ಬ್ರಹ್ಮ ಸರ್ವಂ ಜಗದ್ ವಸ್ತು ಪಿಣ್ಡ ಏಕಮ್ ಅಖಣ್ಡಿತಮ್ । ಫಲಪತ್ತ್ರಲತಾಗುಲ್ಮಪೀಠಂ ಬೀಜಮ್ ಇವ ಸ್ಥಿತಮ್
ಬ್ರಹ್ಮವೇ ಎಲ್ಲವೂ; ಜಗತ್ತು ಒಂದು ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಸಮೂಹದಂತೆ, ಹಣ್ಣು, ಎಲೆ, ಬೆಳೆ, ಗಿಡ, ಕುರ್ಚಿ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡ ಬೀಜದಂತೆ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆ.
ಅಹೋ ಚಿತ್ರಂ ಜಗದ್ ಇದಮ್ ಅಸತ್ ಸದ್ ಇವ ಭಾಸತೇ । ಅಹೋ ಬೃಹದ್ ಅಹೋ ಸ್ವಚ್ಛಮ್ ಅಹೋ ಸ್ಫುಟಮ್ ಅಹೋ ತನು
ಅಯ್ಯೋ, ಈ ಜಗತ್ತು ಎಷ್ಟು ಅದ್ಭುತ! ನಿಜವಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ನಿಜವಾದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಎಷ್ಟು ವಿಶಾಲ, ಎಷ್ಟು ಪಾರದರ್ಶಕ, ಎಷ್ಟು ಸ್ಪಷ್ಟ, ಎಷ್ಟು ಸೂಕ್ಷ್ಮ!
ಬ್ರಹ್ಮಣಿ ಪ್ರತಿಭಾಸಾತ್ಮಾ ತನ್ಮಾತ್ರಗಣಗೋಲಕಃ । ಅವಶ್ಯಾಯಕಣಾಭೋ ಽಸೌ ಯಥಾ ಸ್ಫುರತಿ ತಚ್ ಛ್ರುತಮ್
ಬ್ರಹ್ಮನೊಳಗೆ, ಕಾಣುವಿಕೆಯ ಸ್ವರೂಪವು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ತತ್ತ್ವಗಳ ಗುಂಡಿನಂತೆ ಇದೆ; ಅದು ಅನಿವಾರ್ಯ ಕಣಗಳ ಗುಂಪಿನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಕೇಳಲಾಗಿದೆ.
ಯಥಾಸೌ ಯಾತಿ ವೈಮುಖ್ಯಂ ಯಥಾ ಭವತಿ ಚಾತ್ಮಭೂಃ । ಯಥಾ ಸ್ವಭಾವಸಿದ್ಧಿರ್ ವಾ ತಥಾ ಕಥಯ ಮೇ ಪ್ರಭೋ
ಪ್ರಭು, ಆ ವ್ಯಕ್ತಿ ಹೇಗೆ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪದಿಂದ ದೂರವಾಗುತ್ತಾಳೆ, ಆತ್ಮವು ಹೇಗೆ ಸ್ಥಿರವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸಹಜವಾದ ಸಾಧನೆ ಹೇಗೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನನಗೆ ವಿವರಿಸಿ.
ಅತ್ಯನ್ತಾಸಮ್ಭವದ್ ರೂಪಮ್ ಅನನ್ಯತ್ ಸ್ವಸ್ವಭಾವತಃ । ಅತ್ಯನ್ತಾನನುಭೂತಂ ಸತ್ ಸ್ವನುಭೂತಮ್ ಇವಾಗ್ರತಃ
ಅದಿನ ರೂಪವು ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಸಾಧ್ಯವಾದುದು, ತನ್ನ ಸ್ವಭಾವಕ್ಕಿಂತ ಬೇರೆ ಯಾವುದೂ ಅಲ್ಲ; ಎಂದಿಗೂ ಅನುಭವಿಸದಿದ್ದರೂ ಅದು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣುವಂತೆ ಎದುರಿನಲ್ಲಿ ತೋರುತ್ತದೆ.
ಹುಲ್ಲಸ್ ಸಭುಲ್ಲೋ ಘುಲ್ಲಾಙ್ಘ ಇತಿ ಬಾಲಹೃದಿ ಸ್ಫುಟಮ್ । ಯಥೋದೇತಿ ತಥೋದೇತಿ ಪರೇ ಬ್ರಹ್ಮಣಿ ಜೀವತಾ
ಹುಡುಗನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ 'ಹುಲ್ಲಸ್', 'ಸಭುಲ್ಲೋ', 'ಘುಲ್ಲಾಂಘ' ಎಂಬ ಶಬ್ದಗಳು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಗೆ ಉದಯವಾಗುತ್ತವೆಯೋ, ಹೀಗೆಯೇ ಜೀವಾತ್ಮನು ಪರಬ್ರಹ್ಮದಲ್ಲಿ ಉದಯಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಮಾನಮೇಯಾತ್ಮಿಕಾಶುದ್ಧಾಸತ್ಯೈವ ಸತ್ಯವತ್ ಸ್ಥಿತಾ । ಭಿನ್ನೇವ ಚ ನ ಭಿನ್ನಾಸ್ಮಾದ್ ಬ್ರಹ್ಮಣೋ ಬೃಂಹಣಾತ್ಮಿಕಾ
ಅದು ಮಾಪನಕ್ಕೆ ಬರುವಂತಹ, ಶುದ್ಧವಾದ, ಅಸತ್ಯವಾದರೂ ಸಹ ಸತ್ಯದಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ; ಬೇರ್ಪಟ್ಟಂತೆ ಕಾಣಿಸಿದರೂ ಅದು ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಬ್ರಹ್ಮನ ಸ್ವರೂಪವೇ ವ್ಯಾಪಕತೆ.
ಯಥಾ ಬ್ರಹ್ಮ ಭವತ್ಯ್ ಆಶು ಜೀವಃ ಕಲನಜೀವಿತಃ । ತಥಾ ಜೀವೋ ಭವತ್ಯ್ ಆಶು ಮನೋ ಮನನವೇದನಮ್
ಹೆಗಲಾಗಿ ಕಲ್ಪನೆಯಿಂದ ಬದುಕುತ್ತಿರುವ ಜೀವವು ಹೇಗೆ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಬ್ರಹ್ಮನಾಗುತ್ತದೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಯೋಚನೆ ಮತ್ತು ಅರಿವೇ ಸ್ವಭಾವವಾಗಿರುವ ಜೀವ ಕೂಡ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಮನಸ್ಸಾಗುತ್ತದೆ.
ಚಿತ್ತಂ ತನ್ಮಾತ್ರಮನನಂ ಪಶ್ಯತ್ಯ್ ಆಶು ಸ್ವರೂಪವತ್ । ಏಷ ಸಙ್ಘೋ ಽನಿಲಲವಪ್ರಖ್ಯಸ್ ಸ್ಫುರತಿ ಖಾನ್ತರೇ
ಮನಸ್ಸು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ತತ್ತ್ವಗಳನ್ನೇ ಯೋಚಿಸುವುದಾಗಿ ತನ್ನ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ; ಈ ಗುಂಪು ಗಾಳಿಯ ತುಂಡಿನಂತಿದೆ, ಆಕಾಶದೊಳಗೆ ಹೊಮ್ಮುತ್ತದೆ.
ಔಚ್ಛೂನ್ಯಮ್ ಏಷೋ ಽನುಭವತ್ಯ್ ಅವಶ್ಯಾಯಕಣೋಪಮಮ್ । ಸಂವೇದನಾತ್ಮಕಂ ಕಾಲಕಲಿತೈಕಾನ್ತಮ್ ಆತ್ಮನಿ
ಇದು ಖಾಲಿತನವನ್ನು, ಅವಶ್ಯಕತೆಯ ಕಣದಂತೆಯೇ, ಅನುಭವಿಸುತ್ತದೆ; ಇದರ ಮೂಲ ಸ್ವರೂಪವೇ ಅರಿವು, ಕಾಲದ ಗುರುತು ಇದರಲ್ಲಿ ಇದೆ ಮತ್ತು ಆತ್ಮದಲ್ಲೇ ನೆಲೆಸಿದೆ.
ಅಹಂ ಕಿಮ್ ಇತಿ ಶಬ್ದಾರ್ಥವೇದನಾಮ್ ಸೋ ಽಙ್ಗಸಂವಿದಮ್ । ಸಂವಿದನ್ ವಸ್ತುಶಬ್ದಾರ್ಥಂ ಜೀವಃ ಪಶ್ಯತಿ ಸಾರ್ಥಕಮ್
ನಾನು ಯಾರು ಎಂಬಂತಹ ಪದಗಳ ಅರ್ಥವನ್ನು ಮತ್ತು ಅಂಗಗಳ ಅರಿವನ್ನು ಜೀವವು ಗ್ರಹಿಸುತ್ತದೆ; ಅರಿವು ವಸ್ತುಗಳ ಮತ್ತು ಪದಗಳ ನಿಜವಾದ ಅರ್ಥವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ.
ತಾದೃಕ್ಸಂವೇದನಸ್ ಸೋ ಽಥ ರಸಶಬ್ದಾರ್ಥವೇದನಮ್ । ಭಾವಿಜಿಹ್ವಾರ್ಥನಾಮ್ನೈಕದೇಶೇ ಽನುಭವತಿ ಕ್ಷಣಾತ್
ಅಂತಹ ಅರಿವಿನಿಂದ, ಅವನು ರುಚಿ, ಶಬ್ದ ಮತ್ತು ಅರ್ಥವನ್ನು ಕ್ಷಣಮಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಭಾವನೆ ಎಂಬ ನಾಲಿಗೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ.
ತಾದೃಕ್ಸಂವೇದನಾಜ್ ಜೀವಶ್ ಶಬ್ದಾರ್ಥೋನ್ಮುಖತಾಂ ಗತಃ । ಭವಿಷ್ಯನ್ನೇತ್ರನಾಮ್ನೈಕದೇಶೇ ಭವತಿ ಭಾಸನಮ್
ಅಂತಹ ಅರಿವಿನಿಂದ, ಜೀವನು ಶಬ್ದದ ಅರ್ಥದತ್ತ ಮನಸ್ಸು ಹಾಕುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯ ಕಣ್ಣು ಎಂಬ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬೆಳಕು ಮೂಡುತ್ತದೆ.
ತಾದೃಕ್ಸಂವೇದನಸ್ ಸೋ ಽಥ ಘ್ರಾಣಂ ತದ್ವೃತ್ತಿವೇದನಾತ್ । ಸ್ಥಿತೋ ಯಸ್ಮಿನ್ ಭವಿಷ್ಯನ್ತೀ ತಾವದ್ ದೃಷ್ಟ್ಯಾದಿತತ್ಸ್ಥಿತಿಃ
ಅಂತಹ ಅರಿವಿನಿಂದ, ಅವನು ಮೂಗಿನ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ; ಅವನು ಎಲ್ಲಿದ್ದರೂ, ಅಲ್ಲಿ ದೃಷ್ಟಿ ಮೊದಲಾದ ಸ್ಥಿತಿಯು ಇರುತ್ತದೆ.
ಏವಮ್ಪ್ರಾಯಸ್ ಸ ಜೀವಾತ್ಮಾ ಕಾಕತಾಲೀಯವಚ್ ಛನೈಃ । ವಿಶಿಷ್ಟಸನ್ನಿವೇಶತ್ವಂ ಭಾವಿತಂ ಪಶ್ಯತಿ ಸ್ವತಃ
ಹೀಗೆ, ಜೀವಾತ್ಮನು ಕಾಗೆ ಮತ್ತು ತಾಳೆ ಹಣ್ಣು ಯಾದೃಚ್ಛಿಕವಾಗಿ ಸೇರುವಂತೆ, ತನ್ನೊಳಗೆ ವಿಶೇಷವಾದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಗಮನಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಸ ತಸ್ಯ ಸನ್ನಿವೇಶಸ್ಯ ತ್ವ್ ಅಸತೋ ಽಪಿ ಸತಸ್ ಸತಃ । ಶಬ್ದಭಾವೈಕದೇಶತ್ವಂ ಶ್ರವಣಾರ್ಥೇನ ವಿನ್ದತಿ
ಅವನು ಆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಳಗೆ, ಅದು ನಿಜವಾಗಿರಲಿ ಅಥವಾ ಇಲ್ಲದಿರಲಿ, ಇರುವುದಾಗಿರಲಿ ಅಥವಾ ಇಲ್ಲದಿರಲಿ, ಶಬ್ದದ ಭಾಗಶಃ ಇರುವಿಕೆಯನ್ನು ಕೇಳುವುದರಿಂದ ಗುರುತಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಸ್ಪರ್ಶಭಾವೈಕದೇಶತ್ವಂ ತ್ವಕ್ಛಬ್ದಾರ್ಥೇನ ವಿನ್ದತಿ । ರಸಭಾವೈಕದೇಶತ್ವಂ ಜಿಹ್ವಾರ್ಥಾಕೃತಿ ಪಶ್ಯತಿ
ಚರ್ಮ ಮತ್ತು ಶಬ್ದದ ಅರ್ಥದಿಂದ ಅವನು ಸ್ಪರ್ಶದ ಭಾಗಶಃ ಇರುವಿಕೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತಾನೆ; ಜಿಹ್ವೆಯ ವಸ್ತುವಿನ ರೂಪದಿಂದ ರುಚಿಯ ಭಾಗಶಃ ಇರುವಿಕೆಯನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾನೆ.
ರೂಪಭಾವೈಕದೇಶತ್ವಂ ನೇತ್ರಾರ್ಥಾಕೃತಿ ಪಶ್ಯತಿ । ಗನ್ಧಭಾವೈಕದೇಶತ್ವಂ ನಾಸಿಕಾತ್ವೇನ ಪಶ್ಯತಿ
ಕಣ್ಣಿನ ವಸ್ತುವಿನ ರೂಪದಿಂದ ಅವನು ರೂಪದ ಭಾಗಶಃ ಇರುವಿಕೆಯನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾನೆ; ಮೂಗಿನ ಸ್ವಭಾವದಿಂದ ಸುಗಂಧದ ಭಾಗಶಃ ಇರುವಿಕೆಯನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾನೆ.
ಏವಮ್ಭಾವಮಯೈತತ್ತಾ ಪ್ರಕಟೀಕರಣಕ್ಷಮಮ್ । ಭವಿಷ್ಯದ್ ಇನ್ದ್ರಿಯಾಖ್ಯಂ ಸಾ ರನ್ಧ್ರಂ ಪಶ್ಯತಿ ದೇಹಕೇ
ಈ ರೀತಿ ಗುಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಈ ಸ್ಥಿತಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಲು ಯೋಗ್ಯವಾಗಿದೆ; ಅವನು ದೇಹದಲ್ಲಿ ಭವಿಷ್ಯದ ಇಂದ್ರಿಯವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಆ ರಂಧ್ರವನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾನೆ.
ಇತ್ಯ್ ಏವಮ್ ಆದಿಜೀವಸ್ಯ ರಾಘವಾದ್ಯತನಸ್ಯ ಚ । ಉದೇತಿ ಪ್ರತಿಭಾಸಾತ್ಮಾ ದೇಹ ಏವಾತಿವಾಹಿಕಃ
ಹೀಗಾಗಿ, ರಾಮಾ, ಮೊದಲ ಜೀವಿಗೂ ಈಗಿರುವ ಜೀವಿಗೂ, ಈ ದೇಹದಲ್ಲೇ ಸಂಚರಿಸುವ ಆತ್ಮ ಎಂಬ ಭ್ರಮೆ ಉದಯಿಸುತ್ತದೆ.
ಅನಾಖ್ಯೈವ ಪರಾ ಸತ್ತಾ ಸ್ವಾತಿವಾಹಿಕತಾಮ್ ಇವ । ಸಾ ಗಚ್ಛತ್ಯ್ ಅಪ್ಯ್ ಅಗಚ್ಛನ್ತೀ ತಾದೃಕ್ಶಕ್ತ್ಯಾತ್ಮಭಾವನಾತ್
ವರ್ಣನೆಗೆ ಆಗದ ಪರಮ ಸತ್ತೆ, ಸಂಚರಿಸುವಂತಾಗುತ್ತದೆ ಎನಿಸಬಹುದು, ಆದರೆ ಅದು ಹೋಗುತ್ತಿರುವಂತೆ ಕಂಡರೂ, ನಿಜವಾಗಿ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ—ಇದು ಆತ್ಮದ ಕಲ್ಪನೆಯ ಶಕ್ತಿ.
ಮಾತೃಮೇಯಪ್ರಮಾಣಾದಿ ಯದಾ ಬ್ರಹ್ಮೈವ ವೇದನಾತ್ । ತದಾತಿವಾಹಿಕೋಕ್ತೀನಾಂ ಕಃ ಪ್ರಸಙ್ಗಸ್ ತದ್ ಏವ ತತ್
ಯಾವಾಗ ತಿಳಿವಳಿಕೆ, ತಿಳಿಯುವದು ಮತ್ತು ತಿಳಿವಳಿಕೆಯ ಸಾಧನವೆಲ್ಲವೂ ಬ್ರಹ್ಮವೇ ಎಂದು ನೇರವಾಗಿ ಅರಿವಾಗುತ್ತದೆ, ಆಗ ಸಂಚರಿಸುವ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುವ ಮಾತುಗಳಿಗೆ ಯಾವ ಅರ್ಥವೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ; ಏಕೆಂದರೆ ಅದು ಒಂದೇ ಸತ್ಯ.
ಅನ್ಯತ್ವವೇದನಾದ್ ಅನ್ಯಃ ಪರಸ್ಮಾದ್ ಆತಿವಾಹಿಕಃ । ಬ್ರಹ್ಮತ್ವವೇದನಾದ್ ಬ್ರಹ್ಮ ನಾಸಂವಿತ್ತಿರ್ ಹಿ ಸಾನ್ಯಥಾ
ಬೇರೆ ಎಂಬ ಅರಿವಿನಿಂದ ಸಂಚರಿಸುವುದು ಬ್ರಹ್ಮದಿಂದ ಬೇರೆ ಎಂದು ತೋರುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ಬ್ರಹ್ಮವೇ ಎಂದು ಅರಿತಾಗ, ಅಲ್ಲದೆ ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ—ಬೇರೆ ಯಾವ ಅರಿವೂ ಉಳಿಯದು.
ಅಸಮ್ಭವಾದ್ ಅಸಂವಿತ್ತೇರ್ ಬ್ರಹ್ಮಾತ್ಮಕತಯಾಥವಾ । ಕೋ ಮೋಕ್ಷಃ ಕೋ ವಿಚಾರಸ್ ಸ್ಯಾದ್ ಅಲಂ ಭೇದವಿಕಲ್ಪನೈಃ
ಬ್ರಹ್ಮಸ್ವರೂಪವಲ್ಲದೆ ಬೇರೆ ಯಾವುದೇ ಅರಿವಿನ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಮುಕ್ತಿಯೆಂದರೆ ಏನು? ವಿಚಾರವೆಂದರೆ ಏನು? ಇಂತಹ ಬೇಧಭಾವನೆಗಳು ಸಾಕು.
ಸಿದ್ಧಾನ್ತಕಾಲ ಏವೈಷ ಪ್ರಶ್ನಸ್ ತೇ ರಾಮ ರಾಜತೇ । ಅಕಾಲಪುಷ್ಪಮಾಲಾ ಹಿ ಶೋಭನಾಪಿ ನ ಶೋಭತೇ
ರಾಮಾ, ನಿನಗೆ ಬಂದ ಈ ಪ್ರಶ್ನೆ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಹೊಳೆಯುತ್ತದೆ. ಕಾಲಕ್ಕಿಂತ ಮುಂಚೆ ಕಟ್ಟಿದ ಹೂಮಾಲೆ ಎಷ್ಟು ಸುಂದರವಾಗಿದ್ದರೂ, ಅದು ಸರಿಯಾಗಿ ತೋರಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
ಸಾರ್ಥೈವಾನರ್ಥಿಕಾಕಾಲಮಾಲಾ ವಿವಲಿತಾ ಯಥಾ । ತಥೈವಾಕಾಲಗೀರ್ ಜನ್ತೋಸ್ ಸರ್ವಂ ಕಾಲೇ ಹಿ ಶೋಭತೇ
ಅನುಕೂಲ ಸಮಯವಲ್ಲದೆ ಕಟ್ಟಿದ ಹೂಮಾಲೆ ಎಷ್ಟು ಅಲಂಕರಿಸಿದರೂ, ಅದು ಸರಿಯಾದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಅದೇ ರೀತಿ, ಜೀವಿಯು ಸಮಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಮಾತನಾಡಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ಎಲ್ಲವೂ ಸಾರ್ಥಕವಾಗುತ್ತದೆ.
ಪ್ರತಿಬನ್ಧಾಭ್ಯನುಜ್ಞಾನಾಂ ಕಾಲೋ ದಾತೇತಿ ದೃಶ್ಯತೇ । ನನು ಸರ್ವಪದಾರ್ಥಾನಾಂ ಕಾಲೇನ ಫಲಯೋಗಿತಾ
ವಿಧ್ನಗಳು ಮತ್ತು ಅನುಮತಿಗಳನ್ನು ಕಾಲವೇ ಕೊಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಕಾಣಬಹುದು. ಎಲ್ಲವೂ ಕಾಲದ ಅನುಸಾರ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತವೆ.
ಏವಮ್ ಏಷ ಸ ಜೀವಾತ್ಮಾ ಸುಪ್ತಾತ್ಮಾ ಸಮುಪಸ್ಥಿತಃ । ಪಿತಾಮಹತ್ವಮ್ ಉಚ್ಛೂನಃ ಪಶ್ಯನ್ನ್ ಆತ್ಮನಿ ಕಾಲತಃ
ಈ ರೀತಿ, ಆ ಜೀವಾತ್ಮನು ನಿದ್ರಾಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದು, ಕಾಲದ ಹರಿವಿನಲ್ಲಿ ತನ್ನೊಳಗೆ ಪಿತಾಮಹನ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಕಂಡು, ಅದು ಈಗ ಮುಗಿದುದೆಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತಾನೆ.
ಓಮುಚ್ಚಾರಣಸಂವಿತ್ತಿಪೂರ್ವಂ ವೇದಾನ್ ಪ್ರಪಶ್ಯತಿ । ಯಃ ಕರೋತಿ ಮನೋರಾಜ್ಯಂ ಭವತ್ಯ್ ಆಶು ಸ ತನ್ಮತಿಃ
ಯಾರು ಓಂ ಎಂಬ ಶಬ್ದದ ಅರಿವಿನೊಂದಿಗೆ ವೇದಗಳನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಿ, ಮನಸ್ಸಿನ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಆಳುತ್ತಾರೆ, ಅವರು ಆ ಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಶೀಘ್ರವೇ ಸ್ಥಿರರಾಗುತ್ತಾರೆ.
ಇದಮ್ ಏವಮ್ ಅಸತ್ ಸದ್ವದ್ ವಿದನ್ ವ್ಯೋಮ್ನಿ ಸುತಾತ್ಮನಿ । ಪರ್ವತೌಘಾಕೃತಿ ವ್ಯೋಮಜಗದ್ ವ್ಯೋಮ್ನಿ ವಿಜೃಮ್ಭತೇ
ಇದು ನಿಜವಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ನಿಜವೆಂದು ತಿಳಿದು, ಶುದ್ಧ ಆತ್ಮಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ, ಪರ್ವತಗಳ ಗುಂಪಿನಂತೆ ಈ ಜಗತ್ತು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ.