ಪದಂ ಕರೋತ್ಯ್ ಅಲಙ್ಘ್ಯೇ ಽಪಿ ತೃಪ್ತಾಪಿ ಫಲಮ್ ಈಹತೇ । ಚಿರಂ ತಿಷ್ಠತಿ ನೈಕತ್ರ ತೃಷ್ಣಾಚಪಲಮರ್ಕಟೀ
ತೃಪ್ತಿಯಾಗಿದ್ದರೂ, ಅಸಾಧ್ಯವಾದ ಸ್ಥಳಕ್ಕೂ ಮುಂದೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ; ಫಲವನ್ನು ಇನ್ನೂ ಬಯಸುತ್ತದೆ. ಈ ತೃಷ್ಣೆಯ ಕುತೂಹಲದ ಕೋತಿ ಬಹುಕಾಲ ಒಂದೇ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುವುದಿಲ್ಲ.
ಇದಂ ಕೃತ್ವೇದಮ್ ಆಯಾತಿ ಸರ್ವಮ್ ಏವಾಸಮಞ್ಜಸಮ್ । ಅನಾರತಂ ಚ ಯತತೇ ತೃಷ್ಣಾ ಚೇಷ್ಟೇವ ದೈವಿಕೀ
ಇದನ್ನು ಮಾಡಿ, ಮತ್ತೊಂದಕ್ಕೆ ಓಡುತ್ತದೆ; ಎಲ್ಲವೂ ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ತೃಷ್ಣೆ ಎಂದೂ ನಿಲ್ಲದೆ, ಯಾವುದೋ ದೇವಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾದಂತೆ ಸದಾ ಯತ್ನಿಸುತ್ತಿರುತ್ತದೆ.
ಕ್ಷಣಮ್ ಆಯಾತಿ ಪಾತಾಲಂ ಕ್ಷಣಂ ಯಾತಿ ನಭಸ್ತಲಮ್ । ಕ್ಷಣಂ ಭ್ರಮತಿ ದಿಕ್ಕುಞ್ಜೇ ತೃಷ್ಣಾಹೃತ್ಪದ್ಮಷಟ್ಪದೀ
ಒಂದು ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಪಾತಾಳಕ್ಕೆ ಇಳಿಯುತ್ತದೆ, ಇನ್ನೊಂದು ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಆಕಾಶಕ್ಕೆ ಏರುತ್ತದೆ; ಮತ್ತೊಂದು ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ದಿಕ್ಕುಗಳ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಅಲೆಯುತ್ತದೆ—ಹೃದಯದ ಕಮಲವನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸುವ ತೃಷ್ಣೆಯ ಜೇನುಹುಳು ಹೀಗೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.
ಸರ್ವಸಂಸಾರದೋಷಾಣಾಂ ತೃಷ್ಣೈಕಾ ದೀರ್ಘದುಃಖದಾ । ಅನ್ತಃಪುರಸ್ಥಮ್ ಅಪಿ ಯಾ ಯೋಜಯತ್ಯ್ ಅತಿಸಙ್ಕಟೇ
ಈ ಲೋಕದ ಎಲ್ಲ ದೋಷಗಳಲ್ಲಿ, ತೃಷ್ಣೆಯೇ ದೀರ್ಘವಾದ ದುಃಖವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ; ಅರಮನೆಯೊಳಗಿದ್ದರೂ, ಅದೇ ಅತ್ಯಂತ ಕಠಿಣ ಬಂಧನಕ್ಕೆ ಒಡ್ಡುತ್ತದೆ.
ಪ್ರಯಚ್ಛತಿ ಪರಂ ಜಾಡ್ಯಂ ಪರಮಾಲೋಕರೋಧಿನೀ । ಮೋಹನೀಹಾರಗಹನಾ ತೃಷ್ಣಾಜಲದಮಾಲಿಕಾ
ತೃಷ್ಣೆ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ತುಂಬಾ ಜಡತೆ ಕೊಡುತ್ತದೆ, ಇದು ಸತ್ಯದ ಬೆಳಕಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ಅಡ್ಡಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಮೋಹದ ಮಂಜಿನಿಂದ ತುಂಬಿದ ಮೋಡಗಳ ಹಾರವೇ ತೃಷ್ಣೆ.
ಸರ್ವೇಷಾಂ ಜನ್ತುಜಾಲಾನಾಂ ಸಂಸಾರವ್ಯವಹಾರಿಣಾಮ್ । ಪರಿಪ್ರೋತಮನೋಮಾಲಾಸ್ ತೃಷ್ಣಾ ಬನ್ಧನರಜ್ಜವಃ
ಈ ಲೋಕದ ವ್ಯವಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳ ಮನಸ್ಸಿನ ಕಳಂಕಗಳನ್ನು ತೃಷ್ಣೆ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಹೊಂದುತ್ತದೆ—ಅದು ಬಂಧನದ ಹಗ್ಗವಾಗಿದೆ.
ವಿಚಿತ್ರವರ್ಣಾ ವಿಗುಣಾ ದೀರ್ಘಾ ಮಲಿನಸಂಸ್ಥಿತಿಃ । ಶೂನ್ಯಾ ಶೂನ್ಯಾಸ್ಪದಾ ತೃಷ್ಣಾ ಶಕ್ರಕಾರ್ಮುಕಧರ್ಮಿಣೀ
ತೃಷ್ಣೆಗೆ ಅನೇಕ ಬಣ್ಣಗಳಿವೆ, ಆದರೆ ಒಳ್ಳೆಯ ಗುಣವಿಲ್ಲ. ಅದು ದೀರ್ಘವಾಗಿಯೂ, ಅಶುದ್ಧತೆಯಲ್ಲಿಯೂ ನೆಲೆಸಿದೆ. ಅದು ಖಾಲಿ, ಖಾಲಿತನದಲ್ಲೇ ಹುಟ್ಟಿದದ್ದು, ಅದರ ಸ್ವಭಾವವೇ ಇಂದ್ರಧನುಸ್ಸಿನಂತಿದೆ.
ಅಶನಿರ್ ಗುಣಸಸ್ಯಾನಾಂ ಫಲಿತಾ ಶರದ್ ಆಪದೇ । ಹಿಮಂ ಸಮ್ಪತ್ಸರೋಜಿನ್ಯಾಸ್ ತಮಸಾಂ ದೀರ್ಘಯಾಮಿನೀ
ತೃಷ್ಣೆ ಒಳ್ಳೆಯ ಗುಣಗಳ ಬೆಳೆಗೆ ಆಕಾಶದಿಂದ ಬಿದ್ದ ಮಿಂಚಿನಂತೆ, ಶರದೃತುವಿನ ವಿಪತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಹಣ್ಣು ಹಣ್ಣಾಗುತ್ತದೆ. ಅದು ಸಮೃದ್ಧಿಯ ಕಮಲಕ್ಕೆ ಹಿಮದಂತೆ, ಅಂಧಕಾರಗಳಿಗೆ ದೀರ್ಘ ರಾತ್ರಿ ಹೀಗೆಯೇ.
ಸಂಸಾರನಾಟಕನಟೀ ಕಾಯಾಲಯವಿಹಙ್ಗಮೀ । ಮಾನಸಾರಣ್ಯಹರಿಣೀ ಸ್ಮರಸಙ್ಗೀತವಲ್ಲಕೀ
ಈ ಲೋಕದ ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ನಟಿಯಾಗಿರುವಳು, ದೇಹವೆಂಬ ಪಂಜರದ ಹಕ್ಕಿಯಾಗಿರುವಳು, ಮನಸ್ಸಿನ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಜಿಂಕೆಯಾಗಿರುವಳು, ಪ್ರೀತಿಯ ಸಂಗೀತದ ವೀಣೆಯಾಗಿರುವಳು.
ವ್ಯವಹಾರಾಬ್ಧಿಲಹರೀ ಮೋಹಮಾತಙ್ಗಶೃಙ್ಖಲಾ । ಮಾರ್ಗನ್ಯಗ್ರೋಧಸುಭಗಾ ದುಃಖಕೈರವಚನ್ದ್ರಿಕಾ
ಅವಳು ವ್ಯವಹಾರದ ಸಮುದ್ರದ ಅಲೆ, ಮೋಹದ ಆನೆಗೆ ಕಟ್ಟಿದ ಸರಪಳಿ, ದಾರಿಯ ಬದಿಯ ಸುಂದರ ಆಲದ ಮರ, ದುಃಖದ ಕಮಲಕ್ಕೆ ಚಂದ್ರಿಕೆಯಂತೆ.
ಜರಾಮರಣದುಃಖಾನಾಮ್ ಏಕಾ ರತ್ನಸಮುದ್ಗಿಕಾ । ಆಧಿವ್ಯಾಧಿವಿಲಾಸಾನಾಂ ನಿತ್ಯಮತ್ತಾ ವಿಲಾಸಿನೀ
ಮೂಡಾಪು, ಮರಣ ಮತ್ತು ನೋವಿನ ದುಃಖಗಳಿಗೆ ಅವಳೇ ಒಬ್ಬಳೇ ರತ್ನದ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಂತೆ; ಯಾವಾಗಲೂ ಮದ್ಯಪಾನ ಮಾಡಿದವರಂತೆ, ಆಕೆಯು ವ್ಯಾಧಿ ಮತ್ತು ಪೀಡೆಗಳ ನಡುವೆ ಆಟವಾಡುವವಳು.
ಕ್ಷಣಮ್ ಆಲೋಕವಿಮಲಾ ಸಾನ್ಧಕಾರಲವಾ ಕ್ಷಣಮ್ । ವ್ಯೋಮವೀಥೀಸಮಾ ತೃಷ್ಣಾ ನೀಹಾರಗಹನಾ ಕ್ಷಣಮ್
ಒಂದು ಕ್ಷಣ ಅವಳು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಪ್ರಕಾಶಮಯಿಯಾಗಿರುತ್ತಾಳೆ, ಮತ್ತೊಂದು ಕ್ಷಣ ಕತ್ತಲೆಯ ತುಂಡಾಗಿರುತ್ತಾಳೆ; ತೃಷ್ಣೆ ಆಕಾಶದ ಹಾದಿಯಂತೆ, ಒಂದು ಕ್ಷಣ ಮಂಜಿನ ಗಟ್ಟಿಯಾದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ.
ಗಚ್ಛತೂಪಶಮಂ ತೃಷ್ಣಾ ಕಾರ್ಯವ್ಯಾಯಾಮಶಾನ್ತಯೇ । ತಮೀ ಘನತಮಃಕೃಷ್ಣಾ ಯಥಾ ರಕ್ಷೋನಿವೃತ್ತಯೇ
ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿರುವ ಆಕಾಂಕ್ಷೆ ಶಾಂತಿಯಾಗಬೇಕೆಂದು ಬಿಡಲಿ; ಅದು ಕೆಲಸದ ಚಂಚಲತೆಯನ್ನು ತಡೆಯಲು ಸಹಾಯಮಾಡುತ್ತದೆ. ಆ ಆಸೆ ತುಂಬಾ ಕಪ್ಪಾಗಿ, ದಟ್ಟವಾದ ಕತ್ತಲೆಯಂತೆ, ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ಓಡಿಸುವಂತೆ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಕಲುಷಿತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.
ತಾವನ್ ಮುಹ್ಯತ್ಯ್ ಅಯಂ ಲೋಕೋ ಮೂಕೋ ವಿಲುಲಿತಾಶಯಃ । ಯಾವದ್ ಏವಾನುಸನ್ಧತ್ತೇ ತೃಷ್ಣಾವಿಷವಿಷೂಚಿಕಾಮ್
ಈ ಲೋಕದ ಜನರು, ಮನಸ್ಸು ಚದುರಿದವರಾಗಿ, ಮಾತಾಡಲಾಗದೆ, ಗೊಂದಲದಲ್ಲೇ ಇರುತ್ತಾರೆ; ಅವರು ಆಕಾಂಕ್ಷೆಯ ವಿಷದ ಜ್ವರವನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸುವವರೆಗೆ ಹೀಗೆ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ.
ಲೋಕೋ ಽಯಮ್ ಅಖಿಲಂ ದುಃಖಂ ಚಿನ್ತಯೋಜ್ಝಿತ ಉಜ್ಝತಿ । ಚಿನ್ತಾವಿಷೂಚಿಕಾಮನ್ತ್ರಶ್ ಚಿನ್ತಾತ್ಯಾಗೋ ಹಿ ಕಥ್ಯತೇ
ಈ ಜಗತ್ತು, ಚಿಂತೆಯಿಂದ ಮುಕ್ತವಾದಾಗ, ಎಲ್ಲಾ ದುಃಖವನ್ನು ತೊರೆದಂತೆ ಆಗುತ್ತದೆ. ಚಿಂತೆ ಎಂಬ ರೋಗಕ್ಕೆ ಔಷಧಿ ಎಂದರೆ ಚಿಂತೆಯನ್ನು ಬಿಡುವುದು ಎಂಬುದೇ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
ತೃಣಪಾಷಾಣಕಾಷ್ಠಾದಿ ಸರ್ವಮ್ ಆಮಿಷಶಙ್ಕಯಾ । ಆದಧಾನಾ ಸ್ಫುರತ್ಯ್ ಅನ್ತಸ್ ತೃಷ್ಣಾ ಮತ್ಸ್ಯೀ ಹ್ರದೇ ಯಥಾ
ಹುಲ್ಲು, ಕಲ್ಲು, ಮರದ ತುಂಡುಗಳನ್ನೂ ಕೂಡ ಲಾಭದ ಆಶೆಯಿಂದ ಹಿಡಿಯುವ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಆಕಾಂಕ್ಷೆ ಒಳಗೊಳಗೆ ತೇಲಾಡುತ್ತಿರುತ್ತದೆ; ಅದು ಹೊಂಡದೊಳಗಿನ ಮೀನು ಹೀಗೆ ಚಲಿಸುವಂತೆ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಚಲಿಸುತ್ತಿರುತ್ತದೆ.
ರೋಗಾರ್ತಿರಙ್ಗಗಾ ತೃಷ್ಣಾ ಗಮ್ಭೀರಮ್ ಅಪಿ ಮಾನವಮ್ । ಉತ್ತಾನತಾಂ ನಯತ್ಯ್ ಆಶು ಸೂರ್ಯಾಂಶವ ಇವಾಮ್ಬುಜಮ್
ರೋಗದಂತೆ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುವ ತೃಷ್ಟಿ, ಎಷ್ಟು ಗಂಭೀರ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನಾದರೂ, ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣಗಳು ಕಮಲವನ್ನು ಹಚ್ಚುವಂತೆ, ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಹೊರಗಿಡುತ್ತದೆ.
ಅನ್ತಶ್ಶೂನ್ಯಾ ಗ್ರನ್ಥಿಮತ್ಯೋ ದೀರ್ಘಸ್ವಾಙ್ಕುರಕಣ್ಟಕಾಃ । ಮುಕ್ತಾಮಣಿಶ್ರಿಯೋ ನಿತ್ಯಂ ತೃಷ್ಣಾ ವೇಣುಲತಾ ಇವ
ತೃಷ್ಟಿ ಬಿದಿರು ಬೆಲ್ಲೆಯಂತಿದೆ—ಒಳಗೆ ಖಾಲಿ, ಹೊರಗೆ ಗುಡ್ಡುಗಳು, ದೀರ್ಘವಾದ ಮೊಗ್ಗುಗಳು, ಮುಳ್ಳುಗಳು, ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ಸದಾ ಮುತ್ತುಗಳ ಹಾರಿನಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ.
ಅಹೋ ಬತ ಮಹಚ್ ಚಿತ್ರಂ ತೃಷ್ಣಾಮ್ ಅಪಿ ಮಹಾಧಿಯಃ । ದುಶ್ಛೇದ್ಯಾಮ್ ಅಪಿ ಕೃನ್ತನ್ತಿ ವಿವೇಕೇನಾಮಲಾಸಿನಾ
ಅಯ್ಯೋ, ಎಷ್ಟು ಆಶ್ಚರ್ಯ! ಎಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ಬುದ್ಧಿಯವರಾದರೂ, ತೃಷ್ಟಿಯನ್ನು, ಯೋಗ್ಯವಾದ ವಿವೇಕದ ಶುದ್ಧ ಕತ್ತಿಯಿಂದ ಕಡಿದುಹಾಕಬಹುದು ಎಂಬುದು ವಿಸ್ಮಯಕರವಾಗಿದೆ.
ನಾಸಿಧಾರಾ ನ ವಜ್ರಾಗ್ನಿರ್ ನ ತಪ್ತಾಯಃಕಣಾರ್ಚಿಷಃ । ತಥಾ ತೀಕ್ಷ್ಣಾ ಯಥಾ ಬ್ರಹ್ಮಂಸ್ ತೃಷ್ಣೇಯಂ ಹೃದಿ ಸಂಸ್ಥಿತಾ
ಬ್ರಹ್ಮನೇ, ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಈ ತೃಷ್ಟಿಯಷ್ಟು ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದುದು, ಕತ್ತಿಯ ಅಂಚು, ವಜ್ರ, ಬೆಚ್ಚಗಿನ ಕಬ್ಬಿಣದ ಕಣಗಳ ಜ್ವಾಲೆಯೂ ಕೂಡ ಹೀಗಿಲ್ಲ.
ಕಜ್ಜಲಾಸಿತತೀಕ್ಷ್ಣಾಗ್ರಾಸ್ ಸ್ನೇಹದೀರ್ಘದಶಾಪರಾಃ । ಪ್ರಕಾಶಾ ದಾಹದಸ್ಪರ್ಶಾಸ್ ತೃಷ್ಣಾ ದೀಪಶಿಖಾ ಇವ
ತೃಶ್ಣೆ ದೀಪದ ಜ್ವಾಲೆಯಂತಿದೆ; ಅದರ ತುದಿ ಕಪ್ಪಾಗಿ, ದೇಹವು ಎಣ್ಣೆಯಿಂದ ಉದ್ದವಾಗಿದೆ, ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿದರೆ ಸುಡುವಂತಿದೆ.
ಅಪಿ ಮೇರೂಪಮಂ ಪ್ರಾಜ್ಞಮ್ ಅಪಿ ಶೂರಮ್ ಅಪಿ ಸ್ಥಿರಮ್ । ತೃಣೀಕರೋತಿ ತೃಷ್ಣೈಕಾ ನಿಮೇಷೇಣ ನರೋತ್ತಮಮ್
ಮೇರುಪರ್ವತದಷ್ಟು ಸ್ಥಿರನಾದ ಜ್ಞಾನಿಯನ್ನೂ, ಶೂರನನ್ನೂ, ಅತ್ಯಂತ ದೃಢನಾದ ಮಾನವನನ್ನೂ ತೃಶ್ಣೆ ಒಂದು ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಹುಲ್ಲಿನಂತೆ ಮಾಡಿಬಿಡುತ್ತದೆ.
ವಿಸ್ತೀರ್ಣಗಹನಾ ಭೀಮಾ ಘನಜಾಲರಜೋಮಯೀ । ಸಾನ್ಧಕಾರೋಗ್ರನೀಹಾರಾ ತೃಷ್ಣಾ ವಿನ್ಧ್ಯಮಹಾಟವೀ
ತೃಶ್ಣೆ ವಿಸ್ತಾರವಾದ, ದಟ್ಟವಾದ, ಭಯಾನಕವಾದ, ಮೋಡ ಮತ್ತು ಧೂಳಿನಿಂದ ತುಂಬಿದ, ಗಾಢ ಅಂಧಕಾರ ಮತ್ತು ದಟ್ಟ ಮಂಜಿನಿಂದ ಕೂಡಿದ ವಿಂಧ್ಯ ಮಹಾಕಾಡಿನಂತಿದೆ.
ಏಕೈವ ಸರ್ವಭುವನಾನ್ತರಲಬ್ಧಲಕ್ಷ್ಯಾ ದುರ್ಲಕ್ಷತಾಮ್ ಉಪಗತೇವ ಪುರಸ್ಸ್ಥಿತೈವ । ತೃಷ್ಣಾ ಸ್ಥಿತಾ ಜಗತಿ ಚಞ್ಚಲವೀಚಿಮಾಲೇ ಕ್ಷೀರಾರ್ಣವಾಮ್ಬುಪಟಲೇ ಮಧುರೇವ ಶಕ್ತಿಃ
ತೃಶ್ಣೆ ಎಲ್ಲ ಲೋಕಗಳೊಳಗೆಯೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ, ಎಲ್ಲರ ಮುಂದೆ ಇದ್ದರೂ ಗ್ರಹಿಸಲು ಕಷ್ಟವಾದುದು; ಅದು ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಕ್ಷೀರಸಾಗರದ ಮೇಲಿನ ಅಶಾಂತ ಅಲೆಮಾಲೆಯಂತೆ, ಮಧುರವಾಗಿಯೂ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯಾಗಿಯೂ ನಿಂತಿದೆ.
ಆರ್ದ್ರಾನ್ತ್ರತನ್ತ್ರೀಗಹನೋ ವಿಕಾರೀ ಪರಿತಾಪವಾನ್ । ದೇಹಸ್ ಸ್ಫುರತಿ ಸಂಸಾರೇ ಸೋ ಽಪಿ ದುಃಖಾಯ ಕೇವಲಮ್
ಈ ದೇಹವು ಒಳಗಿಂದ ತೇವದಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದು, ತುಂಬಾ ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿಯೂ, ಯಾವಾಗಲೂ ಬದಲಾಗುತ್ತಾ, ದುಃಖದಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಇದು ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ನಿರಂತರ ಚಲಿಸುತ್ತಾ, ಯಾವಾಗಲೂ ಕೇವಲ ನೋವನ್ನೇ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.
ಅಜ್ಞೋ ಽಪಿ ತಜ್ಜ್ಞಸದೃಶೋ ವಲಿತಾತ್ಮಚಮತ್ಕೃತಿಃ । ಯುಕ್ತ್ಯಾ ಭವ್ಯೋ ಽಪ್ಯ್ ಅಭವ್ಯೋ ಮೇ ನ ಜಡೋ ನಾಪಿ ಚೇತನಃ
ಈ ದೇಹವು ಅಜ್ಞಾನಿಯಾಗಿದ್ದರೂ, ತಿಳಿದವನಂತೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ; ತನ್ನ ಬಗ್ಗೆ ತಪ್ಪು ಭಾವನೆ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಯುಕ್ತಿಯಿಂದ ನೋಡಿದರೆ, ಒಬ್ಬೊಮ್ಮೆ ಶ್ರೇಷ್ಠನಂತೆ, ಒಬ್ಬೊಮ್ಮೆ ಅಶ್ರೇಷ್ಠನಂತೆ ಕಾಣಬಹುದು. ಇದು ಸಂಪೂರ್ಣ ಜಡವೂ ಅಲ್ಲ, ಸಂಪೂರ್ಣ ಚೇತನವೂ ಅಲ್ಲ.
ಜಡಾಜಡದೃಶೋರ್ ಮಧ್ಯೇ ದೋಲಾಯಿತದುರಾಶಯಃ । ನ ವಿವೇಕೀ ನ ಮೂಢಾತ್ಮಾ ಮೋಹಮ್ ಏವ ಪ್ರಯಚ್ಛತಿ
ಜಡ ಮತ್ತು ಚೇತನ ಸ್ಥಿತಿಗಳ ನಡುವೆ ಈ ದೇಹವು ತೂಗಾಡುತ್ತಾ, ಸ್ಥಿರವಲ್ಲದ ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಇದು ವಿವೇಕಿಯೂ ಅಲ್ಲ, ಮೂಢನೂ ಅಲ್ಲ, ಆದರೆ ಮೋಹವನ್ನಷ್ಟೇ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.
ಸ್ತೋಕೇನಾನನ್ದಮ್ ಆಯಾತಿ ಸ್ತೋಕೇನಾಯಾತಿ ಖೇದಿತಾಮ್ । ನಾಸ್ತಿ ದೇಹಸಮಶ್ ಶೋಚ್ಯೋ ನೀಚೋ ಗುಣಬಹಿಷ್ಕೃತಃ
ಈ ದೇಹಕ್ಕೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಂತೋಷವೂ, ಸ್ವಲ್ಪ ದುಃಖವೂ ಬರುತ್ತದೆ. ದೇಹದಷ್ಟು ದಯನೀಯವಾದುದು ಇಲ್ಲ; ಇದು ಹೀನವೂ, ಗುಣವಿಲ್ಲದದ್ದೂ ಆಗಿದೆ.
ಆಗಮಾಪಾಯಿನಾ ನಿತ್ಯಂ ದನ್ತಕೇಸರಶಾಲಿನಾ । ವಿಕಾಸಿಸ್ಮಿತಪುಷ್ಪೇಣ ಪ್ರತಿಕ್ಷಣಮ್ ಅಲಙ್ಕೃತಃ
ಈ ದೇಹವೆಂಬ ಮರವು ಯಾವಾಗಲೂ ಬರುವುದೂ ಹೋಗುವುದೂ ಆಗುತ್ತಾ, ಹಲ್ಲುಗಳು ಮತ್ತು ಕೂದಲುಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತವಾಗಿದ್ದು, ಹೂವುಗಳು ಅರಳಿದಂತೆ ನಗುವಿನಿಂದ ಪ್ರತಿಕ್ಷಣವೂ ಸೌಂದರ್ಯದಿಂದ ಕಂಗೊಳಿಸುತ್ತಿದೆ.
ಭುಜಶಾಖೌಘನಮಿತೋ ದ್ವಿಜಾನುಸ್ತಮ್ಭಸುಸ್ಥಿತಃ । ಲೋಚನಾಲಿವಪಾಕ್ರಾನ್ತಶ್ ಶಿರಃಪೀಠಬೃಹತ್ಫಲಃ
ಇದರ ಕೈಗಳು ಮರದ ಶಾಖೆಗಳಂತೆ, ಎಲುಬಿನ ಕಂಬಗಳಿಂದ ಬಲವಾಗಿ ನಿಂತಿವೆ; ತಲೆಗೋಡು ದೊಡ್ಡ ಹಣ್ಣು ಹಾಗೆ, ಕುತ್ತಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ; ಕಣ್ಣುಗಳು ಜೇನುಹುಳಗಳ ಗುಂಪಿನಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ.