ആ മഹാസമരഭൂമിയിൽ, ആനകളുടെ കൂട്ടം കൂട്ടമായി ഓടിയപ്പോൾ, പക്ഷികൾ നിറഞ്ഞ കൂപ്പയുടെ ചുറ്റുമുള്ള ചട്ടം അക്ഷരാർത്ഥത്തിൽ കുലുങ്ങി. അതു രണ്ടുപർവ്വതങ്ങൾ തമ്മിൽ ശക്തിയായി ഇടിച്ചുപോലെയുള്ള ഒരു കുലുക്കം പോലെ അനുഭവപ്പെട്ടു. കുതിരകളുടെ കൂട്ടം മറ്റൊരു കുതിരക്കൂട്ടത്തോടൊപ്പം ഉഗ്രമായ ശബ്ദത്തോടെ ഏറ്റുമുട്ടി; കടലിലെ വലിയ തരംഗങ്ങൾ തമ്മിൽ തെറ്റി ചേരുന്നതുപോലെയുള്ള ഒരു ഉന്മാദം അവിടെ പരന്നു. മനുഷ്യരുടെ സേനകൾ തമ്മിൽ, ഒരുപോലെ ആയുധധാരികളായ രണ്ടു കൂട്ടങ്ങൾ തമ്മിൽ, ചെടികളുടെ കൂട്ടം മറ്റൊരു കൂട്ടത്തിൽ തട്ടുന്നതുപോലെയും, ഒരു ശക്തമായ കാറ്റ് മറ്റൊരു കാറ്റിനെ ഉണർത്തുന്നതുപോലെയും, ഉഗ്രമായ പോരായ്മ സൃഷ്ടിച്ചു. രഥങ്ങളുടെ കൂട്ടം മറ്റൊരു രഥക്കൂട്ടത്തെ തകർത്തു; എല്ലാ രൂപങ്ങളും നശിച്ചു, ഒരു നഗരമൊന്ന് മറ്റൊരു നഗരത്തിൽ ഇടിച്ചുപോലെയും, ആകാശം വിധിയുടെ കനലിൽ പതിച്ചതുപോലെയും. വില്ലാളികളുടെ സേന, അവരുടെ പതാകകൾ കാറ്റിൽ വീശിക്കൊണ്ട്, അമ്പുകളുടെ തുടർച്ചയായ മഴയിൽ ആകാശം ഒരിക്കലും കണ്ടിട്ടില്ലാത്ത മേഘം പടർന്നതുപോലെ നിറഞ്ഞു. ആയുധങ്ങൾ ഒത്തുപോരാത്ത യുദ്ധങ്ങളിൽ, യോദ്ധാക്കളുടെ മനസ്സിൽ ഭയം നിറഞ്ഞപ്പോൾ, പോരിന്റെ തീ കത്തിയപ്പോൾ അവർ തന്ത്രപൂർവ്വം പിന്മാറി. ചക്രധാരികൾ ചക്രധാരികളോടൊപ്പം, വില്ലാളികൾ വില്ലാളികളോടൊപ്പം, വാളാളികൾ വാളാളികളോടൊപ്പം, കല്ലെറിയുന്നവർ കല്ലെറിയുന്നവരോടൊപ്പം ചേർന്ന് പോരാടിച്ചു. ഗദാധാരികൾ ഗദാധാരികളോടൊപ്പം, കുന്തധാരികൾ കുന്തധാരികളോടൊപ്പം, ശൂലധാരികൾ ശൂലധാരികളോടൊപ്പം, ഭിന്നായുധങ്ങൾ കൈവശമുള്ളവർ തങ്ങളുടെ സമാനരോടൊപ്പം ഏറ്റുമുട്ടി. ചിലർ ഇരുമ്പ് കൂട്ടുവാളുകളും ഗദകളും കൊണ്ട് കത്തിയപ്പോൾ, ചിലർ കുന്തങ്ങൾക്കും ചിലർ പരശുക്കൾക്കും പ്രാവീണ്യം തെളിയിച്ചു. ചിലർ പലവക ദണ്ഡങ്ങൾ കൈവശം വച്ചിരുന്നപ്പോൾ, മറ്റുചിലർ കല്ലുകളുമായും, ചിലർ പാശം കൊണ്ട്, ചിലർ മുള്ളായുധങ്ങൾ കൊണ്ടും പോരാടിച്ചു. കത്തിയുധം കൈവശമുള്ളവർ, സ്ലിംഗ് കൊണ്ടുള്ളവർ, വജ്രമുഷ്ടിയുള്ളവർ, അങ്കുഷം കൈവശമുള്ളവർ - ഇവരും അങ്ങിനെയായിരുന്നു. ചിലർ നങ്കരി, മറ്റുചിലർ ത്രിശൂലവും, ചിലർ കെട്ടികളും വലകളും, മറ്റുചിലർ സുന്ദരമായ ലതാമാലകളുമായും അണിഞ്ഞിരുന്നു. ചിലർ കുന്തയുദ്ധത്തിൽ പ്രാവീണ്യം തെളിയിച്ചപ്പോൾ, മറ്റുചിലർ ശൂലത്തിൽ പ്രാവീണ്യം തെളിയിച്ചു; അവർ സമുദ്രത്തിലെ അന്ത്യകാല തരംഗങ്ങൾ പോലെ ഉണർന്നുനിന്നു. ചക്രായുധങ്ങളുടെ ഭയാനകമായ ചക്രവാതങ്ങളും അമ്പുകളുടെ കാറ്റും ആകാശം ഒന്നായ ഒരു സമുദ്രം പോലെ ഭയാനകമായി കുലുങ്ങി; അവിടെ ചുറ്റിക്കറങ്ങുന്ന ആയുധങ്ങൾ മുതലകളെപ്പോലെയായിരുന്നു. ആയുധങ്ങളുടെ ഉന്മാദതരംഗങ്ങൾ നിറഞ്ഞ ആ യുദ്ധഭൂമി, സൈന്യങ്ങളുടെ തിരക്കേറിയ വെള്ളത്തിൽ, അമരന്മാർക്കുപോലും കടക്കാൻ പ്രയാസമുള്ള ഒരു നദിസമുദ്രം പോലെ മാറി. രാജാക്കന്മാരുടെ ആ സൈന്യം, രണ്ടു ചിറകുകളായുള്ള ഒരു വലിയ പടയെന്നപോലെ, യുദ്ധഭൂമിയുടെ ഇരുപാതിയും ഏറ്റെടുത്ത് മുഖാമുഖം നിലകൊണ്ടു. ഇപ്പോൾ, ദിക്കുകളുടെയും പ്രദേശങ്ങളുടെയും എണ്ണത്തിന് അനുസരിച്ച്, കിഴക്കൻ ദിക്കിൽ വസിക്കുന്ന ജനങ്ങളെ കാണൂ; ലീലാനാഥന്റെ കമലംപോലെയുള്ള ഭാഗത്തുള്ള ദേശങ്ങളെക്കുറിച്ചും കേൾക്കൂ. കിഴക്കിൽ കാശികൾ, മഗധർ, കോസലർ, മിഥിലകൾ, ഉത്കലർ, മേക്കലർ, കവടർ, പുണ്ഡ്രർ, ഔണ്ഡ്രർ, കൂടാതെ ഗൗഡകർ എന്നിവരാണ്. അവിടെ ദ്രിമയർ, മദ്രർ, സുഹ്മർ, താംരലിപ്തർ, പ്രാച്യോതിഷർ, വാജിമുഖർ, അംബഷ്ടർ, പുരുഷാദർ എന്നിവരും ഉണ്ട്. കർണാക്ഷർ, അവിശ്രോത്രർ, കച്ചവരുത്തി ഭക്ഷിക്കുന്നവർ, വ്യാഘ്രവക്ത്രർ, കീരാതർ, ശവർ, ഏകപാദർ എന്നിവിടങ്ങളിൽ കാണാം. ഇവിടെ മാല്യവാൻ എന്ന പർവ്വതവും, ശിവിവാൻ, ജ്ഞാനപർവ്വതം, വൃഷഭധ്വജ, പത്മപർവ്വതം, ഉദയപർവ്വതം എന്നിവയും സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ദക്ഷിണ-കിഴക്കൻ ദിക്കിൽ വിന്ധ്യപർവ്വതത്തിൽ വസിക്കുന്നവർ: ചെദയർ, വത്സർ, ദാശാർണർ, അംഗർ, വംഗർ, ഉപവംഗർ എന്നിവരാണ്. കലിംഗർ, പുണ്ഡ്രർ, ജഠർ, വിദ്യർഭർ, മേക്കലർ, ശവർ, നഗ്നപർണർ, കണ്ഠത്രിപുരപൂരികർ എന്നിവയും അവിടെയുണ്ട്. കണ്ഠകസ്ഥലർ, പൃഥുദ്വീപകത്തിലെ സുന്ദരർ, കണ്ഠദ്രർ, ഷോണികർ, ചർമണ്വത് പ്രദേശവാസികൾ എന്നിവയും ഉണ്ട്. കോകകർ, ഹേമകുഡ്യർ, ശ്മശ്രുദാരർ, ബാലിഗ്രീവർ, മഹാഗ്രീവർ, കിഷ്കിന്ദവർ, നാരികേലിനർ എന്നിവരും അവിടെയുണ്ട്. ഇപ്പൊഴിതു ലീലാനാഥന്റെ ദക്ഷിണഭാഗത്തുള്ള പർവ്വതങ്ങൾ: വിന്ധ്യ, കുസുമപീഡ, മഹേന്ദ്ര, ദുണ്ടുര എന്നിവയുമാണ്. മലയ, സൂര്യവംശ, ഗണരാജ്യ, നൃരാജ്യ, അവന്തി, സമ്ബവതി എന്നിവരും പ്രശസ്തരാണ്. ദശപൂര്യ, ഏകകച്ച, ഋഷികർ, തുരുഷ്കർ, ശകർ, വനവാസികൾ, പർവ്വതവാസികൾ, ഭദ്രഗിരിവാസികൾ എന്നിവയും ഉണ്ട്. നഗരർ, ദണ്ഡകർ, ഗണരാജ്യ, നൃരാജ്യ, സഹാരർ, ഋശ്യമൂക, കർക്കോട, വനതിംബിലർ എന്നിവയും അവിടെയുണ്ട്. പത്മർ, ചൗരകർ, കർക്കവീരർ, വൈരികർ, പശികർ, ധർമ്മപട്ടണവാസികൾ, പംസികർ എന്നിവയും ഉണ്ട്. ശകികർ, കൃഷ്ണചേലുരർ, നർമദവർ, താംരപർണകർ, ഗോനന്ദർ, കനകർ, ചീനപട്ടണവാസികൾ എന്നിവയും അവിടെയുണ്ട്. താലികാടകർ, നദീതീരവാസികൾ, രഹകർ, വെണ്ണകരഹണർ, വൈവുണ്ടകർ, തുംബവനവാസികൾ, ലജിനദ്വീപ, കർണകർ എന്നിവയും ഉണ്ട്. കർണികാരർ, ശിവയർ, കുങ്കുണർ, ചിത്രകൂടകർ, കർണാടകർ, മഞ്ചകാടകർ, മഹാകടവികർ എന്നിവയും അവിടെയുണ്ട്. ആന്ധ്രർ, കൊള്ളർ, ശിനയർ, ശിവാടകർ, ചവൈരികർ, ബാലദേവർ, പട്ടണകർ, ക്രൗഞ്ചർ, ടീവാസ്കൾ എന്നിവയും ഉണ്ട്. ശിലാക്ഷർ, രദതർ, നന്ദനന്ദർ, അമലയർ - ഇവരാണ് ചിത്രകൂടപർവ്വതത്തിലെ വാസികൾ, ലങ്കാഗോപന്മാരുടെ താമസസ്ഥലങ്ങൾ. ദക്ഷിണ-പടിഞ്ഞാറൻ ദിക്കിൽ മഹാരാഷ്ട്ര, സുരാഷ്ട്ര, സിന്ധു, സൗവീര, ശൂദ്ര, ആഭീര, ദ്രാവിഡർ എന്നിവരാണ്. കോട്ടകർ, ഷണ്ഡർ, സിന്ധു, കലിരുഹർ, ഹേമഗിരി, രൈവതകപർവ്വതം എന്നിവയും അവിടെയുണ്ട്. മയാവനം എന്ന പ്രദേശവും, നഭുക എന്നറിയപ്പെടുന്ന ദേശവും, അവിടെ യവനർ, പഹ്ളവർ, മാർഗണാവർത്തർ, ധൂമ്രാംബഷ്ടകർ എന്നിവയും ഉണ്ട്. ലാജകനർ, ആമ്രഗിരിവാസികൾ, അതിനപ്പുറം സമുദ്രം, അവിടെ ഔർവന്റെ അഗ്നികൾ, ഇവരാണ് ലീലാനാഥന്റെ ജനങ്ങൾ. ഇപ്പൊഴിതു, ഇവയ്ക്ക് എതിര് ഭാഗത്തുള്ള ജനങ്ങളെക്കുറിച്ചും കേൾക്കൂ; പടിഞ്ഞാറൻ ദിക്കിൽ മഹാപർവ്വതങ്ങൾ പ്രത്യക്ഷമാണ്. ഇങ്ങനെ, ഓരോ ദിക്കിലും ഓരോ ജനവിഭാഗങ്ങൾ, പർവ്വതങ്ങൾ, നഗരങ്ങൾ, സമുദ്രങ്ങൾ, സൈന്യങ്ങൾ എന്നിങ്ങനെ, ഈ മഹാസമരഭൂമി അങ്ങേയറ്റം വൈവിധ്യമാർന്നതും ഭയാനകവുമാണ്.