ಜಗದಾದ್ಯಙ್ಕುರಂ ಯತ್ರತತ್ರಸ್ಥಮ್ ಅಪಿ ಮುಞ್ಚತಿ । ಜಗತಃ ಪಞ್ಚಕಂ ಬೀಜಂ ಪಞ್ಚಕಸ್ಯ ಚಿದ್ ಅವ್ಯಯಾ
ಯಾವೆಡೆ ಇದ್ದರೂ ಅದು ಲೋಕದ ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲ ಮೊಗ್ಗನ್ನು ಬಿಡುತ್ತದೆ. ಈ ಲೋಕದ ಬೀಜವು ಐದು ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ; ಆ ಐದು ರೂಪಗಳಿಗೂ ಅವಿನಾಶಿಯಾದ ಚೈತನ್ಯವೇ ಮೂಲವಾಗಿದೆ.
ಯದ್ ಬೀಜಂ ತತ್ ಫಲಂ ವಿದ್ಧಿ ತಸ್ಮಾದ್ ಬ್ರಹ್ಮಮಯಂ ಜಗತ್ । ಏವಮ್ ಏಷ ಮಹಾಕಾಶೇ ಸರ್ಗಾದೌ ಪಞ್ಚಕೋ ಗಣಃ
ಯಾವ ಬೀಜವಿದೆಯೋ, ಅದೇ ಫಲವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ತಿಳಿ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಲೋಕವೂ ಬ್ರಹ್ಮಸ್ವರೂಪವಾಗಿದೆ. ಸೃಷ್ಟಿಯ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಈ ಐದು ಗುಂಪುಗಳು ಮಹಾಕಾಶದಲ್ಲಿ ಉದಯಿಸುತ್ತವೆ.
ಚಿಚ್ಛಕ್ತ್ಯಾಕಾಶಭೂತಾತ್ಮಾ ಕಲ್ಪಿತೋ ಽಸ್ತಿ ನ ವಾಸ್ತವಃ । ಅನೇನೋಚ್ಛೂನತಾಮ್ ಏತ್ಯ ಯದ್ ಅಪೀದಂ ವಿತನ್ಯತೇ
ಚೈತನ್ಯ, ಆಕಾಶ ಮತ್ತು ಭೂತಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಈ ಐದು ರೂಪಗಳು ಕಲ್ಪಿತವಾದವು, ನಿಜವಾದವು ಅಲ್ಲ. ಇದರ ಮೂಲಕ ಇಲ್ಲಿ ಏನು ಹರಡಿದಿದೆಯೋ ಅದಕ್ಕೆ ವಿಸ್ತಾರ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.
ತದ್ ಅಪ್ಯ್ ಆಕಾಶರೂಪಾತ್ಮ ಕಲನಾತ್ಮ ನ ಸನ್ಮಯಮ್ । ನ ಕ್ವಚಿನ್ ನಾಮ ತತ್ ಸಿದ್ಧಂ ಯದ್ ಅಸಿದ್ಧೇನ ಸಾಧ್ಯತೇ
ಅದು ಕೂಡ ಆಕಾಶಸ್ವರೂಪವೂ ಕಲ್ಪನೆಯ ಮೂಲವೂ ಆಗಿರುವುದರಿಂದ ನಿಜವಾಗಿ ಇರುವುದಲ್ಲ. ತಾನೇ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರದದ್ದರಿಂದ ಯಾವುದನ್ನೂ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗದು.
ಖರೂಪಂ ಯದ್ ವಿಕಲ್ಪಾತ್ಮ ಕಥಂ ತತ್ ಸತ್ಯತಾಮ್ ಇಯಾತ್ । ಅಥ ಚೇತ್ ಪಞ್ಚಕಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಬ್ರಹ್ಮಾತ್ಮಕತಯಾ ತಯಾ
ಖಾಲಿನ ಸ್ವರೂಪವಿರುವುದು, ಕಲ್ಪನೆಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದದ್ದು, ಅದು ಹೇಗೆ ನಿಜವಾಗಬಹುದು? ಆದರೆ ಆ ಐದು ಭೇದಗಳು ಬ್ರಹ್ಮಸ್ವರೂಪವಾಗಿದ್ದರೆ, ಅವು ಬ್ರಹ್ಮನ ಸ್ವಭಾವದಿಂದಲೇ—
ತತ್ ಪಞ್ಚಕವಿಧಿಪ್ರೌಢೋ ಬ್ರಹ್ಮೈವ ತ್ರಿಜಗದ್ಭ್ರಮಃ । ಯಥಾ ಸ್ಫುರತಿ ಸರ್ಗಾದಾವ್ ಏಷ ಪಞ್ಚಕಸಮ್ಭವಃ
ಆ ಐದು ವಿಧಗಳ ನಿಯಮದಿಂದ ಪಕ್ವಗೊಂಡಿರುವುದು ಬ್ರಹ್ಮನೇ ಆಗಿದೆ—ಮೂರು ಲೋಕಗಳ ಭ್ರಮೆಯೂ ಅದೇ. ಸೃಷ್ಟಿಯ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಅದು ಹೇಗೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗುತ್ತದೋ, ಹೀಗೆಯೇ ಆ ಐದು ರೂಪಗಳು ಉದಯವಾಗುತ್ತವೆ.
ತಥೈವಾದ್ಯೇಹ ಭೂತತ್ವೇ ಯಾತಿ ಕಾರಣತಾಂ ಸ್ವಯಮ್ । ಏವಂ ನ ಜಾಯತೇ ಕಿಞ್ಚಿಜ್ ಜಗಜ್ ಜಾತಂ ಚ ಲಕ್ಷ್ಯತೇ
ಹಾಗೆಯೇ ಮೊದಲಿನ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಅದು ತಾನೇ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ರೀತಿ, ಏನೂ ಹುಟ್ಟುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೂ ಜಗತ್ತು ಹುಟ್ಟಿದಂತೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.
ಸ್ವಪ್ನಸಙ್ಕಲ್ಪಪುರವದ್ ಅಸತ್ ಸದ್ ಅನುಭೂಯತೇ । ಬ್ರಹ್ಮಾಕಾಶಃ ಪರಾಕಾಶೋ ಜೀವಾಕಾಶತ್ವಮ್ ಆತ್ಮನಿ
ಕನಸಿನ ಊರು ಅಥವಾ ಕಲ್ಪನೆಯ ನಗರಿಯಂತೆ, ಅಸತ್ಯವೂ ನಿಜವಾದಂತೆ ಅನುಭವವಾಗುತ್ತದೆ. ಬ್ರಹ್ಮನ ಆಕಾಶ, ಹೊರಗಿನ ಆಕಾಶ ಮತ್ತು ಜೀವನ ಆಕಾಶ—ಇವೆಲ್ಲವೂ ತಾನೇ ಆಗಿವೆ.
ಇತಿ ವೇತ್ತ್ಯ್ ಅವದಾತಾತ್ಮಾ ಪೃಥ್ವ್ಯಾದೀನಾಮ್ ಅಸಮ್ಭವಾತ್ । ಇತ್ಯ್ ಏಷ ಜೀವಃ ಕಥಿತೋ ವ್ಯೋಮ್ನಿ ಖಾತ್ಮಾ ಯಥೋದಿತಃ
ಹೀಗಾಗಿ, ಶುದ್ಧ ಮನಸ್ಸುಳ್ಳವನು ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಭೂತಗಳು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಉಂಟಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಅರಿಯುತ್ತಾನೆ. ಈ ರೀತಿ, ಜೀವನು ಆಕಾಶದ ಸ್ವರೂಪವಾಗಿಯೇ, ಹಿಂದೆ ವಿವರಿಸಿದಂತೆ, ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಜೀವಾಕಾಶಸ್ ತ್ವ್ ಇಮಂ ದೇಹಂ ಯಥಾ ವಿನ್ದತಿ ತಚ್ ಛೃಣು । ಜೀವಾಕಾಶಃ ಖಮ್ ಏವಾಸೌ ತಸ್ಮಿಂಸ್ ತು ಪರಮಾಮ್ಬರೇ
ಈ ಜೀವಾಕಾಶವು ಈ ದೇಹವನ್ನು ಹೇಗೆ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಈಗ ಕೇಳು. ಜೀವಾಕಾಶವೇ ಆಕಾಶವಾಗಿದ್ದು, ಅದು ಪರಮ ಆಕಾಶದಲ್ಲೇ ಇದೆ.
ಅತ್ರ ತೇಜಃಕಣೋ ಽಸ್ಮೀತಿ ಸ್ವಯಂ ಚೇತತಿ ಚಿನ್ತಯಾ । ತಮ್ ಏವೋಚ್ಛೂನಮ್ ಇವ ಸದ್ ಭಾವಯತ್ಯ್ ಆತ್ಮನಾಮ್ಬರೇ
ಇಲ್ಲಿ, ಒಂದು ಬೆಳಕಿನ ಕಣವು 'ನಾನು ಇದುವೇ' ಎಂದು ತನ್ನ ಮನನೆಯಲ್ಲಿ ಯೋಚಿಸುತ್ತದೆ. ಅದು ತನ್ನನ್ನು ಆ ಆತ್ಮಾಕಾಶದಲ್ಲಿ ನಿಜವಾಗಿಯೇ ಇರುವಂತೆ ಎತ್ತಿಹಿಡಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
ಅಸದ್ ಏವ ಸದಾಕಾರಂ ಸಙ್ಕಲ್ಪೇನ್ದುರ್ ಯಥಾ ಶಶಮ್ । ತಮ್ ಏವ ಭಾವಯನ್ ದ್ರಷ್ಟೃದೃಶ್ಯರೂಪತಯಾ ಸ್ಥಿತಃ । ಏಕ ಏವ ದ್ವಿತಾಮ್ ಏತಿ ಸ್ವಪ್ನೇ ಸ್ವಮೃತಿಬೋದ್ಧೃವತ್
ಅಸತ್ಯವೇ ಸತ್ಯದ ರೂಪವನ್ನು ತಾಳುತ್ತದೆ, ಹೇಗೆಂದರೆ, ಚಿಂತನೆಯಿಂದಲೇ ಚಂದ್ರನು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುವಂತೆ. ಅದನ್ನೇ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಧ್ಯಾನಿಸಿದಾಗ, ಒಬ್ಬನು ನೋಡುವವನೂ ನೋಡುವುದೂ ಆಗಿ, ಒಂದೇ ಜೀವ ಎರಡು ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತಾನೆ; ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಸತ್ತುದನ್ನು ಅರಿಯುವಾಗ ಹೀಗೇ ಆಗುತ್ತದೆ.
ಕಿಞ್ಚಿತ್ ಸ್ಥೌಲ್ಯಮ್ ಇವಾದತ್ತೇ ತತಸ್ ತಾರಕತಾಂ ವಿದನ್ । ಯಥಾಭಾವಿತ್ವಮ್ ಅತ್ರಾರ್ಥಭಾವಿತಾಚ್ ಚಿತ್ಸ್ವರೂಪತಃ
ಅದು ಸ್ವಲ್ಪ ಘನತೆ ತಾಳುತ್ತದೆ, ನಂತರ ತಾರೆ ಎಂದು ತನ್ನನ್ನು ಅರಿತುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಮನಸ್ಸು ಹೇಗೆ ಧ್ಯಾನ ಮಾಡಿತೋ, ಆ ಪ್ರಕಾರ ಅರ್ಥವೂ ಚೈತನ್ಯ ಸ್ವರೂಪದಿಂದ ಉದಯಿಸುತ್ತದೆ.
ಖ ಏವ ಖಾತ್ಮಾ ಸತತೋ ಽಪ್ಯ್ ಅಯಂ ಸೋ ಽಹಮ್ ಇತಿ ಸ್ವಯಮ್ । ಚಿತ್ತ್ವಾತ್ ಪ್ರತ್ಯಯಮ್ ಆದತ್ತೇ ಸ್ವಪ್ನೇ ತ್ವಮ್ ಇವ ಪಾನ್ಥತಾಮ್
ಈ ಆತ್ಮ ಸದಾ ಆಕಾಶದಂತೆಯೇ ಇರುತ್ತದೆ, ಆದರೆ 'ನಾನು ಇದುವೇ' ಎಂದು ತಾನು ಭಾವಿಸುತ್ತದೆ. ತನ್ನ ಚೈತನ್ಯದಿಂದ ಅದು ಸ್ವತಂತ್ರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ, ನಿನಗೆ ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ಪಯಣಿಕನಾಗುವಂತೆ.
ತಾರಕಾಕಾರಮ್ ಆಕಾರಂ ಭಾವಿದೇಹಾಭಿಧಂ ತತಃ । ಭಾವಯನ್ ಯಾತಿ ತದ್ಭಾವಂ ಚಿತ್ತಂ ಚೇತ್ಯಾರ್ಥತಾಮ್ ಇವ
ತಾರೆ ರೂಪವನ್ನು, ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ದೇಹ ಎಂದು ಕಲ್ಪಿಸಿ, ಅದನ್ನು ಮನಸ್ಸು ತಾನೆಂದು ಭಾವಿಸಿದಾಗ, ಅದು ಆ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ತಲುಕುತ್ತದೆ. ಮನಸ್ಸು ಯಾವದನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಿತೋ, ಅದೇ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ತಾಳುತ್ತದೆ.
ಪರಿತ್ಯಜ್ಯೇವ ತದ್ ಬಾಹ್ಯಂ ತತಸ್ ತಾರಕಕೋಟರೇ । ಅನ್ತರ್ ಭಾತಿ ಬಹಿಸ್ಸ್ಥೋ ಽಪಿ ಪರ್ವತೋ ಮಕುರೇ ಯಥಾ
ಅದು ಹೊರಗಿನದನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಹೋದಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ, ನಂತರ ತಾರೆಯ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಳಗಿನಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ. ಹೊರಗಿದ್ದರೂ, ಅದು ಕನ್ನಡಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವ ಪರ್ವತದಂತೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.
ಕೂಪಸಂಸ್ಥಂ ಯಥಾ ದೇಹಂ ಸಮುದ್ಗಕಗತಂ ಚ ವಾ । ಸ್ವಪ್ನಸಙ್ಕಲ್ಪಯೋಸ್ ಸಂವಿದ್ ವೇತ್ತ್ಯ್ ಏವಂ ಜೀವಕೋ ಽಣುಕೇ
ಹೊಂದಿರುವ ದೇಹವು ಬಾವಿಯೊಳಗಿದ್ದರೂ ಅಥವಾ ಹೊರಗೆ ಬಂದಿದ್ದರೂ, ಕನಸು ಮತ್ತು ಕಲ್ಪನೆಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವ ಜ್ಞಾನವು ಅದನ್ನು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆಯೇ, ಜೀವಾತ್ಮನು ಅಣುವಿನೊಳಗಿನ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಖರೂಪತಾರಕಾನ್ತಸ್ಸ್ಥೋ ಜೀವೋ ಯಚ್ ಚೇತತಿ ಸ್ವಯಮ್ । ತದ್ ಏತದ್ ಬುದ್ಧಿಚಿತ್ತಾದಿ ಜ್ಞಾನಸನ್ತಾನರೂಪಕಮ್
ಕಠಿಣವಾದ ನಕ್ಷತ್ರದಂತಿರುವ ಅಂತರಾಳದಲ್ಲಿ ಜೀವಾತ್ಮನು ತನ್ನಿಂದ ತಾನೇ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದೇ ಬುದ್ಧಿ, ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಇತರ ಜ್ಞಾನಗಳ ಹರಿವಿನ ರೂಪವಾಗಿದೆ.
ಜೀವಾಕಾಶಸ್ ತತಸ್ ತತ್ರ ತಾರಕಾಕಾಶಕೋಶಗಃ । ಪ್ರೇಕ್ಷೇ ಽಹಮ್ ಇತಿ ಭಾವೇನ ದ್ರಷ್ಟುಂ ಪ್ರಸರತೀವ ಖೇ
ಅಲ್ಲಿಂದ, ನಕ್ಷತ್ರದಂತಹ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಜೀವಾತ್ಮನ ಅಂತರಾಕಾಶವು 'ನಾನು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ' ಎಂಬ ಭಾವದಿಂದ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ದೃಷ್ಟಿ ಹರಡುವಂತೆ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ.
ತತೋ ರನ್ಧ್ರದ್ವಯೇನೇವ ಭಾವಿಬಾಹ್ಯಾಭಿಧಂ ಪುನಃ । ಯೇನ ಪಶ್ಯತಿ ತನ್ ನೇತ್ರಯುಗ್ಮಂ ನಾಮ್ನಾ ಭವಿಷ್ಯತಿ
ಆಮೇಲೆ, ಎರಡು ರಂಧ್ರಗಳ ಮೂಲಕ, ಹೊರಗಿನ ಪ್ರಪಂಚವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಹೊರಹಾಕುತ್ತದೆ. ಅದರಿಂದ ನೋಡುವುದನ್ನು ಮುಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ 'ಕಣ್ಣುಗಳ ಜೋಡಿ' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಯೇನ ಸ್ಪೃಶತಿ ಸಾಸ್ಯ ತ್ವಗ್ ಯಚ್ ಛೃಣೋತಿ ಶ್ರುತಿಸ್ ತು ಸಾ । ಯೇನ ಜಿಘ್ರತಿ ತದ್ ಘ್ರಾಣಂ ಸ ಸ್ವಮ್ ಆತ್ಮನಿ ಪಶ್ಯತಿ
ಯಾವುದರಿಂದ ಸ್ಪರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ ಅದನ್ನು ಚರ್ಮವೆಂದು, ಯಾವುದರಿಂದ ಕೇಳುತ್ತದೆ ಅದನ್ನು ಶ್ರವಣವೆಂದು, ಯಾವುದರಿಂದ ವಾಸನೆ ಅನುಭವಿಸುತ್ತದೆ ಅದನ್ನು ಮೂಗವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗೆ ಅದು ತನ್ನಲ್ಲೇ ತನ್ನನ್ನು ನೋಡುತ್ತದೆ.
ತತ್ ತಸ್ಯ ಸ್ವದನಂ ಪಶ್ಚಾದ್ ರಸನಾಮ್ನೋಲ್ಲಸಿಷ್ಯತಿ । ಯತ್ ಸ್ಪನ್ದತಿ ಸ ತದ್ ವಾಯುಚೇಷ್ಟಾಃ ಕರ್ಮೇನ್ದ್ರಿಯವ್ರಜಮ್
ಯಾವುದರಿಂದ ರುಚಿಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತದೆ ಅದು ನಂತರ ನಾಲಿಗೆಯೆಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಯಾವುದು ಚಲಿಸುತ್ತದೆ ಅದು ವಾಯುವಿನ ಚಟುವಟಿಕೆ, ಕ್ರಿಯೆ ಮಾಡುವ ಅಂಗಗಳ ಗುಂಪು.
ರೂಪಾಲೋಕಮನಸ್ಕಾರಜಾತಮ್ ಇತ್ಯ್ ಏವ ಭಾವಯನ್ । ಆತಿವಾಹಿಕದೇಹಾತ್ಮಾ ತಿಷ್ಠತ್ಯ್ ಅಮ್ಬರಮ್ ಅಮ್ಬರೇ
ಎಲ್ಲ ರೂಪಗಳು, ಬೆಳಕು ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸಿನ ಕಲ್ಪನೆಗಳು ಹೀಗೆ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ಮನನ ಮಾಡುತ್ತಾ, ಸೂಕ್ಷ್ಮದೇಹದ ಜೀವಿ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಆಕಾಶದೊಳಗೆ ಉಳಿಯುತ್ತಾನೆ.
ಏವಮ್ ಉಚ್ಛೂನತಾಂ ತಸ್ಮಿನ್ ಭಾವಯಂಸ್ ತೇಜಸಃ ಕಣೇ । ಅಸತ್ಯಂ ಸತ್ಯಸಙ್ಕಾಶಂ ಬ್ರಹ್ಮಾಸ್ತೇ ಜೀವಶಬ್ದಧೃತ್
ಹೀಗೆ ಬೆಳಕಿನ ಕಣದ ವಿಸ್ತಾರವನ್ನು ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾ, 'ಜೀವ' ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಅಸತ್ಯವಾಗಿದ್ದರೂ ಸತ್ಯದಂತೆ ಕಾಣುವ ಬ್ರಹ್ಮನು ನೆಲೆಸಿದ್ದಾನೆ.
ಇತ್ಥಂ ಸ ಜೀವಶಬ್ದಾರ್ಥಕಲನಾಕುಲತಾಂ ಗತಃ । ಆತಿವಾಹಿಕದೇಹಾತ್ಮಾ ಚಿತ್ತದೇಹಾಮ್ಬರಾಕೃತಿಃ
ಹೀಗೆ, ಆತನು 'ಜೀವ' ಎಂಬ ಪದದ ಅರ್ಥವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುವ ಗೊಂದಲದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿ, ಸೂಕ್ಷ್ಮದೇಹವನ್ನು ತಾಳುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸೇ ಅವನ ದೇಹದಂತೆ ಆವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.
ಸ್ವಕಲ್ಪನಾತ ಆಕಾರಮ್ ಅಣ್ಡಸಂಸ್ಥಂ ಪ್ರಪಶ್ಯತಿ । ಕಶ್ಚಿಜ್ ಜಲಗತಂ ವೇತ್ತಿ ಕಶ್ಚಿತ್ ಸಮ್ರಾಟ್ಸ್ವರೂಪಿಣಮ್
ತನ್ನ ಕಲ್ಪನೆಗಳಿಂದ ಅವನು ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದೊಳಗಿನ ರೂಪವನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾನೆ; ಕೆಲವರು ಅದನ್ನು ನೀರಿನಲ್ಲಿರುವಂತೆ, ಕೆಲವರು ವಿಶ್ವಾಧಿಪತಿಯ ರೂಪದಲ್ಲಿರುವಂತೆ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.
ಭಾವಿಬ್ರಹ್ಮಾಣ್ಡಕಲನಂ ಪಶ್ಯತ್ಯ್ ಅನುಭವತ್ಯ್ ಅಪಿ । ಆತ್ಮಗರ್ಭಗೃಹಂ ಚಿತ್ತಾದ್ ಯಥಾ ಸಙ್ಕಲ್ಪಿತಾತ್ಮಕಃ
ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುವ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಅವನು ನೋಡುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ; ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಕಲ್ಪಿಸಿದ ಸ್ವರೂಪವಿರುವವನಂತೆ ಆತನು ತನ್ನ ಆತ್ಮದ ಗರ್ಭವನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾನೆ.
ದೇಶಕಾಲಕ್ರಿಯಾದ್ರವ್ಯಕಲನಾವೇದನಂ ಸ ತತ್ । ಭಾವಯಞ್ ಶಬ್ದನಿರ್ಮಾತಾ ಶಬ್ದೈರ್ ಬಧ್ನಾತಿ ಕಲ್ಪಿತೈಃ
ಸ್ಥಳ, ಕಾಲ, ಕ್ರಿಯೆ, ಮತ್ತು ವಸ್ತುಗಳ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಅವನು ಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾನೆ; ಹೀಗೆ ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾ, ಆತನು ಪದಗಳ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನಾಗಿ, ಕಲ್ಪಿತ ಪದಗಳಿಂದ ಬಂಧನಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಾನೆ.
ಆತಿವಾಹಿಕದೇಹೋ ಽಸಾವ್ ಇತ್ಯ್ ಅಸತ್ಯೇ ಜಗದ್ಭ್ರಮೇ । ಅಸತ್ಯ ಏವ ಕಚತಿ ಸ್ವಪ್ನೇಷೂಡ್ಡಯನಂ ಯಥಾ
ಈ ಸುಕ್ಷ್ಮದೇಹವು, ಈ ಅಸತ್ಯ ಜಗತ್ತಿನ ಭ್ರಮೆಯಲ್ಲಿ, ಅಸತ್ಯದಲ್ಲೇ ಸಂಚರಿಸುತ್ತದೆ; ಹಗಲು ಕನಸುಗಳಲ್ಲಿ ಹಾರುವಂತೆ.
ಇತ್ಯ್ ಅನುದ್ಭೂತ ಏವಾಸೌ ಸ್ವಯಮ್ಭೂಸ್ ಸ್ವಯಮ್ ಉತ್ಥಿತಃ । ಆತಿವಾಹಿಕದೇಹಾತ್ಮಾ ಪ್ರಭುರ್ ಆದ್ಯಃ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ
ಹೀಗಾಗಿ, ನಿಜವಾಗಿ ಹುಟ್ಟದೆ ಇದ್ದರೂ, ಅವನು ತಾನೇ ತಾನು ಹುಟ್ಟಿದವನಾಗಿ, ಸುಕ್ಷ್ಮದೇಹರೂಪಿಯಾಗಿ, ಮೊದಲನೇ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತಾನೆ.