ಕಾಲತ್ರಯಸ್ಥಿತಜಗತ್ತ್ರಿತಯಾಮ್ಬರಾಙ್ಗೀ ಚಿತ್ ಸಾ ತಥಾ ಕಚತಿ ತೇನ ತಥಾಸ್ಥಿತೇನ । ರೂಪೇಣ ಚಿತ್ರಕೃದುದಾರಮನಸ್ಸ್ಥಚಿತ್ರಸಂಸಾರಜಾಲಸದೃಶೇನ ಕಚಜ್ಜವೇನ
ಅವಳು ಮೂರು ಕಾಲಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವ ಮೂರು ಲೋಕಗಳಿಗೂ ಆಕಾಶವಸ್ತ್ರವಳಾಗಿ ಇರುವ ಚೈತನ್ಯ. ಆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅವಳು ನಡೆಯುತ್ತಾಳೆ; ಅವಳ ರೂಪವು ಚಿತ್ರಕಾರನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮೂಡುವ ಅದ್ಭುತ ಚಿತ್ರಗಳಂತೆ, ಸಂಸಾರದ ಜಾಲದ ವೇಗದ ಆಟದಂತಿದೆ.
ಸರ್ಗಾತ್ಮಕಂ ವಪುರ್ ಅನೇಕಚಿದಾತ್ಮಕತ್ವಾತ್ ಸಂಶಾನ್ತಖೈಕವಪುರ್ ಏಕವಿದಾತ್ಮಕತ್ವಾತ್ । ಏಕಂ ನಿಮೇಷಣಸಮುನ್ಮಿಷಿತೈಕರೂಪಂ ಸಾ ಬಿಭ್ರತೀ ವಪುರ್ ಅನನ್ತಮ್ ಅನಾದಿ ಭಾತಿ
ಅವಳ ರೂಪವೇ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಸಾರ, ಏಕೆಂದರೆ ಅವಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಚೈತನ್ಯಗಳಿವೆ. ಆದರೆ ಶಾಂತವಾದ ಆಕಾಶದಂತೆ ಅವಳ ರೂಪ ಒಂದೇ. ಕಣ್ಮುಚ್ಚಿ ತೆರೆದಂತೆ ಒಂದು ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಅವಳು ಒಂದೇ ರೂಪದಿಂದ ಅನಂತ, ಆದಿಯಿಲ್ಲದ ರೂಪವಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾಳೆ.
ತಸ್ಯಾಂ ವಿಭಾತಿ ತದ್ ಅನನ್ತಶಿಲಾತ್ಮಕೋಶಲೇಖಾಬ್ಜಚಕ್ರರಚನಾದಿವದ್ ಏವ ದೃಶ್ಯಮ್ । ವ್ಯೋಮಾತ್ಮಕಂ ಗಗನಮಾತ್ರಶರೀರವತ್ಯಾಂ ಚಿತ್ತ್ವಾದ್ ದ್ರವಾಜ್ ಜಲಧಿಕೋಶ ಇವೋರ್ಮಿಲೇಖಾಃ
ಅವಳೊಳಗೆ ಆ ಅನಂತ, ಪಾರದರ್ಶಕ ಹೃದಯವು ಕಿರಣಗಳ, ಹೂವಿನ, ವೃತ್ತಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ. ಆಕೆ ಯಾರು ಎಂದರೆ, ಅವಳ ದೇಹವೇ ಆಕಾಶದಂತಿದ್ದು, ಅವಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ತವು ಸಮುದ್ರದ ಮೇಲಿನ ಅಲೆಗಳ ಗುರುತುಗಳಂತೆ, ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ರೂಪಗಳಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ.
ಮಹತೀ ಭೈರವೀ ದೇವೀ ನೃತ್ಯತḫ ಪೂರಿತಾಮ್ಬರಾ । ತಸ್ಯ ಕಲ್ಪಾನ್ತರುದ್ರಸ್ಯ ಸಾ ಪುರೋ ಭೈರವಾಕೃತೇಃ
ಆ ಭಯಾನಕ ಮಹಾದೇವಿ ಆಕಾಶವನ್ನು ತುಂಬಿ ನೃತ್ಯಮಾಡುತ್ತಾಳೆ; ಯುಗಾಂತ್ಯದ ರುದ್ರನ ಮುಂದೆ ಅವಳು ಭಯಂಕರ ರೂಪದಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದಾಳೆ.
ಸಿರಾಮರ್ಮಾಶ್ರಿತೋಗ್ರಾಗ್ನಿದಗ್ಧಸ್ಥಾಣುವನಾವನಿಃ । ಕಲ್ಪಾನ್ತವಾತವ್ಯಾಧೂತಾ ವನಮಾಲೇವ ನೃತ್ಯತಿ
ಅವಳ ನರಗಳು ಮತ್ತು ಜೀವಕೇಂದ್ರಗಳು ಭಯಾನಕ ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ಸುಟ್ಟುಹೋಗಿವೆ; ಯುಗಾಂತ್ಯದ ಗಾಳಿಯಿಂದ ತಲ್ಲಣಗೊಂಡ, ಮರಗಳು ಮತ್ತು ಭೂಮಿ ಸುಟ್ಟು ಬಿದ್ದಿರುವ ಅರಣ್ಯವಂತೆ ಅವಳು ನೃತ್ಯಮಾಡುತ್ತಾಳೆ.
ಕುಣಾಲೋಲೂಖಲಬೃಸೀಹಲಶೂರ್ಪಕರಣ್ಡಕೈಃ । ಮುಸುಲೋದಞ್ಚನಸ್ಥಾಲೀಕುಮ್ಭಸ್ರಗ್ದಾಮಧಾರಿಣೀ
ಅವಳು ಮುರಿದ ಉರುಳಿಗೆ, ಒಣಕುಲು, ಹಾಲುಗೋಲು, ಚಕ್ಕುಲಿ, ತಟ್ಟೆ ಇವುಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದಾಳೆ; ಅವಳ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಒಣಕುಲು, ತಟ್ಟೆ, ಕುಂಭ, ಪಾತ್ರೆಗಳ ಹಾರವಿದೆ.
ಏವಂವಿಧಾನಾಂ ಸ್ರಗ್ದಾಮಜಾಲಾನಾಂ ಕುಸುಮೋತ್ಕರಮ್ । ಕಿರನ್ತೀ ಸಂಸೃಜನ್ತೀ ಚ ನೃತ್ತಕ್ಷುಬ್ಧಾಕ್ಷಯಂ ತತಮ್
ಹೀಗೆ ವಿವಿಧ ಹೂವಿನ ಹಾರಗಳು ಮತ್ತು ಹೂವಿನ ಸರಪಳಿಗಳು, ಹೂಗುಚ್ಚಗಳನ್ನು ಚೆಲ್ಲುತ್ತಾ ಮತ್ತು ಜೋಡಿಸುತ್ತಾ, ನೃತ್ಯದಿಂದ ಉಂಟಾದ ಆಂದೋಲನದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹರಡಿವೆ.
ವನ್ದ್ಯಮಾನಸ್ ತಯಾ ಸೋ ಽಪಿ ತಥೈವಾಕಾಶಭೈರವಃ । ತಥೈವ ವಿತತಾಕಾರಸ್ ತದೋಚ್ಚೈḫ ಪರಿನೃತ್ಯತಿ
ಅವಳನ್ನು ಪೂಜಿಸುವಾಗ, ಆಕಾಶದ ಭೈರವನೂ ಕೂಡ ಅದೇ ರೀತಿ, ತನ್ನ ರೂಪವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿಕೊಂಡು, ಭಾರಿ ಉತ್ಸಾಹದಿಂದ ನೃತ್ಯಮಾಡುತ್ತಾನೆ.
ಡಿಮ್ಬಂ ಡಿಮ್ಬಂ ಕುಡಿಮ್ಬಂ ಪಚ ಮನ ಡುಹ ಮಾ ಝಮ್ ಪ್ರಝಮ್ ಪ್ರಂ ಪ್ರಝಮ್ ಪ್ರಂ ತೃಲ್ಲಂ ತೃಲ್ಲಂ ತೃತೃಲ್ಲಂ ತೃಖಲು ಖಲುಮಯಂ ಖಙ್ಖಮಂ ಖಙ್ಖಮಙ್ಖಮ್ । ಗುಂ ಹಂ ಗುಂ ಹಂ ತು ಗುಂ ಹಂ ಗುಡುಲಡುಡುಮುಡಂ ಡಾಡಿಮಾಡಿಂ ಡುಡೇತಿ ನೃತ್ಯನ್ತೀ ಶಬ್ದವಾದ್ಯೈḫ ಪ್ರಲಯಪಿತೃವನೇ ಶ್ರೇಯಸೇ ವೋ ಽಸ್ತು ಕಾಲೀ
ಡಿಂಬ ಡಿಂಬ ಕುಡಿಂಬ, ಬೇಯಿಸು ಮನ, ದುಹ ಮಾಡಬೇಡ, ಜ್ಹಮ್ ಪ್ರಜ್ಹಮ್ ಪ್ರಂ ಪ್ರಜ್ಹಮ್ ಪ್ರಂ, ತ್ರಿಲ್ಲ ತ್ರಿಲ್ಲ ತೃತ್ರಿಲ್ಲ, ತೃಖಲು ಖಲುಮಯ, ಖಂಖಮಂ ಖಂಖಮಂಖಂ; ಗುಂ ಹಂ ಗುಂ ಹಂ, ಗುಂ ಹಂ ಗುಡುಲಡುಡುಮುದಂ, ಡಾಡಿಮಾಡಿ ಡುಡೇತಿ—ಈ ರೀತಿ ಶಬ್ದ ಹಾಗೂ ವಾದ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ, ಪ್ರಳಯ ಮತ್ತು ಪಿತೃಗಳ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಾಲಿಯು ನೃತ್ಯಮಾಡುತ್ತಾಳೆ; ಅವಳು ನಿಮಗೆ ಶುಭವನ್ನು ತರಲಿ.
ಬದ್ಧ್ವಾ ಖಟ್ವಾಙ್ಗಶೃಙ್ಗೇ ಕಪಿಲಮ್ ಉರುಜಟಾಮಣ್ಡಲಂ ಪದ್ಮಯೋನೇẖ ಕೃತ್ವಾ ದೈತ್ಯೋತ್ತಮಾಙ್ಗೈಸ್ ಸ್ರಜಮ್ ಉರಸಿ ಶಿರಶ್ಶೇಖರಂ ತಾರ್ಕ್ಷ್ಯಪಕ್ಷೈಃ । ಪೂರ್ಣಂ ರಕ್ತಾಸವಾನಾಂ ಯಮಮಹಿಷಮಹಾಶೃಙ್ಗಮ್ ಆದಾಯ ಪಾಣೌ ಪಾಯಾದ್ ವೋ ವನ್ದ್ಯಮಾನḫ ಪ್ರಲಯಮುದಿತಯಾ ಭೈರವẖ ಕಾಲರಾತ್ರ್ಯಾ
ಕಟ್ಟಿದ ಕಪಿಲ ಜಟಾಮಂಡಲವನ್ನು ಖಟ್ವಾಂಗದ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಬಿಗಿದು, ದೈತ್ಯರ ತಲೆಗಳಿಂದ ಹಾರವನ್ನು ಎದೆಮೇಲೆ, ಗರುಡನ ರೆಕ್ಕೆಯಿಂದ ಕಿರೀಟವನ್ನು ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಧರಿಸಿ, ರಕ್ತಮದ್ಯದಿಂದ ತುಂಬಿದ ಯಮನ ಮಹಿಷದ ಕೊಂಬನ್ನು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದು, ಪ್ರಳಯದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲಾಸದಿಂದ ಕಾಲರಾತ್ರಿಯೊಂದಿಗೆ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುವ ಭೈರವನು ನಿಮ್ಮನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲಿ.
ಕಿಮ್ ಏತದ್ ಭಗವನ್ ಸರ್ವನಾಶೇ ನೃತ್ಯತಿ ಕೇವ ಸಾ । ಕಿಂ ಶೂರ್ಪಹಲಕುಮ್ಭಾದ್ಯೈಸ್ ತಸ್ಯಾಸ್ ಸ್ರಗ್ದಾಮಧಾರಣಮ್
ಭಗವಂತನೆ, ಎಲ್ಲವೂ ನಾಶವಾಗುವಾಗ ಯಾರು ಈ ರೀತಿ ನೃತ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಿರುವಳು? ಆಕೆ ಯಾರು? ಆಕೆ ಯಾಕೆ ಚಕ್ಕುಲಿ, ಕವಚ, ಕುಂಭ ಮತ್ತು ಇತರ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಮಾಡಿದ ಹಾರಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದಾಳೆ?
ಕಿಂ ನಷ್ಟಂ ತ್ರಿಜಗದ್ ಭೂಯẖ ಕಿಂ ಕಾಲ್ಯಾ ದೇಹಸಂಸ್ಥಿತಮ್ । ಪರಿನೃತ್ಯತಿ ನಿರ್ವಾಣಂ ಕಥಂ ಪುನರ್ ಉಪಾಗತಮ್
ಮೂರು ಲೋಕಗಳೂ ಮತ್ತೆ ನಾಶವಾಗಿದೆಯೆ? ಕಾಲಿ ದೇಹದಲ್ಲೇ ನೆಲೆಯೂರಿದಳೆಯೆ? ಆಕೆ ಹೇಗೆ ನೃತ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ, ಮುಕ್ತಿಯು ಮತ್ತೆ ಹೇಗೆ ಬಂದುದಾಗಿದೆ?
ನಾಸೌ ಪುಮಾನ್ ನ ಚಾಸೌ ಸ್ತ್ರೀ ನ ತನ್ ನೃತ್ತಂ ನ ತಾವ್ ಉಭೌ । ತಥಾಭೂತೇ ತಥಾಚಾರೇ ಆಕೃತೀ ನ ಚ ತೇ ತಯೋಃ
ಆಕೆ ಪುರುಷಳೂ ಅಲ್ಲ, ಹೆಂಗಸೂ ಅಲ್ಲ, ಅದು ನೃತ್ಯವೂ ಅಲ್ಲ, ಅವರಿಬ್ಬರೂ ಕೂಡ ಅಲ್ಲ. ಆ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿಯೂ, ಆ ನಡೆದಲ್ಲಿಯೂ, ಅವರಿಬ್ಬರಿಗೂ ಯಾವುದೇ ರೂಪವಿಲ್ಲ.
ಅನಾದಿ ಚಿನ್ಮಾತ್ರನಭೋ ಯತ್ ತತ್ ಕಾರಣಕಾರಣಮ್ । ಅನನ್ತಂ ಶಾನ್ತಮ್ ಆಭಾಸಮಾತ್ರಮ್ ಆತತಮ್ ಅವ್ಯಯಮ್
ಆದುದು ಆರಂಭವಿಲ್ಲದ, ಶುದ್ಧ ಚೈತನ್ಯ ಆಕಾಶ, ಎಲ್ಲ ಕಾರಣಗಳ ಕಾರಣ, ಅನಂತ, ಶಾಂತ, ಕೇವಲ ಪ್ರತ್ಯಯ, ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹರಡಿರುವದು, ನಾಶವಾಗದದು.
ಶಿವಂ ತತ್ ಸ ಶಿವಸ್ ಸಾಕ್ಷಾಲ್ ಲಕ್ಷ್ಯತೇ ಭೈರವಾಕೃತಿಃ । ತಥಾಸ್ಥಿತೋ ಜಗಚ್ಛಾನ್ತೌ ಪರಮಾಕಾಶ ಏವ ಸಃ
ಆ ಶುಭವಾದ ಶಿವನೇ ಭೈರವನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ನೇರವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಜಗತ್ತಿನ ಶಾಂತಿಯಲ್ಲೇ ನೆಲೆಸಿರುವ ಪರಮಾಕಾಶ.
ಚೇತನತ್ವಾತ್ ತಥಾಭೂತಸ್ ಸ್ವಭಾವವಿಭವಾದ್ ಋತೇ । ಸ್ಥಾತುಂ ನ ಯುಜ್ಯತೇ ತಸ್ಯ ಯಥಾ ಹೇಮ್ನೋ ನಿರಾಕೃತೇಃ
ಅವನಿಗೆ ಚೇತನಸ್ವರೂಪ ಮತ್ತು ಸ್ವಭಾವದ ಶಕ್ತಿಯ ಹೊರತು ಬೇರೆ ಯಾವ ಸ್ಥಿತಿಯೂ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ, ಹೇಗೆಂದರೆ ರೂಪವಿಲ್ಲದ ಚಿನ್ನ ಉಳಿಯುವುದಿಲ್ಲವಲ್ಲ.
ಕಥಮ್ ಆಸ್ತಾಂ ವದ ಪ್ರಾಜ್ಞ ಚಿನ್ಮಾತ್ರಂ ಚೇತನಂ ವಿನಾ । ಕಥಮ್ ಆಸ್ತಾಂ ವದ ಪ್ರಾಜ್ಞ ಮರಿಚಂ ತಿಕ್ತತಾಂ ವಿನಾ
ಪ್ರಜ್ಞಾವಂತನೇ, ಚೇತನತೆ ಇಲ್ಲದೆ ಶುದ್ಧ ಚೈತನ್ಯ ಹೇಗೆ ಇರಬಹುದು? ಹೇಳು. ಹಾಗೆಯೇ, ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿಗೆ ತೀವ್ರತೆ ಇಲ್ಲದೆ ಅದರ ಕಹಿ ಹೇಗೆ ಇರಬಹುದು?
ಕಟಕಾದಿ ವಿನಾ ಹೇಮ ಕಥಮ್ ಆಸ್ತಾಂ ವಿಲೋಕ್ಯತಾಮ್ । ಕಥಂ ಸ್ವಭಾವೇನ ವಿನಾ ಪದಾರ್ಥಸ್ಯ ಭವೇತ್ ಸ್ಥಿತಿಃ
ಕಟಕಾದಿ ಆಭರಣಗಳಿಲ್ಲದೆ ಚಿನ್ನ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದೇ ಹೇಗೆ? ನೋಡು. ಯಾವುದಾದರೂ ವಸ್ತುವಿಗೆ ಅದರ ಸ್ವಭಾವವಿಲ್ಲದೆ ಇರುವಿಕೆ ಸಾಧ್ಯವೇ?
ವಿನಾ ತಿಷ್ಠತಿ ಮಾಧುರ್ಯಂ ಕಥಯೇಕ್ಷುರಸẖ ಕಥಮ್ । ನಿರ್ಮಾಧುರ್ಯಶ್ ಚ ಯಶ್ ಚೇಕ್ಷುರಸೋ ನ ಹಿ ಸ ತದ್ರಸಃ
ಏನು ಹೇಳು, ಎಳ್ಳಿನ ರಸವಿಲ್ಲದೆ ಮಧುರತೆ ಉಳಿಯುತ್ತದೆಯೆ? ಹಾಗೆ, ಮಧುರತೆ ಇಲ್ಲದ ಎಳ್ಳಿನ ರಸವೇನೂ ನಿಜವಾದ ರಸವಲ್ಲ.
ಅಚೇತನಂ ಯಚ್ ಚಿನ್ಮಾತ್ರಂ ನ ತಚ್ ಚಿನ್ಮಾತ್ರಮ್ ಉಚ್ಯತೇ । ನ ಚ ಚಿನ್ಮಾತ್ರನಭಸೋ ನಷ್ಟಂ ಕ್ವಚನ ಯುಜ್ಯತೇ
ಜ್ಞಾನಮಾತ್ರವಾದದ್ದು ಚೇತನವಿಲ್ಲದೆ ಇದ್ದರೆ ಅದನ್ನು ಜ್ಞಾನಮಾತ್ರವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗದು; ಜ್ಞಾನಮಾತ್ರವಾದ ಆಕಾಶ ಯಾವಾಗಲೂ ನಾಶವಾಗುವುದೂ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
ಸ್ವಸತ್ತಾಮಾತ್ರಕಾದ್ ಅನ್ಯತ್ ಕಿಞ್ಚಿತ್ ತಸ್ಯ ನ ಯುಜ್ಯತೇ । ಅನ್ಯತ್ವಮ್ ಉರರೀಕರ್ತುಂ ವ್ಯೋಮಾವಶ್ಯಮ್ ಅಸೌ ಕಿಲ
ಅದಕ್ಕೆ ತನ್ನ ಸ್ವರೂಪವನ್ನಲ್ಲದೆ ಬೇರೆ ಯಾವುದೂ ಸೇರದು; ಬೇರೆ ಯಾವುದಾದರೂ ಆಗಬೇಕೆಂದರೆ ಅದು ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಆಕಾಶದಂತೆ ಆಗಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.
ತಸ್ಮಾತ್ ತಸ್ಯ ಯದ್ ಅಕ್ಷುಬ್ಧಂ ಸತ್ತಾಮಾತ್ರಂ ಸ್ವಮ್ ಆಸನಮ್ । ಅನಾದಿಮಧ್ಯಪರ್ಯನ್ತಂ ಸರ್ವಶಕ್ತಿಮಯಾತ್ಮಕಮ್
ಆದ್ದರಿಂದ ಅದರ ಅಶಾಂತಿಯಾಗದ ಶುದ್ಧ ಸ್ವರೂಪವೇ ಅದರ ಆಸನ; ಅದು ಆದಿಯೂ ಇಲ್ಲದ, ಮಧ್ಯವೂ ಇಲ್ಲದ, ಅಂತ್ಯವೂ ಇಲ್ಲದ, ಎಲ್ಲ ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನೂ ಹೊಂದಿರುವದು.
ತದ್ ಏತತ್ ತ್ರಿಜಗತ್ ಸರ್ಗẖ ಕಲ್ಪಾನ್ತೋ ವ್ಯೋಮ ಭೂರ್ ದಿಶಃ । ನಾಶ ಉತ್ಪಾದನಂ ರಾಮ ವಿರಾಮೋ ಭಾಸನಂ ತಮಃ
ಈ ಮೂರು ಲೋಕಗಳ ಸೃಷ್ಟಿ, ಯುಗಾಂತ್ಯ, ಆಕಾಶ, ಭೂಮಿ, ದಿಕ್ಕುಗಳು, ನಾಶ, ಹುಟ್ಟು, ವಿರಾಮ, ಪ್ರಕಾಶ ಮತ್ತು ಅಂಧಕಾರ—ಇವೆಲ್ಲವೂ,
ಜನನಂ ಮರಣಂ ಮಾಯಾ ಮೋಹೋ ಮಾನ್ದ್ಯಮ್ ಅವಸ್ತುತಾ । ವಸ್ತುತಾ ಚ ವಿವೇಕಶ್ ಚ ಬನ್ಧೋ ಮೋಕ್ಷಶ್ ಶುಭಾಶುಭೇ
ಹುಟ್ಟು, ಸಾವು, ಮಾಯೆ, ಮೋಹ, ಜಡತೆ, ಅಸತ್ಯ, ಸತ್ಯ, ವಿವೇಕ, ಬಂಧನ, ಮುಕ್ತಿಯು, ಶುಭ ಮತ್ತು ಅಶುಭ—allವು,
ವಿದ್ಯಾವಿದ್ಯಾ ಸದೇಹತ್ವಂ ವಿದೇಹತ್ವಂ ಕ್ಷಣಶ್ ಚಿರಮ್ । ಚಞ್ಚಲತ್ವಂ ಸ್ಥಿರತ್ವಂ ಚ ತ್ವಂ ಚಾಹಂ ಚೇತರಚ್ ಚ ತತ್
ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಅಜ್ಞಾನ, ದೇಹದೊಂದಿಗೆ ಇರುವಿಕೆ ಮತ್ತು ದೇಹವಿಲ್ಲದಿರುವಿಕೆ, ಕ್ಷಣಿಕತೆ ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಕಾಲ, ಚಂಚಲತೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರತೆ, ನೀನು, ನಾನು ಮತ್ತು ಇತರ ಎಲ್ಲವೂ,
ಸದ್ ಅಸಚ್ ಚಾಥ ಸದಸನ್ ಮೌರ್ಖ್ಯಂ ಪಾಣ್ಡಿತ್ಯಮ್ ಏವ ಚ । ದೇಶಕಾಲೌ ಕ್ರಿಯಾದ್ರವ್ಯಕಲನಾ ಕೇಲಿಕಲ್ಪನಮ್
ಸತ್ತೆ ಮತ್ತು ಅಸತ್ತೆ, ಎರಡೂ ಕೂಡ, ಮೂರ್ಖತೆ ಮತ್ತು ಪಾಂಡಿತ್ಯ, ಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ಕಾಲ, ಕ್ರಿಯೆಗಳು, ವಸ್ತುಗಳು, ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ ಮತ್ತು ಆಟ—ಇವೆಲ್ಲವೂ,
ರೂಪಾಲೋಕಮನಸ್ಕಾರಕರ್ಮಬುದ್ಧೀನ್ದ್ರಿಯಾತ್ಮಕಮ್ । ತೇಜೋವಾರ್ಯನಿಲಾಕಾಶಪೃಥ್ವ್ಯಾದಿಕಮ್ ಇದಂ ತತಮ್
ರೂಪ, ನೋಡುವುದು, ಮನಸ್ಸಿನ ಆಸೆ, ಕರ್ಮ, ಬುದ್ಧಿ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳು, ಬೆಂಕಿ, ನೀರು, ಗಾಳಿ, ಆಕಾಶ, ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಇವುಗಳೆಲ್ಲವೂ ಅದರಿಂದಲೇ ತುಂಬಿವೆ.
ಏತತ್ ಸರ್ವಮ್ ಅಸೌ ಶುದ್ಧಶ್ ಚಿದಾಕಾಶೋ ನಿರಾಮಯಃ । ಅಜಹದ್ ವ್ಯೋಮತಾಮ್ ಏವ ಸರ್ವಾತ್ಮೈವೈವಮ್ ಆಸ್ಥಿತಃ
ಈ ಎಲ್ಲವೂ ಶುದ್ಧವಾದ, ದೋಷರಹಿತವಾದ, ಚೈತನ್ಯದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಆಕಾಶವೇ ಆಗಿದೆ. ಅದು ಯಾವಾಗಲೂ ತನ್ನ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಕೊಡುವುದಿಲ್ಲ, ಎಲ್ಲರಲ್ಲಿಯೂ ಆತ್ಮಸ್ವರೂಪವಾಗಿ ನೆಲೆಸಿದೆ.
ಏತತ್ ಸರ್ವಂ ಚ ವಿಮಲಂ ಖಮ್ ಏವಾತ್ರ ನ ಸಂಶಯಃ । ಅಸ್ಮಾದ್ ಅನನ್ಯತ್ ಸ್ವಪ್ನಾದ್ರಿರ್ ದೃಷ್ಟಾನ್ತೋ ಽತ್ರಾವಿಖಣ್ಡಿತಃ
ಇದು ಎಲ್ಲವೂ ನಿರ್ಮಲವಾದ ಆಕಾಶವೇ ಹೊರತು ಬೇರೆ ಏನೂ ಇಲ್ಲ ಎಂಬುದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ. ಇದು ಅದರಿಂದ ಬೇರೆ ಇಲ್ಲ, ಕನಸಿನ ಪರ್ವತದಂತೆ — ಈ ಉಪಮೆ ಯಾವತ್ತೂ ತಪ್ಪದು.
ಚಿನ್ಮಯḫ ಪರಮಾಕಾಶೋ ಯ ಏಷ ಕಥಿತೋ ಮಯಾ । ಏಷೋ ಽಸೌ ಶಿವ ಇತ್ಯ್ ಉಕ್ತೋ ಭವತ್ಯ್ ಏಷ ಸನಾತನಃ
ನಾನು ವಿವರಿಸಿದ ಈ ಪರಮ ಚೈತನ್ಯ ಆಕಾಶವೇ 'ಶಿವ' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವುದು; ಇದು ಶಾಶ್ವತವಾದದ್ದು.