രാജാവേ, ഈ ലോകത്തിൽ രജോഗുണം അടങ്ങിയ മാർഗ്ഗം, അതായത് കര്മ്മങ്ങളെ പിന്തുടരുന്ന വഴിയും, ഉത്തമജന്മത്തിന് വളരെ അകലെ അല്ലാത്തതും, വിവേകമുള്ളവർ വിശദീകരിച്ചിരിക്കുന്നു. അത്തരം ജന്മം മാത്രം കൊണ്ടുതന്നെ, മോക്ഷത്തിന് യോഗ്യയാണെന്ന് മോക്ഷം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ കരുതുന്നു; അത്തരത്തിലുള്ള കര്മ്മങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ അവളെ 'രജസ-സാത്വികി' എന്നാണ് വിളിക്കുന്നത്. അവള് കുറച്ച് മാത്രം ജന്മങ്ങള്ക്കു ശേഷം മോക്ഷം പ്രാപിച്ചാൽ, ജ്ഞാനികൾ അവളെ 'രജസ-രാജസി' എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കുന്നു. എന്നാൽ, അനേകം ജന്മങ്ങൾക്കു ശേഷം, ദീർഘകാലം അന്വേഷിച്ച ശേഷം മാത്രമേ മോക്ഷം പ്രാപിക്കുകയുള്ളൂ എങ്കിൽ, ധർമ്മപരായണർ അവളെ 'രജസ-താമസി' എന്ന് വിളിക്കുന്നു. മോക്ഷം ആയിരക്കണക്കിന് ജന്മങ്ങൾക്കു ശേഷവും സംശയത്തോടെ മാത്രമേ ലഭിക്കുകയുള്ളൂ എങ്കിൽ, അത്തരം ആരംഭമുള്ളവളെ 'രജസ-അത്യന്ത-താമസി' എന്നാണ് പറയുന്നത്. പക്ഷേ, ആയിരക്കണക്കിന് ജന്മങ്ങൾ ആസ്വദിച്ച ശേഷം മാത്രം ബ്രഹ്മൻ്റെ ഉത്ഭവം ജനങ്ങളിൽ ഉദയിച്ചാൽ, ഈ ദീർഘമായ മോക്ഷം മഹർഷികൾ 'താമസി' എന്നാണ് വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത്. എന്നാൽ, ജന്മം കൊണ്ടുതന്നെ അവൾ മോക്ഷത്തിന് യോഗ്യയാകുമ്പോൾ, ജ്ഞാനികൾ അവളെ 'താമസ-സാത്വ' എന്നാണ് വിളിക്കുന്നത്. കുറച്ച് മാത്രം വാസനകളാൽ അവൾ മോക്ഷത്തിന് യോഗ്യയാകുമ്പോൾ, അവളെ 'താമോ-രാജസ' സ്വഭാവം ഉള്ളവളായി പറയുന്നു. പിന്നെ, ആയിരക്കണക്കിന്, അല്ലെങ്കിൽ നൂറുകണക്കിന് ജന്മങ്ങളിൽ, മുൻപേ മോക്ഷത്തിന് തയ്യാറായിട്ടുള്ളവരെ ജ്ഞാനികൾ മോക്ഷത്തിന് യോഗ്യരായി കരുതുന്നു; അത്തരം ആളുകൾ താമസികരല്ല, അത്യന്തം താമസികരുമല്ല. എന്നാൽ, ലക്ഷക്കണക്കിന് അല്ലെങ്കിൽ മില്യൺ കണക്കിന് മുൻജന്മങ്ങളിൽ ഒരിക്കലും തയ്യാറായിട്ടില്ലെങ്കിൽ, അത്തരം വ്യക്തി, മോക്ഷം സംശയകരമായതിനാൽ, അത്യന്തം താമസികൻ എന്നാണ് വിളിക്കുന്നത്. ഈ സകല ജീവികളും ബ്രഹ്മത്തിൽ നിന്നാണ് ഉദയിക്കുന്നത്; ചിലർ ആസ്വാദനത്തിൽ നിന്ന് അല്പം മാത്രം ഉണരുന്ന തിരകളെപ്പോലെ. ഈ ജീവസ്രോതസ്സുകൾ ബ്രഹ്മത്തിൽ നിന്നാണ് പുറപ്പെടുന്നത്, അവയുടെ സ്വന്തം ശക്തിയിൽ വിറയുന്നവയായി, ആസ്വാദനത്തിൽ നിന്ന് പുറപ്പെടുന്ന ദീപശിഖകളെപ്പോലെ. അഗ്നിശലാകയിൽ നിന്നു ചിതറിയ ചിന്തകൾ പോലെ, എല്ലാ ജീവരേഖകളും ബ്രഹ്മത്തിൽ നിന്നാണ് ഉത്ഭവിക്കുന്നത്. ചന്ദ്രനിൽ നിന്നുള്ള കിരണങ്ങൾ പോലെ, മന്ദാരപുഷ്പങ്ങളുടെ ഗുച്ചങ്ങൾ പോലെ, എല്ലാ ജീവജാലങ്ങളും ബ്രഹ്മത്തിൽ നിന്നാണ് ഉദയിക്കുന്നത്. ഒരു വൃക്ഷത്തിൽ നിന്നുള്ള വിവിധ ശോഭകൾ പോലെ, എല്ലാ പ്രതീതികളും വിഷയങ്ങളും ബ്രഹ്മത്തിൽ നിന്നാണ് ഉത്ഭവിക്കുന്നത്. സ്വർണ്ണത്തിൽ നിന്നു നിർമ്മിക്കുന്ന കങ്കണങ്ങൾ, വളകൾ, ഭൂഷണങ്ങൾ പോലെ, എല്ലാ ജീവികളുടെ ശക്തികളും ബ്രഹ്മത്തിൽ നിന്നാണ്. രാമാ, സകല ജീവികളും ശുദ്ധവും ഭാസുരവുമായ ഉണർന്നൊഴുകുന്ന ഉറവയിൽ നിന്നു പുറപ്പെടുന്ന ജലബിന്ദുക്കളെപ്പോലെ ബ്രഹ്മത്തിൽ നിന്നാണ് ഉദയിക്കുന്നത്. എല്ലാ ജീവികളുടെ അനന്തരൂപങ്ങൾ, രാമാ, അജജന്മാവിന്റെ ഭാഗമാണ്; മടക്കത്തിന്റെ ഉള്ളിൽ, കുഴിയുടെ ഉള്ളിൽ, കുപ്പിയുടെ ഉള്ളിൽ കാണുന്ന ആകാശം പോലെ, അവ യഥാർത്ഥത്തിൽ ആകാശം തന്നെയാണ്. ഈ സകല ലോകങ്ങളും ബ്രഹ്മത്തിൽ നിന്നാണ് ഉദയിക്കുന്നത്; ജലത്തിൽ നിന്നുള്ള തുള്ളികൾ, തിരകൾ, ബുബ്ബിളുകൾ പോലെ. രാമാ, എല്ലാ പ്രതീതികളും വിഷയങ്ങളും ബ്രഹ്മത്തിൽ നിന്നാണ് ഉദയിക്കുന്നത്; സൂര്യന്റെ പ്രകാശത്തിൽ നിന്നുള്ള മായാജലതരംഗങ്ങൾ പോലെ. എല്ലാ വസ്തുക്കളും അവയുടെ പ്രതീതികളും യഥാർത്ഥത്തിൽ ദർശകനിൽ നിന്ന് വേറിട്ടതല്ല; നീലിമയുള്ള ചന്ദ്രനിൽ നിന്നുള്ള ശീതളപ്രകാശം പോലെ, പ്രകാശം അതിന്റെ തേജസ്സിൽ നിന്ന് വേറില്ല. ഇങ്ങനെ ലോകങ്ങളിലെ വിവിധ ജീവവർഗങ്ങൾക്കു വിത്യാസമുള്ള ആധാരങ്ങളുണ്ട്; അവ എല്ലാം അതിൽ നിന്നു ജനിച്ച് അതിലേയ്ക്കു തന്നെ ലയിക്കുന്നു. ചില ജീവരേഖകൾ ആയിരക്കണക്കിന് ജന്മങ്ങൾ നിലനിൽക്കുമ്പോൾ, മറ്റുള്ളവയ്ക്ക് കുറച്ച് മാത്രം മുൻജന്മങ്ങൾ മാത്രമേയുള്ളു. ഇങ്ങനെ, ഈ വിവിധ ലോകങ്ങളിൽ, അനുഗ്രഹീതന്റെ ഇഷ്ടപ്രകാരം, ജീവികളുടെ അത്ഭുതകരമായ രൂപങ്ങൾ വരുന്നു, പോകുന്നു, വീഴുന്നു, എഴുന്നേൽക്കുന്നു—പ്രജ്വലിക്കുന്ന അഗ്നിയിൽ നിന്നുള്ള ചിതകളെപ്പോലെ. കര്ത്താവും കര്മ്മവും വ്യത്യസ്തമല്ല; ഇരുവരും പരമാത്മാവിൽ നിന്നാണ് സ്വാഭാവികമായി ഉദയിക്കുന്നത്, ഒരു വൃക്ഷത്തിലെ സുഗന്ധവും പുഷ്പവും പോലെ. എല്ലാ ആശയങ്ങളും ഉദ്ദേശ്യങ്ങളും അവസാനിച്ചാൽ, ജീവികൾ വിശുദ്ധ ബ്രഹ്മത്തിൽ തെളിഞ്ഞു കത്തുന്നു, നീലാകാശത്തിൽ ചന്ദ്രപ്രഭയുടെ കിരണങ്ങൾ പോലെ. രാഘവാ, ഉണരാത്തവരുടെ പ്രവൃത്തിയിൽ, 'ജീവികൾ ബ്രഹ്മത്തിൽ നിന്നാണ് ഉദയിക്കുന്നത്' എന്നത് പ്രസ്താവിക്കപ്പെടുന്നു. എന്നാൽ, ഉണർന്നവരുടെ പ്രവൃത്തിയിൽ, 'ഇത് ബ്രഹ്മത്തിൽ നിന്നാണ് ഉദയിച്ചത്' അല്ലെങ്കിൽ 'ഇത് ഉദയിച്ചിട്ടില്ല' എന്നത് പറയുന്നത് യുക്തിയില്ല. ഏതെങ്കിലും ഒരു ആശയം ഉന്നയിക്കപ്പെടാത്തവരെ വരെ, രാഘവാ, ഉപദേശത്തിന്റെ മഹിമയും പ്രസിദ്ധിയും ലോകത്തിൽ തെളിയുന്നില്ല. അതിനാൽ, ഭേദബുദ്ധിയിൽ കഷ്ടപ്പെടുന്നവരുടെ നിലയിലേക്കു ഇറങ്ങി, 'ഇത് ബ്രഹ്മൻ, ഇവ ജീവികൾ' എന്നപോലെ ഉപദേശിക്കപ്പെടുന്നു—ഇത് വാക്കുകളുടെ ഭ്രമം മാത്രമാണ്. വൈരാഗ്യത്തിന്റെ ദൃഷ്ടികോണത്തിൽ നിന്നു നോക്കുമ്പോൾ, ലോകം ബ്രഹ്മത്തിൽ നിന്നു ഉദയിക്കുന്നതുപോലെ തോന്നുന്നു; എന്നാൽ, അതിൽ നിന്നു ജനിച്ചതും അതു തന്നെ, പക്ഷേ അതിനെ ഗ്രഹിക്കാൻ ബുദ്ധിമുട്ടാണ്. അനേകം ജീവികൾ, മെരു, മന്ദരപർവതങ്ങളെപ്പോലെ, ആ പരമാവസ്ഥയിൽ പുനഃപുനഃ ഉദയിച്ച് ലയിക്കുന്നു. മറ്റുള്ളവർ, ആരംഭമോ അവസാനം ഇല്ലാതെ, ആയിരക്കണക്കിന് ലോകങ്ങളിൽ, വൃക്ഷത്തിൽ ഇലകൾ വിരിയുന്നതുപോലെ, ഉദയിച്ച് തെളിയുന്നു. ജീവികളുടെ സ്രോതസ്സുകൾ, വസന്തത്തിൽ പുതുതായി വിരിയുന്ന കൊമ്പുകളെപ്പോലെ, അവിടെത്തന്നെ ലയിക്കുന്നു, വേനലിൽ തേൻവള്ളികൾ ഉണങ്ങിയുപോകുന്നതുപോലെ. അവ ശാശ്വതമായി നിലനിൽക്കുന്നു, അനേകം മറ്റ് ജീവികൾ ജനിച്ച് നശിക്കുന്നു; ഇങ്ങനെ ജീവികളുടെ ലോകങ്ങൾ മറ്റൊന്നിനകത്ത് ഉദയിച്ച് ലയിക്കുന്നു. സുഗന്ധവും പുഷ്പവും വേറില്ലാത്തതുപോലെ, രാഘവാ, മനുഷ്യനും കര്മ്മവും പരമേശ്വരനിൽ നിന്നാണ് ഉദയിച്ച്, അതിലേക്കു തന്നെ മടങ്ങുന്നു. ഇങ്ങനെ, ഈ ലോകത്തിൽ, അസുരന്മാർ, സർപ്പങ്ങൾ, മനുഷ്യർ, ദേവന്മാർ—അവർ വീണ്ടും വീണ്ടും ജനിക്കുന്നു, നിലനിൽക്കുന്നു, ലയിക്കുന്നു. സ്വയം മറന്നുപോകുന്നത് ഒഴികെ, അവരുടെ സംസാരത്തിനായി മറ്റേതെങ്കിലും കാരണവും ഇല്ല; മഹാനേ, ജന്മഫലം നൽകുന്ന മറ്റൊരു മാർഗ്ഗം കാണപ്പെടുന്നില്ല. യഥാർത്ഥവും, അർത്ഥത്തിൽ അച്യുതവുമായതും, പ്രമാണദർശികളാലും വൈരാഗ്യശാലികളാലും നിർണയിക്കപ്പെട്ടതും, 'ശാസ്ത്രം' എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നു. മഹാത്മാക്കളായ, സമദർശികൾ ആയ, ഉപദേശങ്ങൾ ഫലപ്രദമായ, മഹാ ഗുണശാലികൾ ആയവർ ധന്യരായി പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെടുന്നു.