ദീര്ഘകാലം കഴിഞ്ഞപ്പോള്, മനസ്സിന്റെ ചഞ്ചലതയും വിധിയുടെ ശക്തിയും മൂലം ആ രണ്ട് ദമ്പതിമാര് തമ്മില് പരസ്പരം അസ്വാരസ്യം പിറവിയെടുത്തു. കാലം കഴിയുംതോറും, സാരംഗന് വയസ്സിന്റെ ഭാരംകൊണ്ട് ക്ഷീണിച്ചു, അവന്റെ ശരീരം ഉണങ്ങിയ ഇലപോലെയായി, ശ്വാസം മന്ദമായ് വന്നു. ഭാര്യയിലും മക്കളിലും അവന് വൈരാഗ്യം കൈവരിച്ചു; അതോടൊപ്പം അത്യന്തം വൃദ്ധനായി, ദുർബലവും ശക്തിയില്ലാത്തവനായി, മരണത്തെ സ്വാഗതം ചെയ്തു. അവന്റെ രാജ്യം അര്ഥരഹിതമായ് മാറി, അത്യന്തം ദു:ഖം അനുഭവിച്ചവനായി അവന് പരസ്യമായി പ്രഖ്യാപിച്ചു. അങ്ങനെ, അവന് മഹത്തായ മൂഢതിയില് വീണു; കാട്ടിലെ ഭൂതത്തിനെപ്പോലെ ആ ഭ്രാന്ത് അത്യന്തം ദൃഢമായി അവനെ പിടിച്ചു. ആനന്ദങ്ങള്ക്കു മാത്രം ആസക്തനായ്, വിവേകമില്ലാതെ, അജ്ഞാനിയായി, ദുഷ്ടരോടു കൂട്ടുകൂടി, അവന് അന്ധകാരമുള്ള മൂഢതയുടെ കുഴിയില് വീണു. ആസക്തിയാല് ഹൃദയം ചുട്ടുപൊള്ളുന്ന അവനെ, മരണത്തിൻ്റെ പാശം പിടിച്ചു; പാമ്പ് തവളയെ പിടിക്കുന്നതുപോലെ, അവന് സഹായഹീനനായി നിലവിളിച്ചു. തന്റെ കര്മഫലങ്ങള് — നല്ലതും ചീത്തയും — അനുഭവിച്ചശേഷം, മറ്റൊരു ശരീരത്തില് അവന് ജനിച്ചു; ദുഷ്പ്രവൃത്തിയാല്, ഈ ജന്മത്തില് അവന് ഒരു മീനവനായി ജനിച്ചു. അവിടെ, നൂറു വര്ഷം മീനവന്റെ ജീവിതം നയിച്ച്, അനവധി ദു:ഖങ്ങളാൽ മനസ്സു തളര്ന്നു, അവന് വൈരാഗ്യം പ്രാപിച്ചു. "ഇഹലോകജീവിതം ദു:ഖമാണ്" എന്ന് ആലോചിച്ചവന്, ആ അവസ്ഥയില് നിന്നു വീണു, സൂര്യവംശത്തില് മഹാരാജാവായി ജനിച്ചു. ധാര്മികസ്വഭാവത്തിന്റെ ശക്തിയാല്, അവന് കുറച്ചു ജ്ഞാനം നേടി; രാജശരീരം ഉപേക്ഷിച്ച്, എല്ലാ ജനങ്ങള്ക്കും ഗുരുവായി ജനിച്ചു. മന്ത്രസിദ്ധിയിലൂടെ, അവന് പിന്നീട് വിദ്യാധരനായി; ഒരു കാലഘട്ടം മുഴുവന് വിദ്യാധരനഗരത്തില് ആനന്ദിച്ചു. കാലഘട്ടം അവസാനിച്ചപ്പോള്, കാറ്റുപോലെയുള്ള രൂപം സ്വീകരിച്ച്, സൃഷ്ടി വീണ്ടും ആരംഭിക്കുമ്പോള്, അവന് ഒരു മഹര്ഷിയുടെ പുത്രനായി വീണ്ടും ജനിച്ചു. മഹര്ഷിമാരുടെ സാന്നിധ്യത്തിലൂടെ, അവന് മഹത്വമുള്ള തപസ്സില് ഏര്പ്പെട്ടു; മെരു പർവതത്തിലെ ഗുഹകളില് ഒരു മന്വന്തരം കുറ്റരഹിതമായി വാസം ചെയ്തു. അവിടെ, ഒരു മാന് ഉരുവില് നിന്ന് മനുഷ്യരൂപിയായ പുത്രന് അവനു ജനിച്ചു. ആ പുത്രനോടുള്ള സ്നേഹത്താല്, ഒരുമിനിറ്റില് തന്നെ അവന് വീണ്ടും വലിയ മൂഢതിയില് ആക്രമിതനായി. "എന്റെ മകനു സമ്പത്തും, ഉത്തമഗുണങ്ങളും, ദീര്ഘായുസ്സും ലഭിക്കട്ടെ" എന്നതുപോലുള്ള ആശകളില് അവന് പതിഞ്ഞു, സത്യം ഉപേക്ഷിച്ചു. ധര്മ്മചിന്തകള് വിട്ടു, പുത്രനു വേണ്ടി ഭോഗചിന്തകളില് മുഴുകിയതുകൊണ്ട്, അവന്റെ ആയുഷ്കാലം തീരുമ്പോള് പാമ്പ് കാറ്റിനെ പിടിക്കുന്നതുപോലെ മരണത്തിൻ്റെ പിടിയിലായി. ഭോഗത്തില് മാത്രം മനസ്സു 집중ിച്ച അവന്, ചൈതന്യവും വിടവാങ്ങുമ്പോള്, മദ്രരാജാവിന്റെ പുത്രനായി ജനിച്ചു; പിന്നീട് മദ്രദേശത്തെ ഭരിക്കുകയും ചെയ്തു. ദീര്ഘകാലം മദ്രദേശത്ത് ഭരിച്ച്, എല്ലാ ശത്രുക്കളെയും കീഴടക്കി, അവിടെ വൃദ്ധാവസ്ഥയെത്തി; വെള്ളിയില് തുമ്പി വീണു ഉണങ്ങുന്ന കമലപൂവിനെപ്പോലെ. മദ്രരാജാവിന്റെ ശരീരം ഉപേക്ഷിച്ച്, തപസ്സുകാരന്റെ വേഷവും ഉപേക്ഷിച്ചു; അങ്ങനെ, അവന് ഒരു മഹര്ഷിയുടെ പുത്രനായ തപസ്സുകാരനായി. ഈ തപസ്സുകാരന് മഹാജ്ഞാനിയും ദു:ഖരഹിതനുമായിരുന്നു. സമംഗാ മഹാനദിയുടെ തീരത്ത് തപസ്സില് ഏര്പ്പെട്ട് ജീവിച്ചു, ഹേ രാമ. ജന്മങ്ങളുടെ നിരവതി അനുഭവിച്ച്, വിവിധ ജന്മാവസ്ഥകളില് നിര്ബന്ധിതനായി, ഭൃഗുപുത്രന് സമംഗാനദിയുടെ മനോഹര തീരത്ത് ദൃഢമായ ഒരു വൃക്ഷംപോലെ സന്തോഷത്തോടെ വസിച്ചു. ദീര്ഘകാലം കഴിഞ്ഞ്, കാറ്റിന്റെയും ചൂടിന്റെയും ബാധയാൽ അവന്റെ ശരീരം ക്ഷയിച്ചു, വേരില്ലാത്ത വൃക്ഷംപോലെ ഭൂമിയിലേക്കു വീണു. അവന്റെ മനസ്സ് അനേകം ഭോഗങ്ങളിലും വ്യത്യസ്താവസ്ഥകളിലും അലഞ്ഞു; മൃഗം കാട്ടില് ചുറ്റി നടക്കുന്നതുപോലെ, അവന് പല കാട്ടുകളിലും ഭ്രമിച്ചു. അവന്റെ മനസ്സ് ആശയക്കുഴപ്പത്തിലും അശാന്തിയിലും മുഴുകി, ചക്രം കറങ്ങുന്നതുപോലെ എല്ലായിടത്തും അലഞ്ഞു; ഒടുവില് സമംഗാനദിതീരത്ത് വിശ്രമം കണ്ടെത്തി. ശുക്രന്, ശരീരമില്ലാതിരുന്നിട്ടും, ആ അവസ്ഥയില് തന്നെ അനന്തമായ സംഭവങ്ങളാല് നിറഞ്ഞ, സൂക്ഷ്മവും ദൃഢവുമായ സംസാരാനുഭവം തുടരുന്നു. മഹാജ്ഞാനിയുടെ ആ ശരീരം, മന്ദരപർവതത്തിന്റെ ചരിവില്, തപസ്സിന്റെ ചൂടില് ഉണങ്ങി, വെറും തോലേ ബാക്കിയായി. ശരീരത്തിന്റെ ദ്വാരങ്ങളിലൂടെ കാറ്റ് ഒഴുകുമ്പോള്, അവള് കാക്കപോലെ പാടുന്നു; ചലനദു:ഖം അവസാനിച്ചതിന്റെ ആനന്ദത്തിലാണ്. ജീവശ്വാസത്തെ ഓര്ത്തു, അവള് ശ്വസിച്ചുപോലെ കണ്ണീര്ൊഴുക്കുന്നു; കാടിലെ കാറ്റ് കളിക്കുന്നതിനാല് അവളുടെ ശരീരം നിലത്ത് ചിതറുന്നു. അവളുടെ മനസ്സു ദു:ഖഭരിതമായി, ഭവഭൂമിയിലെ കുഴിയില് വീണിരിക്കുന്നു; വെളുത്ത മേഘങ്ങളെക്കാള് വെളിച്ചമുള്ള പല്ലുകള് കാണിച്ച്, അവള് ചിരിക്കുന്നു പോലെയാണ്. കണ്ണുകളുടെ ശൂന്യതയിലൂടെ അവള് സ്വന്തം ശൂന്യത വെളിപ്പെടുത്തുന്നു; കാട്ടിലെ കിണറുപോലെ വായ് തുറന്ന്, അവളുടെ യഥാര്ത്ഥരൂപം പ്രകടമാക്കുന്നു. ചൂടില് പൊള്ളിപ്പോയി, മഴവെള്ളത്തിന്റെ ഭാരത്തില് തളര്ന്നു, കാറ്റ് പൊടിയുയര്ത്തുമ്പോള് അവള് പാപം ചെയ്തതുപോലെ മങ്ങിപ്പോയിരിക്കുന്നു. ഉണങ്ങിയ മരക്കഷ്ണംപോലെ അവള് കുലുങ്ങുന്നു; മേഘകാലത്ത് മഴയിലടിയേറ്റ് വീഴുമ്പോള് ശബ്ദം ഉണ്ടാക്കുന്നു. മലനദീതീരത്ത് മഴപ്പെയ്യുമ്പോള് ഒഴുകുന്ന വെള്ളം അവളെ മുക്കുന്നു; കാട്ടിലെ കല്ലുപോലെ, കാറ്റിന്റെ തണുപ്പില് അവള് നിലകൊള്ളുന്നു. വളവുള്ള ശരീരവും ഉണങ്ങിയ അകത്തളങ്ങളുമുള്ള അവള്, ശുദ്ധിയുള്ളവളായിട്ടും ശബ്ദം പുറപ്പെടുവിക്കുന്നു; വനദേവിയുടെ വീണപോലെയാണ് അവളുടെ വയറു, ശൂന്യമായ തോലില് ഉണ്ടാക്കിയിരിക്കുന്നു. ആ ആശ്രമം ആസക്തിയും ദ്വേഷവും ഇല്ലാതെ, ഭൃഗുവിന്റെ മഹത്തായ തപസ്സിനാല് മൃഗങ്ങളോ പക്ഷികളോ തിന്നാന് ശ്രമിച്ചില്ല. ഭൃഗുവിന്റെ ശരീരം നിരന്തരതപസ്സിലൂടെ ക്ഷയിച്ചു; രക്തം കാറ്റ് കൊണ്ടു ഉണങ്ങിയതുകൊണ്ട്, ദീര്ഘകാലം വലിയ പാറക്കലുകളില് അവന്റെ ശരീരം കിടന്നു. അവന് മുന്നില് തന്റെ മകനെ കണ്ടില്ല; വിനയത്തോടെ തലകുനിഞ്ഞവനെ കാണാനായില്ല; ധര്മ്മത്തിന്റെ അതിരാണ് അവന് കണ്ടത്, ധര്മ്മം തന്നെ രൂപംകൊണ്ടതുപോലെ. അവന് കാലത്തെ മാത്രം കണ്ടു; അസ്ഥികൂടമായ് മുന്നില് വിശാലമായി നിലകൊണ്ടു; ദാരിദ്ര്യത്തിന് ശരീരം ലഭിച്ചപോലെ, ദുഷ്ഫലങ്ങള് തന്നെ അവന് കണ്ടു. ചൂടില് ഉണങ്ങിയ ശരീരവും, കീറിപ്പോയ തൊലിയും, പുറത്തു വന്ന സന്ധികളും, ഉണങ്ങിയ വയറ്റിന്റെ നിറവില് തണലെടുക്കുന്ന ഉണങ്ങിയ തവളയും അവന് കണ്ടു. കണ്ണിന്റെ ഗഹ്വരത്തില് കാട്ടുപുഴുവുകള് ഉറങ്ങുന്നു; പാറ്റകളുടെ കൂട്ടം, ഈച്ചകളുടെ കൂട്ടിലായി നൂലുപോലെ ചുരണ്ടിയിരിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ, കര്മഫലങ്ങളുടെ അനന്തയാത്രയിലൂടെ, ഓരോ ശരീരവും ഓരോ അനുഭവവും കടന്ന്, ജീവിതത്തിന്റെ ഗഹനതയും ശൂന്യതയും ആ വ്യക്തി അനുഭവിച്ചു.