ಏವಂರೂಪೈವ ಹಿ ಪರೇ ವರ್ತತೇ ಸರ್ಗಸಂಸೃತಿಃ । ನ ವಾಸ್ತವೀ ವಸ್ತುತಸ್ ತು ಸಂಸ್ಥಿತೇಯಮ್ ಅವಸ್ತುನಿ
ಈ ರೀತಿ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಚಕ್ರವೂ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಇದು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಸತ್ಯವಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಅಸತ್ಯದಲ್ಲಿಯೇ ನೆಲೆಸಿದೆ.
ಪ್ರತ್ಯೇಕಮ್ ಉದಿತಂ ವಿಶ್ವಮ್ ಏವಮ್ ಏವ ಮುಧೈವ ಹಿ । ನವಗುಲ್ಮಕರೂಪೇಣ ವಾಸನ್ತಿಕರಸೋ ಯಥಾ
ಹೀಗೇ, ಪ್ರತಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಈ ಜಗತ್ತು ಕೇವಲ ಭ್ರಮೆಯಂತೆ ಉದಯವಾಗುತ್ತದೆ. ವಸಂತದ ರಸವು ಹೊಸ ಮೊಗ್ಗಿನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುವಂತೆ.
ಪ್ರಥಮೋ ಽಯಂ ಸ್ವಸಙ್ಕಲ್ಪಸ್ ಸುಪ್ರಥಾಮ್ ಆಗತಸ್ ತಥಾ । ಯಥಾತಿಪಾರಮಾರ್ಥ್ಯೇನ ದೃಢೇನೇತ್ಥಂ ವಿಭಾವ್ಯತೇ
ತಾನು ತಾನಾಗಿ ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಂಡ ಮೊದಲ ಭಾವನೆ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ನೆಲೆಸುತ್ತದೆ. ಹೇಗೆಂದರೆ, ಗಾಢ ನಂಬಿಕೆಯಿಂದ ಯಾವುದನ್ನಾದರೂ ಅತ್ಯಂತ ನಿಜವೆಂದು ದೃಢವಾಗಿ ಗ್ರಹಿಸುವಂತೆ.
ಪ್ರತ್ಯೇಕಮ್ ಉದಿತಂ ಚಿತ್ತಂ ಸ್ವಸ್ವಭಾವೋದರಸ್ಥಿತಮ್ । ಇದಮ್ ಇತ್ಥಂಸಮಾರಮ್ಭಂ ಜಗತ್ ಪಶ್ಯದ್ ವಿನಶ್ಯತಿ
ಪ್ರತಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮನಸ್ಸು ತನ್ನ ಸ್ವಭಾವದೊಳಗೆ ಉದಯಿಸಿ, ಈ ಜಗತ್ತನ್ನು ಹೀಗೆ ಅಥವಾ ಹೀಗೆಂದು ನೋಡುವಾಗ, ಅದು ಕೊನೆಗೆ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ.
ಪ್ರತಿಭಾಸವಶಾದ್ ಅಸ್ತಿ ನಾಸ್ತಿ ವಸ್ತ್ವವಲೋಕನಾತ್ । ದೀರ್ಘಸ್ ಸ್ವಪ್ನೋ ಜಗಜ್ಜಾಲಮ್ ಆಲಾನಂ ಚಿತ್ತದನ್ತಿನಃ
ಕಾಣಿಕೆಯ ಬಲದಿಂದ ವಸ್ತುಗಳು ಇವೆ ಅಥವಾ ಇಲ್ಲವೆಂದು ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಈ ಜಗತ್ತಿನ ಜಾಲವು ಮನಸ್ಸು ಎಂಬ ಆನೆಗೆ ಕಟ್ಟಿದ ದೀರ್ಘವಾದ ಕನಸಿನಂತಿದೆ.
ಚಿತ್ತಸತ್ತೈವ ಹಿ ಜಗಜ್ ಜಗತ್ಸತ್ತೈವ ಚಿತ್ತಕಮ್ । ಏಕಾಭಾವೇ ದ್ವಯೋರ್ ನಾಶಸ್ ತಚ್ ಚ ಸತ್ಯವಿಚಾರಣಾತ್
ನಿಜವಾಗಿಯೂ, ಮನಸ್ಸಿನ ಸತ್ತೆಯೇ ಈ ಜಗತ್ತಿನ ಅಸ್ತಿತ್ವ, ಜಗತ್ತಿನ ಅಸ್ತಿತ್ವವೂ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದಲೇ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಈ ಎರಡರಲ್ಲಿ ಯಾವುದಾದರೂ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಎರಡೂ ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ—ಇದು ನಿಜವಾದ ವಿಚಾರದಿಂದ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ.
ಶುದ್ಧಸ್ಯ ಪ್ರತಿಭಾಸೋ ಹಿ ಸತ್ಯೋ ಭವತಿ ಚೇತಸಃ । ನಿಷ್ಕಲಙ್ಕೇ ಹಿ ಲಗತಿ ಪಟೇ ಕುಙ್ಕುಮರಞ್ಜನಾ
ಪರಿಶುದ್ಧ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವಾದುದು ನಿಜವಾಗಿಯೇ ಸತ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ; ಹೇಗೆಂದರೆ, ಮಸಿಯಿಲ್ಲದ ಬಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಕುಂಕುಮದ ಬಣ್ಣ ಹತ್ತಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ.
ಅನ್ಯೇನಾನಾಹೃತಸ್ಯಾನ್ಯೋ ಗುಣೋ ಽವಶ್ಯಂ ವಿವರ್ಧತೇ । ಅನಾಕ್ರಾನ್ತಸ್ಯ ಸಙ್ಕಲ್ಪೈಃ ಪ್ರತಿಭೋದೇತಿ ಚೇತಸಃ
ಒಬ್ಬರಿಂದ ಮತ್ತೊಬ್ಬನು ಏನು ತರದೆ ಇದ್ದಾಗ, ಬೇರೆ ಗುಣವು ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ; ಮನಸ್ಸು ಕಲ್ಪನೆಗಳಿಂದ ಆವರಿಸದಿದ್ದಾಗ ಅದರ ಸ್ವಂತ ಜ್ಞಾನ ಬೆಳಕಾಗುತ್ತದೆ.
ಸುವರ್ಣೋ ನ ಸ್ಥಿತಿಂ ಯಾತಿ ಮಲವತ್ಯ್ ಅಂಶುಕೇ ಯಥಾ । ಏಕಾ ದೃಷ್ಟಿಸ್ ಸ್ಥಿತಿಂ ಯಾತಿ ನ ಮ್ಲಾನೇ ಚಿತ್ತಕೇ ತಥಾ
ಹೆಸರು ಹೋದ ಬಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನ ಹತ್ತುವುದಿಲ್ಲ; ಅದೇ ರೀತಿ, ಮಲಿನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಏಕಾಗ್ರ ದೃಷ್ಟಿ ಉಳಿಯದು.
ಪ್ರಮಾರ್ಜನಾದ್ ಇವ ಮಣೇಸ್ ತಾಮ್ರಸ್ಯೇವ ಚ ಯುಕ್ತಿತಃ । ಚಿರಮ್ ಏಕದೃಢಾಭ್ಯಾಸಾಚ್ ಛುದ್ಧಿರ್ ಭವತಿ ಚೇತಸಃ
ಹವಳವನ್ನು ಹೊಳೆಯುವಂತೆ ಅಥವಾ ತಾಮ್ರವನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ತೊಳೆದು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸುವಂತೆ, ಮನಸ್ಸೂ ಸಹ ದೀರ್ಘ ಕಾಲ ಸ್ಥಿರವಾದ ಅಭ್ಯಾಸದಿಂದ ಶುದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ.
ಪ್ರತಿಭಾಸಾತ್ಮನಿ ಜಗತ್ಯ್ ಏತೇ ಕಾಲಕ್ರಿಯಾಕ್ರಮಾಃ । ಸೋದಯಾಸ್ತಮಯಾ ಜಾತಾಃ ಕಥಂ ಶುಕ್ರಸ್ಯ ಚೇತಸಃ
ಈ ಲೋಕವು ಕಾಣುವ ಸ್ವಭಾವದ್ದಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಇಲ್ಲಿ ಕಾಲ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಯೆಗಳ ಕ್ರಮಗಳು ಉದಯಾಸ್ತಮಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಶುದ್ಧ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅವು ಹೇಗೆ ಇರಬಹುದು?
ಯಾದೃಗ್ ಜಗದ್ ಇದಂ ದೃಷ್ಟಂ ಶುಕ್ರೇಣ ಪಿತೃಮಾತೃತಃ । ತಾದೃಕ್ ತಸ್ಯ ಸ್ಥಿತಂ ಚಿತ್ತೇ ಮಯೂರಾಣ್ಡೇ ಮಯೂರವತ್
ಈ ಜಗತ್ತು ಶುದ್ಧ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ, ತಂದೆ ತಾಯಿಯಿಂದ ಬಂದಂತೆ, ಹೇಗೆ ಕಾಣುತ್ತದೆಯೋ, ಅದೇ ರೀತಿ ಅದು ಆ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಇದು ನವಿಲಿನ ಮೊಟ್ಟೆಯೊಳಗಿನ ನವಿಲಿನಂತೆ.
ಸ್ವಭಾವಕೋಶಾತ್ ಸ್ವದಿತಂ ತದ್ ಅನೇನ ಕ್ರಮೋದಿತಮ್ । ಬೀಜೇನಾಙ್ಕುರಪತ್ತ್ರಾದಿಲತಾಪುಷ್ಪಫಲಂ ಯಥಾ
ತನ್ನ ಸ್ವಭಾವದ ಭಂಡಾರದಿಂದ ಇದು ಅನುಭವವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕ್ರಮೇಣ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಬೀಜದಿಂದ ಮೊಗ್ಗು, ಎಲೆ, ಬೆಳೆ, ಹೂವು, ಹಣ್ಣುಗಳು ಹೇಗೆ ಬರುತ್ತವೆಯೋ ಹೀಗೆಯೇ.
ಜೀವೋ ಯದ್ವಾಸನಾಸಾರಸ್ ತದ್ ಏವಾನ್ತಃ ಪ್ರಪಶ್ಯತಿ । ಸ್ವಪ್ನ ಏವಾತ್ರ ದೃಷ್ಟಾನ್ತೋ ದೀರ್ಘಸ್ವಪ್ನಸ್ ತ್ವ್ ಇದಂ ಜಗತ್
ಪ್ರಾಣಿಯು ತನ್ನೊಳಗಿನ ಸ್ವಭಾವದ ಸಾರವನ್ನೇ ಒಳಗೆ ನೋಡುತ್ತದೆ; ಇದನ್ನು ಕನಸಿಗೆ ಹೋಲಿಕೆ ಮಾಡಬಹುದು, ಈ ಲೋಕವೇ ಒಂದು ದೀರ್ಘವಾದ ಕನಸು.
ಪ್ರತ್ಯೇಕಮ್ ಉದಿತೋ ರಾಮ ನನು ಸಂಸಾರಷಣ್ಡಕಃ । ರಾತ್ರೌ ಸೈನ್ಯನರಸ್ವಪ್ನಜಾಲವತ್ ಸ್ವಾತ್ಮನಿ ಸ್ಫುಟಃ
ರಾಮಾ, ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ತಮ್ಮೊಳಗೆ ಈ ಸಂಸಾರದ ಕಾಡನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ, ಹಗಲು ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ಸೈನ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಜನರ ಗುಂಪುಗಳು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುವಂತೆ.
ಏಷ ಸಂಸೃತಿಷಣ್ಡೌಘೋ ಮಿಥಸ್ ಸಮ್ಮಿಲತಿ ಸ್ವಯಮ್ । ನೋ ವಾಪಿ ಯದಿ ತನ್ ಮೇ ತ್ವಂ ಯಥಾವದ್ ವಕ್ತುಮ್ ಅರ್ಹಸಿ
ಈ ಸಂಸಾರದ ಅನೇಕ ರೂಪಗಳು ಸ್ವತಃ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಸೇರುತ್ತವೆ ಅಥವಾ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸೇರುವುದಿಲ್ಲವೂ ಆಗಬಹುದು; ಸೇರುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದಾದರೆ ನೀನು ನನಗೆ ಸರಿಯಾಗಿ ವಿವರಿಸಬೇಕು.
ಮಲಿನಂ ಹಿ ಮನೋ ಽವೀರ್ಯಂ ನ ಮಿಥಶ್ ಶ್ಲೇಷಮ್ ಅರ್ಹತಿ । ಅಯೋ ಽಯಸೀವಾಸನ್ತಪ್ತೇ ಶುದ್ಧೇ ತಪ್ತೇ ತು ಲೀಯತೇ
ಕಳಂಕಿತವಾಗಿರುವ ಮತ್ತು ದುರ್ಬಲವಾದ ಮನಸ್ಸು ಪರಸ್ಪರ ಒಂದಾಗಲು ಯೋಗ್ಯವಲ್ಲ; ಬಿಸಿಯಾಗದ ಕಬ್ಬಿಣವು ಇನ್ನೊಂದು ಕಬ್ಬಿಣದ ಜೊತೆಗೆ ಬೆರೆವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಶುದ್ಧವಾಗಿಯೂ ಬಿಸಿ ಆಗಿದ್ದರೆ ಅದು ಬೆರೆಯುತ್ತದೆ.
ಚಿತ್ತತತ್ತ್ವಾನಿ ಶುದ್ಧಾನಿ ಸಮ್ಮಿಲನ್ತಿ ಪರಸ್ಪರಮ್ । ಏಕರೂಪಾಣಿ ತೋಯಾನಿ ಯಾನ್ತ್ಯ್ ಐಕ್ಯಂ ನಾಬಿಲಾನಿ ಹಿ
ಮನಸ್ಸಿನ ಶುದ್ಧ ಸ್ವರೂಪಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ; ಹೇಗೆಂದರೆ ಒಂದೇ ತರದ ನೀರುಗಳು ಒಂದಾಗಿ ಬೆರೆತುಹೋಗುವಂತೆ, ಆದರೆ ಮಧ್ಯೆ ಅಡ್ಡಿಯಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟಿರುವ ನೀರುಗಳು ಹಾಗೆ ಬೆರೆಯುವುದಿಲ್ಲ.
ಶುದ್ಧಿರ್ ಹಿ ಚಿತ್ತಸ್ಯ ವಿವಾಸನತ್ವಮ್ ಅಭೂತಸಂವೇದನರೂಪಮ್ ಏಕಮ್ । ತಸ್ಯಾಸ್ ಸುಷುಪ್ತಾತ್ಮಪದಾತ್ ಪ್ರಬುಧ್ಯ ತನ್ಮಾತ್ರಯುಕ್ತ್ಯಾ ಪರಸಙ್ಗಮ್ ಏತಿ
ಮನಸ್ಸಿನ ಶುದ್ಧತೆ ಎಂದರೆ ವಾಸನೆಗಳ ಕೊರತೆ, ಅದು ಅನುಭವವೇ ಇಲ್ಲದ ಒಂದು ಸ್ಥಿತಿ. ಆ ಸ್ಥಿತಿಯಿಂದ, ಆಳನಿದ್ರೆಯಂತಿರುವ ಮನಸ್ಸು ಎಚ್ಚರಗೊಂಡಾಗ, ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಇತರರೊಡನೆ ಸಂಬಂಧ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.
ಪ್ರವೃತ್ತಿರ್ ವಾ ನಿವೃತ್ತಿರ್ ವಾ ತನ್ಮಾತ್ರಾಪತ್ತಿಪೂರ್ವಕಮ್ । ಸರ್ವಸ್ಯ ಜೀವಜಾತಸ್ಯ ಸುಷುಪ್ತತ್ವಾದ್ ಅನನ್ತರಮ್
ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಿಗೂ, ಆಳನಿದ್ರೆಯ ನಂತರ, ಚಟುವಟಿಕೆ ಅಥವಾ ನಿವೃತ್ತಿ ಎರಡೂ ಕೂಡ ಮೊದಲು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ತತ್ವಗಳ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಿಂದಲೇ ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ.
ಪ್ರವೃತ್ತಿಭಾಜೋ ಯೇ ಜೀವಾಸ್ ತೇ ತನ್ಮಾತ್ರಪದಂ ಗತಾಃ । ತನ್ಮಾತ್ರೈಕತಯಾ ಸರ್ಗಾನ್ ಮಿಥಃ ಪಶ್ಯನ್ತಿ ಕಲ್ಪಿತಾನ್
ಚಟುವಟಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ಜೀವಿಗಳು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ತತ್ವಗಳ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ತಲುಪಿದ್ದಾರೆ; ಆ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ತತ್ವಗಳ ಏಕತ್ವದಿಂದ ಅವರು ಪರಸ್ಪರ ಕಲ್ಪಿತ ಸೃಷ್ಟಿಗಳನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾರೆ.
ತನ್ಮಾತ್ರೈಕ್ಯಪ್ರಣಾಲೇನ ಚಿತ್ರಾಸ್ ಸರ್ಗಜಲಾಶಯಾಃ । ಪರಸ್ಪರಂ ಸಮ್ಮಿಲನ್ತಿ ಘನತಾಂ ಯಾನ್ತಿ ಚಾಭಿತಃ
ಸೃಷ್ಟಿಯ ವಿವಿಧ ಜಲಾಶಯಗಳು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ತತ್ತ್ವಗಳ ಏಕತೆಯ ಮೂಲಕ ಪರಸ್ಪರ ಬೆರೆದು, ಒಟ್ಟಾಗಿ ಗಟ್ಟಿಯಾಗುತ್ತವೆ.
ಕೇಚಿತ್ ಪೃಥಕ್ ಸ್ಥಿತಿಮ್ ಇತಾಃ ಪೃಥಗ್ ಏವ ಲಯಂ ಗತಾಃ । ಕೇಚಿನ್ ಮಿಥಸ್ ಸಮ್ಮಿಲಿತಾ ಜಗತ್ಷಣ್ಡಾಸ್ ಸ್ಥಿತಾಃ ಕೃತಾಃ
ಕೆಲವು ಪ್ರಪಂಚಗಳು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಇದ್ದು, ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿಯೇ ಲಯವಾಗಿವೆ; ಕೆಲವು ಪರಸ್ಪರ ಬೆರೆದು, ಪ್ರಪಂಚದ ಮೊಟ್ಟೆಗಳಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿವೆ.
ಜಗತ್ಷಣ್ಡಸಹಸ್ರಾಣಿ ಯತ್ರಾಸಙ್ಖ್ಯಾನ್ಯ್ ಅಣಾವ್ ಅಣೌ । ಅಪರಸ್ಪರಲಗ್ನಾನಿ ಕಾನನಂ ಬ್ರಹ್ಮ ನಾಮ ತತ್
ಅನೇಕ ಸಾವಿರಾರು ಪ್ರಪಂಚ ಮೊಟ್ಟೆಗಳು ಒಂದರೊಳಗೆ ಒಂದು ಇದ್ದು, ಪರಸ್ಪರ ಜೋಡಿಸದೆ ಇರುವ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮದ ಅರಣ್ಯವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಮಿಥಸ್ ಸ ಮೇಲನಂ ನೈತಿ ಘನತಾಂ ಸಮುಪಾಗತಃ । ಯದ್ ಯದ್ ಯತ್ರ ಯಥಾ ರೂಢಂ ತತ್ ತತ್ ಪಶ್ಯತಿ ನೇತರತ್
ಯಾವುದು ಮತ್ತೊಂದರೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಯದೆ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿರುವದೋ, ಅದು ಅಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾದದ್ದನ್ನಷ್ಟೇ ನೋಡುತ್ತದೆ, ಬೇರೆ ಯಾವುದನ್ನೂ ಕಾಣದು.
ವರ್ತಮಾನಮನೋರಾಜ್ಯವಶಾಜ್ ಜೀವಪರಮ್ಪರಾಃ । ಪರಸ್ಪರಂ ಸಮ್ಮಿಲಿತಾಸ್ ಸರ್ಗಾಣಾಂ ರೂಢಿಭಾವನಾಃ
ಈಗಿರುವ ಮನಸ್ಸಿನ ಕಲ್ಪನೆಗಳ ಬಲದಿಂದ, ಜೀವಿಗಳ ಸರಣಿಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಬೆರೆದು, ಸೃಷ್ಟಿಗಳ ಸ್ಥಿರವಾದ ರೂಪಗಳು ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.
ದೇಹಸತ್ತಾ ಭೃಶಂ ರೂಢಾ ದೇಹಾಭಾವಸ್ ತು ವಿಸ್ಮೃತಃ । ದೇಹತ್ವಪರಿರೂಢತ್ವಾಚ್ ಚಿದ್ವ್ಯೋಮ್ನಾ ವಿಸ್ಮೃತಾತ್ಮನಾ
ದೇಹದ ಅಸ್ತಿತ್ವವು ಬಹಳ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ನೆಲೆಸಿದೆ, ದೇಹವಿಲ್ಲದ ಸ್ಥಿತಿ ಮರೆತುಹೋಗಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ, ದೇಹದೊಡನೆ ಗಾಢವಾದ ಐಕ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಚೈತನ್ಯದಲ್ಲಿ ನಿಜ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಮರೆತಿರುವುದು.
ಯಥಾ ಶುದ್ಧಪ್ರಾಣಮರುತ್ ಪರಪ್ರಾಣಾಭಿವೇಧನಾತ್ । ವೇತ್ತಿ ವೇಧ್ಯಮನೋರಾಜ್ಯಂ ತಥಾ ಸರ್ಗಾನ್ ನರಾಶ್ರಯೀ
ಹಾಗೆಯೇ, ಶುದ್ಧವಾದ ಪ್ರಾಣವಾಯು ಮತ್ತೊಬ್ಬರ ಉಸಿರಿನಿಂದ ಸ್ಪರ್ಶವಾದಾಗ ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮನಸ್ಸಿನ ಲೋಕವನ್ನು ಅರಿಯುವಂತೆ, ಮಾನವನೊಳಗಿನ ಜಗತ್ತುಗಳು ಕೂಡ ತಿಳಿಯಲಾಗುತ್ತವೆ.
ಸರ್ವೇಷಾಂ ಜೀವರಾಶೀನಾಮ್ ಆತ್ಮಾವಸ್ಥಾತ್ರಯಂ ಶ್ರಿತಃ । ಜಾಗ್ರತ್ಸ್ವಪ್ನಸುಷುಪ್ತಾಖ್ಯಮ್ ಅತ್ರ ದೇಹೋ ನ ಕಾರಣಮ್
ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳಿಗೂ ಜಾಗ್ರತ, ಸ್ವಪ್ನ, ಸುಷುಪ್ತಿ ಎಂಬ ಆತ್ಮದ ಮೂರು ಸ್ಥಿತಿಗಳು ದೊರೆಯುತ್ತವೆ; ಇದಕ್ಕೆ ದೇಹ ಕಾರಣವಲ್ಲ.
ಏವಮ್ ಆತ್ಮನಿ ಜೀವತ್ವಮ್ ಅನ್ಯಾವಸ್ಥಾತ್ರಯಾತ್ಮನಿ । ತಾಪಾಮ್ಭಸೀವ ವೀಚಿತ್ವಮ್ ಅಸ್ಮಿನ್ ಕಚತಿ ದೇಹತಾ
ಹೀಗಾಗಿ, ಆತ್ಮನಲ್ಲಿರುವ ಜೀವತ್ವವು, ಆ ಮೂರು ಸ್ಥಿತಿಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡು, ಈ ದೇಹಭಾವದಲ್ಲಿ ಬಿಸಿ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಅಲೆಗಳು ಹೇಗೆ ಅಲೆಯುತ್ತವೆಯೋ ಹಾಗೆ, ಏಕಾಗ್ರತೆ ಇಲ್ಲದೆ ತೇಲಾಡುತ್ತದೆ.