ഈ സൃഷ്ടിയിലെ ചൈതന്യവും ജഡതയും ഒരുമിച്ച് നിലനിൽക്കുന്ന അത്ഭുത സാരഭൂതം എവിടെയുണ്ടായാലും, അവിടെ തന്നെ ദൃശ്യമായ ഈ ലോകത്തിന്റെ മഹിമ ഉദയം ചെയ്യുന്നു—even ഏറ്റവും ചെറിയ അനുവിൽപോലും. അതിനാൽ ഈ ദൃശ്യലോകം നിലവിലുണ്ട്; എന്നിരുന്നാലും, ഞാൻ അതിനെ ത്യജിച്ചു ശുദ്ധീകരിച്ചിരിക്കുന്നു—തപസ്സും ധ്യാനവും ജപവും കൊണ്ട്, ഒരു കണ്ണാടി നന്നായി തൂത്തുവാരിയശേഷം അതിൽ സംതൃപ്തി അനുഭവിക്കുന്നതുപോലെ. ദൃശ്യലോകം ഉണ്ടെങ്കിലും, അതിന്റെ പ്രതിഫലനം—തൊട്ടു സംശയമില്ല—even ഏറ്റവും ചെറിയ അനുവിൽപോലും, ചൈതന്യത്തിന്റെ കണ്ണാടിയിൽ പ്രതിഫലിക്കുന്നു. ഈ ലോകം എവിടെയുണ്ടായാലും, രാമാ, അതു കണ്ണാടിയിൽ പ്രതിഫലിക്കുന്നതുപോലെ, പർവതങ്ങൾ, ഭൂമി, നദികൾ മുതലായവയും ചൈതന്യത്തിന്റെ കണ്ണാടിയിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. അപ്പോൾ അവിടെ തന്നെ ദു:ഖം, വയസ്സാകല്, മരണം, ജനനം, സത്തയുടെ പിടിച്ചുപറ്റലും വിടുവിപ്പും, സൂക്ഷ്മവും സ്ഥൂലവും, ചലനവും അചലനവുമായ അവസ്ഥകളും വീണ്ടും വീണ്ടും ഉദയം ചെയ്യുന്നു. ഈ ദൃശ്യലോകം ഞാൻ ശുദ്ധീകരിച്ചു; ഞാൻ അതിൽ വസിക്കുന്നില്ല. എന്നിരുന്നാലും, ഇത് തന്നെ സമാധിയിലെ സ്മരണയ്ക്ക് ക്ഷയിക്കാത്ത വിത്തായി തുടരുന്നു. ഈ ലോകദർശനം നിലനിൽക്കുമ്പോൾ, അക്ഷരമായ സുഷുപ്തിയും അതിനുമപ്പുറത്തുള്ള തുരീയാവസ്ഥയും നിർവികല്പ സമാധിയും ഉണ്ടാകുന്നില്ല. മനസ്സ് സമാധിയിൽ നിന്ന് പുറത്ത് വരുമ്പോൾ, ഈ ലോകം അക്ഷുണ്ണമായ ദു:ഖമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു, സുഷുപ്തിയുടെ അവസാനം പോലെ. രാമാ, അതിനുശേഷം ആ അവസ്ഥ പ്രാപിച്ചാൽ, സമാധികൾക്ക് ഇനി എന്ത് ഉപയോഗം? കാരണം, ദുരന്തം വീണ്ടും വരുമ്പോൾ, ഒരുപോലെതന്നെ സന്തോഷം എത്രയും ചെറുതാണെങ്കിലും നിലനിൽക്കില്ല. അല്ലെങ്കിൽ, നിർവികല്പ സമാധി പ്രാപിച്ചാൽ, അത് അക്ഷരമായ സുഷുപ്തിയെപ്പോലുള്ള നിർമലാവസ്ഥയാകുന്നു. ലോകദർശനം നിലനിൽക്കുമ്പോൾ, ആ അവസ്ഥയിലേക്കു ആരും എത്തുന്നില്ല; കാരണം, മനസ്സിന്റെ മായയാൽ ലോകത്തിന്റെ ഭ്രമം എവിടെയും ഉദിക്കുന്നു. ദർശകൻ ശക്തിപ്രയാസത്തോടെ കല്ലുപോലുള്ള അവസ്ഥ വളർത്തിയാലും, അതിന്റെ അവസാനം ലോകദർശനം വീണ്ടും ഉദയം ചെയ്യും. ചിലർക്കു നിർവികല്പ സമാധികൾ കല്ലുപോലുള്ള അവസ്ഥയിൽ എത്തുന്നില്ല; ഇത് എല്ലാവർക്കും അനുഭവപ്പെടുന്ന കാര്യമാണ്. കല്ലുപോലായ സമാധികൾക്ക് പൂർണ്ണതയില്ല; അവ പരമമായ ശാന്താവസ്ഥയാകുന്നു—അജന്യവും അക്ഷയവുമായ ചൈതന്യസ്വരൂപം. അതിനാൽ ഈ ദൃശ്യലോകം യഥാർത്ഥത്തിൽ സത്യമാണെങ്കിൽ, അതു ഒരിക്കലും ഇല്ലാതാകില്ല; തപസ്സും ജപവും ധ്യാനവും കൊണ്ട് അതിനെ അവസാനിപ്പിക്കാമെന്ന ധാരണ അജ്ഞതയിലൂടെയാണ്. പൂവിന്റെ മുളയിൽ തൈക്കുരു അവശേഷിക്കുന്നതുപോലെ, ദർശനബോധം ദർശകന്റെ ഉള്ളിലാണു വസിക്കുന്നത്. രുചി ദ്രവ്യത്തിൽ, എണ്ണ എള്ളിലും മറ്റ് വിത്തുകളിലും, സുഗന്ധം പുഷ്പങ്ങളിൽപോലും, ദർശനബോധം ദർശകനിൽ തന്നെയാണ്. കർപ്പൂരം പോലുള്ള വസ്തുക്കൾ എവിടെ സൂക്ഷിച്ചാലും അവയുടെ സുഗന്ധം അവിടെ പരക്കുന്നു; അതുപോലെ ഈ ലോകം ചൈതന്യത്തിന്റെ ഹൃദയത്തിൽ ഉദിക്കുന്നു. നിന്റെ സ്വപ്നം, ഭാവന, മനസ്സിലെ രാജ്യം—ഇവയെല്ലാം നിന്റെ അനുഭവത്തിലൂടെ മാത്രമേ അറിയാവൂ. അതുപോലെ ദൃശ്യമണ്ഡലവും ഹൃദയത്തിലാണു നിലനിൽക്കുന്നത്. അതിനാൽ, ഭാവനയിൽ വസിക്കുന്ന ഒരു ഭൂതം ഒരു കുഞ്ഞിനെ നശിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ, ഈ ദൃശ്യസ്വരൂപം ദർശകനെ തന്നെ നശിപ്പിക്കുന്നു. വിറ്റിൽ നിലനിൽക്കുന്ന മുള പോലെ, യുക്തമായ സമയത്തും സ്ഥലത്തും ദർശനബോധം പ്രകാശമുള്ള ശരീരം ഉളവാക്കുന്നു. ഒരു വസ്തുവിന്റെ അത്ഭുതം എപ്പോഴും ഹൃദയത്തിൽ ഉദയിക്കുന്നു, അതിന്റെ അന്തസ്സിൽ ഒരിക്കലും നശിക്കാതെ; അതുപോലെ, ശരീരം തന്നെ ചൈതന്യമായവന്റെ ഹൃദയത്തിൽ ലോകത്തിന്റെ നിലനിൽപ്പ് സ്വാഭാവികമായി വസിക്കുന്നു. ഇപ്പോൾ, രഘുവാംശജനായ രാമാ, കേൾക്കു—'ആദിഖണ്ഡം' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ആകാശജന്റെ കഥ, കാതുകൾക്ക് അലങ്കാരമായ കഥ. ആകാശജൻ എന്ന രണ്ടു തവണ ജനിച്ച ബ്രാഹ്മണൻ, ഉത്തമധർമിയായവൻ, എപ്പോഴും ധ്യാനത്തിൽ ലീനനായി, എല്ലാ ജീവികളുടെ ക്ഷേമത്തിൽ ശ്രദ്ധയുള്ളവനായിരുന്നു. അവൻ ദീർഘകാലം ജീവിച്ചപ്പോൾ, മരണൻ ചിന്തിച്ചു: "ഞാൻ എല്ലാ ജീവികളെയും സമയത്ത് ഭക്ഷിക്കുന്നു, കാരണം ഞാൻ ക്ഷയിക്കാത്തവൻ. എങ്കിൽ ഈ ബ്രാഹ്മണനായ ആകാശജനെ ഞാൻ ഭക്ഷിക്കാതിരിയ്ക്കുന്നത് എന്തുകൊണ്ടാണ്? ഈ കാര്യത്തിൽ എന്റെ ശക്തി കല്ലിൽ വെട്ടിയ വാൾപോലെ മന്ദമാണ്." ഇങ്ങനെ ആലോചിച്ച മരണൻ അവനെ കൊല്ലാൻ ആ നഗരത്തിലേക്ക് പോയി; കാരണം, സത്യസന്ധരായവൻ തന്റെ ശ്രമം ഒരിക്കലും ഉപേക്ഷിക്കാറില്ല. മരണൻ ആ വാസസ്ഥലത്തിൽ പ്രവേശിച്ചപ്പോൾ, അപ്പോൾ തന്നെ പ്രളയകാലത്തിലെ അഗ്നിപോലുള്ള തീ അവനെ ദഹിപ്പിച്ചു. ആ വലിയ ജ്വാലകളുടെ വലയത്തിലൂടെ കടന്ന് അകത്തേക്ക് എത്തിയെങ്കിലും, ബ്രാഹ്മണനെ പിടിക്കാൻ എല്ലാ ശ്രമവും ചെയ്തു. അവനെ നേരിൽ കണ്ടിട്ടും, മരണൻ നൂറുകൈകൾകൊണ്ടു പോലും ബ്രാഹ്മണനെ പിടിക്കാൻ കഴിയില്ല; കാരണം, ശക്തന്മാർക്ക് നിർണയബുദ്ധിയുള്ളവനെ തടയാൻ കഴിയില്ല. അപ്പോൾ മരണൻ സംശയങ്ങൾ നീക്കുന്ന യമനെ സമീപിച്ചു ചോദിച്ചു: "പ്രഭോ, ഈ ആകാശജനെ ഞാൻ എങ്ങനെ ഭക്ഷിക്കാനാകുന്നില്ല?" യമൻ ഉത്തരം പറഞ്ഞു: "ഹേ മരണാ, ബലപ്രയാസംകൊണ്ട് ആരെയും കൊല്ലാൻ നിനക്ക് കഴിയില്ല; മരണമെന്ന വിധിക്ക് കാരണമാകുന്ന കര്മങ്ങളാണ് പ്രധാന കാര്യം, മറ്റൊന്നുമല്ല. അതുകൊണ്ട്, ഈ ബ്രാഹ്മണന്റെ മരണത്തിന് കാരണമാകുന്ന കര്മങ്ങൾ ശ്രദ്ധാപൂർവ്വം അന്വേഷിക്കൂ; അവയുടെ സഹായത്തോടെ നീ അവനെ ഭക്ഷിക്കാൻ കഴിയും." അതിനുശേഷം, മരണൻ ആ കര്മങ്ങൾ അന്വേഷിക്കാൻ ഉത്സുകനായി ദേശങ്ങൾ, ദിക്കുകൾ, തടാകങ്ങൾ, നദികൾ, കാടുകൾ, മലകളും കടലോരങ്ങളും, ദ്വീപുകളും മരുഭൂമികളും നഗരങ്ങളും പുരാതനഗ്രാമങ്ങളും എല്ലാം തിരഞ്ഞു. ഗ്രാമങ്ങൾ, രാജ്യങ്ങൾ, ദൂരദേശങ്ങളുടെ ആഴങ്ങൾ—ഇങ്ങനെ ഭൂമി മുഴുവൻ ചുറ്റിനടന്ന്, എവിടെയും ഒന്നും കണ്ടെത്താനായില്ല. ആകാശജനായവന്റെ കര്മങ്ങൾ കണ്ടെത്താനാകാതെ, മരണൻ ഒരു സന്താനശൂന്യ സ്ത്രീയുടെ മകനെയോ, ഭാവനയിൽ മാത്രം ഉണ്ടാകുന്ന ഒരു പർവ്വതത്തെയോ അന്വേഷിക്കുന്ന ജ്ഞാനിയെപ്പോലെ, നിരാശനായി. പിന്നെ, അവൻ വീണ്ടും സർവ്വവിഷയങ്ങളിലും പരിജ്ഞാനിയായ യമനെ സമീപിച്ചു ചോദിച്ചു: "പ്രഭോ, ഈ ആകാശജനായവന്റെ കര്മങ്ങൾ എവിടെയാണ് സ്ഥാപിതമായിരിക്കുന്നത്?" പിന്നെ ദീർഘമായ ധ്യാനശേഷം, ധർമ്മരാജൻ ഉത്തരം പറഞ്ഞു: "മരണാ, ആകാശജനായവനു യാതൊരു കര്മങ്ങളുമില്ല; കാരണം, ആ ബ്രാഹ്മണൻ ആകാശത്തിൽ നിന്നുമാത്രം ഉദിച്ചവൻ, ആകാശത്തിൽ നിന്നു മാത്രമാണ് അവന്റെ ഉത്ഭവം." ഇങ്ങനെ, ഈ ലോകത്തിന്റെ ആന്തരിക സത്യവും, ആകാശജനായവന്റെ അത്ഭുതമായ കഥയും മഹാരാമനോട് യഥാക്രമം വെളിപ്പെടുത്തപ്പെട്ടു.