ಉಪಲಬ್ಧಂ ವಿದುರ್ ದ್ರವ್ಯಂ ದ್ರಷ್ಟೃತಾತ್ರೋಪಲಬ್ಧೃತಾ । ಆಲೋಕನಂ ದರ್ಶನತಾ ದೃಗ್ ಆಲೋಕನಕಾರಣಮ್
ನೋಡಲ್ಪಡುವ ವಸ್ತುವನ್ನು ಅರಿಯುವುದು ನೋಡುವವನಿಂದಲೇ ಸಾಧ್ಯ. ನೋಡುವುದು ಎಂದರೆ ಗ್ರಹಿಸುವ ಕ್ರಿಯೆ, ಕಣ್ಣು ನೋಡುವ ಸಾಧನ.
ಏವಮ್ ಉಚ್ಛೂನತಾ ಭಾತಿ ಮಿತಾನನ್ತಾಥ ವಾ ಕ್ರಮಾತ್ । ಅಸತ್ಯೈವ ನಭಸ್ಯ್ ಏವ ನಭೋರೂಪೈವ ನಿಷ್ಪ್ರಮಾ
ಹೀಗೆ ಹೆಚ್ಚಳ ಅಥವಾ ಕಡಿತವಾಗಿರುವಂತೆ ಕಾಣಬಹುದು, ಅದು ಸೀಮಿತವಾಗಿರಲಿ ಅಥವಾ ಅನಂತವಾಗಿರಲಿ, ಕ್ರಮವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಇದು ನಿಜವಾಗಿ ಅಸ್ತಿತ್ವವಿಲ್ಲದದು, ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ರೂಪವಿರುವಂತೆ, ಯಾವುದೂ ನಿಜವಾಗಿಲ್ಲ.
ಚಿದಣೋರ್ ಭಾಸನಂ ಭಾತಂ ತತ್ಪ್ರದೇಶೇನ ದೇಹಗಮ್ । ಯೇನ ಪಶ್ಯತಿ ತಚ್ ಚಕ್ಷುಸ್ ತಚ್ ಛ್ರೋತ್ರಂ ಯೇನ ಚ ಶ್ರುತಿಃ
ಚೈತನ್ಯವು ತನ್ನ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ. ನಾವು ನೋಡುವುದು ಕಣ್ಣಿಂದ, ಕೇಳುವುದು ಕಿವಿಯಿಂದ.
ಯೇನ ಜಿಘ್ರತಿ ತದ್ ಘ್ರಾಣಂ ಯೇನ ಸ್ಪೃಶತಿ ಚರ್ಮ ತತ್ । ರಸ್ಯತೇ ಯೇನ ಸಾ ಜಿಹ್ವಾ ಸಙ್ಗ್ರಹೋ ಽಕ್ಷದೃಶಾಮ್ ಇತಿ
ನಾವು ವಾಸನೆ ಅರಿಯುವುದು ಮೂಗಿನಿಂದ, ಸ್ಪರ್ಶಿಸುವುದು ಚರ್ಮದಿಂದ, ರುಚಿಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವುದು ನಾಲಿಗೆಯಿಂದ. ಇವೆಲ್ಲವೂ ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಸಮೂಹ.
ಚಿದಣುಪ್ರತಿಭಾಸೇ ಽನ್ತḫ ಪ್ರಥಮಂ ನಾಮವರ್ಜಿತಮ್ । ತನ್ಮಾತ್ರವೃನ್ದಮ್ ಏತೇಷಾಮ್ ಏತದಾಕಾಶರೂಪಿ ತತ್
ಒಳಗಿನ ಚಿತ್ತದ ಅಣುವಿನ ಮೊದಲನೆಯ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಹೆಸರು ಇಲ್ಲ; ಇದು ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಗೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ತತ್ತ್ವಗಳ ಗುಂಪು, ಮತ್ತು ಇದರ ಸ್ವರೂಪ ಆಕಾಶದಂತಿದೆ.
ಚಿದಣುಪ್ರತಿಭಾಕಾಶಪಿಣ್ಡ ಏಕಘನಸ್ಥಿತಿಃ । ಅನುಸನ್ಧಾನವಿವಶಶ್ ಚೇತತೀನ್ದ್ರಿಯಪಞ್ಚಕಮ್
ಚಿತ್ತದ ಅಣುವಿನ ಪ್ರಭಾವವು ಆಕಾಶದ ಒಂದು ಗುಂಡಿನಂತೆ, ಒಟ್ಟಾಗಿ, ವಿಭಜನೆಯಿಲ್ಲದೆ ಇರುತ್ತದೆ; ಇದು ವಿಚಾರಶಕ್ತಿಯಿಂದ ನಡೆಯುವ ಐದು ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಗುಂಪಾಗಿದೆ.
ಏವಂ ಚಿದನುಸನ್ಧಾನಂ ದೃಶ್ಯಪೋಷಮ್ ಉಪೈತ್ಯ್ ಅಲಮ್ । ತದ್ ಏವ ಜ್ಞಾನಮ್ ಇತ್ಯ್ ಉಕ್ತಂ ಬುದ್ಧಿರ್ ಇತ್ಯ್ ಅಭಿಧೀಯತೇ
ಇಂತಿ ಚಿತ್ತದ ವಿಚಾರಣೆಯು ದೃಶ್ಯವಿಷಯಗಳನ್ನು ತಕ್ಕಷ್ಟು ಪೋಷಿಸುತ್ತದೆ; ಇದನ್ನೇ ಜ್ಞಾನವೆಂದು, ಬುದ್ಧಿಯೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ತತೋ ಮನಸ್ತಯಾ ರೂಢಮ್ ಅಹಙ್ಕಾರಪದಂ ಗತಮ್ । ದೇಶಕಾಲಪರಿಚ್ಛೇದ ಇತ್ಯ್ ಅಙ್ಗೀಕೃತ ಆತ್ಮನಾ
ನಂತರ, ಬುದ್ಧಿಯ ಮೂಲಕ ಸ್ಥಿರವಾದ ಚಿತ್ತವು ಅಹಂಕಾರ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ತಲುಕಿ, ಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ಕಾಲದ ಮಿತಿಯನ್ನು ತನ್ನ ಸ್ವಭಾವವೆಂದು ಅಂಗೀಕರಿಸುತ್ತದೆ.
ಚಿದಣೋರ್ ಅಸ್ಯ ಭಾವಸ್ಯ ಪ್ರತ್ಯಗ್ರಂ ಯತ್ರ ವೇದನಮ್ । ಸ ತತ್ರೋತ್ತರಕಾಲೇನ ಪೂರ್ವಾಭಿಖ್ಯಾಂ ಕರಿಷ್ಯತಿ
ಯಾವಾಗಲಾದರೂ ಈ ಚೈತನ್ಯಸ್ವರೂಪದ ತಕ್ಷಣದ ಅರಿವು ಉಂಟಾದಾಗ, ಆ ಅರಿವಿಗೆ ನಂತರ ಹಳೆಯ ಹೆಸರನ್ನೇ ಮತ್ತೆ ನೀಡುತ್ತದೆ.
ಅನ್ಯಸ್ಮಿನ್ನ್ ಏಕದೇಶೇ ಽಸಾವ್ ಊರ್ಧ್ವಾಭಿಖ್ಯಾಂ ಕರಿಷ್ಯತಿ । ಏವಂ ದಿಗಭಿಧಾನಾದಿ ಕಲ್ಪಯಿಷ್ಯತಿ ಸ ಕ್ರಮಾತ್
ಮತ್ತೊಂದು ಕಡೆ ಅದು ಮುಂದಿನ ಹೆಸರನ್ನಿಡುತ್ತದೆ; ಹೀಗೆ ಕ್ರಮವಾಗಿ ದಿಕ್ಕುಗಳ ಹೆಸರುಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಹೆಸರುಗಳನ್ನೂ ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
ದೇಶಕಾಲಕ್ರಿಯಾದ್ರವ್ಯಶಬ್ದಾನಾಮ್ ಅರ್ಥವೇದನಮ್ । ಭವಿಷ್ಯತಿ ಸ್ವಯಮ್ ಅಸಾವ್ ಆಕಾಶವಿಶದೋ ಽಪಿ ಸನ್
ಆ ಅರಿವು ಸ್ವತಃ ಆಕಾಶದಂತೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದ್ದರೂ, ಸ್ಥಳ, ಕಾಲ, ಕ್ರಿಯೆ, ವಸ್ತು, ಶಬ್ದ ಇವುಗಳ ಅರ್ಥವನ್ನು ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
ಇತ್ಥಂ ಸ್ವಾನುಭವೇನೈಷ ವ್ಯೋಮ್ನ್ಯ್ ಏವ ವ್ಯೋಮರೂಪಧೃತ್ । ಆತಿವಾಹಿಕನಾಮಾನ್ತರ್ ದೇಹಸ್ ಸಮ್ಪದ್ಯತೇ ಚಿತಃ
ಈ ರೀತಿ, ತನ್ನ ಅನುಭವದಿಂದಲೇ, ಆ ಚಿತ್ ಆಕಾಶದಲ್ಲೇ ಆಕಾಶದ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಆತಿವಾಹಿಕ ಎಂಬ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ದೇಹವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ.
ಏಷ ಏವ ಚಿರಂ ಕಾಲಂ ತತ್ರ ಭಾವನಯಾ ತಯಾ । ಗೃಹ್ಣಾತಿ ನಿಶ್ಚಯಂ ಪೂರ್ಣಮ್ ಆಧಿಭೌತಿಕಮ್ ಆತ್ಮನಃ
ಈ ಚೇತನವೇ ಅಲ್ಲಿಯೇ ಬಹುಕಾಲ ಆ ಮನನದ ಮೂಲಕ ತನ್ನ ದೇಹದ ಪೂರ್ಣ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ.
ವ್ಯೋಮ್ನಾ ವ್ಯೋಮ್ನ್ಯ್ ಏವ ರಚಿತೋ ನಿರ್ಮಲೇನೇತಿ ವಿಭ್ರಮಃ । ಅಸತಾಸತ್ ಸಮಾಸ್ತೀರ್ಣಂ ತಾಪನದ್ಯಾ ಜಲಂ ಯಥಾ
ಆತ್ಮವು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ, ಆಕಾಶದಿಂದ ನಿರ್ಮಲವಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಒಂದು ಮೋಹವೇ; ಅದು ನಿಜ ಮತ್ತು ಅಸತ್ಯ ಎರಡರ ಮೇಲೂ ಹಬ್ಬಿದ ಮೃಗಜಲದಂತೆ.
ಸಙ್ಕಲ್ಪನಾಮ್ ಉಪಾದತ್ತೇ ಸ್ವದೇಹೇ ಗಗನಾಕೃತಿಃ । ಶಿರಶ್ಶಬ್ದಾರ್ಥದಾಂ ಕಾಞ್ಚಿತ್ ಪಾದಶಬ್ದಾರ್ಥದಾಂ ಕ್ವಚಿತ್
ಕಲ್ಪನೆಯಿಂದ ತನ್ನ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಆಕಾಶದಂತೆ ತಲೆ ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ಕೊಡುವ ಭಾಗವನ್ನೂ, ಬೇರೆಡೆ ಕಾಲು ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ಕೊಡುವ ಭಾಗವನ್ನೂ ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ.
ಉರḫಪಾರ್ಶ್ವಾದಿಶಬ್ದಾರ್ಥಮಯೀಂ ಕ್ವಚಿದ್ ಅನಾಬಿಲಾಮ್ । ಭಾವಾಭಾವಗ್ರಹೋತ್ಸರ್ಗಶಬ್ದಾದ್ಯರ್ಥಮಯೀಮ್ ಅಪಿ
ಮತ್ತೆಲ್ಲೋ, ಹೃದಯ ಅಥವಾ ಪಾರ್ಶ್ವದ ಅರ್ಥವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಅಂಗವನ್ನೂ, ಹಿಡಿಯುವುದು, ಬಿಡುವುದು, ಇರುವಿಕೆ, ಇಲ್ಲದಿಕೆ ಎಂಬ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ದೇಹವನ್ನೂ ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತದೆ.
ನಿಯತಾಕಾರಕಲನಾಂ ದೇಶಕಾಲಾದಿಯನ್ತ್ರಿತಾಮ್ । ವಿಷಯೋನ್ಮುಖತಾಂ ಯಾತಾಮ್ ಇನ್ದ್ರಿಯವ್ರಾತವೇಧಿತಾಮ್
ರೂಪದ ಸ್ಥಿರ ಕಲ್ಪನೆ, ಕಾಲದೇಶಾದಿಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿದ್ದು, ವಿಷಯಗಳ ಕಡೆಗೆ ತಿರುಗಿ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಗುಂಪಿನಿಂದ ತಟ್ಟಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.
ಸೋ ಽಣುḫ ಪಶ್ಯತ್ಯ್ ಅಥಾಕಾರಮ್ ಆತ್ಮನಸ್ ಸ್ವಾತ್ಮಕಲ್ಪಿತಮ್ । ಹಸ್ತಪಾದಾದಿಕಲಿತಂ ಚಿತ್ತಾದಿಕಲನಾನ್ವಿತಮ್
ಆ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದುದು, ತನ್ನಿಂದಲೇ ಕಲ್ಪಿಸಿದ, ಕೈ ಕಾಲುಗಳಾದ್ಯಂತ ಇರುವ ರೂಪವನ್ನು, ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತಿತರ ಕಲ್ಪನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ನೋಡುತ್ತದೆ.
ಏವಂ ಸಮ್ಪದ್ಯತೇ ಬ್ರಹ್ಮಾ ತಥಾ ಸಮ್ಪದ್ಯತೇ ಹರಿಃ । ಏವಂ ಸಮ್ಪದ್ಯತೇ ರುದ್ರ ಏವಂ ಸಮ್ಪದ್ಯತೇ ಕ್ರಿಮಿಃ
ಹೀಗೆಯೇ ಬ್ರಹ್ಮನೂ, ಹರಿ ಕೂಡ ಹೀಗೆಯೇ, ರುದ್ರನೂ ಹೀಗೆಯೇ, ಒಂದು ಹುಳು ಕೂಡ ಹೀಗೆಯೇ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.
ನ ಚ ಕಿಞ್ಚನ ಸಮ್ಪನ್ನಂ ಯಥಾಸ್ಥಿತಮ್ ಅವಸ್ಥಿತಮ್ । ಶೂನ್ಯಂ ಶೂನ್ಯೇ ವಿಲಸಿತಂ ಜ್ಞಪ್ತೌ ಜ್ಞಪ್ತಿರ್ ವಿಜೃಮ್ಭಿತಾ
ಆದರೂ ಏನೂ ನಿಜವಾಗಿ ಸಂಭವಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಎಲ್ಲವೂ ಹೀಗೆಯೇ ಇದೆ—ಶೂನ್ಯದಲ್ಲಿ ಶೂನ್ಯ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ, ಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನವೇ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ.
ಪ್ರತಿಚ್ಛನ್ದಶ್ ಶರೀರಾಣಾಂ ಬೀಜಂ ತ್ರೈಲೋಕ್ಯವೀರುಧಾಮ್ । ಸರ್ಗಾರ್ಗಡಪ್ರದೋ ಮುಕ್ತೇಸ್ ಸಂಸಾರಾಸಾರವಾರಿದಃ
ಪ್ರತಿಬಿಂಬವೇ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ದೇಹ, ಮೂರು ಲೋಕಗಳ ಸಸ್ಯಗಳ ಬೀಜ, ಸೃಷ್ಟಿಯ ವಿಷವನ್ನು ಕೊಡುವದು, ಈ ಸಂಸಾರದ ಅರ್ಥವಿಲ್ಲದ ಸಮುದ್ರದ ಮೇಘವೂ ಆಗಿದೆ, ಬಂಧನಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೂ ಹೌದು.
ಕಾರಣಂ ಸರ್ವಕಾರ್ಯಾಣಾಂ ನೇತಾ ಕಾಲಕ್ರಿಯಾದಿಷು । ಸ ಚಾದ್ಯḫ ಪುರುಷಸ್ ಸ್ವೈರಮ್ ಇತ್ಯ್ ಅನುತ್ಥಿತ ಉತ್ಥಿತಃ
ಎಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಗಳ ಕಾರಣವೂ, ಕಾಲ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಮುನ್ನಡೆಯುವವನೂ, ಈ ಆದಿಪುರುಷನು ತನ್ನ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಉದಯವಾಗದೆ ಇರಬಹುದು ಅಥವಾ ಉದಯವಾಗಬಹುದು.
ನಾಸ್ಯ ಭೂತಮಯೋ ದೇಹೋ ನಾಸ್ಯಾಸ್ಥೀನಿ ಶರೀರಕೇ । ಅವಷ್ಟಬ್ಧುಮ್ ಅಸೌ ಮುಷ್ಟ್ಯಾ ಶಕ್ಯತೇ ನ ಚ ಕೇನಚಿತ್
ಅವನಿಗೆ ಪಂಚಭೂತಗಳಿಂದ ಮಾಡಿದ ದೇಹವಿಲ್ಲ, ದೇಹದಲ್ಲಿ ಎಲುಬುಗಳೂ ಇಲ್ಲ; ಯಾರಿಂದಲೂ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿಯಲಾಗದು.
ತೇನಾಬ್ಧಿಮೇಘಸಙ್ಗ್ರಾಮಸಿಂಹಗರ್ಜೋರ್ಜಿತಾತ್ಮನಾ । ಅಪಿ ಸುಪ್ತನರೇಣೇವ ನೂನಂ ಮೌನವತಾ ಸ್ಥಿತಮ್
ಅವನ ಸ್ವಭಾವ ಸಮುದ್ರ ಮತ್ತು ಮೋಡಗಳ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಸಿಂಹದ ಗರ್ಜನೆಯಂತಿದ್ದರೂ, ನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿ ಅವನು ನಿದ್ರಿಸುವವನಂತೆ, ಮೌನದಲ್ಲಿ ಶಾಂತವಾಗಿಯೇ ಇರುತ್ತಾನೆ.
ಜಾಗ್ರತಸ್ ಸ್ವಪ್ನಸನ್ದೃಷ್ಟಯೋಧಾರಭಟವೇದನಮ್ । ಯಥಾ ಸ್ಮೃತಿಗತಂ ನಾಸನ್ ನ ಸತ್ ತದ್ವದ್ ಅಸೌ ಸ್ಥಿತಃ
ಜಾಗೃತಿಯಲ್ಲಿ ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ಕಂಡ ಹೊಡೆತದಿಂದ ಉಂಟಾದ ನೋವು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ನೆನಪಾಗುವುದಿಲ್ಲದಂತೆ, ಆ ಸ್ಥಿತಿಯೂ ಕೂಡ ಇಲ್ಲದಂತೆಯೂ ಇಲ್ಲದಂತೆಯೂ ಅಲ್ಲ.
ಬಹುಯೋಜನಲಕ್ಷೌಘಪ್ರಮಾಣೋ ಽಪಿ ಬೃಹದ್ವಪುಃ । ಪರಮಾಣ್ವನ್ತರೇ ಮಾತಿ ಲೋಮಾನ್ತಸ್ಸ್ಥಜಗತ್ತ್ರಯಃ
ಅವನ ದೇಹವು ಅನೇಕ ಯೋಜನೆಗಳಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದಾಗಿದ್ದರೂ, ಒಂದು ಪರಮಾಣುವಿನೊಳಗೆ, ಒಂದು ಕೂದಲಿನ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಮೂರು ಲೋಕಗಳನ್ನೂ ಅವನು ಕಾಣುತ್ತಾನೆ.
ಕುಲಶೈಲಗುಣೌಘಾತ್ಮಾ ಬೃಹದ್ವೃನ್ದಾತ್ಮಕೋ ಽಪಿ ಸನ್ । ತುಲಾಯಾಂ ಧಾನಕಾಮಾತ್ರಮ್ ಅಪಿ ನಾಪೂರಯತ್ಯ್ ಅಜಃ
ಪರ್ವತಗಳು, ಕುಲಗಳು ಮತ್ತು ಗುಣಗಳ ಸಮೂಹಗಳ ಆತ್ಮನಾಗಿದ್ದರೂ, ದೊಡ್ಡವರ ಗುಂಪಿನ ಜೀವಿಯಾಗಿದ್ದರೂ, ಅವನು ಹುಟ್ಟಿಲ್ಲದವನು, ತೂಕದ ತಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಧಾನ್ಯದಷ್ಟು ಕೂಡ ತುಂಬುವುದಿಲ್ಲ.
ಜಗತ್ಕೋಟಿಶತಾಭೋಗವಿಸ್ತೀರ್ಣೋ ಽಪ್ಯ್ ಅಣುಮಾತ್ರಕಮ್ । ವಸ್ತುತೋ ವ್ಯಾಪ್ತವಾನ್ ಏಷ ನ ದೇಶಂ ಸ್ವಪ್ನಶೈಲವತ್
ಅವನ ಅನುಭವವು ಲಕ್ಷಾಂತರ ಜಗತ್ತುಗಳವರೆಗೆ ಹರಡಿದ್ದರೂ, ನಿಜವಾಗಿ ಅವನು ಒಂದು ಪರಮಾಣುವಿನಷ್ಟು ಮಾತ್ರ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಆವರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ, ಕನಸಿನ ಪರ್ವತದಂತೆ ದೇಶವನ್ನಲ್ಲ.
ಸ್ವಯಮ್ಭೂರ್ ಏಷ ಕಥಿತೋ ವಿರಾಡ್ ಏಷ ಸ ಉಚ್ಯತೇ । ಬ್ರಹ್ಮಾಣ್ಡಾತ್ಮಾ ಜಗದ್ದೇಹೋ ವಸ್ತುತಸ್ ತು ನಭೋಮಯಃ
ಸ್ವಯಂ ಹುಟ್ಟಿದವನು ಎಂದು ಈತನನ್ನು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಈತನೇ ವಿಶ್ವರೂಪಿ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಈತನೇ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಆತ್ಮ, ಜಗತ್ತಿನ ದೇಹ. ಆದರೆ ನಿಜವಾಗಿ ನೋಡಿದರೆ, ಈತನ ಸ್ವಭಾವವೇ ಆಕಾಶ.
ಸನಾತನ ಇತಿ ಪ್ರೋಕ್ತೋ ರುದ್ರ ಇತ್ಯ್ ಅಪಿ ಸಞ್ಜ್ಞಿತಃ । ಇನ್ದ್ರೋಪೇನ್ದ್ರಮರುನ್ಮೇಘಶೈಲಜಾಲಾದಿದೇಹಕಃ
ಈತನನ್ನು ಶಾಶ್ವತನು ಎಂದು ಕೂಡ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ರುದ್ರನೆಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದಲೂ ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈತನೇ ಇಂದ್ರ, ಉಪೇಂದ್ರ, ವಾಯು, ಮೆಘ, ಪರ್ವತಗಳೆಂಬ ದೇಹಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ.