ഒരു ജീവന് ആഴമുള്ള ഇരുണ്ട കുഴിയില് വീണുപോയതുപോലെ, കല്ലുകള്ക്കിടയില് കുടുങ്ങിയതുപോലെ അനുഭവപ്പെടുന്നു. അവന്റെ നാവ് ശൂന്യമായതുപോലെ, സ്വയം അ paralysis ചെയ്തതുപോലെ, മനസ്സ് കീറി പോകുന്നതുപോലെ തോന്നുന്നു. ആകാശത്തിലെ പാതയില് നിന്ന് വീഴുന്നവനായി, ഒരു വാട്ടര് വൃന്തത്തില് കുടുങ്ങിയതുപോലെ, അതിവേഗത്തില് ഓടുന്ന രഥത്തില് ഹിമാലയത്തിന്റെ വായിലേക്കു പോകുന്നവനായി അനുഭവപ്പെടുന്നു. അവന് ലോകത്തെ പ്രകാശമാക്കുന്നതിനുപോലെ, തീയുടെ മധ്യത്തെ സ്പര്ശിക്കുന്നതുപോലെ, ഒരു ശക്തിയാല് ചുറ്റി ചുറ്റി, കാറ്റ് കൊണ്ടു ഓടുന്ന യന്ത്രം പോലെ നിലകൊള്ളുന്നു. അവന് മായയുടെ പോലെ ചുറ്റി ചുറ്റി, കയറുകൊണ്ട് വലിച്ചുപോയതുപോലെ, വാട്ടര് വൃന്തത്തില് ചുറ്റി ചുറ്റി, കത്തിയന്ത്രത്തിന്റെ ബ്ലേഡുകളില് വെച്ചതുപോലെ. സമുദ്രത്തിന്റെ മഹാ കാറ്റില് പുല്ല് പോലെ തള്ളപ്പെടുന്നു, വെള്ളപ്പൊക്കത്തില് ദൂരേയ്ക്ക് കൊണ്ടുപോകപ്പെടുന്നു, സമുദ്രത്തിലെ തീയില് വീഴുന്നവനായി. അനന്തമായ ആകാശത്തില് വീഴുന്നവനായി, ആഴത്തിലുള്ള കുഴിയില്, ചക്രത്തിന്റെ ചുറ്റിലാണ്; മലയും ഭൂമിയും മറിഞ്ഞുപോകുന്ന അനുഭവത്തില് അവന് നിലകൊള്ളുന്നു. അവന് അനന്തമായി വീഴുന്നവനായി, എല്ലാ ദിശകളിലേക്കും ചാടുന്നവനായി, ഗര്ജ്ജനത്തിന്റെ ശബ്ദത്തില് ഭയപ്പെട്ട്, എല്ലാ ഇന്ദ്രിയങ്ങളും ഉണർന്നിരിക്കുകയാണ്. धीरे धीरे, എല്ലാ അര്ത്ഥബോധങ്ങളും ഇരുണ്ടതുപോലെ മാറുന്നു; സൂര്യന് അസ്തമിക്കുന്നതുപോലെ ദിശകള് പ്രകാശം നഷ്ടപ്പെടുന്നു. സ്മരണ ശക്തി ക്ഷീണിച്ചിരിക്കുന്നു; മുമ്പും ശേഷം എന്താണെന്ന് അറിയുന്നില്ല, അസ്തമയത്തിന്റെ അവസാനം പടിഞ്ഞാറ്, എട്ടു ദിശകളിലും ദൃശ്യങ്ങള് അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നതുപോലെ. അവന് വിസ്മയത്തില് ബുദ്ധിയുടെ ശക്തി നഷ്ടപ്പെടുന്നു; വിവേകമില്ലാതെ, മഹാ മായയിലേക്കു മുങ്ങുന്നു. ഈ മായയിലേക്കു കടക്കുന്നുവെങ്കില്, ശ്വാസം പിടിയില്ല; ജീവന് പോലെ ശ്വാസം പിടിയില്ലെങ്കില്, മായ പൂര്ണ്ണമായി ഉദിക്കുന്നു. പരസ്പര ശക്തിയാല്, മായയുടെ ധാരണയിലുണ്ടാകുന്ന ഭ്രമം മൂലം, ജീവന് കല്ല് പോലെയായി, അനുസന്ധാനം ഇല്ലാതെ, അതിന്റെ മൂലസ്ഥിതിയാണെന്നപോലെ. ഈ ശരീരം, അവയുടെ എല്ലാ അവയവങ്ങളുമുണ്ടായിരുന്നിട്ടും, എങ്ങനെ വേദന, മായ, ബോധക്ഷയ, ഭ്രമം, രോഗം, അനുസന്ധാനം എന്നിവ അനുഭവപ്പെടുന്നു? സൃഷ്ടിയുടെ തുടക്കത്തില് ഉണ്ടാകുന്ന കമ്പനം, അതാണ് കര്മം എന്ന പ്രവര്ത്തി; ഈ സമയത്ത് വേദന ഉണ്ടെങ്കില്, അതാണ് അവിടെ. അത് ഒരു ശാഖകളുടെ കൂട്ടം കാറ്റില് വിറയുന്നതുപോലെ; അതിന്റെ സ്വഭാവം തന്നെയാണ്; അതു ചൈതന്യത്തിന്റെ വികാസത്തില് നിന്ന് ഉരുവായി, മറ്റേതെങ്കിലും കാരണമില്ല. വേദനയാല് നാഡികള് സ്വഭാവികമായ ചുരുങ്ങല്, വിപുലീകരണം ഉപേക്ഷിച്ചാല്, പ്രാണവായു ശരീരത്തില് നിന്ന് പുറത്ത് പോയി, അതിന്റെ സ്വസ്ഥിതിയിലേക്കു മടങ്ങുന്നു. പ്രാണവായു ശരീരത്തില് പ്രവേശിച്ചെങ്കിലും പുറത്തു പോകാത്തതോ, പുറത്തു പോയിട്ടും പ്രവേശിക്കാത്തതോ, നാഡികളില് പ്രാണവായു ചലനം ഇല്ലെങ്കില്, ഈ നിലയിലാണു മരണം സംഭവിക്കുന്നത്. പ്രാണവായു അകത്തും പുറത്തും ചലനം ഇല്ലാതാകുമ്പോള്, ശരീരത്തിലെ നാഡികള് ദോഷപ്പെട്ടതുകൊണ്ട്, ആ വ്യക്തിയെ മരിച്ചതായി പറയുന്നു. "ഇപ്പോള് ഞാൻ മരിക്കേണ്ടതുണ്ട്" എന്ന ബോധം, മുമ്പ് മനസ്സിലാക്കിയതുപോലെ, ആ മരണത്തിലേക്കു നീങ്ങുന്നു. സൃഷ്ടിയുടെ തുടക്കത്തില് ജനിച്ച "ഞാന് ഇങ്ങനെ ചെയ്യണം" എന്ന ബോധം, ചൈതന്യത്തിന്റെ വിത്ത്-രൂപം നശിപ്പിക്കാന് പോകുന്നില്ല. ചൈതന്യത്തിന്റെ സ്വഭാവം തന്നെയാണ് ധാരണ; അതു അഴിമുറിയില്ലാത്തത്; അതിനാല്, ചൈതന്യത്തിന്റെ സ്വഭാവം ഒഴികെ ജനനം-മരണം ഒന്നുമില്ല. ചിലപ്പോള് വാട്ടര് വൃന്തം പോലുള്ള കുലുക്കം; ചിലപ്പോള് നദിയിലെ വെള്ളം പോലുള്ള ശാന്തത; ചിലപ്പോള് മൃദുത്വം—ഇതുപോലെ തന്നെയാണ് ഈ ജീവചൈതന്യം. ഒരു ദീർഘവള്ളിയുടെ ചുരുക്കങ്ങള് അതിന്റെ മധ്യത്തില് കാണപ്പെടുന്നതുപോലെ, ജനനവും മരണവും ചൈതന്യത്തിന്റെ തുടർച്ചയില് സംഭവിക്കുന്നു. ചൈതന്യം, അതാണ് വ്യക്തി, ജനിക്കുകയോ മരിക്കുകയോ ചെയ്യില്ല; സ്വപ്നത്തിലെ ഭ്രമം പോലുള്ള മായയാണു കാണുന്നത്. വ്യക്തി ശുദ്ധചൈതന്യമാണ്—എപ്പോഴും എവിടെയും അതു നശിക്കുമോ? വ്യക്തിക്ക് ചൈതന്യത്തൊഴികെ മറ്റെന്താണ്? പറയൂ. പറയൂ, ഈ കാലം വരെ ആരുടെ ചൈതന്യമാണ് മരിച്ചത്, എങ്ങനെ, എന്താണ്? അനേകം ശരീരങ്ങള് മരിക്കുന്നു, പക്ഷേ ചൈതന്യത്തില് കുറവില്ല. ഒരു ജീവിയിലെ മനസ്സ് മരിച്ചെങ്കില്, ആ ഒരാളുടെ മരണത്തോടെ എല്ലാവരും ഇവിടെ മരിക്കും. വിവിധ വാസനകളുടെ വൈവിധ്യമാണ് ജീവന് അനുഭവിക്കുന്നത്; അതിനായി മാത്രമാണ് ജനനവും മരണവും നാമം കൊണ്ടു വിളിക്കുന്നത്. അതിനാല്, ഒന്നും ജനിക്കുകയോ, ആരും മരിക്കുകയോ ചെയ്യില്ല; ജീവന് വാസനകളുടെ വാട്ടര് വൃന്തത്തില് മാത്രം ചുറ്റി ചുറ്റി വീഴുന്നു. ഈ പ്രപഞ്ചം കാണപ്പെടുന്നത് അസാധ്യമാണ്; "അത് ഇല്ല" എന്ന ബോധം കൊണ്ടു, വാസന ഉറച്ച അറിവിലൂടെ നശിക്കുന്നു. ലോകപ്രക്രിയയുടെ ഉദയം-അസ്തം പൂര്ണ്ണമായി നിരീക്ഷിച്ച ശേഷം, ഭവഭയത്തില് ജനിക്കുന്ന ദു:ഖങ്ങള് പരിചയപ്പെട്ട്, ഇതാണ് സത്യം—വാസനകള് ഉണരാത്ത ജീവന് മുക്തനാണ്. ഇതുപോലെ, ഈ ജീവി മരിക്കുകയും വീണ്ടും ജനിക്കുകയും ചെയ്യുന്നത് എങ്ങനെയാണ്, ദേവദേവി, എന്റെ അറിവ് വളരാന് പറയൂ. നാഡികളുടെ പ്രവാഹത്തില് കാറ്റ് മൂലം ജീവിക്ക് അസംഘടിതാവസ്ഥ വരുമ്പോള്, അവന്റെ ചൈതന്യം ശാന്തതയിലേക്കു പോകുന്നു. ശുദ്ധചൈതന്യം ശാശ്വതമാണ്; അതു neither ജനിക്കുകയോ അസ്തമിക്കുകയോ ചെയ്യില്ല; അചല, ചല, ആകാശം, മല, തീ, കാറ്റ് എന്നിവയില് നിലകൊള്ളുന്നു. പ്രാണവായുവിന്റെ നിയന്ത്രണത്താല് എല്ലാ ചലനം നിര്ത്തുമ്പോള്, ശരീരം മരിച്ചതായി പറയുന്നു; അപ്പോള് അതു ജഡമായിരിക്കുന്നു. ശരീരം ശവമായപ്പോള്, പ്രാണവായു ആകാശത്തില് ലയിച്ചപ്പോള്, സംസ്കാരങ്ങളുള്ള ചൈതന്യം, ആകാശപോലുള്ള ആത്മാവ്, അവിടെ തന്നെയാണ്. സംസ്കാരമുള്ളതും സൂക്ഷ്മവുമായതാണ് "ജീവ" എന്ന് വിളിക്കുന്നത്; അതു ശ്മശാനത്തിലും ആകാശത്തിലും അവിടെയാണു നിലകൊള്ളുന്നത്. അതിനാല്, സാധാരണ ഭാഷയില് "പ്രേതം" എന്ന പദം ഉപയോഗിക്കുന്നു; ഈ സംസ്കാരചൈതന്യം സുഗന്ധമുള്ള കാറ്റുപോലെയാണ് നിലകൊള്ളുന്നത്. അതു എല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ച്, മറ്റൊരു ദൃശ്യത്തില് നിലകൊള്ളുമ്പോള്, സ്വപ്നമോ ചിന്തയോ പോലുള്ള വിവിധ രൂപങ്ങള് എടുക്കുന്നു. അവിടെ, അകത്ത്, മുന്പേപോലെ സ്മരണയോടെ, മരണത്തിനോ ബോധക്ഷയത്തിനോ അവസാനം മറ്റൊരു ശരീരം കാണുന്നു.