായിരുന്നു. സ്വന്തമായ ജ്ഞാനാനുസൃതമായി കര്ത്തൃത്വബോധമില്ലാതെ പ്രവൃത്തിച്ചവര്. ഭീമ, ഭാസ, ദൃട എന്നിങ്ങനെയുള്ള പേരുകള് അവര്ക്ക് ഉണ്ടായിരുന്നു. ലോകം മുഴുവന് പുല്ലുപോലെയാണെന്ന് അവര് കണ്ടു, ശുദ്ധീകരണത്തില് മനസ്സുനിര്ത്തി. അസുരര് ഭൂമിയില് എത്തിയപ്പോള് ആകാശം മുഴുവന് മൂടി, മഴക്കാലത്തിലെ മേഘങ്ങള് പോലെ ഗര്ജിച്ചു. വര്ഷങ്ങളോളം ദേവന്മാരുമായി സമനിലയില് യുദ്ധം നടത്തി; വിവേകശക്തിയാല് അഹങ്കാരത്തില് വീഴാതെ. "ഇത് എന്റേതാണ്" എന്ന ഭാവം അവരില് ഉദിച്ചാല് തന്നെ, "ഞാന് ആര്?" എന്ന അന്വേഷണത്തിലൂടെ അതു ഭ്രമമാണെന്ന് തിരിച്ചറിഞ്ഞു. അവരുടെ ശരീരം മിഥ്യയാണെന്നും, ശുദ്ധചൈതന്യമാണ് സത്യമെന്നും അവര് തിരിച്ചറിഞ്ഞു. "ഞാന് എന്നത് ഇല്ല; മറ്റൊന്നും ഇല്ല" എന്നത് ഉറപ്പിച്ച് അസുരരായി നിലകൊണ്ടു. അഹങ്കാരരഹിതരായി, വൃദ്ധിയും മരണവും ഭയപ്പെടാതെ, ജ്ഞാനികള് ചെയ്തതുപോലെ അനുസരിച്ച്, കര്ത്തൃത്വബോധമില്ലാതെ, മനസ്സു ആശക്തിയില്ലാതെ, മറ്റു അസുരര് കൊല്ലുമ്പോഴും കര്മ്മഫലത്തില് കുടുങ്ങാതെ, കര്ത്തൃത്വബോധമില്ലാതെ, യുദ്ധം കര്ത്താവിന്റെ കര്മ്മമായി ചെയ്തവരായിരുന്നു. വൈരാഗ്യവും ദ്വേഷരഹിതത്വവും സമദൃഷ്ടിയും അവര് നിലനിര്ത്തി. അങ്ങനെ ദേവസൈന്യത്തെ അഗ്നിപോലെ ദഹിപ്പിച്ചു, വെട്ടി, കത്തിച്ചു, നശിപ്പിച്ചു. ആ ക്രൂരമായ അസുരന്മാരാല് ദേവസൈന്യം പരാജയപ്പെട്ടു, ഹിമാലയത്തില് നിന്ന് ഗംഗാ ഒഴുകുന്നതുപോലെ ഓടി രക്ഷപെടുകയായിരുന്നു. അവരുടെ രക്ഷാര്ഥം ദേവതകള് ക്ഷീരസാഗരത്തില് വിശ്രമിക്കുന്ന വിഷ്ണുവിനോടു അഭയം തേടി. ആ ഭീതിയിലായ ദേവഗംഗയെ, പാമ്പുകള് പിന്തുടരുന്നപോലെ, വിഷ്ണു ആശ്വസിപ്പിച്ചു. ക്ഷീരസാഗരത്തിലെ ഗുഹയില് ദേവഗംഗ വിശ്രമിച്ചു; ശത്രുവിനെ നശിപ്പിക്കാന് ഭഗവാന് ഉയിര്ത്തുനില്ക്കുന്നതുവരെ അവിടെ നിന്നു. പിന്നീട്, ശൗരി എന്ന വിഷ്ണുവും ശംബരനും തമ്മില് ഭയാനകമായ യുദ്ധം നടന്നു; ലോകാന്തം പോലെയുള്ള ആ കലയില് പര്വ്വതങ്ങളും വംശങ്ങളും ഉന്മൂലനം ചെയ്തു. ആ യുദ്ധത്തില് നാരായണന് ശംബരനും അവന്റെ സൈന്യവും കീഴടക്കി, ശംബരന് വിഷ്ണുനഗരിയിലേക്കു പോയി. ആ യുദ്ധത്തില് ഭയപ്പെട്ടു ഓടിയ ദേവതകളെ വിഷ്ണു സ്വയം ശാന്തിപ്പിച്ചു, കാറ്റില് അണഞ്ഞ വിളക്കുപോലെ. അവര് വാസനകളില് നിന്നു മോചിതരായി സമാധാനം പ്രാപിച്ചു, അണഞ്ഞ വിളക്കിന്റെ അവസ്ഥപോലെ. അതുകൊണ്ടു രാമാ, വാസനകളാല് ബന്ധിതമായ മനസ്സാണ് കുടുങ്ങുന്നത്; വാസനകളില്ലാത്തപ്പോള് മോചിതമാവുന്നു. വിവേകശക്തിയിലൂടെ വാസനരഹിതാവസ്ഥയെ വേഗം പ്രാപിക്കണം. യഥാര്ത്ഥ സത്യത്തെ തിരിച്ചറിയുമ്പോള് വാസനകള് ദ്രവിച്ച് മനസ്സിന് സമാധാനം ലഭിക്കും, വിളക്ക് അണയുന്നതുപോലെ. ഇവിടെ യാഥാര്ത്ഥ്യമായി ഒന്നുമില്ല; കാണുന്നതെല്ലാം ഭ്രമം മാത്രമാണ്. ഭ്രമം പോലും യാഥാര്ത്ഥ്യമല്ല; ഇതാണ് ശരിയായ ബോധം. "വാസന"യും "മനസ്സ്"യും അര്ത്ഥം നല്കുന്ന പദങ്ങളാണ്; സത്യദൃഷ്ടിയിലൂടെ ഇരുവരും ദ്രവിച്ചാല് അതാണ് പരമാവസ്ഥ. ലോകം മുഴുവന് ആത്മാവാണ്; ആര് ആര് എന്ത് ഭ്രമിക്കുമെന്നു ചോദിക്കാനാവില്ല. ഭ്രമം യാഥാര്ത്ഥ്യമല്ല; ഇതാണ് ശരിയായ ദൃഷ്ടി. വാസനകളാല് നിറയുന്ന മനസ്സിന് ഇവിടെ ഒരു അവസ്ഥയുണ്ട്; അവ വാസനകളില് നിന്ന് മോചിതമായാല് അതാണ് മോക്ഷം. മനസ്സ് പല രൂപങ്ങള് സ്വീകരിക്കുന്നു, പാത്രം, വസ്ത്രം മുതലായവ പോലെ; എന്നാല് അതു മിഥ്യയാണെന്ന് തിരിച്ചറിഞ്ഞ് മനസ്സിനെ വേഗം ശാന്തമാക്കണം. മാലയോ പാമ്പോ പോലെയുള്ള രൂപങ്ങളിലേക്ക് മനസ്സ് മാറുന്നതുപോലെ, ഭയാനകവും പ്രകാശമുള്ള വൃക്ഷരൂപത്തിലേക്കും മാറുന്നു. രാഘവാ, ഭയാനകവും പ്രകാശവുമായ വൃക്ഷത്തിന്റെ സിദ്ധാന്തം നിനക്കുള്ളില് നിലനിര്ത്തുക; മാലയോ പാമ്പോ എന്ന സങ്കല്പം നിനക്ക് വേണ്ട. രാമാ, ഇതൊക്കെയാണു മുന്പ് എന്റെ പിതാവായ പദ്മജന്മാവു എന്നോട് പറഞ്ഞത്. ഇന്ന് അതേ ജ്ഞാനം ഞാന് നിന്നോട്, പരമബുദ്ധിയുള്ള ശിഷ്യനോട്, പങ്കുവെച്ചിരിക്കുന്നു.