ಚಿತ್ತ್ವಾತ್ ಸ್ವಶಕ್ತಿಕಚನಂ ಯದ್ ಅಹಮ್ಭಾವನಂ ಚಿತೇಃ । ಜೀವಸ್ ಸ್ಪನ್ದಾತ್ಮಕರ್ಮಾತ್ಮಾ ಭವಿಷ್ಯದಭಿಧೋ ಹ್ಯ್ ಅಸೌ
ಚೇತನೆಯಿಂದ ಅದರ ಸ್ವಂತ ಶಕ್ತಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ, ಅದು 'ನಾನು' ಎಂಬ ಭಾವನೆ. ಇದನ್ನೇ ಜೀವಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇದರ ಸ್ವರೂಪವೇ ಚಲನೆ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಯೆ, ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಇದೇ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ತಿಳಿಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಯಚ್ ಚಿಚ್ ಚಿತ್ತ್ವೇನ ಕಲನಂ ಸ್ವಸಮ್ಪಾದ್ಯಾಭಿಧಾರ್ಥದಿಕ್ । ವ್ಯವಚ್ಛೇದವಿಕಾರೈಸ್ ತದ್ ಭಿದ್ಯತೇ ಽತೋ ನ ವಿದ್ಯತೇ
ಯಾವುದನ್ನು ಮನಸ್ಸು ಅಥವಾ ಚೇತನ ಎಂದು ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆಯೋ, ಅದರೊಳಗೆ ತಾನೇ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ಹೆಸರುಗಳು ಮತ್ತು ಅರ್ಥಗಳು ಇರುತ್ತವೆ. ಅವು ವಿಭಿನ್ನತೆ ಮತ್ತು ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಂದ ಬೇರ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಅವು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಇರುವುದಲ್ಲ.
ಚಿತ್ಸ್ಪನ್ದರೂಪಿಣೋರ್ ಅಸ್ತಿ ನ ಭೇದಃ ಕರ್ತೃಕರ್ಮಣೋಃ । ಸ್ಪನ್ದಮಾತ್ರಂ ಭವೇತ್ ಕರ್ಮ ಸ ಏವ ಪುರುಷಸ್ ಸ್ಮೃತಃ
ಚೇತನದ ಚಲನೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಕರ್ತೃ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಯೆ ಎಂಬ ಬೇರ್ಪು ಇಲ್ಲ. ಕ್ರಿಯೆ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಚಲನೆ ಮಾತ್ರ, ಅದನ್ನೇ ಪುರುಷ ಎಂದು ನೆನಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಜೀವಶ್ ಚಿತ್ತ್ವೇ ಪರಿಸ್ಪನ್ದಃ ಪುಂಸಾಂ ಚಿತ್ತಂ ಸ ಏವ ಚ । ಮನಸ್ ತ್ವ್ ಇನ್ದ್ರಿಯರೂಪಂ ಸನ್ ನಾನಾನಾನೈವ ಗಚ್ಛತಿ
ಜೀವಿ ಎಂದರೆ ಚೇತನದೊಳಗಿನ ಚಲನೆ. ಅದೇ ಮಾನವರ ಮನಸ್ಸು. ಮನಸ್ಸು ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಸ್ವರೂಪವಾಗಿದ್ದು, ಅನೇಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತದೆ.
ಶಾನ್ತಾಶೇಷವಿಶೇಷಂ ಹಿ ಚಿತ್ಪ್ರಕಾಶಚ್ಛಟಾ ಜಗತ್ । ಕಾರ್ಯಕಾರಣತಾದಿತ್ವಂ ತಸ್ಮಾದ್ ಅನ್ಯನ್ ನ ವಿದ್ಯತೇ
ಶಾಂತವಾಗಿರುವ, ಎಲ್ಲ ಭೇದಗಳಿಲ್ಲದ ಚೈತನ್ಯದ ಪ್ರಕಾಶವೇ ಈ ಜಗತ್ತು. ಇದಕ್ಕಿಂತ ಬೇರೆ ಕಾರಣ ಅಥವಾ ಫಲವೆಂಬುದು ಇಲ್ಲ.
ಅಚ್ಛೇದ್ಯೋ ಽಹಮ್ ಅದಾಹ್ಯೋ ಽಹಮ್ ಅಕ್ಲೇದ್ಯೋ ಽಶೋಷ್ಯ ಏವ ಚ । ನಿತ್ಯಸ್ ಸತತಗಸ್ ಸ್ಥಾಣುರ್ ಅಚಲೋ ಽಹಮ್ ಇತಿ ಸ್ಥಿತಮ್
ನಾನು ಒಡೆಯಲಾಗದು, ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಸುಡಲಾಗದು, ನೀರಿನಲ್ಲಿ ನೆನೆಸಲಾಗದು, ಬಿಸಿಲಿನಲ್ಲಿ ಒಣಗಿಸಲಾಗದು. ನಾನು ಶಾಶ್ವತ, ಯಾವಾಗಲೂ ಇರುವವನು, ಸ್ಥಿರ, ಅಚಲ—ಇದು ನಿಶ್ಚಿತ.
ವಿವದನ್ತೇ ಯಥಾ ಹ್ಯ್ ಅತ್ರ ವಿವದನ್ತು ತಥಾ ಭ್ರಮೈಃ । ಭ್ರಮನ್ತೋ ನ ವಯಂ ತ್ವ್ ಏತೇ ಜಾತಾ ವಿಗತವಿಭ್ರಮಾಃ
ಇಲ್ಲಿ ಜನರು ಹೇಗೆ ವಾದಿಸುತ್ತಾರೋ ಹಾಗೆ ಅವರ ಭ್ರಮೆಯಲ್ಲಿ ವಾದಿಸಲಿ. ನಾವು ಹೀಗೆ ಅಲೆಯುವುದಿಲ್ಲ; ಭ್ರಮೆ ತಪ್ಪಿದವರು ಮಾತ್ರ ಉದಯಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ದೃಶ್ಯೇ ಮೂರ್ತೇ ಽಜ್ಞಸಂರೂಢೇ ವಿಕಾರಾದಿ ಪೃಥಗ್ ಭವೇತ್ । ನಾಮೂರ್ತೇ ತಜ್ಜ್ಞಕಚಿತೇ ಚಿತ್ಖೇ ಸದಸದಾತ್ಮನಿ
ನೋಡಬಹುದಾದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅಜ್ಞಾನ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ನೆಲೆಸಿದರೆ, ಬದಲಾವಣೆ ಮುಂತಾದ ಭೇದಗಳು ಕಾಣಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ ರೂಪವಿಲ್ಲದ, ಅದನ್ನು ಅರಿಯುವ ಚೈತನ್ಯದಲ್ಲಿ, ಚೈತನ್ಯ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ, ಸತ್ತು-ಬದುಕಿರುವ ಮೂಲದಲ್ಲಿ ಅವು ಇಲ್ಲ.
ಚಿತ್ತರುಶ್ ಚೇತ್ಯರಸತಶ್ ಶಕ್ತೀಃ ಕಾಲಾದಿನಾಮಿಕಾಃ । ತನೋತ್ಯ್ ಆಕಾಶವಿಶದಾಶ್ ಚಿನ್ಮಧುಶ್ರೀಸ್ ಸ್ವಮಞ್ಜರೀಃ
ಮನಸ್ಸಿನ ಪ್ರಕಾಶವು ವಸ್ತುಗಳ ರುಚಿಯ ಮೂಲಕ ಕಾಲ ಮುಂತಾದ ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸುತ್ತದೆ. ಶುದ್ಧವಾದ ಚೇತನಾಕಾಶವು, ಚೇತನಾಮಧು, ತನ್ನದೇ ಹೂಗಳನ್ನು ಅರಳಿಸುತ್ತದೆ.
ಸ್ವಯಂ ವಿಚಿತ್ರಂ ಸ್ಫುರತಿ ಚಿತ್ಕರ್ಮುಕಮ್ ಅನಾಹತಮ್ । ಸ್ವಯಂ ವಿಚಿತ್ರಂ ಕಚತಿ ಚಿದ್ರತ್ನಮ್ ಅಪಕಾರಣಮ್
ಚೇತನೆಯ ಅದ್ಭುತ ಧನುಸ್ಸು ಸ್ವತಃ ಹೊಳೆಯುತ್ತದೆ, ಅದು ಯಾರೂ ಹೊಡೆಯದೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ. ಚೇತನೆಯ ಅಮೂಲ್ಯ ರತ್ನವೂ ಸ್ವತಃ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ, ಅದಕ್ಕೆ ಯಾವ ಕಾರಣವೂ ಇಲ್ಲ.
ಸ್ವಯಂ ವಿಲಕ್ಷಣಸ್ಪನ್ದಶ್ ಚಿದ್ವಾಯುರ್ ಅಜಡಾತ್ಮಕಃ । ಸ್ವಯಂ ವಿಚಿತ್ರವಲನಂ ಚಿದ್ವಾರಿ ನ ನಿಖಾತಗಮ್
ಚೇತನೆಯ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸ್ಪಂದನೆ ಸ್ವತಃ ಉದಯವಾಗುತ್ತದೆ, ಅದು ಜಡವಲ್ಲದ ಚೇತನವಾಯುವಾಗಿದೆ. ಚೇತನೆಯ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಹರಿವು ಸ್ವತಃ ಹರಿದುಹೋಗುತ್ತದೆ, ಅದು ಯಾವುದೇ ಕಾಲುವೆಗೆ ಸೀಮಿತವಲ್ಲದ ಚೇತನನೀರು.
ಸ್ವಯಂ ವಿಚಿತ್ರಧಾತೂಚ್ಚೈಶ್ ಚಿಚ್ಛೃಙ್ಗಮ್ ಅಪನಿರ್ಮಿತಮ್ । ಸ್ವಯಂ ಚಿತ್ರರಸೋಲ್ಲಾಸಾ ಚಿಜ್ಜ್ಯೋತ್ಸ್ನಾ ಸತತೋದಿತಾ
ಚೇತನೆಯ ಅದ್ಭುತ ಶಿಖರವು ಸ್ವತಃ ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಏರುತ್ತದೆ, ಅದನ್ನು ಯಾರೂ ನಿರ್ಮಿಸಿಲ್ಲ. ಚೇತನೆಯ ರಸದ ಬೆಳಕು ಸದಾ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿದೆ, ಅದು ಯಾವಾಗಲೂ ಹೊಳೆಯುತ್ತದೆ.
ಸ್ವಯಂ ಸದೈವ ಪ್ರಕಟಶ್ ಚಿದಾಲೋಕೋ ಽಮಲಾತ್ಮಕಃ । ಸ್ವಯಮ್ ಅಸ್ತಙ್ಗತೇವಾಜ್ಞೇ ಜ್ಞೇ ಜ್ಞಾನಾದ್ ಉದಿತಾ ಚಿತಿಃ
ಯಾವಾಗಲೂ ಸ್ವತಃ ಪ್ರಕಾಶವಾಗಿರುವ, ನಿರ್ಮಲವಾದ ಚೈತನ್ಯಪ್ರಕಾಶವು, ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಜ್ಞಾನಿಯಲ್ಲಿ ತಾನೇ ಉದಯವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಅದು ಅಸ್ತಮಿಸುವಂತೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.
ಸ್ವಯಂ ಜಡೇಷು ಜಾಡ್ಯೇನ ಪದಂ ಸೌಷುಪ್ತಮ್ ಆಗತಾ । ಸ್ವಯಂ ಸ್ಪನ್ದಿ ತಥಾಸ್ಪನ್ದಿ ಚಿತ್ತ್ವಾಚ್ ಚಿತಿಮಹಾನಭಃ
ಚೈತನ್ಯವು ಸ್ವಂತ ಜಡತೆಯಿಂದ ಜಡ ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಗಾಢನಿದ್ರೆಯ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ತಲುಕುತ್ತದೆ; ಅದೇ ರೀತಿ, ಅದರ ಚಲನೆ ಅಥವಾ ಸ್ಥಿರತೆಯಿಂದ, ಆ ವಿಶಾಲವಾದ ಚೈತನ್ಯಾಕಾಶವು ಮನಸ್ಸಾಗಿಯೂ ಉಳಿಯಬಹುದು ಅಥವಾ ಶುದ್ಧ ಚೈತನ್ಯವಾಗಿಯೇ ಇರುತ್ತದೆ.
ಚಿತ್ಪ್ರಕಾಶಪ್ರಕಾಶೋ ಹಿ ಜಗದ್ ಅಸ್ತಿ ಚ ನಾಸ್ತಿ ಚ । ಚಿದಾಕಾಶೈಕಶೂನ್ಯತ್ವಂ ಜಗದ್ ಅಸ್ತಿ ಚ ನಾಸ್ತಿ ಚ
ಚೈತನ್ಯಪ್ರಕಾಶವೇ ಲೋಕದಿರುವಿಕೆಯ ಬೆಳಕು; ಅದರಿಂದಲೇ ಜಗತ್ತು ಇದೆ ಮತ್ತು ಇಲ್ಲವೂ ಆಗಿದೆ. ಚೈತನ್ಯಾಕಾಶದ ಖಾಲಿತನದಿಂದ ಜಗತ್ತು ಇದೆ ಮತ್ತು ಇಲ್ಲವೂ ಆಗಿದೆ.
ಚಿದಾಲೋಕಮಹಾರೂಪಂ ಜಗದ್ ಅಸ್ತಿ ಚ ನಾಸ್ತಿ ಚ । ಚಿನ್ಮಾರುತಘನಸ್ಪನ್ದೋ ಜಗದ್ ಅಸ್ತಿ ನ ಚಾಸ್ತಿ ಚ
ಚೈತನ್ಯಪ್ರಕಾಶದ ಮಹಾರೂಪವಾದ ಜಗತ್ತು ಇದೆ ಮತ್ತು ಇಲ್ಲವೂ ಆಗಿದೆ; ಚೈತನ್ಯಮಾರುತದ ಘನಸ್ಪಂದನವಾಗಿ ಜಗತ್ತು ಇದೆ ಮತ್ತು ಇಲ್ಲವೂ ಆಗಿದೆ.
ಚಿದ್ಘನಧ್ವಾನ್ತಕೃಷ್ಣತ್ವಂ ಜಗದ್ ಅಸ್ತಿ ಚ ನಾಸ್ತಿ ಚ । ಚಿದರ್ಕಾಲೋಕದಿವಸೋ ಜಗದ್ ಅಸ್ತಿ ನ ಚಾಸ್ತಿ ಚ
ಚೈತನ್ಯದ ಗಾಢ ಅಂಧಕಾರದ ಕಪ್ಪುತನವಾಗಿ ಈ ಜಗತ್ತು ಇದೆ ಮತ್ತು ಇಲ್ಲವೂ ಹೌದು; ಚೈತನ್ಯ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕಿನ ಹಗಲಾಗಿ ಜಗತ್ತು ಇದೆ ಮತ್ತು ಇಲ್ಲವೂ ಹೌದು.
ಚಿತ್ಕಜ್ಜಲರಜಶ್ಶೈಲಪರಮಾಣುರ್ ಜಗದ್ಭ್ರಮಃ । ಚಿದಗ್ನ್ಯೌಷ್ಣ್ಯಂ ಜಗಲ್ಲೇಖಾ ಜಗಚ್ ಚಿಚ್ಛಙ್ಖಶುಕ್ಲತಾ
ಚೈತನ್ಯದ ಧೂಳಿಯೇ ಪರ್ವತವಾಗಲಿ, ಅಣುವಾಗಲಿ, ಜಗತ್ತಿನ ಭ್ರಮೆಯಾಗಿದೆ; ಚೈತನ್ಯ ಅಗ್ನಿಯ ಉರಿಯೇ ಜಗತ್ತಿನ ಹೊಳಪಾಗಿದೆ; ಚೈತನ್ಯ ಶಂಖದ ಬಿಳಿತನವೇ ಜಗತ್ತಿನ ಪ್ರಕಾಶವಾಗಿದೆ.
ಜಗಚ್ ಚಿಚ್ಛೈಲಜಠರಂ ಚಿಜ್ಜಲದ್ರವತಾ ಜಗತ್ । ಜಗಚ್ ಚಿದಿಕ್ಷುಮಾಧುರ್ಯಂ ಚಿತ್ಕ್ಷೀರಸ್ನಿಗ್ಧತಾ ಜಗತ್
ಚೈತನ್ಯ ಪರ್ವತದ ಹೊಟ್ಟೆಯೇ ಜಗತ್ತು; ನೀರಿನ ಹರಡುವಿಕೆಯೇ ಚೈತನ್ಯದಲ್ಲಿ ಜಗತ್ತು; ಚೇನದ ಸಿಹಿತನವೇ ಚೈತನ್ಯದಲ್ಲಿ ಜಗತ್ತು; ಹಾಲಿನ ಮೆತ್ತಗಿನತನವೇ ಚೈತನ್ಯದಲ್ಲಿ ಜಗತ್ತು.
ಜಗಚ್ ಚಿದ್ಧಿಮಶೀತತ್ವಂ ಚಿಜ್ಜ್ವಾಲಾಜ್ವಲನಂ ಜಗತ್ । ಜಗಚ್ ಚಿತ್ಸರ್ಪಿಷಿ ಸ್ನೇಹೋ ವೀಚಿಶ್ ಚಿತ್ಸರಿತೋ ಜಗತ್
ಹಿಮದ ತಂಪೇ ಚೈತನ್ಯದಲ್ಲಿ ಜಗತ್ತು; ಜ್ವಾಲೆಯ ಉರಿಯೇ ಚೈತನ್ಯದಲ್ಲಿ ಜಗತ್ತು; ತುಪ್ಪದ ಎಣ್ಣೆಯತನವೇ ಚೈತನ್ಯದಲ್ಲಿ ಜಗತ್ತು; ಚೈತನ್ಯ ನದಿಯ ಅಲೆಯೇ ಜಗತ್ತು.
ಜಗಚ್ ಚಿತ್ಕ್ಷೌದ್ರಮಾಧುರ್ಯಂ ಜಗಚ್ ಚಿತ್ಕನಕಾಙ್ಗದಮ್ । ಜಗಚ್ ಚಿತ್ಪುಷ್ಪಸೌಗನ್ಧ್ಯಂ ಚಿಲ್ಲತಾಗ್ರಫಲಂ ಜಗತ್
ಈ ಜಗತ್ತು ಚೇತನದ ತೇನದ ಮಧುರತೆ, ಜಗತ್ತು ಚೇತನದ ಬಂಗಾರದ ಆಭರಣ, ಜಗತ್ತು ಚೇತನದ ಹೂವಿನ ಸುಗಂಧ, ಜಗತ್ತು ಚೇತನದ ಬೆಲ್ಲದ ಹಣ್ಣಾಗಿದೆ.
ಚಿತ್ಸತ್ತೈವ ಜಗತ್ಸತ್ತಾ ಜಗತ್ಸತ್ತೈವ ಚಿದ್ವಪುಃ । ಅತ್ರ ಭೇದವಿಕಾರಾದಿ ನ ಖೇ ಮಲಮ್ ಇವ ಸ್ಥಿತಮ್
ಚೇತನದ ಅಸ್ತಿತ್ವವೇ ಜಗತ್ತಿನ ಅಸ್ತಿತ್ವ, ಜಗತ್ತಿನ ಅಸ್ತಿತ್ವವೇ ಚೇತನದ ಸ್ವರೂಪ. ಇಲ್ಲಿ ಭೇದ ಅಥವಾ ಬದಲಾವಣೆ ಎಂಬುದೇ ಇಲ್ಲ, ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಕಳೆ ಉಳಿಯದಂತೆ.
ಇತೀದಂ ಸನ್ಮಯತ್ವೇನ ಸದ್ ಅಸದ್ ಭುವನತ್ರಯಮ್ । ಅವಿಕಲ್ಪ್ಯತದಾತ್ಮತ್ವಾತ್ ಸತ್ತಾಸತ್ತೇ ತದ್ ಏವ ವಾ
ಹೀಗಾಗಿ, ಸತ್ಯಸ್ವರೂಪದಿಂದ ಈ ಮೂರು ಲೋಕಗಳು—ಸತ್ಯವಾಗಿರಲಿ ಅಥವಾ ಅಸತ್ಯವಾಗಿರಲಿ—ಒಂದೇ ಆಗಿವೆ; ಅವುಗಳ ಮೂಲಭಾವ ಒಂದೇ ಆದ್ದರಿಂದ ಅಸ್ತಿತ್ವವೂ ಅನಸ್ತಿತ್ವವೂ ಅದೇ ಆಗಿವೆ.
ಅವಯವಾವಯವಿತಾಶಬ್ದಾರ್ಥೌ ಶಶಶೃಙ್ಗವತ್ । ಅನುಭೂತ್ಯಪಲಾಪಾಯ ಕಲ್ಪಿತೌ ಯೈರ್ ಧಿಗ್ ಅಸ್ತು ತಾನ್
‘ಭಾಗ’ ಮತ್ತು ‘ಪೂರ್ಣ’ ಎಂಬ ಪದಗಳ ಅರ್ಥಗಳು ಮೊಲದ ಕೊಂಬುಗಳಂತೆ ಕಲ್ಪನೆ ಮಾತ್ರ; ನೇರ ಅನುಭವವನ್ನು ತಳ್ಳುವವರು ಇದನ್ನು ಊಹಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಅವರಿಗೆ ನಿಂದನೆ ಸಿಗಲಿ.
ನ ವಿದ್ಯತೇ ಜಗದ್ ಯತ್ರ ಸಾದ್ರಿದ್ಯೂರ್ವೀನದೀಶ್ವರಮ್ । ಚಿದೇಕತ್ವಾತ್ ಪ್ರಸಙ್ಗಸ್ ಸ್ಯಾತ್ ಕಸ್ ತತ್ರೇತರವಿಭ್ರಮೇ
ಪರ್ವತಗಳು, ಭೂಮಿ, ನದಿಗಳು, ಮತ್ತು ಒಡೆಯರು ಇಲ್ಲದ ಜಗತ್ತು ಎಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲವೋ, ಅಲ್ಲಿ ಏಕಮಾತ್ರ ಚೇತನ ಮಾತ್ರ ಇದೆ. ಅಲ್ಲಿ 'ಇದು', 'ಅದು' ಎಂಬ ಗೊಂದಲವೇ ಹೇಗೆ ಉಂಟಾಗಬಹುದು?
ಶಿಲಾಹೃದಯಪೀನಾಪಿ ಸ್ವಾಕಾಶವಿಶದೈವ ಚಿತ್ । ಧತ್ತೇ ಽನ್ತರ್ ಅಖಿಲಂ ಶಾನ್ತಂ ಸನ್ನಿವೇಶಂ ಯಥಾ ಶಿಲಾ
ಚೇತನವು ಕಲ್ಲಿನ ಹೃದಯದಷ್ಟು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿದ್ದರೂ ಸಹ, ತನ್ನೊಳಗಿನ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಸದಾ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿಯೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಅದರೊಳಗೆ ಎಲ್ಲವೂ ಶಾಂತವಾಗಿ ನೆಲೆಸಿರುವಂತೆ ಕಲ್ಲಿನೊಳಗೂ ಹೀಗೆಯೇ ಇರುತ್ತದೆ.
ಪದಾರ್ಥನಿಕರಾಕಾಶೇ ತ್ವಮ್ ಆಕಾಶಲವೋಪಮಃ । ತ್ವತ್ತಾಮತ್ತಾತ್ಮತಾತತ್ತಾಸತ್ತೋಲ್ಲೇಖಾ ನ ಸನ್ತಿ ತೇ
ವಸ್ತುಗಳ ವಿಶಾಲತೆಯಲ್ಲಿ ನೀನು ಒಂದು ಆಕಾಶದ ಕಣದಂತೆ ಇದ್ದೀಯೆ. ನಿನಗೆ 'ನೀನು', 'ಅದು', 'ನಾನು', 'ಆತ್ಮ', 'ಇರುವುದು', 'ಇಲ್ಲದಿರುವುದು' ಎಂಬ ಭಾವನೆಗಳೇ ಇಲ್ಲ.
ಪಲ್ಲವಾನ್ತರಲೇಖೌಘಸನ್ನಿವೇಶವದ್ ಆತತಮ್ । ಅನ್ಯಾನನ್ಯಾತ್ಮಕಮ್ ಇದಂ ಧತ್ತೇ ಽನ್ತಶ್ ಚಿತ್ ಸ್ವಭಾವತಃ
ಒಂದು ಎಲೆಯೊಳಗಿನ ಹಲವಾರು ರೇಖೆಗಳ ಹಾದಿಯಂತೆ, ಈ ಚೇತನ ತನ್ನ ಸ್ವಭಾವದಿಂದಲೇ ವಿಭಿನ್ನವೂ ಅವಿಭಿನ್ನವೂ ಆಗಿರುವ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತನ್ನೊಳಗೆ ಹೊತ್ತಿದೆ.
ಸಮಸ್ತಕಾರಣೌಘಾನಾಂ ಕಾರಣಾದಿಪಿತಾಮಹಮ್ । ಸ್ವಭಾವತೋ ಽಕಾರಣಾತ್ಮ ಚಿತ್ತ್ವಂ ವಿದ್ಧ್ಯ್ ಅನುಭೂತಿತಃ
ಎಲ್ಲ ಕಾರಣಗಳ ಗುಂಪಿಗೆ ಮೂಲ ಕಾರಣವಾಗಿರುವ, ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನಿಗೂ ಮೂಲವಾದ, ಸ್ವಭಾವದಿಂದಲೇ ಕಾರಣವಿಲ್ಲದ ಚಿತ್ತವನ್ನು ನೇರ ಅನುಭವದಿಂದ ಅರಿತುಕೊಳ್ಳು.
ನ ಚಾಸತ್ತ್ವಮ್ ಅಚೇತ್ಯಾಯಾಶ್ ಚಿತೋ ವಾಚಾಪಿ ಸಿಧ್ಯತಿ । ಯದ್ ಅಸ್ತಿ ತದ್ ಉದೇತೀತಿ ದೃಷ್ಟಂ ಬೀಜಾದ್ ಇವಾಙ್ಕುರಮ್
ಈ ಚಿತ್ತವು ವಸ್ತುವಲ್ಲದ ಕಾರಣದಿಂದ, ಅದರ ಅಸ್ತಿತ್ವವಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಮಾತಿನಿಂದಲೂ ಸಾಬೀತುಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ; ಏಕೆಂದರೆ ಇರುವುದೆಲ್ಲವೂ ಬೀಜದಿಂದ ಮೊಗ್ಗು ಹತ್ತುವಂತೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.