ഭഗവാൻ വസിഷ്ഠർ രാമനോടു പറഞ്ഞു: "അജ്ഞാനത്തിൽ കഴിയരുത്, ജ്ഞാനിയാവണം. ലോകബന്ധത്തിന്റെ പ്രവൃത്തികൾ ഉപേക്ഷിക്കണം. നീ സ്വയം അല്ലാത്തതിൽ ആത്മാവിനെ തിരിച്ചറിഞ്ഞു, മറ്റൊരാളായി ദുഃഖിക്കുന്നതെന്തിന്? രാഘവാ, ഈ ജഡശരീരം നിനക്ക് എന്താണ്? അതിന്റെ കാരണത്താൽ നീ ആനന്ദത്തിലും ദുഃഖത്തിലും അകപ്പെടുന്നു. മരവും പിണ്ണാക്കും ഒരുമിച്ചാലും അവയ്ക്ക് യഥാർത്ഥ ഏകത്വമില്ല; ഒരേ പാത്രത്തിൽ കുരുമുളക് നിറച്ചാലും അവ വേറെയാണല്ലോ. അതുപോലെ തന്നെ, ശരീരത്തിനും അതിൽ വസിക്കുന്ന ആത്മാവിനും യഥാർത്ഥത്തിൽ ഒരുമയില്ല. കൂശായിൽ ഉള്ള തീ കാറ്റിനെ ബാധിക്കാത്തതുപോലെ, ശരീരം നശിച്ചാലും ആത്മാവ് നശിക്കില്ല. 'ഞാൻ ദുഃഖിതൻ, ഞാൻ ആനന്ദിതൻ' എന്ന ഭ്രമം മനസ്സിൽ പ്രകോപനം ഉണ്ടാക്കുന്നു. ഈ കഠിനമായ ഭ്രാന്ത് അതിജയിക്കാൻ വളരെ ബുദ്ധിമുട്ടാണ്. മനസ്സിനെ വളർത്തുന്ന, ദു:ഖം വിതറുന്ന, മഹാഭ്രമത്തിന്റെ കറുത്ത മറയാൽ കെട്ടിയിരിക്കുന്ന ഈ തെറ്റായ ധാരണയാൽ മനുഷ്യൻ അകപ്പെടുന്നു. ചന്ദ്രന്റെ കലയിൽ അമൃതം നിറഞ്ഞാലും, അതിനെ രൗരവനരകമായി ഭാവിച്ചാൽ, അവിടെ ദഹനം, ഉണക്കം തുടങ്ങിയ നരകവേദന അനുഭവപ്പെടും. വെള്ളത്തിന്റെ ശീതളതയും, കമലപുഷ്പങ്ങളുടെ അലങ്കാരവും ഉള്ള തടാകത്തിൽ പോലും, ഭ്രമം വലിയതാണെന്നു തോന്നും. സ്വപ്നത്തിലും, ആകാശനഗരങ്ങൾ പണിയുന്നതും, വീഴുന്നതും പറക്കുന്നതും പോലെ, പലവിധ ആനന്ദവും ദു:ഖവും അനുഭവപ്പെടുന്നു. ലോകബന്ധത്തിനുള്ള മനസ്സിന്റെ വാശി നിവൃത്തി കിട്ടിയില്ലെങ്കിൽ, ജാഗ്രതയുടെയും സ്വപ്നത്തിന്റെയും കലഹങ്ങൾക്ക് നമുക്ക് എന്ത് ഹാനി ചെയ്യും? തെറ്റായ ജ്ഞാനത്തിന്റെ പ്രഭാവത്തിൽ, രൗരവം, അവീചി തുടങ്ങിയ നരകങ്ങൾ സ്വർഗ്ഗോദ്യാനങ്ങളിലും, ദിവ്യഭൂമികളിലും വളരെയധികം അനുഭവപ്പെടുന്നു. ഈ അജ്ഞാനത്താൽ മനസ്സിന് തൊടുമ്പോൾ, ഒരു കമലനൂലിന്റെ തന്തിയിലും ലോകസാഗരത്തിന്റെ മുഴുവൻ ചുഴലിയും കാണാം. മനസ്സു ഭ്രമിതമായാൽ, രാജത്വത്തിൽ ഇരുന്നാലും, അതിനർഹമല്ലാത്ത അവസ്ഥകളിൽ പോലും എത്തിച്ചേരും. അതുകൊണ്ട്, രാമാ, ലോകബന്ധത്തിനുള്ള ആസ്വാദനപ്രവൃത്തികൾ ഉപേക്ഷിച്ച്, സഫലമായ എല്ലാ അവസ്ഥകളിലും അസക്തനായി, സ്ഫടികം പോലെ ഇരിക്കണം. ദൈനംദിന കർമ്മങ്ങളിൽ ഏർപ്പെടുമ്പോഴും, സ്ഫടികം എത്ര ചിത്രങ്ങൾ പ്രതിഫലിപ്പിച്ചാലും മാറ്റം വരാത്തതുപോലെ, അസക്തനായി ഇരിക്കണം. ചോദനയും ആസക്തിയും ഇല്ലാത്ത മനസ്സോടെ, ഈ ലോകത്ത് സ്വാഭാവികമായി, ധാർമ്മികബുദ്ധിയോടെ, ലീലാപരമായി പ്രവർത്തിച്ചാൽ, നിന്റെ മഹത്വം എന്തിനോടാണ് ഉപമിക്കാവുന്നത്? ഇങ്ങനെ മഹാത്മാവായ വസിഷ്ഠർ ഉപദേശിച്ചപ്പോൾ, കമലദളസദൃശമായ കണ്ണുകളുള്ള രാമൻ ഉണർന്നു നിന്നവനായി. അവന്റെ അന്തഃകരണത്തിൽ പ്രകാശം പകരുകയും, ഇരുണ്ടത് അകറ്റപ്പെടുകയും, സൂര്യപ്രഭയിൽ കമലപുഷ്പം പടർന്നുവെന്നപോലെ, ആത്മാവ് വിശാലമായി. അത്ഭുതവും ഉണർവുമുള്ള ഒരു സ്നിഗ്ധസ്മിതം മുഖത്ത് വിരിയിച്ചു; ചന്ദ്രപ്രകാശം പോലെ മുഖം തെളിഞ്ഞു. അവൻ പറഞ്ഞു: "അഹോ, അത്ഭുതം! കമലനാളങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള നൂലാൽ പർവ്വതങ്ങൾ പോലും കെട്ടിയിരിക്കുന്നു. അസ്തിത്വമില്ലാത്ത ഈ അജ്ഞാനത്താൽ എല്ലാവരും അതിന്റെ നിയന്ത്രണത്തിൽ പെടുന്നു. ഈ അജ്ഞാനം തന്നെയാണ് മൂല്യരഹിതമായ ഭ്രമം മൂലം മൂന്ന് ലോകങ്ങളിലും വജ്രം പോലെ ദൃഢതയുള്ളത്; യഥാർത്ഥത്തിൽ ഇല്ലാത്തത് യാഥാർത്ഥ്യമെന്നു തോന്നുന്നു. ദയവായി, ഈ ലോകമോഹത്തിന്റെ യഥാർത്ഥസ്വഭാവം വീണ്ടും വിശദീകരിക്കണമേ. മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും നാടകമാടുന്ന ഈ മായയെ അറിയാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. മഹാത്മാവേ, എന്റെ മനസ്സിൽ മറ്റൊരു സംശയവും ഉണരുന്നു: ലവന മഹാരാജാവിന് സംഭവിച്ച ദുരന്തം യഥാർത്ഥത്തിൽ ഉണ്ടായോ? ശരീരവും ജീവനും ഒന്നിച്ച് അവശേഷിക്കുമ്പോൾ, ഈ ലോകാനുഭവങ്ങൾ അനുഭവിക്കുന്നതാരാണ്? പുണ്യപ്പാപഫലങ്ങൾ അനുഭവിക്കുന്നതാരാണ്? ലവനന് ആ പരമദുരന്തം സംഭവിച്ചപ്പോൾ, ആരാണ് അവിടെ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു പോയത്? ആരാണ് ആ മായാവി? ശരീരം ഒരു മരപ്പന്തലുപോലെയാണ്; അതിന് യാഥാർത്ഥ്യമില്ല. മനസ്സാണ് ഇതിനെ സ്വപ്നത്തിലെ ലോകം പോലെ കാണുന്നത്. എന്നാൽ, ചൈതന്യമുള്ള മനസ്സാണു ജീവസ്വഭാവം പ്രാപിക്കുന്നത്; അത് തന്നെ ജഡത്തിൽ കയറി, പല രൂപങ്ങൾ സ്വീകരിക്കുന്നു; അതാണ് അഹങ്കാരം, മനസ്സ്, പ്രാണൻ എന്നൊക്കെ വിളിക്കപ്പെടുന്നത്. റാഘവാ, ഉണരാത്ത മനസ്സ് വ്യത്യസ്തമായ കൽപ്പനകളിൽ മുങ്ങി, അനേകം പ്രവൃത്തികൾ ചെയ്യുന്നു. ഉണരാത്തവർക്കു സ്വപ്നത്തിൽ കുഴപ്പം തോന്നും, ഉണർന്നാൽ അത്തരം ഭ്രമം ഇല്ല. അജ്ഞാനത്തിന്റെ ഉറക്കം മാറാത്തവൻ ലോകസമുദ്രത്തിലെ അകലമായ ചുഴലികൾ കാണും. മനസ്സു പൂർണ്ണമായി ഉണർന്നാൽ, കമലപുഷ്പം വെളിച്ചത്തിൽ തുറക്കുമ്പോൾ ഇരുണ്ടത് അകറ്റപ്പെടുന്നതുപോലെ, എല്ലാ ഭ്രമവും അകറ്റപ്പെടും. മനസ്സ്, അജ്ഞാനം, മനോഭാവം, വാസസ്ഥലം, കർമം, സ്വയം എന്നിങ്ങനെ തിരിച്ചറിയുന്നവരാണ് ദു:ഖം അനുഭവിക്കുന്ന ജീവികൾ. ശരീരം ജഡമാണ്, അതിന് ദു:ഖം ഇല്ല; വിവേകശൂന്യമായ ജീവൻ മാത്രമാണ് ദു:ഖം അനുഭവിക്കുന്നത്. വിവേകശൂന്യത അജ്ഞാനത്തിൽ നിന്നാണ് ഉത്ഭവിക്കുന്നത്; അജ്ഞാനമാണ് ദു:ഖത്തിന്റെ കാരണം. ജീവൻ പുണ്യപാപഫലങ്ങളിൽ ആസ്വാദനം ചെയ്യുമ്പോൾ, വിവേകശൂന്യമായ ഒരേ ഒരു തെറ്റിനാൽ, പരമാവസ്ഥയിൽ എത്താൻ കഴിയുന്നില്ല. വിവേകശൂന്യമായ മനസ്സു വിവിധ വാസനകളാൽ കെട്ടപ്പെട്ട്, ചക്രംപോലെ അനവധി രൂപങ്ങളിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നു. മനസ്സാണ് ഈ ശരീരത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നതും, കരയുന്നതും, കൊല്ലുന്നതും, ഭക്ഷിക്കുന്നതും, സഞ്ചരിക്കുന്നതും, ചാടുന്നതും, ആനന്ദിക്കുന്നതും; ശരീരം അങ്ങനെ ചെയ്യുന്നതല്ല. വീട്ടുകാരൻ വീട്ടിൽ, രഥികൻ രഥത്തിൽ, പാമ്പ് തുഴിയിൽ ഇരിക്കുന്നതുപോലെ, മനസ്സാണ് ശരീരത്തിനുള്ളിൽ വസിക്കുന്നത്. അവിടെയുള്ള മരങ്ങൾ അശ്രംഭവിച്ചിട്ടും, കാറ്റ് അവയിലൂടെ സഞ്ചരിക്കുന്നതുപോലെ, മനസ്സാണ് ശരീരത്തിനുള്ളിൽ ചലിക്കുന്നതെങ്കിലും, ശരീരം മനസ്സിൽ പ്രവേശിക്കാറില്ല." ഇങ്ങനെ വസിഷ്ഠർ രാമനോട് ഉപദേശിച്ചു, രാമനും അതിൽ ആനന്ദത്തോടെ ഉണരുകയും മനസ്സിന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം മനസ്സിലാക്കുകയും ചെയ്തു.