ವಪುರ್ ವಿರಾಜೋ ಜಗದ್ ಅಙ್ಗ ವಿದ್ಧಿ ಸಙ್ಕಲ್ಪರೂಪಸ್ಯ ಹಿ ಕಲ್ಪನಾತ್ಮ । ಆಕಾಶಶೈಲಾವನಿಸಾಗರಾದಿ ಸರ್ವಂ ಚಿದಾಕಾಶಮ್ ಅತḫ ಪ್ರಶಾನ್ತಮ್
ಈ ವಿಶ್ವದ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ರೂಪವು ಆ ಮಹಾಪುರುಷನ ದೇಹದ ಒಂದು ಅಂಗವೆಂದು ತಿಳಿ. ಇದು ಕಲ್ಪನೆಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದದ್ದು, ಅದರ ಸ್ವರೂಪವೇ ಕಲ್ಪನೆ. ಆಕಾಶ, ಪರ್ವತ, ಭೂಮಿ, ಸಾಗರ ಮತ್ತು ಇತರ ಎಲ್ಲವೂ ಚೈತನ್ಯದಿಂದ ತುಂಬಿದ ಆಕಾಶವೇ ಆಗಿದೆ; ಅದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಶಾಂತವಾಗಿದೆ.
ತಸ್ಮಿನ್ ಕಲ್ಪೇ ತು ಸಙ್ಕಲ್ಪೇ ತಸ್ಯ ಯದ್ ವಪುರ್ ಆಸ್ಥಿತಮ್ । ಶೃಣು ತತ್ರ ವ್ಯವಸ್ಥೇಯಂ ವಿಚಿತ್ರಾಚಾರಹಾರಿಣೀ
ಆ ಕಲ್ಪನೆ ಎಂಬ ಸೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ, ಅದು ಯಾವ ರೂಪವನ್ನು ತಾಳಿಕೊಂಡಿದೆಯೋ, ಅದರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಕ್ರಮವನ್ನು ಕೇಳು; ಅದು ವಿಚಿತ್ರವಾದ ನಡೆಯಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಪರಮಂ ಯಚ್ ಚಿದಾಕಾಶಂ ತದ್ ವಿರಾಡಾತ್ಮನೋ ವಪುಃ । ಆದ್ಯನ್ತಮಧ್ಯರಹಿತಂ ಲಘು ತ್ವ್ ಅಸ್ಯ ವಪುರ್ ಜಗತ್
ಆ ಪರಮವಾದ ಚೈತನ್ಯ ಆಕಾಶವೇ ಮಹಾಪುರುಷನ ದೇಹವಾಗಿದೆ; ಅದಕ್ಕೆ ಆರಂಭವೂ ಇಲ್ಲ, ಅಂತ್ಯವೂ ಇಲ್ಲ, ಮಧ್ಯವೂ ಇಲ್ಲ. ಈ ಜಗತ್ತು ಆ ದೇಹದ ಒಂದು ಹಗುರವಾದ, ಅಸ್ಥಿರವಾದ ರೂಪ ಮಾತ್ರ.
ಸಙ್ಕಲ್ಪರಚಿತೋ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಸ್ವಾಣ್ಡಂ ಸಙ್ಕಲ್ಪನಾತ್ಮಕಮ್ । ವಪುಷḫ ಪರಿತೋ ಭಾಸ್ವತ್ ಪಶ್ಯತ್ಯ್ ಆಕಾಶಮ್ ಏವ ತತ್
ಕಲ್ಪನೆಯಿಂದ ನಿರ್ಮಿತನಾದ ಬ್ರಹ್ಮನು ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡವನ್ನು—ಅದು ಕೂಡ ಕಲ್ಪನೆಯಿಂದಲೇ ರೂಪುಗೊಂಡದ್ದು—ತನ್ನ ದೇಹವನ್ನು ಸುತ್ತಿಕೊಂಡಿರುವ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ಆಕಾಶವೇ ಎಂದು ನೋಡುತ್ತಾನೆ.
ಬ್ರಹ್ಮಾತ್ಮೈಷ ಸ ಸಙ್ಕಲ್ಪಸ್ ಸ್ವಮ್ ಅಣ್ಡಮ್ ಅಕರೋದ್ ದ್ವಿಧಾ । ತೈಜಸಂ ತೈಜಸಾಕಾರḫ ಪುಷ್ಟḫ ಪುಷ್ಟಂ ವಿಹಙ್ಗವತ್
ಈ ಕಲ್ಪನೆಗೆ ಬ್ರಹ್ಮನೇ ಆಗಿದ್ದು, ಅವನು ತನ್ನ ಅಂಡವನ್ನು ಎರಡು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ಮಾಡಿದರು. ಒಂದು ಭಾಗ ಬೆಳಕಿನಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದು, ಪೋಷಿತವಾಗಿಯೂ ಹಕ್ಕಿಯಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿತ್ತು.
ಅಣ್ಡಸ್ಯೈಕಂ ನಭೋ ದೂರಂ ಗತಂ ಸಮ್ಬುದ್ಧವಾನ್ ಅಸೌ । ದೂರೇ ಽಧಸ್ ಸಂಸ್ಥಿತಂ ಭಾಗಂ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತಂ ಚ ನಾತ್ಮನಃ
ಆ ಅಂಡದ ಒಂದು ಭಾಗವು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ದೂರವಿದ್ದು, ಅವನು ಅದನ್ನು ಜಾಗೃತವಾಗಿರುವಂತೆ ತಿಳಿದುಕೊಂಡನು. ಇನ್ನೊಂದು ಭಾಗವು ಕೆಳಗಡೆ ದೂರದಲ್ಲಿ ಇದ್ದು, ಅದು ಅವನಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟಿರುವಂತಿದೆ.
ಬ್ರಹ್ಮಾಣ್ಡಭಾಗ ಊರ್ಧ್ವಸ್ಥೋ ವಿರಾಜಶ್ ಶಿರ ಉಚ್ಯತೇ । ಅಧೋಭಾಗೋ ಽಸ್ಯ ಪಾದಾಖ್ಯೋ ನಿರನ್ತಂ ಮಧ್ಯಮ್ ಅತ್ರ ಖಮ್
ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಮೇಲಿನ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ವಿರಾಟ್ ಇರುವನು, ಅದನ್ನು ತಲೆ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಕೆಳಗಿನ ಭಾಗವನ್ನು ಕಾಲುಗಳು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಅಂತ್ಯವಿಲ್ಲದ ಸ್ಥಳವೇ ಆಕಾಶವಾಗಿದೆ.
ದೂರಂ ವಿಯುಕ್ತಯೋಸ್ ಸನ್ಧಿẖ ಖಣ್ಡಯೋರ್ ಅತಿವಿಸ್ತೃತಾ । ಅನನ್ತಾ ವ್ಯೋಮಲೇಖೇತಿ ಶ್ಯಾಮಾ ಶೂನ್ಯಾ ಚ ದೃಶ್ಯತೇ
ಈ ಎರಡು ದೂರದ ಭಾಗಗಳ ನಡುವೆ ಇರುವ ಸಂಪರ್ಕವು ಬಹಳ ವಿಶಾಲವಾಗಿದ್ದು, ಅದು ಕೊನೆ ಇಲ್ಲದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಅದು ಕಪ್ಪಾಗಿಯೂ, ಖಾಲಿಯಾಗಿಯೂ, ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
ದ್ಯೌಸ್ ತಾಲು ವಿಪುಲಂ ತಸ್ಯ ತಾರಾ ರುಧಿರಬಿನ್ದವಃ । ಸಂವಿದ್ವಾತಲವಾ ದೇಹೇ ಸುರಾಸುರನರಾದಯಃ
ಆಕಾಶವು ಅವನ ತಾಲುವಾಗಿದೆ, ಅದು ವಿಶಾಲವಾಗಿದೆ; ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ರಕ್ತದ ಹನಿಗಳಂತೆ; ಅವನ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಸಂವೇದನೆಯ ಸಣ್ಣ ಗಾಳಿಗಳು ದೇವತೆಗಳು, ದೈತ್ಯರು, ಮಾನವರು ಮತ್ತು ಇತರ ಜೀವಿಗಳಾಗಿ ಇದ್ದಾರೆ.
ದೇಹೇ ಽನ್ತẖ ಕ್ರಿಮಯಸ್ ತಸ್ಯ ಭೂತಪ್ರೇತಪಿಶಾಚಕಾಃ । ಲೋಕಾನ್ತರಾಣಿ ರನ್ಧ್ರಾಣಿ ಸುಷಿರಾಣ್ಯ್ ಅಸ್ಯ ದೇಹಕೇ
ಅವನ ದೇಹದೊಳಗೆ ಹುಳಗಳು ಭೂತ, ಪ್ರೇತ, ಪಿಶಾಚಿಗಳಾಗಿ ಇದ್ದಾರೆ; ಬೇರೆ ಲೋಕಗಳು ಅವನ ದೇಹದ ರಂಧ್ರಗಳು, ಅಂದರೆ ಕುಹರಗಳು.
ಬ್ರಹ್ಮಾಣ್ಡಖಣ್ಡಮ್ ಅಸ್ಯಾಧೋ ವಿಸ್ತೃತಂ ಪಾದಯೋಸ್ ತಲಮ್ । ಜಾನುಮಣ್ಡಲರನ್ಧ್ರಾಣಿ ಪಾತಾಲಕುಹರಾಣ್ಯ್ ಅಧಃ
ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಕೆಳಭಾಗ ಅವನ ಪಾದತಲದ ವಿಶಾಲತೆ; ಅವನ ಮೊಣಕಾಲಿನ ರಂಧ್ರಗಳು ಪಾತಾಳದ ಗುಹೆಗಳಾಗಿವೆ.
ಜಲೈಶ್ ಶಲಶಲಾಯನ್ತೀ ಸುಷಿರಾನೇಕರನ್ಧ್ರಿಕಾ । ಭೂರ್ ಅನ್ತ್ರಮಣ್ಡಲೀ ಲೋಲಾ ಸಮುದ್ರದ್ವೀಪವೇಷ್ಟನಾ
ನೀರು ಶಬ್ದಮಾಡುತ್ತಾ ಹರಿಯುವದು ಅನೇಕ ರಂಧ್ರಗಳು ಮತ್ತು ದೇಹದ ಸೊರಗುಗಳಂತೆ; ಭೂಮಿ ಚಲಿಸುವ ಆಂತರಗಳ ಹಾರವಾಗಿ, ಸಮುದ್ರಗಳು ಮತ್ತು ದ್ವೀಪಗಳು ಅದನ್ನು ಸುತ್ತಿಕೊಂಡಿವೆ.
ಜಲೈರ್ ಗುಡಗುಡಾಯನ್ತ್ಯೋ ನದ್ಯೋ ನಾಡ್ಯಸ್ ಸರದ್ರಸಾಃ । ಜಮ್ಬುದ್ವೀಪಂ ಹೃದಮ್ಭೋಜಮ್ ಅಸ್ಯ ಹೇಮಾದ್ರಿಕರ್ಣಿಕಮ್
ನದಿಗಳು ನೀರಿನ ಶಬ್ದದಿಂದ ಹರಿಯುತ್ತಿವೆ, ಅವು ಅವನ ದೇಹದ ತೇವದಿಂದ ತುಂಬಿರುವ ನರಗಳು. ಜಂಬುದ್ವೀಪ ಅವನ ಹೃದಯದ ಕಮಲ, ಅದರಲ್ಲಿ ಹಿಮವಂತ ಪರ್ವತವು ಸುವರ್ಣದ ಮಧ್ಯಭಾಗವಾಗಿದೆ.
ಕುಕ್ಷಯẖ ಕಕುಭಶ್ ಶೂನ್ಯಾ ಯಕೃತ್ಪ್ಲೀಹಾದಯೋ ಽಚಲಾಃ । ಮೃದ್ವ್ಯಸ್ ಸ್ನಿಗ್ಧಾḫ ಪಟಾಕಾರಾ ಮೇದಸೋ ಜಾಲಿಕಾ ಘನಾಃ
ಅವನ ಹೊಟ್ಟೆಯು ದಿಕ್ಕುಗಳು, ಖಾಲಿ ಜಾಗಗಳು ಯಕೃತ್ ಮತ್ತು ಪ್ಲಿಹೆ ಮುಂತಾದ ಅಂಗಗಳು, ಅವು ಪರ್ವತಗಳಂತೆ. ಮೃದುವಾದ, ಕೊಬ್ಬಿನಿಂದ ತುಂಬಿದ, ಹಾರುವ, ದಟ್ಟವಾದ ಕೊಬ್ಬುಗಳು ಮೋಡಗಳ ಜಾಲವಾಗಿದೆ.
ಚನ್ದ್ರಾರ್ಕೌ ಲೋಚನೇ ತಸ್ಯ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೋ ಮುಖಂ ಸ್ಮೃತಮ್ । ತೇಜಸ್ ಸೋಮೋ ಽಸ್ಯ ಕಥಿತಶ್ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾ ಪ್ರಾಲೇಯಪರ್ವತಃ
ಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯ ಅವನ ಕಣ್ಣುಗಳು, ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕ ಅವನ ಬಾಯಿ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅಗ್ನಿ ಮತ್ತು ಸೋಮ ಅವನ ಪಿತ್ತ, ಶ್ಲೇಷ್ಮಾ ಹಿಮಪರ್ವತವಾಗಿದೆ.
ಅಗ್ನಿಲೋಕಸ್ ತಥೌರ್ವಾಗ್ನಿḫ ಪಿತ್ತಮ್ ಅಸ್ಯಾತಿದುಸ್ಸಹಮ್ । ವಾತಸ್ಕನ್ಧೋ ಮಹಾವಾತಾḫ ಪ್ರಾಣಾಪಾನಾ ಹೃದಿ ಸ್ಥಿತಾಃ
ಅಗ್ನಿಲೋಕ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯೊಳಗಿನ ಅಗ್ನಿ ಅವನ ಅತ್ಯಂತ ತೀವ್ರವಾದ ಪಿತ್ತ. ಮಹಾ ಗಾಳಿಗಳು ಅವನ ಭುಜಗಳು, ಪ್ರಾಣ ಮತ್ತು ಅಪಾನ ವಾಯುಗಳು ಅವನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿವೆ.
ಕಲ್ಪದ್ರುಮವನಾನ್ಯ್ ಅಸ್ಯ ಸರ್ಪವೃನ್ದಾನಿ ಚ ಕ್ವಚಿತ್ । ಲೋಮಜಾಲಾನ್ಯ್ ಅನನ್ತಾನಿ ವನಾನ್ಯ್ ಉಪವನಾನಿ ಚ
ಅವನ ಲೋಕದಲ್ಲಿ, ಇಚ್ಛಾಪೂರ್ತಿ ಮರಗಳ ಕಾಡುಗಳು, ಕೆಲವೊಂದು ಕಡೆ ಹಾವುಗಳ ಗುಂಪುಗಳು, ಅನೇಕ ರೋಮಗಳ ಗುಡ್ಡೆಗಳು, ಕಾಡುಗಳು ಮತ್ತು ತೋಟಗಳು ಇವೆ.
ಊರ್ಧ್ವಂ ಬ್ರಹ್ಮಾಣ್ಡಖಣ್ಡಂ ತು ಸಮಸ್ತಮ್ ಉರುಮಸ್ತಕಮ್ । ಬ್ರಹ್ಮಾಣ್ಡಪ್ರಾನ್ತರನ್ಧ್ರಾರ್ಚಿರ್ ಅಸ್ಯ ದೀಪ್ತಾ ಶಿಖೋತ್ಥಿತಾ
ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಸಂಪೂರ್ಣ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಭಾಗವು ಅವನ ತೊಡೆಯಿಂದ ತಲೆವರೆಗೆ ಹರಡಿದೆ; ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಇರುವ ರಂಧ್ರದಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ಜ್ವಾಲೆ ಹೊರಬರುತ್ತದೆ.
ಸ್ವಯಮ್ ಏವ ಮನಸ್ ತೇನ ಮನೋ ನಾಸ್ಯೋಪಯುಜ್ಯತೇ । ಆತ್ಮೈವ ಭಾಜ್ಯತಾಮ್ ಏತಿ ಕಿಲ ಕಸ್ಯ ಕಥಂ ಕುತಃ
ಅಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸು ಸ್ವತಃ ಇದೆ, ಆದರೆ ಅವನು ಆ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಬಳಸುವುದಿಲ್ಲ; ಆತ್ಮವೇ ಎಲ್ಲದರ ಆಧಾರವಾಗುತ್ತದೆ—ನಿಜವಾಗಿ, ಯಾರಿಗೆ, ಹೇಗೆ, ಎಲ್ಲಿಂದ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಇಲ್ಲ.
ಸ್ವಯಮ್ ಏವೇನ್ದ್ರಿಯಾಣ್ಯ್ ಏಷ ತೇನಾನ್ಯತ್ರಾಸ್ತಿತಾ ಕೃತಾ । ಯತಸ್ ತತ್ಕಲ್ಪನಾಮಾತ್ರಮ್ ಏವೇನ್ದ್ರಿಯಗಣẖ ಕಿಲ
ಅಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಸ್ವತಃ ಇವೆ, ಹಾಗಾಗಿ ಅವುಗಳಿರುವಿಕೆ ಬೇರೆಡೆ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗುತ್ತದೆ; ಏಕೆಂದರೆ ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಗುಂಪು ಕೇವಲ ಕಲ್ಪನೆಯ ಫಲ ಮಾತ್ರ.
ಅವಯವಾವಯವಿನೋರ್ ಇವೇಹೇನ್ದ್ರಿಯಚಿತ್ತಯೋಃ । ನ ಮನಾಗ್ ಅಪಿ ಭೇದೋ ಽಸ್ತಿ ನೈಕ್ಯಮ್ ಏಕಶರೀರಯೋಃ
ಹೆಸರು ಮತ್ತು ಅದರ ಭಾಗಗಳ ನಡುವೆ ಹೇಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆ ಇಲ್ಲವೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸಿನ ನಡುವೆಯೂ ಯಾವ ಭೇದವೂ ಇಲ್ಲ. ಅವು ಒಬ್ಬದೇ ದೇಹಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವುಗಳಾದ್ದರಿಂದ, ಅವುಗಳು ಒಂದೇ ಎಂದು ಕೂಡ ಹೇಳಲಾಗದು.
ತಸ್ಯ ತಾನ್ಯ್ ಏವ ಕಾರ್ಯಾಣಿ ಜಗತಾಂ ಯಾನಿ ಕಾನಿಚಿತ್ । ಸಙ್ಕಲ್ಪಾ ಏವ ಪುಂವೃತ್ತ್ಯಾ ಚಲನ್ತ್ಯಾ ರೂಷಿತದ್ವಿತಾಃ
ಅವನಿಗೆ ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಎಲ್ಲ ಕ್ರಿಯೆಗಳು, ಯಾವಾಗಲಾದರೂ ಆಗಿರಲಿ, ಅವನ ಮನಸ್ಸಿನ ಚಲನೆಯಿಂದ ಬಣ್ಣಗೊಂಡ ಇಚ್ಛೆಗಳೇ ಆಗಿವೆ.
ಜಾಗತೇ ತಸ್ಯ ವಿಜ್ಞೇಯೇ ನಾನ್ಯೇ ಽಸ್ಯ ಮೃತಿಜನ್ಮನೀ । ಸ ಏವೇದಂ ಜಗತ್ ತಸ್ಮಾತ್ ಸಙ್ಕಲ್ಪಾತ್ಮಾಸ್ತಿ ನೇತರತ್
ಜಾಗೃತ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನೇ ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಅವನಿಗೆ ಬೇರೆ ಹುಟ್ಟು ಅಥವಾ ಸಾವು ಇಲ್ಲ. ಅವನೇ ಈ ಜಗತ್ತು, ಆದ್ದರಿಂದ ಜಗತ್ತು ಇಚ್ಛೆಯ ಸ್ವರೂಪವಾಗಿದ್ದು, ಬೇರೆ ಯಾವುದೂ ಅಲ್ಲ.
ತತ್ಸತ್ತಯಾ ಜಗತ್ಸತ್ತಾ ತನ್ಮೃತ್ಯೈವ ಜಗನ್ ಮೃತಮ್ । ಯಾದೃಶೀ ಸ್ಪನ್ದಮರುತೋಸ್ ಸತ್ತೈಕಾ ತಾದೃಶೀ ತಯೋಃ
ಅವನಿರುವುದರಿಂದ ಜಗತ್ತು ಇದೆ; ಅವನು ಸತ್ತರೆ ಜಗತ್ತು ಕೂಡ ಸತ್ತಂತಾಗುತ್ತದೆ. ಹೇಗೆ ಗಾಳಿಯ ಚಲನೆ ಅದರ ಅಸ್ತಿತ್ವದಿಂದಲೇ ಸಾಧ್ಯವೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಈ ಎರಡಕ್ಕೂ ಅಸ್ತಿತ್ವವೇ ಮೂಲ.
ಜಗದ್ವಿರಾಜೋಸ್ ಸತ್ತೈಕಾ ಪವನಸ್ಪನ್ದಯೋರ್ ಇವ । ಜಗದ್ ಯತ್ ಸ ವಿರಾಡ್ ಏವ ಯೋ ವಿರಾಟ್ ತಜ್ ಜಗತ್ ಸ್ಮೃತಮ್
ಈ ಜಗತ್ತು ಮತ್ತು ವಿರಾಟ್ ಎಂಬುದು ಒಂದೇ ಅಸ್ತಿತ್ವ. ಹಗುರವಾದ ಗಾಳಿಯೂ ಅದರ ಚಲನೆಯೂ ಬೇರೆ ಅಲ್ಲದೆ ಒಂದೇ ಆಗಿರುವಂತೆ, ಜಗತ್ತು ಎಂದರೆ ವಿರಾಟ್, ವಿರಾಟ್ ಎಂದರೆ ಜಗತ್ತು ಎಂಬುದೇ ಸತ್ಯ.
ಜಗದ್ ಬ್ರಹ್ಮಾ ವಿರಾಟ್ ಚೇತಿ ಶಬ್ದಾḫ ಪರ್ಯಾಯವಾಚಕಾಃ । ಸಙ್ಕಲ್ಪಮಾತ್ರಮ್ ಏವೈತೇ ಶುದ್ಧಚಿದ್ವ್ಯೋಮರೂಪಿಣಃ
ಜಗತ್ತು, ಬ್ರಹ್ಮ ಮತ್ತು ವಿರಾಟ್ ಎಂಬ ಪದಗಳು ಒಂದೇ ಅರ್ಥವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಇವೆಲ್ಲವೂ ಶುದ್ಧವಾದ ಚೈತನ್ಯರೂಪವಾದ ಆಕಾಶದೊಳಗಿನ ಕಲ್ಪನೆಗಳು ಮಾತ್ರ.
ಸಙ್ಕಲ್ಪಾತ್ಮಾ ವಿರಾಡ್ ಏವ ಖಮ್ ಏವಾಕೃತಿಮ್ ಆಗತಮ್ । ಅಸ್ತು ನಾಮ ಸ್ವದೇಹಾನ್ತẖ ಕಥಂ ಬ್ರಹ್ಮೈಷ ತಿಷ್ಠತಿ
ವಿರಾಟ್ ಎಂಬುದು ಕಲ್ಪನೆಯ ಸ್ವರೂಪ, ಅದು ಆಕಾಶದಂತೆ ರೂಪವನ್ನು ತಾಳಿದೆ. ಇದನ್ನು ತನ್ನದೇ ದೇಹದೊಳಗೆ ಇದೆ ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು, ಆದರೆ ಈ ಬ್ರಹ್ಮನು ಅಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ನೆಲೆಸುತ್ತಾನೆ ಎಂಬುದು ಪ್ರಶ್ನೆ.
ಯಥಾ ಧ್ಯಾನೇನ ದೇಹಾನ್ತಸ್ ತಿಷ್ಠಸಿ ತ್ವಂ ಯಥಾಸ್ಥಿತಮ್ । ತಥಾಸ್ತೇ ನಿಜದೇಹೇ ಽನ್ತಸ್ ಸಙ್ಕಲ್ಪಾತ್ಮಾ ಪಿತಾಮಹಃ
ನೀನು ಧ್ಯಾನದ ಮೂಲಕ ದೇಹದೊಳಗೆ ಇದ್ದಂತೆ, ಕಲ್ಪನೆಯ ಸ್ವರೂಪವಾದ ಪಿತಾಮಹನು ಕೂಡ ತನ್ನದೇ ದೇಹದೊಳಗೆ ಹಾಗೆಯೇ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾನೆ.
ನೃಣಾಂ ತಥಾ ಚ ಮುಖ್ಯಾನಾಂ ಶ್ರೀರ್ ಯಾ ಬ್ರಹ್ಮಪುರೋದರೇ । ಉತ್ಪತ್ತಿಪುತ್ರಿಕಾದೇಹಪ್ರತಿಬಿಮ್ಬೋಪಮಾಸ್ತಿ ಸಾ
ಹಾಗೆಯೇ, ಮಹತ್ವವಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಮಹಿಮೆಯೂ ಬ್ರಹ್ಮನ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿರುವಂತದ್ದು. ಅದು ಸೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಮಗಳ ದೇಹದ ಪ್ರತಿಬಿಂಬದಂತಿದೆ.
ಯತ್ರ ತ್ವಮ್ ಅಪಿ ದೇಹಾನ್ತẖ ಕರ್ತುಂ ಶಕ್ನೋಷ್ಯ್ ಅಲಂ ಸ್ಥಿತಿಮ್ । ಸಙ್ಕಲ್ಪಾತ್ಮಾ ವಿಭುಸ್ ತತ್ರ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಕಿಂ ನ ಕರಿಷ್ಯತಿ
ನೀನು ಕೂಡ ನಿನ್ನ ದೇಹದಲ್ಲೇ ಇರುವುದು ಸಾಧ್ಯವಾದರೆ, ಚಿಂತನೆಯ ಸ್ವರೂಪನಾದ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಇರುವ ಬ್ರಹ್ಮನು ಅಲ್ಲಿ ಇರಲಾರನೆಂದು ಏಕೆ?