ಚಿಚ್ ಚಿನೋತಿ ಚಿತಂ ಚೇತ್ಯಂ ತೇನೇದಂ ಸ್ಥಿತಮ್ ಆತ್ಮನಿ । ಜ್ಞೇ ಽಜ್ಞೇ ತ್ವ್ ಅನ್ಯತ್ವಮ್ ಆಯಾತಮ್ ಅನ್ಯದ್ ಅಸ್ತೀತಿ ಕಲ್ಪನಾತ್
ಚೈತನ್ಯವು ಅರಿವು ಮತ್ತು ಅರಿವಿನ ವಸ್ತುವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುತ್ತದೆ; ಹಾಗಾಗಿ ಈ ಜಗತ್ತು ಆತ್ಮದಲ್ಲೇ ನೆಲೆಸಿದೆ. ತಿಳಿಯುವುದು ಮತ್ತು ತಿಳಿಯದಿರುವುದು ಎಂಬ ಕಲ್ಪನೆಗಳಿಂದ ಭಿನ್ನತೆ ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಬರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಬೇರೆ ಯಾವುದೋ ಇದೆ ಎಂದು ಕಲ್ಪನೆ ಆಗುತ್ತದೆ.
ಅಜ್ಞೇಷ್ವ್ ಅಸತ್ಸ್ವಭಾವೋಗ್ರಸಂಸಾರಗಣರೂಪಿಣೀ । ಜ್ಞೇಷು ಪ್ರಕಾಶರೂಪೈವ ಸಕಲೈಕಾತ್ಮಿಕಾ ಸತೀ
ಅಜ್ಞಾನಿಗಳಲ್ಲಿ ಅವಳು ಅಸತ್ಯ ಸ್ವಭಾವದಿಂದ ಭಯಂಕರವಾದ ಈ ಜಗತ್ತಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಾಳೆ; ಜ್ಞಾನಿಗಳಲ್ಲಿ ಅವಳು ಬೆಳಕಿನಂತಿದ್ದು, ಎಲ್ಲದರಲ್ಲೂ ಒಂದೇ ಆತ್ಮಸ್ವರೂಪಳಾಗಿ, ಎಲ್ಲದರ ಸಾರವಾಗಿದ್ದಾಳೆ.
ಅನುಭೂತಿವಶಾನ್ ನಿತ್ಯಮ್ ಅರ್ಕಾದೀನಾಂ ಪ್ರಕಾಶಿನೀ । ಸ್ವಾದನೀ ಸರ್ವಭಾವಾನಾಂ ಭಾವನೀ ಭವಭಾವಿನಾಮ್
ಯಾವ ಅನುಭವವಿದೆಯೋ ಅದರಂತೆ ಅವಳು ಯಾವಾಗಲೂ ಸೂರ್ಯನನ್ನೂ ಇತರರನ್ನೂ ಬೆಳಗಿಸುತ್ತಾಳೆ; ಅವಳು ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳ ರುಚಿಯಾಗಿಯೂ, ಭವವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುವವರ ಕಲ್ಪನೆಯಾಗಿಯೂ ಇದ್ದಾಳೆ.
ನಾಸ್ತಮ್ ಏತಿ ನ ಚೋದೇತಿ ನೋತ್ತಿಷ್ಠತಿ ನ ತಿಷ್ಠತಿ । ನ ಚ ಯಾತಿ ನ ಚಾಯಾತಿ ನ ಚೇಹ ನ ಚ ನೇಹ ಚಿತ್
ಅವಳು ಮರುಳುಗೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ, ಉದಯಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಎದ್ದು ನಿಲ್ಲುವುದಿಲ್ಲ, ನಿಂತಿರುವುದಿಲ್ಲ; ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ, ಬರುವುದಿಲ್ಲ, ಇಲ್ಲೂ ಇಲ್ಲ, ಇಲ್ಲದೆಯೂ ಇಲ್ಲ — ಅವಳು ಚೈತನ್ಯ.
ಸೈಷಾ ಚಿದ್ ಅಮಲಾಕಾರಾ ಸ್ವಯಮ್ ಆತ್ಮನಿ ಸಂಸ್ಥಿತಾ । ರಾಘವೇತ್ಥಂ ಪ್ರಪಞ್ಚೇನ ಜಗನ್ನಾಮ್ನಾ ವಿಜೃಮ್ಭತೇ
ಈ ಅಮಲವಾದ ಚೈತನ್ಯ ಸ್ವತಃ ತನ್ನಲ್ಲೇ ನೆಲೆಸಿದೆ. ರಾಮಾ, ಇದೇ ಜಗತ್ತು ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ನಾನಾ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ.
ತೇಜಃಪುಞ್ಜೈರ್ ಯಥಾ ತೇಜಃ ಪಯಃಪೂರೈರ್ ಯಥಾ ಪಯಃ । ಪರಿಸ್ಫುರತಿ ಸಸ್ಪನ್ದೈಸ್ ತಥಾ ಚಿತ್ ಸರ್ಗಸಮ್ಭ್ರಮೈಃ
ಹೆಚ್ಚು ಬೆಳಕಿನ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳಕು ಹೇಗೆ ಹೊಳೆಯುತ್ತದೋ, ನೀರಿನ ತುಂಬುಗಳಲ್ಲಿ ನೀರು ಹೇಗೆ ಹರಿದು ಹೋಗುತ್ತದೋ, ಹೀಗೆಯೇ ಈ ಸೃಷ್ಟಿಯ ವಿವಿಧ ಚಲನೆಗಳಲ್ಲಿ ಚೈತನ್ಯವು ಸ್ಪಂದಿಸುತ್ತಿರುತ್ತದೆ.
ತತ್ಸ್ವಭಾವೇನ ಚಿನ್ನಾಮ್ನಾ ಸರ್ವಗೇನೋದಿತಾತ್ಮನಾ । ಪ್ರಕಾಶೇನಾಪ್ರಕಾಶೇನ ನಿರಂಶೇನಾಂಶಧಾರಿಣಾ
ತಾನೇ ಚೈತನ್ಯವೆಂಬ ಸ್ವಭಾವದಿಂದ, ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹರಡಿರುವುದಾಗಿ, ತನ್ನಿಂದಲೇ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವುದಾಗಿ, ಇದು ಬೆಳಕಾಗಿಯೂ, ಬೆಳಕಲ್ಲದ ರೂಪದಲ್ಲಿಯೂ, ವಿಭಜನೆಯಿಲ್ಲದಂತೆಯೂ, ವಿಭಾಗಗಳೊಂದಿಗೆ ಕೂಡಿದಂತೆಯೂ ತೋರುತ್ತದೆ.
ಸ್ವಯಂ ಸ್ವವಲನಾಯೋಗಾದ್ ಅನನ್ತಂ ಪದಮ್ ಉಜ್ಝತಾ । ಅಯಂ ಸೋ ಽಸ್ಮೀತಿ ಭಾವೇನ ಗಚ್ಛತಾಜ್ಞಪದಂ ಶನೈಃ
ತಾನೇ ತನ್ನನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ, ಅನಂತ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, 'ನಾನು ಇದುವೇ' ಎಂಬ ಭಾವದಿಂದ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಅಜ್ಞಾನ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಸೇರುತ್ತದೆ.
ನಾನಾತಾಯಾಂ ಪ್ರರೂಢಾಯಾಮ್ ಅಸ್ಯಾಂ ಸಂಸೃತಿಪೂರ್ವಕಮ್ । ಭಾವಾಭಾವಗ್ರಹೋತ್ಸರ್ಗಪದೇ ಸ್ಥಿತಿಮ್ ಉಪಾಗತೇ
ಈ ವೈವಿಧ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ಪುನರ್ಜನ್ಮದ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದಾಗ, ಇರುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಇರದಿಕೆಯ ಹಿಡಿತ ಬಿಡುವ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಅದು ತಲುಕುತ್ತದೆ.
ಪುರ್ಯಷ್ಟಕಂ ಸ್ಪನ್ದಶತೈಃ ಕರೋತಿ ನ ಕರೋತಿ ಚ । ಉತ್ಸೇಧಮ್ ಏತಿ ಭೂಕೋಶಕೋಟರಸ್ಥೋ ಽಙ್ಕುರೋತ್ಕರಃ
ಸೂಕ್ಷ್ಮದೇಹವು ನೂರಾರು ತರಂಗಗಳೊಂದಿಗೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕ್ರಿಯೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮಾಡದು. ಭೂಮಿಯ ಒಳಗಿರುವ ಮೊಳೆಗುಚ್ಛವು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಏರುತ್ತದೆ.
ವ್ಯೋಮ ಸೌಷಿರ್ಯಮ್ ಆದತ್ತೇ ಸರ್ವಮೂರ್ತ್ಯವಿರೋಧಿ ಯತ್ । ಸ್ಪನ್ದೈಕಧರ್ಮವಾನ್ ವಾತೋ ರಸರೂಪಿ ಯಥಾ ಜಲಮ್
ಖಾಲಿತನವೇ ಸ್ವಭಾವವಾಗಿರುವ ಆಕಾಶವು ಎಲ್ಲ ರೂಪಗಳನ್ನು ವಿರೋಧವಿಲ್ಲದೆ ಅಂಗೀಕರಿಸುತ್ತದೆ. ಚಲನೆಯೇ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿರುವ ಗಾಳಿ ಮತ್ತು ರುಚಿಯೇ ಸ್ವರೂಪವಾಗಿರುವ ನೀರು ಕೂಡ ಇದೇ ರೀತಿ ಇವೆ.
ದೃಢೋರ್ವೀ ಪ್ರಕಟಂ ತೇಜಸ್ ಸ್ಥಿತಿಮನ್ತಿ ಜಗನ್ತಿ ಚ । ಪ್ರತಿಬನ್ಧಾಭ್ಯನುಜ್ಞಾಸು ಕಾಲಃ ಕಲನಯಾ ಸ್ಥಿತಃ
ದೃಢವಾದ ಭೂಮಿ, ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಅಗ್ನಿ ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರತೆಯುಳ್ಳ ಲೋಕಗಳು—allವು ಕಾಲದ ಅನುಮತಿ ಮತ್ತು ನಿರೋಧದಿಂದ ಉಳಿಯುತ್ತವೆ; ಕಾಲವು ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದ ಮೂಲಕ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ.
ಪುಷ್ಪಂ ಲತಾನ್ತಮ್ ಆಯಾತಿ ಶನೈಸ್ ಸಞ್ಚಿತಕೇಸರಮ್ । ಮೃತ್ಕೋಟರರಸೋಲ್ಲಾಸಸ್ ತೃಣತಾಮ್ ಏತಿ ಭೂತಲೇ
ಹೂವು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಬೆಳ್ಳಿಯ ಕೊನೆಯನ್ನು ತಲುಪುತ್ತದೆ, ಅದರ ರೇಣುಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತದೆ. ಮಣ್ಣಿನ ಒಳಗಿನ ತೇವದ ಆನಂದವು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಹುಲ್ಲಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
ಮೂಲಸ್ಥಾಃ ಫಲಮ್ ಆಯಾನ್ತಿ ಪೇಲವಾ ರಸಲೇಶಕಾಃ । ಸನ್ನಿವೇಶಂ ವ್ರಜನ್ತ್ಯ್ ಏತಾ ರೇಖಾಃ ಪಲ್ಲವಪಾಲಿಷು
ಮೂಲದಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿರುವ ಆ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಗುರುತುಗಳು, ಅಲ್ಪವಾದ ರಸದ ಹನಿಗಳಾಗಿದ್ದರೂ, ಹಣ್ಣಿನವರೆಗೆ ತಲುಪುತ್ತವೆ. ಇಂತಹ ರೇಖೆಗಳು ಕಚಗುಳಿಯ ಎಲೆಗಳ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ರೂಪ ಪಡೆಯುತ್ತವೆ.
ರಚನಾಮ್ ಅನುಗೃಹ್ಣನ್ತಿ ಶಕ್ರಬಾಣಾಸನೇ ಽಣವಃ । ಯೋಗೋ ಭವತ್ಯ್ ಅವಿರತಂ ಸಂಸ್ಥಾನೇನ ನವೋ ನವಃ
ಇಂದ್ರನ ಬಿಲ್ಲು ಮತ್ತು ಬಾಣಗಳ ಆಕಾರದಲ್ಲಿ ಅಣುಗಳು ಆಧಾರ ಪಡೆದು, ರಚನೆಯನ್ನು ಉಳಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ರೀತಿ, ಯೋಗ ಎಂದರೆ ಒಂದಾದ ಮೇಲೆ ಒಂದಾಗಿ ಹೊಸದಾಗಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವ ಒಗ್ಗೂಡಿಕೆ ಸದಾ ನಡೆಯುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತದೆ.
ವಸನ್ತಮ್ ಉಪತಿಷ್ಠನ್ತೇ ಪುಷ್ಪಪಲ್ಲವರಾಶಯಃ । ನಿದಾಘವಿಧಿಮ್ ಆಯಾನ್ತಿ ದಾವದಾಹವಿಭೂತಯಃ
ವಸಂತ ಋತು ಬಂದಾಗ ಹೂಗಳು ಮತ್ತು ಮೊಗ್ಗುಗಳ ಗುಂಪುಗಳು ಅದನ್ನು ಸುತ್ತಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಬೇಸಿಗೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕಾಡ್ಗಿಚ್ಚಿನ ಶಕ್ತಿ ಆ ಕಾಲವನ್ನು ತಲುಪುತ್ತದೆ.
ಪ್ರಾವೃಟ್ಸಮಯಮ್ ಈಹನ್ತೇ ನೀಲಾ ಜಲದರಾಜಯಃ । ಶರದಂ ಚಾನುಧಾವನ್ತಿ ಸಮಗ್ರಾಃ ಫಲರಾಶಯಃ
ಮಳೆಗಾಲವನ್ನು ತಲುಪಲು ನೀಲಿ ಮೋಡಗಳ ಗುಂಪುಗಳು ಹವಣಿಸುತ್ತವೆ. ಶರದೃತುವಿನ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹಣ್ಣುಗಳ ಗುಂಪುಗಳು ಆ ಕಾಲವನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸುತ್ತವೆ.
ಹಿಮನ್ತೌ ಹಿಮಹಾಸಿನ್ಯೋ ಭವನ್ತಿ ಕಕುಭೋ ದಶ । ನಯನ್ತ್ಯ್ ಉಪಲತಾಮ್ ಅಮ್ಬು ಶಿಶಿರೇ ಶೀತಲಾನಿಲಾಃ
ಹಿಮಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹತ್ತು ದಿಕ್ಕುಗಳೂ ಹಿಮದಿಂದ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಡುತ್ತವೆ; ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ತಂಪಾದ ಗಾಳಿಗಳು ನೀರನ್ನು ಕಲ್ಲುಗಳವರೆಗೆ ತಲುಪಿಸುತ್ತವೆ.
ನ ಜಹಾತಿ ಸ್ವಮರ್ಯಾದಾಂ ಕಾಲೋ ಯುಗಮಯೀಮ್ ಇಮಾಮ್ । ತರಙ್ಗಿಣೀತರಙ್ಗೌಘಲೀಲಯಾ ಯಾನ್ತಿ ಸೃಷ್ಟಯಃ
ಕಾಲ ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಕ್ರಮವನ್ನು, ಯುಗಗಳೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಕ್ರಮವನ್ನು, ಎಂದಿಗೂ ಬಿಟ್ಟುಕೊಡುವುದಿಲ್ಲ; ಸೃಷ್ಟಿಗಳು ಅಲೆಮೇಲೆ ಅಲೆಗಳ ಆಟದಂತೆ ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತವೆ.
ನಿಯತಿಸ್ ಸ್ಥಿತಿಮ್ ಆಯಾತಿ ಸ್ಥೈರ್ಯಚಾತುರ್ಯಕಾರಿಣೀ । ತಿಷ್ಠತ್ಯ್ ಆಪ್ರಲಯಂ ಧೀರಾ ಧರಾ ಧರಣಧರ್ಮಿಣೀ
ವಿಧಿ ತನ್ನ ಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸುತ್ತದೆ, ಧೈರ್ಯ ಮತ್ತು ಚಾತುರ್ಯದಿಂದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ; ಧರಣಿ, ಧಾರಕಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಭೂಮಿ, ಪ್ರಳಯದವರೆಗೆ ಸ್ಥಿರವಾಗಿಯೇ ಇರುತ್ತದೆ.
ಚತುರ್ದಶವಿಧಾನೀಹ ಭೂತಾನಿ ಭುವನಾನ್ತರೇ । ನಾನಾಚಾರವಿಹಾರಾಣಿ ನಾನಾವಿರಚನಾನಿ ಚ
ಇಲ್ಲಿ, ಇತರ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ, ಹದಿನಾಲ್ಕು ವಿಧದ ಜೀವಿಗಳು ಇದ್ದಾರೆ; ಅವುಗಳು ಬೇರೆಬೇರೆ ನಡೆ-ನಡವಳಿಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ವಿಭಿನ್ನ ರೂಪಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ.
ಪುನಃ ಪುನರ್ ವಿಲೀಯನ್ತೇ ಜಾಯನ್ತೇ ಚ ಪುನಃ ಪುನಃ । ಧಾರಾಪರಮ್ಪರಾಪಾತವತಿ ವಾರೀವ ಬುದ್ಬುದಾಃ
ಮರುಮರು ಅವುಗಳು ಕರಗುತ್ತವೆ, ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ; ಹರಿದುಹೋಗುತ್ತಿರುವ ನೀರಿನ ಹರಿವಿನಲ್ಲಿ ಬರುವ ಬುಬ್ಬುಳೆಗಳಂತೆ.
ಆಯಾತಿ ಯಾತಿ ಪರಿತಿಷ್ಠತಿ ರಾರಟೀತಿ ಸ್ವಾರ್ಥಾನ್ ಉಪಾರ್ಜಯತಿ ಧಾವತಿ ಜನ್ಮರಾಶೌ । ಉನ್ಮತ್ತವದ್ ವಿಹಿತಭಾವನಮ್ ಆಹಿತೇಹಾ ಮುಗ್ಧಾ ಕೃತಾನ್ತವಿವಶಾ ಜನತಾ ವರಾಕೀ
ಜನರು ಬರುತ್ತಾರೆ, ಹೋಗುತ್ತಾರೆ, ಕೆಲವರು ಉಳಿಯುತ್ತಾರೆ, ಕೆಲವರು ಗದ್ದಲಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ, ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾರೆ, ಜನ್ಮಗಳ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಓಡಾಡುತ್ತಾರೆ; ಬೇರೆಯವರಿಂದ ಹೇರಲಾದ ಭಾವನೆಗಳೊಂದಿಗೆ, ಬೇರೆಯವರ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ, ಮೂರ್ಖರಂತೆ, ವಿಧಿಯ ಆಜ್ಞೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿ, ದೀನರಾದವರು ಏನು ಮಾಡಬೇಕೋ ಅದೆಲ್ಲಾ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.
ಇತ್ಥಂ ಸ್ಥಿರಚಲಾಕಾರಾಸ್ ಸಂಸಾರಾವಲಯೋ ಽಭಿತಃ । ಸ್ವಭಾವಾದ್ ಬ್ರಹ್ಮಣಸ್ ಸರ್ವಾಃ ಪುನರ್ ಆಯಾನ್ತಿ ಯಾನ್ತಿ ಚ
ಹೀಗೆ ಸ್ಥಿರವೂ ಅಸ್ಥಿರವೂ ಆಗಿರುವ ಸಂಸಾರದ ಚಕ್ರಗಳು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಸುತ್ತುತ್ತಿವೆ; ಅವುಗಳೆಲ್ಲವೂ ಬ್ರಹ್ಮನ ಸ್ವಭಾವದಿಂದ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಬರುತ್ತವೆ, ಹೋಗುತ್ತವೆ.
ಸ್ವತಸ್ ಸರ್ವಮ್ ಇದಂ ಜಾತಮ್ ಅನ್ಯೋಽನ್ಯಂ ಹೇತುತಾಂ ಗತಮ್ । ಅನ್ಯೋಽನ್ಯಮ್ ಅಪಿ ನಶ್ಯಚ್ ಚ ಸ್ವತ ಏವ ವಿಲೀಯತೇ
ಈ ಎಲ್ಲವೂ ಸ್ವತಃ ಉದ್ಭವಿಸಿದೆ, ಒಂದೊಂದುದು ಮತ್ತೊಂದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ; ಒಂದೊಂದುದು ಮತ್ತೊಂದರಿಂದ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಂತ ಸ್ವಭಾವದಿಂದಲೇ ಕರಗಿಹೋಗುತ್ತದೆ.
ಸ್ವತಸ್ ಸ್ತಮ್ಭನಿಭಸ್ ಸ್ಪನ್ದೋ ಯಥಾಗಾಧಜಲೋದರೇ । ತಥೈವೇದಮ್ ಅಸತ್ ಸಚ್ ಚ ಚಿದ್ ಏವ ಪರಿದೃಶ್ಯತೇ
ಹೆಮ್ಮೆಯ ನೀರಿನೊಳಗಿನ ಚಲನೆ ಸ್ವತಃ ನಿಶ್ಚಲವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುವಂತೆ, ಈ ನಿಜವೂ ಅನಿಜವೂ ಶುದ್ಧ ಚೈತನ್ಯವಾಗಿಯೇ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.
ವ್ಯೋಮನ್ಯ್ ಏವ ನಿರಾಭಾಸೇ ನಿದಾಘಾತ್ ಸರಿತೋ ಯಥಾ । ಲಕ್ಷ್ಯನ್ತೇ ತದ್ವದ್ ಏವೇಮಾಶ್ ಚಿತ್ತತ್ತ್ವೇ ಸೃಷ್ಟಿದೃಷ್ಟಯಃ
ಬೇಸಿಗೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ನದಿಗಳು ಕಾಣಿಸುವಂತೆ, ಆದರೆ ಆಕಾಶಕ್ಕೆ ಸ್ವರೂಪವಿಲ್ಲ; ಹೀಗೆಯೇ ಸೃಷ್ಟಿಯ ದೃಶ್ಯಗಳು ಮನಸ್ಸಿನ ತತ್ತ್ವದಲ್ಲೇ ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ.
ಯಥಾ ಮದವಶಾದ್ ಆತ್ಮಾ ಸ್ವೋ ಽನ್ಯವತ್ ಪ್ರತಿಭಾಸತೇ । ತಥೈವ ಚಿತ್ತ್ವಾಚ್ ಚಿದ್ಧಾತುಸ್ ಸ ಏವಾಸ ಇವ ಸ್ಥಿತಃ
ಮದ್ಯದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ತಾನೇ ಬೇರೆವನಂತೆ ಕಾಣಿಸುವಂತೆ, ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಚೈತನ್ಯದ ತತ್ತ್ವವೂ ಬೇರೆದಾಗಿ ಇರುವಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ.
ನ ಚೇದಂ ಸದ್ ಅಸನ್ ನೇದಂ ತತ್ಸ್ಥಾತತ್ಸ್ಥತಯಾ ಚಿತಿಃ । ನಾತಿರಿಕ್ತಾತಿರಿಕ್ತಾ ಚ ಕಟಕಾದಿಷು ಹೇಮತಾ
ಇದು ನಿಜವೂ ಅಲ್ಲ, ಅನಿಜವೂ ಅಲ್ಲ; ಇದು ಚೈತನ್ಯವೇ, ಅದು ಹೇಗಿದ್ದೋ ಹಾಗೆಯೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಹೇಗೆ ಬಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಇತರ ಆಭರಣಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಚಿನ್ನ ಇರುತ್ತದೋ ಹೀಗೇ.
ಯೇನ ಶಬ್ದಂ ರಸಂ ರೂಪಂ ಗನ್ಧಂ ಜಾನಾಸಿ ರಾಘವ । ಸೋ ಽಯಮ್ ಆತ್ಮಾ ಪರಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಸರ್ವಮ್ ಆಪೂರ್ಯ ಸಂಸ್ಥಿತಃ
ರಾಘವ, ನೀನು ಶಬ್ದ, ರುಚಿ, ರೂಪ, ವಾಸನೆಗಳನ್ನು ಯಾವ ಮೂಲಕ ಅರಿಯುತ್ತೀಯೋ, ಅದೇ ಆತ್ಮ, ಅದೇ ಪರಬ್ರಹ್ಮ. ಅದು ಎಲ್ಲೆಡೆ ತುಂಬಿ ಸ್ಥಿತಿಯಾಗಿದೆ.