ರಜ್ಜುಸರ್ಪವಿಕಲ್ಪೌ ದ್ವಾವ್ ಅಜ್ಞಾನೈಕೋಪಕಲ್ಪಿತೌ । ಜ್ಞೇನ ತ್ವ್ ಏಕೈವ ನಿರ್ಣೀತಾ ಬ್ರಹ್ಮದೃಷ್ಟಿರ್ ಅಕೃತ್ರಿಮಾ
ಹಗ್ಗ ಮತ್ತು ಹಾವು ಎಂಬ ಎರಡು ಕಲ್ಪನೆಗಳು ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಒಂದೇ ಸತ್ಯ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ—ಅದು ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾದ ಬ್ರಹ್ಮದೃಷ್ಟಿ.
ಮಾ ಭವಾಜ್ಞೋ ಭವ ಜ್ಞಸ್ ತ್ವಂ ಜಹಿ ಸಂಸಾರವಾಸನಾಃ । ಅನಾತ್ಮನ್ಯ್ ಆತ್ಮಭಾವೇನ ಕಿಮ್ ಅನ್ಯ ಇವ ರೋದಿಷಿ
ನೀನು ಅಜ್ಞಾನದೊಳಗಿರಬೇಡ, ಜ್ಞಾನಿಯಾಗು. ಸಂಸಾರದ ಆಸೆಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡು. ಆತ್ಮವಲ್ಲದ ದೇಹವನ್ನು ಆತ್ಮವೆಂದು ಭಾವಿಸಿ, ನೀನು ಯಾಕೆ ಬೇಸರಪಡುತ್ತೀಯೆ?
ಕಸ್ ತವಾಯಂ ಜಡೋ ಮೂಕೋ ದೇಹೋ ಭವತಿ ರಾಘವ । ಯದರ್ಥಂ ಸುಖದುಃಖಾಭ್ಯಾಮ್ ಅವಶಃ ಪರಿಹೀಯತೇ
ಓ ರಾಘವ, ಈ ಜಡವಾದ, ಮಾತಾಡದ ದೇಹವು ನಿನಗೆ ಏನು? ಇದರಿಗಾಗಿ ನೀನು ಸುಖದುಃಖಗಳಿಗೆ ವಶನಾಗಿ ಬಲಹೀನನಾಗುತ್ತಿರುವೆ.
ಯಥಾ ಹಿ ಕಾಷ್ಠಜತುನೋರ್ ಯಥಾ ಬದರಕುಣ್ಡಯೋಃ । ಶ್ಲಿಷ್ಟಯೋರ್ ಅಪಿ ನೈಕತ್ವಂ ದೇಹದೇಹವತೋಸ್ ತಥಾ
ಹಾಲುಮರ ಮತ್ತು ರಾಳಿನಂತೆ, ಅಥವಾ ಎರಡು ಬದರಿ ಹಣ್ಣುಗಳ ಪಾತ್ರೆಗಳಂತೆ—even if they are joined together—they never become one. ಹೀಗೆಯೇ, ದೇಹ ಮತ್ತು ದೇಹದಲ್ಲಿರುವ ಜೀವಿಯ ನಡುವೆ ಒಂದೇ ಆಗುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
ಭಸ್ತ್ರಾದಾಹೇ ಯಥಾ ದಾಹೋ ನ ಭಸ್ತ್ರಾನ್ತರವರ್ತಿನಃ । ಪವನಸ್ಯ ತಥಾ ದೇಹನಾಶೇ ನಾತ್ಮ ವಿನಶ್ಯತಿ
ಬಳ್ಳಿಯೊಳಗೆ ಬೆಂಕಿ ಹೊತ್ತಿದ್ದರೂ, ಆ ಬೆಂಕಿಯು ಒಳಗಿರುವ ಗಾಳಿಗೆ ಏನೂ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅದೇ ರೀತಿ, ದೇಹ ನಾಶವಾದರೂ ಆತ್ಮ ನಾಶವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
ದುಃಖಿತೋ ಽಹಂ ಸುಖಾಢ್ಯೋ ಽಹಮ್ ಇತಿ ಭ್ರಾನ್ತೀ ರಘೂದ್ವಹ । ಅನಯೋಪಹತೇ ಚಿತ್ತೇ ದುಷ್ಪಾರೇಹ ಕದರ್ಥನಾ
ನಾನು ದುಃಖಿತನು, ನಾನು ಸಂತೋಷದಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದೇನೆ ಎಂದು ಭ್ರಮೆ ಪಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವುದು, ರಘುವಂಶದವರೇ, ಮನಸ್ಸನ್ನು ಕಾಡುತ್ತದೆ. ಈ ತೊಂದರೆ ತುಂಬಾ ಕಷ್ಟವಾಗಿ ಹೋಗುತ್ತದೆ.
ಮಿಥ್ಯೈವಾನರ್ಥಕಾರಿಣ್ಯಾ ಮನೋಮನನಪೀನಯಾ । ಅನಯಾ ದುಃಖದಾಯಿನ್ಯಾ ಮಹಾಮೋಹಮಲಾನ್ಧಯಾ
ಈ ಸುಳ್ಳು, ಹಾನಿಕಾರಕ, ಮನಸ್ಸನ್ನು ತುಂಬಿಸುವ ಕಲ್ಪನೆ—ಈ ದುಃಖವನ್ನು ಕೊಡುವ, ಮಹಾ ಮೋಹದ ಮಲದಿಂದ ಅಂಧಳಾದ ಭಾವನೆ—
ಚನ್ದ್ರಬಿಮ್ಬೇ ಸುಧಾರ್ದ್ರೇ ಽಪಿ ಕೃತ್ವಾ ರೌರವಕಲ್ಪನಾಮ್ । ನಾರಕಂ ದಾಹಸಂಶೋಷದುಃಖಂ ಸಮನುಭೂಯತೇ
ಚಂದ್ರನ ಬಿಂಬದಲ್ಲಿ ಅಮೃತ ತುಂಬಿದ್ದರೂ, ಅದನ್ನು ಯಾರಾದರೂ ರೌರವ ನರಕದಂತೆ ಕಲ್ಪಿಸಿದರೆ, ಅವರು ನರಕದಂತೆಯೇ ದಹನ ಮತ್ತು ಒಣಗುವ ದುಃಖವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಜಲಲೋಲೋಚ್ಚಕಲ್ಹಾರಪುಷ್ಪಶೀತಲವೀಚಿಷು । ಸರಸ್ಸು ಮೃಗತೃಷ್ಣಾಢ್ಯಂ ಮಹತ್ತ್ವಂ ಪರಿದೃಶ್ಯತೇ
ತಂಪಾದ ಅಲೆಗಳಿರುವ ಸರೋವರಗಳಲ್ಲಿ, ನೀರಿನಲ್ಲಿ ತೇಲುವ ಕಮಲ ಹಾರಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾದರೂ, ಅಲ್ಲಿ ಮೃಗತ್ರಿಷ್ಣೆಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು.
ನಭೋನಗರನಿರ್ಮಾಣಪಾತೋತ್ಪತನಸಮ್ಭ್ರಮಾಃ । ಸ್ವಪ್ನಾದಿಷ್ವ್ ಅನುಭೂಯನ್ತೇ ವಿಚಿತ್ರಸುಖದುಃಖದಾಃ
ಕನಸುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಹಾಗೆಯೇ, ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಣಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟುವುದು, ಬೀಳುವುದು, ಹಾರುವುದು ಇವುಗಳ ಉತ್ಸಾಹವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತೇವೆ; ಅವು ವಿಭಿನ್ನವಾದ ಸುಖ-ದುಃಖಗಳನ್ನು ಕೊಡುತ್ತವೆ.
ಸಂಸಾರವಾಸನಾ ಚೇತೋ ಯದಿ ನಾಮ ನ ಪೂರಯೇತ್ । ತಜ್ ಜಾಗ್ರತ್ಸ್ವಪ್ನಸಂರಮ್ಭಾಃ ಕಂ ನಯೇಯುರ್ ಇಹಾಪದಮ್
ಈ ಸಂಸಾರದ ಆಸೆ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ತೃಪ್ತಿ ಪಡಿಸದಿದ್ದರೆ, ಜಾಗೃತಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಕನಸಿನಲ್ಲಿಯೂ ಉಂಟಾಗುವ ಚಂಚಲತೆಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಯಾವ ಹಾನಿಯನ್ನೂ ಮಾಡಲಾರವು.
ದೃಶ್ಯನ್ತೇ ರೌರವಾವೀಚಿನರಕಾನರ್ಥಶಾಸನಾಃ । ಮಿಥ್ಯಾಜ್ಞಾನೇ ಗತೇ ವೃದ್ಧಿಂ ಸ್ವರ್ಗೋಪವನಭೂಮಿಷು
ಮಿಥ್ಯಾ ಜ್ಞಾನ ಹೆಚ್ಚಾದಾಗ, ರೌರವ ಮತ್ತು ಅವೀಚಿ ಎಂಬ ನರಕಗಳ ದುಃಖಭೂಮಿಗಳು ಸ್ವರ್ಗದ ಉದ್ಯಾನಗಳಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ.
ಅನಯಾ ವೇಧಿತಂ ಚೇತೋ ಬಿಸತನ್ತಾವ್ ಅಪಿ ಕ್ಷಣಾತ್ । ಪಶ್ಯತ್ಯ್ ಅಖಿಲಸಂಸಾರಸಾಗರಾವರ್ತವಿಭ್ರಮಮ್
ಈ ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಮನಸ್ಸು ತೀವ್ರವಾಗಿ ತೊಡಗಿಕೊಂಡಾಗ, ಕೇವಲ ಕಮಲದ ತಂತಿಯಷ್ಟಾದರೂ, ಸಕಲ ಸಂಸಾರ ಸಾಗರದ ಗೊಂದಲವನ್ನು ಕೂಡ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಕಾಣುತ್ತದೆ.
ಅನಯೋಪಹತೇ ಚಿತ್ತೇ ರಾಜ್ಯ ಏವ ಹಿ ಸಂಸ್ಥಿತಃ । ತಾಸ್ ತಾ ದಶಾ ಜನೋ ಯಾತಿ ಯಾ ನ ಯೋಗ್ಯಾಶ್ ಶ್ವಪಾಕಿನಃ
ಈ ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಮನಸ್ಸು ಬಾಧಿತವಾದಾಗ, ರಾಜಕೀಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಸಹ, ಒಬ್ಬನು ಶ್ವಪಾಕರುಗೂ ಯೋಗ್ಯವಲ್ಲದ ಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ.
ತಸ್ಮಾದ್ ರಾಮ ಪರಿತ್ಯಜ್ಯ ವಾಸನಾಂ ಭವಬನ್ಧನೀಮ್ । ಸರ್ವಭಾವಮಯೀಂ ತಿಷ್ಠ ನೀರಾಗಸ್ ಸ್ಫಟಿಕೋ ಯಥಾ
ಆದಕಾರಣ ರಾಮ, ಭವಬಂಧನವಾಗಿರುವ ವಾಸನೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಎಲ್ಲ ಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ನಿರ್ಲಿಪ್ತನಾಗಿ, ಸ್ಫಟಿಕದಂತೆ ನಿರ್ಮಲವಾಗಿ ಇರಬೇಕು.
ತಿಷ್ಠತಸ್ ತವ ಕಾರ್ಯೇಷು ಮಾಸ್ತು ರಾಗಾನುರಞ್ಜನಾ । ಸ್ಫಟಿಕಸ್ಯೇವ ಚಿತ್ರಾಣಿ ಪ್ರತಿಬಿಮ್ಬಾನಿ ಗೃಹ್ಣತಃ
ನೀನು ನಿನ್ನ ಕರ್ತವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರೂ, ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿಯ ಬಣ್ಣವೇ ಇರಬಾರದು. ಹೀಗೆ, ಬಣ್ಣ ಬದಲಿಸದ ಸ್ಫಟಿಕದಂತೆ, ಅದು ಯಾವ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನಾದರೂ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸಿದರೂ, ಅದು ತಾನೇ ಹಾಗೆ ಇರುತ್ತದೆ.
ವಿಗತಕೌತುಕಸಙ್ಗಸಮಿದ್ಧಯಾ ಯದಿ ಕರೋಷಿ ಸದೈವ ಹಿ ಲೀಲಯಾ । ವರಧಿಯಾ ಜಗತಿ ಪ್ರಕೃತಿಕ್ರಿಯಾಸ್ ತದ್ ಅಸಿ ಕೇನ ಮಹಾನ್ ಉಪಮೀಯಸೇ
ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಕುತೂಹಲವೂ ಆಸಕ್ತಿಯೂ ಇಲ್ಲದೆ, ಸದಾ ಸುಲಭವಾಗಿ, ಉನ್ನತ ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ, ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಸಹಜವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾ ಇದ್ದರೆ, ನಿನ್ನ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಯಾವದರಿಂದ ಹೋಲಿಸಬಹುದು?
ಏವಮ್ ಉಕ್ತೋ ಭಗವತಾ ವಸಿಷ್ಠೇನ ಮಹಾತ್ಮನಾ । ರಾಮಃ ಕಮಲಪತ್ತ್ರಾಕ್ಷ ಉನ್ಮೀಲಿತ ಇವಾಬಭೌ
ಮಹಾತ್ಮ ವಸಿಷ್ಠರು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ ಮೇಲೆ, ಕಮಲದ ಹೂವಿನಂತೆ ಕಣ್ಣುಳ್ಳ ರಾಮನು, ಹೊಸದಾಗಿ ಎಚ್ಚರಗೊಂಡವನಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದನು.
ವಿಕಾಸಿತಾನ್ತಃಕರಣಶ್ ಶೋಭಾಮ್ ಅಲಮ್ ಉಪಾಯಯೌ । ಆಶ್ವಸ್ತಸ್ ತಮಸಿ ಕ್ಷೀಣೇ ಪದ್ಮೋ ಽರ್ಕಾಲೋಕವಾನ್ ಇವ
ಅವನ ಮನಸ್ಸು ಅರಳಿ, ಅಪಾರ ಪ್ರಕಾಶವನ್ನು ಪಡೆದಿತು; ಕತ್ತಲೆ ದೂರವಾದಾಗ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಅರಳಿದ ತಾವರೆ ಹೂವಿನಂತೆ ಆತನು ಭಯವಿಲ್ಲದೆ ಸಂತೋಷಗೊಂಡನು.
ಬೋಧವಿಸ್ಮಯಸಞ್ಜಾತಸೌಮ್ಯಸ್ಮಿತಸಿತಾನನಃ । ದನ್ತರಶ್ಮಿಸುಧಾಧೌತಾಮ್ ಇಮಾಂ ವಾಚಮ್ ಉವಾಚ ಚ
ಅದ್ಭುತ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಮೃದುವಾದ ನಗುವಿನಿಂದ ಅವನ ಮುಖ ಚಂದಿರನ ಅಮೃತ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ತೊಳೆದಂತೆ ಪ್ರಕಾಶವಾಯಿತು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು:
ಅಹೋ ನು ಚಿತ್ರಂ ಪದ್ಮೋತ್ಥೈರ್ ಬದ್ಧಾಸ್ ತನ್ತುಭಿರ್ ಅದ್ರಯಃ । ಅವಿದ್ಯಮಾನಾ ಯಾವಿದ್ಯಾ ತಯಾ ಸರ್ವೇ ವಶೀಕೃತಾಃ
ಅಯ್ಯೋ, ಇದು ಎಷ್ಟು ವಿಚಿತ್ರ! ಕಮಲದ ದಂಡಗಳಿಂದ ನೆಯಲಾದ ಹಾರಗಳಿಂದ ಪರ್ವತಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿದಂತೆ, ಇಲ್ಲದ ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಎಲ್ಲರೂ ಅದರ ವಶವಾಗಿದ್ದಾರೆ.
ಇದಂ ತದ್ ವಜ್ರತಾಂ ಯಾತಂ ರೂಪಮ್ ಅಸ್ಮಿಞ್ ಜಗತ್ತ್ರಯೇ । ಅವಿದ್ಯಯಾಪಿ ಯನ್ ನಾಮ ಸದ್ ಏವಾಸದ್ ಇವ ಸ್ಥಿತಮ್
ಈ ರೂಪವು ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿಯೂ ವಜ್ರದಂತಹ ದೃಢತೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ—ಇದು ಕೇವಲ ಅಜ್ಞಾನವಾದರೂ, ನಿಜವು ಇಲ್ಲದಂತೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿದೆ.
ಅಸ್ಯಾಸ್ ಸಂಸಾರಮಾಯಾಯಾ ನಟ್ಯಾಸ್ ತ್ರಿಭುವನಾಙ್ಗನೇ । ರೂಪಂ ಸದವಬೋಧಾರ್ಥಂ ಕಥಯಾನುಗ್ರಹಾತ್ ಪುನಃ
ಈ ಲೋಕಮಾಯೆಯು ಮೂರು ಲೋಕಗಳ ರಂಗಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯಮಾಡುತ್ತಿರುವಂತೆ ಇದೆ. ನಿಜವಾದ ಅರಿವಿಗಾಗಿ, ದಯವಿಟ್ಟು ಇದರ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಮತ್ತೆ ವಿವರಿಸಿ.
ಅನ್ಯಚ್ ಚ ಸಂಶಯೋ ಽಯಂ ಮೇ ಮಹಾತ್ಮನ್ ಹೃದಿ ವರ್ತತೇ । ಲವಣೋ ಽಸೌ ಮಹಾಭಾಗಃ ಕಿಂ ತಾಮ್ ಆಪದಮ್ ಆಪ್ತವಾನ್
ಮಹಾತ್ಮನೇ, ನನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೊಂದು ಸಂಶಯವೂ ಇದೆ. ಆ ಮಹಾಭಾಗ ಲವಣನು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಆ ಭಯಾನಕ ಅಪಾಯವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದ್ದಾನೆಯೆ?
ಸಂಶ್ಲಿಷ್ಟಯೋರ್ ಅಹತಯೋರ್ ದ್ವಯೋರ್ ವಾ ದೇಹದೇಹಿನೋಃ । ಬ್ರಹ್ಮನ್ ಕ ಇವ ಸಂಸಾರೀ ಶುಭಾಶುಭಫಲೈಕಭುಕ್
ಬ್ರಹ್ಮನೇ, ದೇಹ ಮತ್ತು ಆತ್ಮ ಎರಡೂ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಇದ್ದಾಗ, ಅವುಗಳಿಗೆ ಏನೂ ಆಗದೆ ಇದ್ದಾಗ, ಈ ಇಬ್ಬರಲ್ಲಿ ಯಾರು ಸುಖದುಃಖಗಳ ಫಲವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವ ಸಂಸಾರಿಯೆಂದು ಹೇಳಬಹುದು?
ಲವಣಸ್ಯ ತಥಾ ದತ್ತ್ವಾ ತಾಮ್ ಆಪದಮ್ ಅನುತ್ತಮಾಮ್ । ಕಿಂ ಗತಶ್ ಚಞ್ಚಲಾರಮ್ಭಃ ಕಶ್ ಚಾಸಾವ್ ಐನ್ದ್ರಜಾಲಿಕಃ
ಲವಣನಿಗೆ ಆ ಅತ್ಯಂತ ದುಃಖವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿದ ಮೇಲೆ, ಆ ಚಂಚಲ ಮನಸ್ಸಿನ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಯಾರು ಹೋದರು? ಆ ಮಾಯಾಜಾಲದ ಮಾಸ್ತರಾರು?
ಕಾಷ್ಠಕುಡ್ಯೋಪಮೋ ದೇಹೋ ನ ಕಿಞ್ಚನ ಇವಾನಘ । ಸ್ವಪ್ನಾಲೋಕ ಇವಾನೇನ ಚೇತಸಾ ಪರಿಕಲ್ಪ್ಯತೇ
ಪಾಪವಿಲ್ಲದವನೇ, ದೇಹವು ಮರದ ಗೋಡೆಯಂತೆ ಏನೂ ಅಲ್ಲದಂತಿದೆ; ಈ ಮನಸ್ಸು ಅದನ್ನು ಕನಸಿನ ಲೋಕದಂತೆ ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
ಚೇತಸ್ ತು ಜೀವತಾಂ ಯಾತಂ ಚಿಚ್ಛಕ್ತಿಪರಿರೂಷಿತಮ್ । ವಿದ್ಧಿ ಸಂಸಾರಿ ಸುಮತೇ ಕಪಿಪೋತಕಚಞ್ಚಲಮ್
ಚೇತನಶಕ್ತಿಯಿಂದ ತುಂಬಿದ ಮನಸ್ಸು ಜೀವಿಗಳ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ತಲುಪುತ್ತದೆ. ಬುದ್ಧಿವಂತನೇ, ಅದು ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿ ತಿರುಗಾಡುವದು, ಕಪ್ಪು ಕுரಂಗಿನ ಕಂದನಂತೆ ಚಂಚಲವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು ತಿಳಿ.
ಚೇತೋ ಹಿ ಕರ್ಮಭಾಗ್ ದೇಹೇ ನಾನಾಕಾರಂ ಶರೀರಧೃತ್ । ಅಹಙ್ಕಾರಮನೋಜೀವನಾಮಭಿಃ ಪರಿಕಥ್ಯತೇ
ಈ ಮನಸ್ಸೇ ದೇಹದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳನ್ನು ಪಡೆದು, ದೇಹವನ್ನು ಹೊತ್ತುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದು 'ಅಹಂ', 'ಮನಸ್ಸು', 'ಜೀವ' ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
ತಸ್ಯೇಮಾನ್ಯ್ ಅಪ್ರಬುದ್ಧಸ್ಯ ಸುಪ್ರಬುದ್ಧಸ್ಯ ರಾಘವ । ಸುಖದುಖಾನ್ಯ್ ಅನನ್ತಾನಿ ನ ಶರೀರಸ್ಯ ಕಾನಿಚಿತ್
ಅಜ್ಞಾನಿಯಾದರೂ ಅಥವಾ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅರಿವಾದರೂ, ರಾಮಾ, ಆ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಅನೇಕ ಸಂತೋಷ-ದುಃಖಗಳು ಸೇರಿವೆ; ದೇಹಕ್ಕೆ ಅವು ಯಾವತ್ತೂ ಸೇರಿಲ್ಲ.