ನೇತ್ರಗರ್ತಕಸಂಸುಪ್ತಪ್ರಸೂನವನಕೀಟಕಮ್ । ಮಕ್ಷಿಕಾಪಞ್ಜರಪ್ರೋತಕೋಶಕಾರಕ್ರಿಮಿವ್ರಜಮ್
ಕಣ್ಣಿನ ಓಟದೊಳಗೆ ಕಣ್ಮರೆಯಾದ ಹೂವನ ಕೀಟಗಳು ಮಲಗಿವೆ; ಈಡುಗಳ ಪಂಜರದೊಳಗೆ ಹತ್ತಿರ ಹತ್ತಿರ ಜಾಲೆ ಹೊತ್ತಿರುವ ರೇಷ್ಮೆ ಹುಳಗಳ ಗುಂಪು ಇದೆ.
ಪ್ರಾಕ್ತನೀಮ್ ಉಪಭೋಗೇಹಾಮ್ ಇಷ್ಟಾನಿಷ್ಟಫಲಪ್ರದಾಮ್ । ಧಾರಾಧೌತಾನ್ತಯಾ ತನ್ವಾ ಹಸಚ್ ಛುಷ್ಕಾಸ್ಥಿಮಾಲಯಾ
ಒಮ್ಮೆ ಸುಖ-ದುಃಖಗಳ ಫಲ ನೀಡಿದ ಆ ದೇಹ, ಈಗ ಹರಿದು ಹೋದ ನದಿಯ ನೀರಿನಿಂದ ತೊಳೆದುಹೋಗಿ, ಒಣಗಿದ ಎಲುಬುಗಳ ರಾಶಿ ನಗುತ್ತಿರುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ.
ಶಿರೋಘಟೇನ ಶುಭ್ರೇಣ ಸಮ್ಪನ್ನೇನೇನ್ದುವರ್ಚಸಾ । ವಿಡಮ್ಬಯಚ್ ಚ ಕರ್ಪೂರಪ್ಲುತಲಿಙ್ಗಶಿರಶ್ಶ್ರಿಯಮ್
ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಶುಭ್ರವಾದ ತಲೆಬುರುಡೆ ಚಂದ್ರನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿತ್ತು; ಅದು ಕರ್ಪೂರದಿಂದ ಅಭಿಷೇಕವಾದ ಶಿವಲಿಂಗದ ತಲೆಯ ವೈಭವವನ್ನು ಹಾಸ್ಯಮಾಡಿದಂತಾಯಿತು.
ಋಜ್ವಾ ಸಂಶುಷ್ಕಸಿತಯಾ ಸ್ವಾಸ್ಥಿಮಾತ್ರಾವಶೇಷಯಾ । ಗ್ರೀವಯಾತ್ಮಾನುಸೃತಯಾ ದೀರ್ಘೀಕುರ್ವದ್ ಇವಾಕೃತಿಮ್
ನೆಟ್ಟಗೆ ಒಣಗಿ ಬೂದಿಯಂತೆ ಬಣ್ಣವಾದ, ಕೇವಲ ಎಲುಬುಮಾತ್ರ ಉಳಿದಿರುವ ಗಲಿಗೆ, ಆತ್ಮದ ಹಾದಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವಂತೆ, ದೇಹವನ್ನು ಉದ್ದಗೊಳಿಸುತ್ತಿರುವಂತೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತಿತ್ತು.
ಮೃಣಾಲಿಕಾಪಾಣ್ಡುರಯಾ ಧಾರಾವಧುತಮಾಂಸಯಾ । ನಾಸಾಸ್ಥಿಲತಯಾ ವಕ್ತ್ರಂ ಕೃತಸೀಮಾಕ್ರಮಂ ದಧತ್
ಮಣ್ಣು ಬಣ್ಣದಂತೆ ಬಿಳಿಯಾದ, ಮಾಂಸವಿಲ್ಲದೆ ಹರಿದುಹೋದ ಗಲಿಗೆ, ಮೂಗಿನ ಎಲುಬಿನ ಗುರುತು ಮಾತ್ರ ಇರುವ ಮುಖ, ಹಳೆಯ ಆಕಾರದ ಗಡಿ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು.
ದೀರ್ಘಕನ್ಧರಯಾ ನೂನಮ್ ಉತ್ತಾನೀಕೃತವಕ್ತ್ರಯಾ । ಪ್ರೇಕ್ಷಮಾಣಮ್ ಇವ ಪ್ರಾಣಾನ್ ಉತ್ಕ್ರಾನ್ತಾನ್ ಅಮ್ಬರೋದರೇ
ಉದ್ದವಾದ ಗಲಿಗೆ, ಮುಖವನ್ನು ಮೇಲಕ್ಕೆತ್ತಿದಂತೆ, ಆತನ ಉಸಿರುಗಳು ಆಕಾಶದ ಒಳಗೆ ಹಾರಿಹೋಗುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡುತ್ತಿರುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿತ್ತು.
ಜಙ್ಘೋರುಜಾನುದೋರ್ದಣ್ಡೈರ್ ದ್ವಿಗುಣಂ ದೀರ್ಘತಾಂ ಗತೈಃ । ಪ್ರಮಿಮಾಣಮ್ ಇವಾಶಾನ್ತಂ ದೀರ್ಘಾಧ್ವಶ್ರಮಭೀತಿತಃ
ಕಾಲು, ಮೊಣಕಾಲು, ಕೈಗಳು ಎರಡುಪಟ್ಟು ಉದ್ದವಾಗಿದ್ದವು; ದೀರ್ಘ ಪ್ರಯಾಣದ ದಣಿವು ಮತ್ತು ಭಯದಿಂದ, ಅವನು ಅಂತ್ಯವಿಲ್ಲದ ಅಂತರವನ್ನು ಅಳೆಯುತ್ತಿರುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದನು.
ಉದರೇಣಾತಿನಿಮ್ನೇನ ಚರ್ಮಶೇಷೇಣ ಶೋಷಿಣಾ । ಪ್ರದರ್ಶಯದ್ ಇವಾಜ್ಞಸ್ಯ ಹೃದಯಸ್ಯಾತಿಶೂನ್ಯತಾಮ್
ಅತಿಯಾದ ಕುಹರವಾದ ಹೊಟ್ಟೆಯೊಂದಿಗೆ, ಒಣಗಿ ಹೋದ ಚರ್ಮ ಮಾತ್ರ ಉಳಿದಿದ್ದಂತೆ, ಅಜ್ಞಾನಿಗಳಿಗೆ ಹೃದಯದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಖಾಲಿತನವನ್ನು ತೋರಿಸುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿತ್ತು.
ಪ್ರೇಕ್ಷ್ಯ ತಚ್ ಛುಷ್ಕಕಙ್ಕಾಲಮ್ ಆಲಾನಮ್ ಇವ ದನ್ತಿನಃ । ಪೂರ್ವಾಪರಪರಾಮರ್ಶಮ್ ಅಕುರ್ವನ್ ಭೃಗುರ್ ಉತ್ಥಿತಃ
ಆ ಒಣಗಿದ ಎಲುಬಿನ ದೇಹವನ್ನು, ಆನೆಗೆ ಹೋಲುವಂತೆ ನೋಡಿ, ಭೃಗು ಹಿಂದಿನ ಅಥವಾ ಮುಂದಿನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳದೆ ಅಲ್ಲಿಂದ ಎದ್ದನು.
ಆಲೋಕಸಮಕಾಲಂ ಹಿ ಪ್ರತಿಭಾತಂ ತತೋ ಭೃಗೋಃ । ಚಿರಮ್ ಉತ್ಕ್ರಾನ್ತಜೀವಃ ಕಿಂ ಮತ್ಪುತ್ರೋ ಽಯಮ್ ಇತಿ ಕ್ಷಣಾತ್
ಅದು ನೋಡಿದ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಭೃಗುಗೆ ಹೀಗೆ ಅನಿಸಿತು: 'ಇದು ಬಹುಕಾಲದ ಹಿಂದೆ ಪ್ರಾಣ ಬಿಟ್ಟ ನನ್ನ ಮಗನೇ?' ಎಂದು ಕ್ಷಣಮಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಆತನು ಯೋಚಿಸಿದನು.
ಅಚಿನ್ತಯತ ಏವಾಸ್ಯ ಭವಿಷ್ಯತ್ತಾಬಲಂ ತತಃ । ಕಾಲಂ ಪ್ರತಿ ಬಭೂವಾಶು ಕೋಪಃ ಪರಮದಾರುಣಃ
ಅವನ ಮಗನ ಹೋದ ಬಾಲ್ಯವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಭೃಗು ಯೋಚಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಕೂಡಲೇ ಕಾಲದ ಮೇಲೆ ಭಯಂಕರವಾದ ಕೋಪವು ಅವನಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಯಿತು.
ಅಕಾಲ ಏವ ಮತ್ಪುತ್ರೋ ನೀತಃ ಕಿಮ್ ಇತಿ ಕೋಪಿತಃ । ಕಾಲಾಯ ಶಾಪಮ್ ಉತ್ಸ್ರಷ್ಟುಂ ಭಗವಾನ್ ಉಪಚಕ್ರಮೇ
ಆ ಸಮಯಕ್ಕಿಂತ ಮುಂಚೆಯೇ ತನ್ನ ಮಗನನ್ನು ಕಾಲನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಕ್ಕೆ ಕೋಪಗೊಂಡ ಭಗವಂತನು ಕಾಲನಿಗೆ ಶಾಪ ಹಾಕಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು.
ಅಥಾಕಲಿತರೂಪೋ ಽಸೌ ಕಾಲಃ ಕವಲಿತಪ್ರಜಃ । ಆಧಿಭೌತಿಕಮ್ ಆಸ್ಥಾಯ ವಪುರ್ ಮುನಿಮ್ ಉಪಾಯಯೌ
ಆಗ ಎಲ್ಲರನ್ನು ನುಂಗುವ, ಕಾಣದ ರೂಪದ ಕಾಲನು, ದೇಹವನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಆ ಮುನಿಯ ಬಳಿಗೆ ಬಂದನು.
ಖಡ್ಗಪಾಶಧರಶ್ ಶ್ರೀಮಾನ್ ಕುಣ್ಡಲೀ ಕವಚಾನ್ವಿತಃ । ಷಡ್ಭುಜಷ್ ಷಣ್ಮುಖೋ ಬಹ್ವ್ಯಾ ವೃತಃ ಕಿಙ್ಕರಸೇನಯಾ
ಅವನು ತಲವಾರು ಮತ್ತು ಪಾಶವನ್ನು ಹಿಡಿದು, ಕಿವಿಯೋಲೆ ಮತ್ತು ಕವಚದಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿಕೊಂಡು, ಆರು ಕೈಗಳು ಮತ್ತು ಆರು ಮುಖಗಳೊಂದಿಗೆ, ಅನೇಕ ಸೇವಕರಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದು, ಅದ್ಭುತವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದನು.
ಯಚ್ಛರೀರಸಮುತ್ಥೇನ ಜ್ವಾಲಾಜಾಲೇನ ವಲ್ಗತಾ । ಫುಲ್ಲಕಿಂಶುಕವೃಕ್ಷಸ್ಯ ಬಭಾರಾದ್ರೇಶ್ ಶ್ರಿಯಂ ನಭಃ
ಅವನ ದೇಹದಿಂದ ಹೊರಬಂದ ಜ್ವಾಲೆಗಳ ಜಾಲವು ಪರ್ವತದ ಮೇಲೆ ಹೂವಿನ ಕಿಂಶುಕ ಮರದಂತೆ ಆಕಾಶವನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಮಾನಗೊಳಿಸಿತು.
ಯತ್ಕರಸ್ಥತ್ರಿಶೂಲಾಗ್ರನಿಷ್ಠ್ಯೂತೈರ್ ಅಗ್ನಿಮಣ್ಡಲೈಃ । ವಿರೇಜುರ್ ಉದಿತೈರ್ ಆಶಾಃ ಕಾನಕೈರ್ ಇವ ಕುಣ್ಡಲೈಃ
ಅವನ ಕೈಯಲ್ಲಿದ್ದ ತ್ರಿಶೂಲದ ತುದಿಯಿಂದ ಹೊರಬಂದ ಅಗ್ನಿಯ ವಲಯಗಳು, ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಹೊಳೆಯುವ ಬಂಗಾರದ ಕಿವಿಯೋಲೆಗಳಂತೆ ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲೂ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿದ್ದವು.
ಯತ್ಪಾಶಶ್ವಸನಾಯಸ್ತಶಿಖರಾ ಮೇದಿನೀಭೃತಃ । ದೋಲಾಮ್ ಇವ ಸಮಾರೂಢಾಶ್ ಚೇಲುಃ ಪೇತುಶ್ ಚ ಘೂರ್ಣಿತಾಃ
ಅವನ ಪಾಶದ ಉಸಿರಿನಿಂದ ಬಂಧಿತವಾಗಿದ್ದ ಭೂಮಿಯ ಶಿಖರಗಳು, ಓಲೆ ಮೇಲೆ ಕೂತಂತೆ ಜೋಲು ಜೋಲು ಆಡಿ, ತಿರುಗಿ, ಕೆಳಗೆ ಬಿದ್ದವು.
ಯತ್ಖಡ್ಗಮಣ್ಡಲೋದ್ದ್ಯೋತಶ್ಯಾಮಂ ಬಿಮ್ಬಂ ವಿವಸ್ವತಃ । ಕಲ್ಪದಗ್ಧಜಗದ್ಧೂಮಪರ್ಯಾಕುಲಮ್ ಇವಾಬಭೌ
ಅವನ ಖಡ್ಗದ ಪ್ರಕಾಶದಿಂದ ಮಂಕಾದ ಸೂರ್ಯನ ಗೋಳ, ಯುಗಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ದಗ್ಧವಾದ ಲೋಕದ ಹೊಗೆಯೊಳಗೆ ಮುಚ್ಚಿದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿತ್ತು.
ಸ ಉಪೇತ್ಯ ಮಹಾಬಾಹುಃ ಕುಪಿತಂ ತಂ ಮಹಾಮುನಿಮ್ । ಕಲ್ಪಕ್ಷುಬ್ಧಾಬ್ಧಿಗಮ್ಭೀರಂ ಸಾನ್ತ್ವಪೂರ್ವಮ್ ಉವಾಚ ಹ
ಆ ಮಹಾಬಾಹು, ಯುಗಾಂತ್ಯದ ಅಲೆಗಳಂತೆ ಕೋಪಗೊಂಡು ಗಂಭೀರನಾದ ಮಹಾಮುನಿಯನ್ನು ಹತ್ತಿರ ಹೋಗಿ, ಮೊದಲು ಶಾಂತಿಯ ಮಾತುಗಳಿಂದ ಉದ್ದೇಶಿಸಿದನು.
ವಿಜ್ಞಾತಲೋಕಸ್ಥಿತಯೋ ಮುನೇ ದೃಷ್ಟಪರಾವರಾಃ । ಹೇತುನಾಪಿ ನ ಮುಹ್ಯನ್ತಿ ಕಿಮ್ ಉ ಹೇತುಮ್ ವಿನೋತ್ತಮಾಃ
ಮುನಿಯೇ, ಲೋಕದ ನಡವಳಿಕೆಯನ್ನು ಅರಿತು, ಮೇಲಿನ ಹಾಗೂ ಕೆಳಗಿನ ಸತ್ಯಗಳನ್ನು ಕಂಡವರು ಕಾರಣಗಳಿದ್ದರೂ ಗೊಂದಲಕ್ಕೊಳಗಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಹಾಗಿದ್ದಾಗ, ಕಾರಣವೇ ಇಲ್ಲದಿದ್ದಾಗ ಅವರಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮರಾದವರು ಹೇಗೆ ಗೊಂದಲಕ್ಕೊಳಗಾಗುತ್ತಾರೆ?
ತ್ವಮ್ ಅನನ್ತತಪಾ ವಿಪ್ರೋ ವಯಂ ನಿಯತಿಪಾಲಕಾಃ । ತೇನ ಸಮ್ಪೂಜ್ಯಸೇ ಪೂಜ್ಯ ಸಾಧೋ ನೇತರಯೇಚ್ಛಯಾ
ನೀನು ಅನಂತ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು, ನಾವು ವಿಧಿಯ ರಕ್ಷಕರು. ಈ ಕಾರಣದಿಂದ, ಮಹಾನೇ, ನಿನ್ನನ್ನು ಗೌರವಿಸಬೇಕು—ಇದು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದಲ್ಲ.
ಮಾ ತಪಃ ಕ್ಷಪಯ ಕ್ಷುಬ್ಧೈಃ ಕಲ್ಪಕಾಲಮಹಾನಲೈಃ । ಯೋ ನ ದಗ್ಧೋ ಽಸ್ಮಿ ಮೇ ತಸ್ಯ ಕಿಂ ತ್ವಂ ಶಾಪೇನ ಧಕ್ಷ್ಯಸಿ
ಕೋಪದಿಂದ ತುಂಬಿದ ಯುಗಾಂತದ ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ಭಯಾನಕ ತಪಸ್ಸುಗಳಿಂದ ನಿನ್ನನ್ನು ಹಾಳುಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಡ. ಅವುಗಳಿಂದ ನಾನು ಸುಟ್ಟಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ನೀನು ಶಾಪದಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ಹೇಗೆ ಸುಡುತ್ತೀಯೆ?
ಸಂಸಾರಾವಲಯೋ ಗ್ರಸ್ತಾ ನಿಗೀರ್ಣಾ ರುದ್ರಕೋಟಯಃ । ಭುಕ್ತಾನಿ ವಿಷ್ಣುವೃನ್ದಾನಿ ಕೇನ ಶಪ್ತಾ ವಯಂ ಮುನೇ
ಸಂಸಾರದ ಪಾಶಗಳು ಅನೇಕ ರುದ್ರರನ್ನು ನುಂಗಿವೆ, ಅನೇಕ ವಿಷ್ಣುಗಳನ್ನು ಕೂಡ ಭಕ್ಷಿಸಿವೆ. ಮುನಿಯೇ, ನಾವು ಯಾರಿಂದ ಶಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟೆವು?
ಭೋಕ್ತಾರೋ ಹಿ ವಯಂ ಬ್ರಹ್ಮನ್ ಭೋಜನಂ ಯುಷ್ಮದಾದಯಃ । ಸ್ವಯಂ ನಿಯತಿರ್ ಏಷಾ ಹಿ ನಾವಯೋರ್ ಏತದ್ ಈಹಿತಮ್
ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೇ, ನಾವು ಅನುಭವಿಸುವವರು; ನೀವು ಮತ್ತು ನಿಮ್ಮಂತಹವರು ಆಹಾರವಾಗಿರುವವರು. ಇದು ನಮ್ಮಿಬ್ಬರ ಚಿತ್ತದ ಕಾರ್ಯವಲ್ಲ, ಇದು ಸ್ವತಃ ವಿಧಿಯ ನಡೆ.
ಸ್ವಯಮ್ ಊರ್ಧ್ವಂ ಪ್ರಯಾತ್ಯ್ ಅಗ್ನಿಸ್ ಸ್ವಯಂ ಯಾನ್ತಿ ಪಯಾಂಸ್ಯ್ ಅಧಃ । ಭೋಕ್ತಾರಂ ಭೋಜನಂ ಯಾತಿ ಸೃಷ್ಟಿಶ್ ಚಾಪ್ಯ್ ಅನ್ತಕಂ ಸ್ವಯಮ್
ಅಗ್ನಿ ಸ್ವತಃ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಏರುತ್ತದೆ, ನೀರು ತಾನೇ ಕೆಳಗೆ ಹರಿದು ಹೋಗುತ್ತದೆ, ಆಹಾರವು ಅನುಭವಿಸುವವನ ಬಳಿಗೆ ತಾನೇ ಹೋಗುತ್ತದೆ, ಸೃಷ್ಟಿಯೂ ತನ್ನ ಅಂತ್ಯವನ್ನು ತಾನೇ ಸೇರುತ್ತದೆ—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಸ್ವಭಾವದಿಂದ ನಡೆಯುತ್ತವೆ.
ಇದಮ್ ಇತ್ಥಂ ಮುನೇ ರೂಪಮ್ ಅಸ್ಯೇಹ ಪರಮಾತ್ಮನಃ । ಸ್ವಾತ್ಮನಿ ಸ್ವಯಮ್ ಏವಾತ್ಮಾ ಸ್ವತ ಏವ ವಿಜೃಮ್ಭತೇ
ಮುನಿಯೇ, ಪರಮಾತ್ಮನ ಸ್ವಭಾವವೇ ಇದಾಗಿದೆ: ಆತ್ಮನು ತನ್ನಲ್ಲೇ ತಾನೇ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾನೆ.
ನೇಹ ಕರ್ತಾ ನ ಭೋಕ್ತಾಸ್ತಿ ದೃಷ್ಟ್ಯಾ ನಷ್ಟಕಲಙ್ಕಯಾ । ಬಹವಶ್ ಚೇಹ ಕರ್ತಾರೋ ದೃಷ್ಟ್ಯಾನಷ್ಟಕಲಙ್ಕಯಾ
ಇಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡಿದರೆ, ಇಲ್ಲಿಗೆ ಮಾಡುವವನು ಅಥವಾ ಅನುಭವಿಸುವವನು ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ; ಆದರೆ ಅಶುದ್ಧ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡಿದರೆ, ಅನೇಕರು ಮಾಡುವವರಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಾರೆ.
ಕರ್ತೃತಾಕರ್ತೃತೇ ಬ್ರಹ್ಮನ್ ಕೇವಲಂ ಪರಿಕಲ್ಪಿತೇ । ಅಸಮ್ಯಗ್ದರ್ಶನೇನೈವ ನ ಸಮ್ಯಗ್ದರ್ಶನೇನ ವಃ
ಓ ಬ್ರಹ್ಮಣೇ, ಮಾಡುವವನಾಗಿರುತೆ ಮತ್ತು ಮಾಡುವವನಲ್ಲ ಎಂಬ ಭಾವನೆಗಳು ಕೇವಲ ಕಲ್ಪನೆ ಮಾತ್ರ. ಇವು ತಪ್ಪಾದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದಲೇ ಬರುತ್ತವೆ, ನಿಜವಾದ ಅರಿವಿನಿಂದ ಅಲ್ಲ.
ಪುಷ್ಪಾಣಿ ತರುಷಣ್ಡೇಷು ಭೂತಾನಿ ಭುವನೇಷು ಚ । ಸ್ವಯಮ್ ಆಯಾನ್ತಿ ಯಾನ್ತೀಹ ಕಲ್ಪ್ಯತೇ ಹೇತುತಾ ವಿಧೇಃ
ಮರಗಳಲ್ಲಿ ಹೂಗಳು ತಾನೇ ಮೂಡುತ್ತವೆ, ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಜೀವಿಗಳು ತಾನೇ ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಕಾರಣವೆಂಬ ಕಲ್ಪನೆ ಕೇವಲ ವಿಧಿಯ ಕೆಲಸವೆಂದು ಊಹಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಅಬ್ಬಿಮ್ಬಿತಸ್ಯ ಚನ್ದ್ರಸ್ಯ ಚಲನೇ ಕರ್ತ್ರಕರ್ತೃತೇ । ನ ಸತ್ಯೇ ನಾನೃತೇ ಯದ್ವತ್ ತದ್ವತ್ ಕಾಲಸ್ಯ ಸೃಷ್ಟಿಷು
ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವ ಚಂದ್ರನ ಚಲನೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಮಾಡುವವನಾಗಿರುತೆ ಮತ್ತು ಮಾಡುವವನಲ್ಲ ಎಂಬುದು ನಿಜವೂ ಅಲ್ಲ, ಸುಳ್ಳೂ ಅಲ್ಲ. ಇದೇ ರೀತಿ ಕಾಲದ ಸೃಷ್ಟಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಇದೆ.