ದೇಶಕಾಲಕ್ರಿಯಾದ್ರವ್ಯಸಮ್ಪದ್ಭ್ಯಶ್ ಚೇತಿ ಭಾವನಾ । ಯತ್ರೈವಾಭ್ಯುದಿತಾ ಸಾಮ್ಯಾತ್ ಸ ದ್ವಯೋರ್ ಅಧಿಕೋ ಜಯೀ
ಸ್ಥಳ, ಕಾಲ, ಕ್ರಿಯೆ ಮತ್ತು ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳಿಂದ ಭಾವನೆ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ; ಇವು ಎರಡೂ ಕಡೆ ಸಮಾನವಾಗಿದ್ದರೆ, ಯಾವದು ಬಲವಾದದೋ ಅದು ಗೆಲ್ಲುತ್ತದೆ.
ಧರ್ಮದಾತುಃ ಪ್ರವೃದ್ಧಾ ಚೇದ್ ವಾಸನಾ ತತ್ ತಯಾ ಕ್ಷಣಾತ್ । ಆಪೂರ್ಯತೇ ಪ್ರೇತಮತಿರ್ ನೋ ಚೇತ್ ಪ್ರೇತಧಿಯಾಶು ಸಾ
ಧರ್ಮ ಅರ್ಪಿಸುವವನ ಭಾವನೆ ಬಲವಾಗಿದ್ದರೆ, ಕ್ಷಣಮಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಆ ಪ್ರೇತನ ಮನಸ್ಸು ಅದರಿಂದ ತುಂಬುತ್ತದೆ; ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಪ್ರೇತನ ಭಾವನೆ ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಮೇಲುಗೈ ಸಾಧಿಸುತ್ತದೆ.
ಏವಂ ಪರಸ್ಪರಜಯೋ ಜಯತ್ಯ್ ಅತ್ರಾತಿವೀರ್ಯವಾನ್ । ತಸ್ಮಾಚ್ ಛುಭೇನ ಯತ್ನೇನ ಶುಭಾಭ್ಯಾಸಮ್ ಉಪಾಹರೇತ್
ಈ ರೀತಿ ಪರಸ್ಪರ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಯಾರು ಹೆಚ್ಚು ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯಾಗಿರುತ್ತಾನೋ ಅವನೇ ಗೆಲ್ಲುತ್ತಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಒಬ್ಬನು ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಒಳ್ಳೆಯ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಬೇಕು.
ದೇಶಕಾಲಾಧಿಕಾ ಬ್ರಹ್ಮನ್ ವಾಸನಾ ಸಮುದೇತಿ ಚೇತ್ । ತನ್ ಮಹಾಕಲ್ಪಸರ್ಗಾದೌ ದೇಶಕಾಲೋದಯಃ ಕುತಃ
ಓ ಬ್ರಹ್ಮಣೇ, ಯಾವಾಗ ವಾಸನೆಗೆ ದೇಶ ಮತ್ತು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮೇಲುಗೈ ಬರುತ್ತದೆಯೋ, ಆಗ ಮಹಾಕಲ್ಪದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ದೇಶ ಮತ್ತು ಕಾಲವೇ ಹೇಗೆ ಉದಯಿಸಬಹುದು?
ಕಾರಣೈಸ್ ಸಮುದೇತೀದಂ ಕೈಸ್ ತದಾ ಸಹಕಾರಿಭಿಃ । ಸಹಕಾರಿಕಾರಣಾನಾಮ್ ಅಭಾವೇ ವಾಸನಾ ಕುತಃ
ಇದು ಕಾರಣಗಳೂ ಅವುಗಳಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವ ಸಂಗತಿಗಳಿಂದ ಉದಯಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಆ ಸಹಾಯಕ ಕಾರಣಗಳು ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ವಾಸನೆಗೆ ಎಲ್ಲಿ ಅವಕಾಶ ಇದೆ?
ಏವಮ್ ಏತನ್ ಮಹಾಭಾಗ ಸತ್ಯಾತ್ಮನಿ ಕದಾಚನ । ಮಹಾಪ್ರಲಯಸರ್ಗಾದೌ ದೇಶಕಾಲಾದಿ ಕಿಞ್ಚನ
ಹೌದು ಮಹಾಭಾಗ, ನಿಜವಾದ ಆತ್ಮನಲ್ಲಿಯೂ ಮಹಾಪ್ರಳಯ ಅಥವಾ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಆರಂಭದಲ್ಲಿಯೂ ದೇಶ, ಕಾಲ ಮತ್ತು ಇತರ ಯಾವದೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.
ಸಹಕಾರಿಕಾರಣಾನಾಮ್ ಅಭಾವೇ ಸತಿ ದೃಶ್ಯಧೀಃ । ನೇಯಮ್ ಅಸ್ತಿ ನ ಚೋತ್ಪನ್ನಾ ನ ಚ ಸ್ಫುರತಿ ಕಾಚನ
ಒಟ್ಟಾಗಿ ಕಾರಣಗಳು ಇಲ್ಲದಿದ್ದಾಗ, ನೋಡುವ ಬುದ್ಧಿಯೂ ಇಲ್ಲ, ಅದು ಹುಟ್ಟುವುದೂ ಇಲ್ಲ, ಏನೂ ಕಾಣಿಸುವುದೂ ಇಲ್ಲ.
ದೃಶ್ಯಸ್ಯಾಸಮ್ಭವಾದ್ ಧೇತೋಃ ಕಿಞ್ಚಿದ್ ಯದ್ ದೃಶ್ಯತೇ ತ್ವ್ ಇದಮ್ । ತದ್ ಬ್ರಹ್ಮೈವ ಕಚದ್ರೂಪಂ ಸ್ಥಿತಮ್ ಇತ್ಥಮ್ ಅನಾಮಯಮ್
ನೋಡುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೇ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರಿಂದ, ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುವುದೆಲ್ಲವೂ ನಿಜವಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮನೇ ಈ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಇದ್ದು, ಯಾವ ದುಃಖವೂ ಇಲ್ಲದೆ ನೆಲೆಸಿದೆ.
ಏತಚ್ ಚಾಗ್ರೇ ಯುಕ್ತಿಶತೈಃ ಕಥಯಿಷ್ಯಾಮ ಏವ ತೇ । ಏತದರ್ಥಂ ಪ್ರಯತ್ನೋ ಽಯಂ ವರ್ತಮಾನಕಥಾಂ ಶೃಣು
ಇದನ್ನು ನಾನು ನೂರಾರು ತರ್ಕಗಳಿಂದ ಮುಂದೆ ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ. ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ನಾನು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ—ಈಗ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಕಥೆಯನ್ನು ಕೇಳು.
ತತ್ ತೇ ದದೃಶತುಃ ಪ್ರಾಪ್ತೇ ಮನ್ದಿರಂ ಸುನ್ದರೋದರಮ್ । ಕೀರ್ಣಂ ಪುಷ್ಪೋಪಕಾರೇಣ ವಸನ್ತಮ್ ಇವ ಶೀತಲಮ್
ಆಗ ನೀನು ಬಂದಾಗ, ಸುಂದರವಾದ ಒಳಾಂಗಣವಿರುವ ಅರಮನೆಯೊಂದನ್ನು ನೋಡಿದೆ. ಅದು ಹೂಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು, ವಸಂತದಂತೆಯೇ ತಂಪಾಗಿತ್ತು.
ಪ್ರಭಾತಾಚಾರಸಾರಮ್ಭರಾಜಧಾನ್ಯಾಂ ಸಮಂ ಸ್ಥಿತಮ್ । ಮನ್ದಾರಕುನ್ದಸ್ರಗ್ದಾಮವೃನ್ದಾಮ್ಬರವಲಚ್ಛವಮ್
ಬೆಳಗಿನ ವಿಧಿಗಳಿಂದ ಕಂಗೊಳಿಸುತ್ತಿದ್ದ ರಾಜಧಾನಿಯಲ್ಲಿ, ಮಂದಾರ ಮತ್ತು ಕುಂದ ಹೂಗಳ ಹಾರಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು, ನಯವಾದ ವಸ್ತ್ರ ಧರಿಸಿ, ಅದ್ಭುತವಾದ ಆಭರಣದಿಂದ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿತ್ತು.
ಶವಶಯ್ಯಾಶಿರಸ್ಸ್ಥಾಗ್ರ್ಯಪೂರ್ಣಕುಮ್ಭಾದಿಮಙ್ಗಲಮ್ । ಅನಿವೃತ್ತಗೃಹದ್ವಾರಗವಾಕ್ಷಕಠಿನಾರ್ಗಲಮ್
ಅಲ್ಲಿ ಶವದ ಹಾಸಿಗೆಯ ತಲೆಯ ಬಳಿ ತುಂಬಿದ ನೀರಿನ ಕುಂಭ ಇಟ್ಟು ಶುಭಕಾರ್ಯ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು; ಮನೆಯ ಬಾಗಿಲುಗಳು, ಕಿಟಕಿಗಳು ಹಾಗೂ ಬಲವಾದ ಅಡಕಗಳು ಇನ್ನೂ ತೆಗೆಯಲಾಗಿರಲಿಲ್ಲ.
ಪ್ರಶಾಮ್ಯದ್ದೀಪಿಕಾಲೋಕಶ್ಯಾಮಲಾಮಲಭಿತ್ತಿಕಮ್ । ಗೃಹೈಕದೇಶಸಂಸುಪ್ತಮುಖಶ್ವಾಸಸಸೀತ್ಕೃತಮ್
ಮಂದವಾಗಿರುವ ದೀಪಗಳ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ, ಮನೆಯ ಗೋಡೆಗಳು ಗಾಢವಾದ ನೆರಳಿನಲ್ಲಿ, ಮಸಕಾದರೂ ಶುಭ್ರವಾಗಿದ್ದವು; ಮನೆಯ ಒಂದು ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಿದ್ರಿಸುತ್ತಿದ್ದವರ ಮೃದುವಾದ ಉಸಿರಾಟದ ಧ್ವನಿ ಕೇಳಿಬರುತ್ತಿತ್ತು.
ಸಮ್ಪೂರ್ಣಚನ್ದ್ರಶಕಲೋದರಕಾನ್ತಿಕಾನ್ತಸೌನ್ದರ್ಯನಿರ್ಜಿತಪುರನ್ದರಮನ್ದಿರರ್ದ್ಧಿ । ವೈರಿಞ್ಚಪದ್ಮಮುಕುಲಾನ್ತರಚಾರುಶೋಭಾ ನಿಶ್ಶಬ್ದಮ್ ಅಬ್ದಮ್ ಇವ ನಿರ್ಮಲಮ್ ಇನ್ದುಕಾನ್ತಮ್
ಅದರ ವೈಭವವು ಸಂಪೂರ್ಣ ಚಂದ್ರನ ಬೆಳಕಿನಿಂದ ಕಂಗೊಳಿಸಿ, ಇಂದ್ರನ ಮಂದಿರಕ್ಕೂ ಮೀರಿದಂತಿತ್ತು; ಬ್ರಹ್ಮನ ಕಮಲದ ಮೊಗ್ಗಿನೊಳಗಿನ ಸೌಂದರ್ಯಕ್ಕೂ ಸಮನಾದಂತೆ, ಮೌನವಾಗಿ, ನಿರ್ಮಲವಾಗಿ, ಚಂದ್ರನ ಕಿರಣಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿತ್ತು.
ತತೋ ದದೃಶತುಸ್ ತತ್ರ ಶವಶಯ್ಯೈಕಪಾರ್ಶ್ವಗಾಮ್ । ಲೀಲಾಂ ವಿದೂರಥಸ್ಯಾಗ್ರೇ ಮೃತಾಂ ತಾಂ ಪ್ರಥಮಾಗತಾಮ್
ಅವರು ಅಲ್ಲಿ ನೋಡಿ, ವಿಧೂರಥನ ಮುಂದೆ, ಶವದ ಹಾಸಿಗೆಯೊಂದೆಡೆ ಲೀಲಾ ಮಲಗಿದ್ದಾಳೆ. ಅವಳು ಮೊದಲೇ ಸತ್ತವಳಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಬಂದುಕೊಂಡಿದ್ದಳು.
ಪ್ರಾಗ್ವೇಷಾಂ ಪ್ರಾಕ್ಸಮಾಚಾರಾಂ ಪ್ರಾಗ್ದೇಹಾಂ ಪ್ರಾಕ್ಸ್ವವಾಸನಾಮ್ । ಪ್ರಾಕ್ತನಾಕಾರಸದೃಶಸರ್ವರೂಪಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀಮ್
ಅವಳಲ್ಲಿ ಹಳೆಯ ಹವ್ಯಾಸಗಳು, ಹಳೆಯ ದೇಹ, ಹಳೆಯ ಮನಸ್ಸಿನ ಆಸೆಗಳು, ಮತ್ತು ಹಿಂದಿನಂತೆಯೇ ಎಲ್ಲಾ ಅಂಗಗಳು ಸುಂದರವಾಗಿದ್ದವು.
ಪ್ರಾಕ್ಸ್ಮೃತ್ಯವಯವಸ್ಪನ್ದಾಂ ಪ್ರಾಗಮ್ಬರಪರಾವೃತಾಮ್ । ಪ್ರಾಗ್ಭೂಷಣಭರಚ್ಛನ್ನಾಂ ಕೇವಲಂ ತತ್ರ ಸಂಸ್ಥಿತಾಮ್
ಅವಳು ಹಿಂದಿನ ನೆನಪಿನಂತೆ, ಅವಳ ಅಂಗಗಳು ಜಡವಾಗಿದ್ದವು, ಹಳೆಯ ಬಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ಆಭರಣಗಳನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿ, ಅಲ್ಲಿ ನಿಶ್ಚಲವಾಗಿ ಇದ್ದಳು.
ಗೃಹೀತಚಾಮರಾಂ ಚಾರು ವೀಜಯನ್ತೀಂ ಮಹೀಪತಿಮ್ । ಮೌನಸ್ಥಾಂ ವಾಮಹಸ್ತಸ್ಥವದನೇನ್ದುತಯಾನತಾಮ್
ಅವಳು ಮನೋಹರವಾದ ಚಾಮರವನ್ನು ಹಿಡಿದು, ರಾಜನಿಗೆ ಬೀಸುತ್ತಿದ್ದಳು; ಮೌನವಾಗಿದ್ದು, ಎಡಗೈಯನ್ನು ನೆತ್ತಿಗಿಟ್ಟು, ಮುಖವನ್ನು ಚಂದ್ರನಂತೆ ತಗ್ಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಳು.
ಭೂಷಣಾಂಶುಲತಾಪುಷ್ಪೈಃ ಫುಲ್ಲಾಮ್ ಇವ ವನಸ್ಥಲೀಮ್ । ಕುರ್ವಾಣಾಂ ವೀಕ್ಷಣೈರ್ ದಿಕ್ಷು ಮಾಲತ್ಯುತ್ಪಲವರ್ಷಣಮ್
ಆಭರಣಗಳಿಂದ, ಬೆಳ್ಳುಳ್ಳಿ ಹೂಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಹೂವಿನ ಲತೆಯಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿದ ಆಕೆ, ಹೂವಿನಿಂದ ತುಂಬಿರುವ ಕಾಡಿನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು. ಅವಳ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಮಾಲತಿ ಮತ್ತು ತಾವರೆ ಹೂಗಳ ಮಳೆಯಾಗುತ್ತಿರುವಂತೆ ಕಂಡಿತು.
ಸೃಜನ್ತೀಮ್ ಆತ್ಮಲಾವಣ್ಯಾದ್ ಬಿನ್ದೂನ್ ಇನ್ದೂನ್ ಇವೋದಿತಾನ್ । ನರಾಧಿಪಾತ್ಮನೋ ವಿಷ್ಣೋರ್ ಲಕ್ಷ್ಮೀಮ್ ಇವ ಸಮಾಗತಾಮ್
ಸ್ವಂತ ಸೌಂದರ್ಯದಿಂದ ಅವಳು ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಚಂದ್ರನ ಹನಿಗಳಂತೆ ಹೊಳೆಯುವ ಕಣಗಳನ್ನು ಹೊರಹಾಕುತ್ತಿದ್ದಳು. ರಾಜನಾದ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಪತ್ನಿಯಾದ ಲಕ್ಷ್ಮೀ ದೇವಿ ಅವಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿರುವಂತೆ ಅವಳ ರೂಪ ಕಂಡಿತು.
ಉದಿತಾಂ ಪುಷ್ಪಸಮ್ಭಾರಾದ್ ಇವ ಪುಷ್ಪಾಕರಶ್ರಿಯಮ್ । ಭರ್ತುರ್ ವದನವಿನ್ಯಸ್ತದೃಷ್ಟಿಮ್ ಇವ ವಿಚೇಷ್ಟಿತಾಮ್
ಹೊಸವಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಹೂಗಳ ರಾಶಿಯಂತೆ ಅವಳ ಹೊಳಪು ಕಾಣುತ್ತಿತ್ತು. ಅವಳ ನಡೆನುಡಿಗಳು ಪತಿಯ ಮುಖದ ಮೇಲೆ ನೆಟ್ಟ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾಗಿರುವಂತೆ ತೋರಿಸಿತು.
ಕಿಞ್ಚಿತ್ಪ್ರಮ್ಲಾನವದನಾಂ ಮ್ಲಾನಚನ್ದ್ರಾಂ ನಿಶಾಮ್ ಇವ । ತಾಭ್ಯಾಂ ಸಾ ಲಲನಾ ದೃಷ್ಟಾ ತಯಾ ತೇ ತು ನ ಲಕ್ಷಿತೇ । ಯಸ್ಮಾತ್ ತೇ ಸತ್ಯಸಙ್ಕಲ್ಪೇ ಸಾ ನ ತಾವತ್ ತಥೋದಿತಾ
ಅವಳ ಮುಖ ಸ್ವಲ್ಪ ಮಂಕಾಗಿದ್ದಂತೆ, ರಾತ್ರಿ ಕ್ಷೀಣವಾಗುತ್ತಿರುವ ಚಂದ್ರನಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿತ್ತು. ಆ ಇಬ್ಬರು ಅವಳನ್ನು ನೋಡಿದರು, ಆದರೆ ಅವಳು ಅವರನ್ನು ಗಮನಿಸಲಿಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ ಅವರ ನಿಜವಾದ ಸಂಕಲ್ಪದಿಂದ ಅವಳು ಇನ್ನೂ ಉದಯಿಸಿರಲಿಲ್ಲ.
ತಸ್ಮಿನ್ ಪ್ರದೇಶೇ ಸಾ ಪೂರ್ವಲೀಲಾ ಸಂಸ್ಥಾಪ್ಯ ದೇಹಕಮ್ । ಧ್ಯಾನೇನ ಜ್ಞಪ್ತಿಸಹಿತಾ ಗತಾಭೂದ್ ಇತಿ ವರ್ಣಿತಮ್
ಆ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಆ ಹಿಂದಿನ ಲೀಲಾ ತನ್ನ ದೇಹವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಧ್ಯಾನದಿಂದ ಜ್ಞಾನದೊಂದಿಗೆ ಹೊರಟಳು ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಕಿಮ್ ಇದಾನೀಂ ಚ ಲೀಲಾ ಯಾ ದೇಹಸ್ ತತ್ರ ನ ವರ್ಣಿತಃ । ಕಿಂ ಸಮ್ಪನ್ನಃ ಕ್ವ ವಾಯಾತ ಇತಿ ಮೇ ಕಥಯ ಪ್ರಭೋ
ಆದರೆ ಈಗ ಆ ಲೀಲೆಯ ಬಗ್ಗೆ, ಅವಳ ದೇಹ ಅಲ್ಲಿ ಇದ್ದದ್ದು ವಿವರವಾಗಿಲ್ಲ. ಮಹಾನುಭಾವನೇ, ಅವಳಿಗೆ ಏನಾಯಿತು, ಅವಳು ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋದಳು, ಏನು ಸಂಭವಿಸಿತು ಎಂಬುದನ್ನು ನನಗೆ ಹೇಳಿ.
ಕ್ವಾಸೀಲ್ ಲೀಲಾಶರೀರಂ ತತ್ ಕುತಸ್ ತಸ್ಯ ಹಿ ಸತ್ಯತಾ । ಸಾ ಕಿಲ ಭ್ರಾನ್ತಿರ್ ಏವಾಭೂಜ್ ಜಲಬುದ್ಧಿರ್ ಮರಾವ್ ಇವ
ಆ ಲೀಲೆಯ ದೇಹ ಎಲ್ಲಿದೆ? ಅದರ ಸತ್ಯತೆ ಎಲ್ಲಿ? ಅದು ನಿಜಕ್ಕೂ ಭ್ರಮೆಯೇ ಆಗಿತ್ತು, ಮರಳಿನಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಭಾವನೆ ಇದ್ದಂತೆ.
ಯಥೈವ ಬೋಧೇ ಲೀಲಾಸೌ ಪರಿಣಾಮಮ್ ಇತಾ ಕ್ರಮಾತ್ । ಪರೇ ತಥೈವ ತಸ್ಯಾಸ್ ತದ್ ಧಿಮವದ್ಗಲಿತಂ ವಪುಃ
ಹೆಗೆಯೇ ಲೀಲಾ ಜಾಗೃತಿಯಲ್ಲಿ ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತಿದ್ದಳು, ಹಾಗೆಯೇ ಅವಳ ದೇಹವೂ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ಹಿಮವು ಕರಗುವಂತೆ ಕರಗಿ ಹೋದದು.
ಆತಿವಾಹಿಕದೇಹಸ್ಯ ಕಾಲೇನಾಭ್ಯುದಿತೋ ಭ್ರಮಃ । ಆಧಿಭೌತಿಕದೇಹೋ ಽಹಮ್ ಇತಿ ರಜ್ಜುಭುಜಙ್ಗವತ್
ಸೂಕ್ಷ್ಮದೇಹದಿಂದ, ಕಾಲಕ್ರಮದಲ್ಲಿ 'ನಾನು ಈ ದೇಹ' ಎಂಬ ಭ್ರಮೆ ಹುಟ್ಟಿತು. ಹಗ್ಗವನ್ನು ಹಾವು ಎಂದು ತಪ್ಪಾಗಿ ತಿಳಿಯುವಂತೆ, ನಾನೇ ಈ ದೇಹ ಎಂದು ತಪ್ಪಾಗಿ ಭಾವನೆ ಉಂಟಾಯಿತು.
ಆತಿವಾಹಿಕದೇಹೇನ ದೃಶ್ಯಂ ಯದ್ ಅವಕಲ್ಪಿತಮ್ । ಭೂಮ್ಯಾದಿ ನಾಮ ತಸ್ಯೈವ ಕೃತಂ ತತ್ ತ್ವ್ ಆಧಿಭೌತಿಕಮ್
ಸೂಕ್ಷ್ಮದೇಹದಿಂದ ಕಾಣುವ ಎಲ್ಲವೂ—ಭೂಮಿ ಮುಂತಾದವುಗಳು—ಅದೇ ಹೆಸರನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತವೆ. ಅದನ್ನೇ ಸ್ಥೂಲ ದೇಹ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ವಾಸ್ತವೇನ ತು ರೂಪೇಣ ಭೂಮ್ಯಾದ್ಯಾತ್ಮಾಧಿಭೌತಿಕಃ । ನ ಶಬ್ದೇನ ನ ಚಾರ್ಥೇನ ಶಬ್ದಾರ್ಥೌ ಶಶಶೃಙ್ಗವತ್
ಆದರೆ ನಿಜವಾಗಿ ಭೂಮಿ ಮುಂತಾದವುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಸ್ಥೂಲ ದೇಹ neither ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ nor ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಇದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗದು; ಅದು ಮೊಲೆಗೆ ಕೊಂಬು ಇರುವಂತೆ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿಲ್ಲ.
ಪುಂಸೋ ಹರಿಣಕೋ ಽಸ್ಮೀತಿ ಸ್ವಪ್ನೇ ಯಸ್ಯೋದಿತಾ ಮತಿಃ । ಸ ಕಿಮ್ ಅನ್ವಿಷ್ಯತಿ ಮೃಗಂ ಸ್ವಮೃಗತ್ವಪರಿಕ್ಷಯೇ
ಒಬ್ಬನು ಕನಸಿನಲ್ಲಿ 'ನಾನು ಜಿಂಕೆ' ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದರೆ, ಆ ಜಿಂಕೆತನವು ಹೋಗಿಬಿಟ್ಟ ಮೇಲೆ ಅವನು ಮತ್ತೆ ತನ್ನನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾನೆಯೇ?