ಬೋಧẖ ಕಾಲೇನ ಭವತಿ ಮಹಾಮೋಹವತಾಮ್ ಅಪಿ । ತಸ್ಮಾನ್ ನ ಕಿಞ್ಚಿದ್ ಅಪ್ಯ್ ಅಸ್ತಿ ಬ್ರಹ್ಮತತ್ತ್ವಾದ್ ಋತೇ ಽಕ್ಷಯಮ್
ಗಾಢ ಮೋಹದಲ್ಲಿ ಇದ್ದವರಿಗೂ, ಕಾಲಕ್ರಮೇನ ಜ್ಞಾನವು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮನ ಸತ್ಯ ತತ್ವವನ್ನ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಶಾಶ್ವತವಾದುದೇನು ಇಲ್ಲ.
ಅತಸ್ ತಚ್ ಚಿದ್ಘನಂ ಸ್ವಚ್ಛಂ ಬ್ರಹ್ಮಾಕಾಶಂ ಶಿಲಾಕೃತಿ । ದೃಷ್ಟಂ ಮಯಾ ತಥಾ ತತ್ರ ನ ತು ಪೃಥ್ವ್ಯಾದಿ ಸತ್ ಕ್ವಚಿತ್
ಅಲ್ಲಿ ನಾನು ಶುದ್ಧವಾದ, ಪಾರದರ್ಶಕವಾದ ಚೈತನ್ಯ ರೂಪವನ್ನು, ಶಿಲೆಯಂತೆ ಕಾಣುವ ಬ್ರಹ್ಮನ ಆಕಾಶವನ್ನು ನೋಡಿದೆ. ಆದರೆ ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಭೌತಿಕ ಪದಾರ್ಥಗಳ ನಿಜವಾದ ಅಸ್ತಿತ್ವ ಎಲ್ಲೂ ಇರಲಿಲ್ಲ.
ಭೂತಾನಾಮ್ ಆದಿಸರ್ಗೇ ಯಚ್ ಛುದ್ಧಂ ಯತ್ ಪಾರಮಾರ್ಥಿಕಮ್ । ವಪುಸ್ ತದ್ ಏವಾದ್ಯ ತೇಷಾಂ ಧ್ಯಾನಲಭ್ಯಮ್ ಅವಸ್ಥಿತಮ್
ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮೊದಲ ಸೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ, ಶುದ್ಧವಾದ ಮತ್ತು ಪರಮ ಸತ್ಯವೇ ಅವರ ಮೂಲ ರೂಪವಾಗಿ ಧ್ಯಾನದಿಂದ ಮಾತ್ರ ಪಡೆಯಬಹುದಾಗಿ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿತ್ತು.
ಬ್ರಾಹ್ಮಂ ವಪುರ್ ಹಿ ಭೂತಾನಾಮ್ ಆತ್ಮೀಯಂ ಯತ್ ಪುರಾತನಮ್ । ತದ್ ಏವಾದ್ಯ ಮನೋರಾಜ್ಯಂ ಸಙ್ಕಲ್ಪ ಇತಿ ಕಥ್ಯತೇ
ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಪ್ರಾಚೀನವಾದ ಸ್ವಂತ ದೈವಿಕ ರೂಪವೇ ಈಗ ಮನಸ್ಸಿನ ರಾಜ್ಯ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಕಲ್ಪನೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ಸ ಆತಿವಾಹಿಕೋ ದೇಹಸ್ ತತ್ ಪರಂ ಪರಮಾರ್ಥತಃ । ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಂ ಪ್ರಥಮಂ ತತ್ ತತ್ ತದ್ ಆದ್ಯಂ ಕಚನಂ ಚಿತಃ
ಆ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ದೇಹವೇ ನಿಜವಾದ ಪರಮಾರ್ಥ. ಅದು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುವ ಮೊದಲ ರೂಪ, ಚೇತನೆಯ ಮೂಲ ಸ್ವರೂಪ.
ತದ್ ಯತ್ ಪ್ರಥಮಮ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷಂ ಜೀವಸ್ಯ ಪ್ರಥಮಂ ವಪುಃ । ಮನḫಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಮ್ ಇತ್ಯ್ ಉಕ್ತಂ ತತ್ ತೇನೈವಾದ್ಯ ದುರ್ಧಿಯಾ
ಜೀವನಿಗೆ ಮೊದಲಿಗೆ ಕಾಣಿಸುವ ದೇಹವನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಈಗಲೂ ಗೊಂದಲಗೊಂಡ ಮನಸ್ಸುಳ್ಳವರಿಗೆ ಅದೇ ರೀತಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.
ಯೋಗಿಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಮ್ ಇತ್ಯ್ ಉಕ್ತಂ ಮನḫಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಮ್ ಇತ್ಯ್ ಅಪಿ । ತತ್ ಸ್ವಮ್ ಏವ ಚಿತಾ ರೂಪಂ ಗತಯೇವಾನ್ಯತಾಂ ಮುಧಾ
ಅದನ್ನು ಯೋಗಿಗಳ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವೂ, ಮನಸ್ಸಿನ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವೂ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಅದೇ ಚೇತನೆಯ ಸ್ವರೂಪ ಮೋಹದಿಂದ ಬೇರೆ ಯಾವುದೋ ರೂಪವಾಗಿದೆ ಎಂದು ತೋರುತ್ತದೆ.
ಇದಮ್ ಅದ್ಯತನಂ ನಾಮ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಮ್ ಅಸದುತ್ಥಿತಮ್ । ಅಸತ್ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಮ್ ಏವೇತಿ ವಿದ್ಧಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಮ್ ಅಙ್ಗ ತತ್
ಈ ಇಂದಿನ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವೆಂದು ಹೇಳುವದು ಅಸತ್ಯದಿಂದ ಉದಯವಾಗುತ್ತದೆ; ಪ್ರಿಯನೇ, ನಿಜಕ್ಕೂ ನಾವು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವೆಂದು ತಿಳಿಯುವದು ಅಸತ್ಯದ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವೇ.
ಅಹೋ ನು ಚಿತ್ರಾ ಮಾಯಾ ಯತ್ ಪ್ರಾಕ್ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷೇ ಪರೋಕ್ಷತಾ । ನಿರ್ಣೀತಾಸ್ಮಿಂಸ್ ತ್ವ್ ಅನಧ್ಯಕ್ಷೇ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಕಲನಾದೃತಾ
ಅಯ್ಯೋ, ಈ ಮಾಯೆ ಎಷ್ಟು ವಿಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ! ಮೊದಲು ನಾವೆಲ್ಲಾ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಂಡದ್ದನ್ನು ಈಗ ದೂರದಂತೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ; ಹಾಗೆಯೇ, ಇಲ್ಲಿ ನಾವೆಂದೂ ನೋಡದದ್ದನ್ನು ನಿಜವೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತೇವೆ.
ಆತಿವಾಹಿಕದೇಹಿತ್ವಂ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಂ ಪ್ರಥಮೋದಿತಮ್ । ಸತ್ಯಂ ಸರ್ವಗತಂ ವಿದ್ಧಿ ಮಾಯೈವ ತ್ವ್ ಆಧಿಭೌತಿಕಮ್
ಆತಿವಾಹಿಕ ಶರೀರವನ್ನು ನಾವು ಮೊದಲಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಅನುಭವಿಸುತ್ತೇವೆ; ಆದರೆ ಇದು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸತ್ಯವೆಂದು ತೋರುವುದಾದರೂ, ನಿಜವಾಗಿ ಇದು ಲೋಕದ ಮಾಯೆಯಷ್ಟೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.
ಅನುಭೂತಾಪಿ ನಾಸ್ತ್ಯ್ ಏವ ಹೇಮ್ನẖ ಕಟಕತಾ ಯಥಾ । ತಥಾತಿವಾಹಿಕಸ್ಯಾಧಿಭೌತಿಕತ್ವಂ ನ ವಿದ್ಯತೇ
ಅನುಭವವಾದರೂ ಅದು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಇಲ್ಲ — ಹೇಗೆಂದರೆ, ಚಿನ್ನದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಕಂಗಣ ಚಿನ್ನಕ್ಕಿಂತ ಬೇರೆ ಇಲ್ಲದಂತೆ, ಆತಿವಾಹಿಕ ಶರೀರಕ್ಕೂ ಲೋಕದ ಸ್ಥಿತಿಯೂ ನಿಜವಾಗಿ ಇಲ್ಲ.
ಭ್ರಮಮ್ ಅಭ್ರಮತಾಂ ಯಾತಮ್ ಅಭ್ರಮಂ ಭ್ರಮತಾಂ ಗತಮ್ । ವೇತ್ತಿ ಜೀವೋ ವಿಚಾರೇಣ ವಿನಾಹೋ ನು ವಿಮೂಢತಾ
ಯಾರು ವಿಚಾರಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಅವರು ಮೋಹವನ್ನು ಮೋಹವಲ್ಲದಂತೆ, ಮೋಹವಲ್ಲದುದನ್ನು ಮೋಹವೆಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ; ಆದರೆ ಈ ವಿಚಾರವಿಲ್ಲದೆ ಇದ್ದರೆ, ನಿಜಕ್ಕೂ ಅದು ಗೊಂದಲವೇ.
ಆಧಿಭೌತಿಕದೇಹೋ ಽಯಂ ವಿಚಾರೇಣ ನ ಲಭ್ಯತೇ । ಆತಿವಾಹಿಕದೇಹಸ್ ತು ಕಿಲ ಲೋಕದ್ವಯೇ ಽಕ್ಷಯಃ
ಈ ದೇಹವು ಜಗತ್ತಿನದ್ದೇ ಆಗಿದ್ದು, ವಿಚಾರದಿಂದ ಅದು ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ದೇಹವು ಎರಡೂ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಇರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ಆಧಿಭೌತಿಕಚಿದ್ ರೂಢಾ ಸ್ವಾತಿವಾಹಿಕದೇಹಕೇ । ಮರೌ ಮರೀಚಿಕಾಸ್ವ್ ಏವ ಯಥಾ ಮಿಥ್ಯೈವ ವಾರಿಧೀಃ
ಸೂಕ್ಷ್ಮ ದೇಹದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಜಗತ್ತಿನ ಚೇತನವು, ಮರಳಿನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುವ ಮೃಗಮರೀಚಿಕೆಯ ನೀರಿನಂತೆ, ನಿಜವಲ್ಲ.
ಜಾತಾಧಿಭೌತಿಕೀ ಸಂವಿದ್ ಆತಿವಾಹಿಕವಿತ್ಕ್ರಮೇ । ದೇಹದೃಷ್ಟಿವಶಾತ್ ಪ್ರೌಢಾ ಸ್ಥಾಣೌ ಪುರುಷಧೀರ್ ಇವ
ಸೂಕ್ಷ್ಮ ದೇಹದ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುವ ಜಗತ್ತಿನ ಚೇತನವು, ದೇಹದ ಭಾವನೆಯಿಂದ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ನೆಲೆಸುತ್ತದೆ. ಅದು ಶಿಲ್ಪದಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಕಲ್ಪನೆ ಬಲವಾಗಿ ಇರುವಂತೆ.
ಶುಕ್ತೌ ರಜತತಾ ತಾಪೇ ಜಲತೇನ್ದೌ ಯಥಾ ದ್ವಿತಾ । ಆಧಿಭೌತಿಕತಾ ತದ್ವನ್ ಮನೋಜೈವಾತಿವಾಹಿಕೇ
ಶಂಖದಲ್ಲಿ ಬೆಳ್ಳಿಯಂತೆ, ಬಿಸಿ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಚಂದ್ರನಲ್ಲಿ ಎರಡು ರೂಪಗಳು ಕಾಣಿಸುವಂತೆ, ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ದೇಹದ ಜಗತ್ತಿನ ಸ್ಥಿತಿಯೂ ಹಾಗೆಯೇ.
ಯದ್ ಅಸತ್ ತತ್ ಕೃತಂ ಸತ್ಯಂ ಯತ್ ಸತ್ಯಂ ತದ್ ಅಸತ್ ಕೃತಮ್ । ಅಹೋ ನು ಮೋಹಮಾಹಾತ್ಮ್ಯಂ ಜೀವಸ್ಯಾಸ್ಯಾವಿಚಾರಜಮ್
ಅಸತ್ಯವನ್ನೇ ಸತ್ಯವೆಂದು, ಸತ್ಯವನ್ನೇ ಅಸತ್ಯವೆಂದು ಈ ಜೀವ ತನ್ನ ವಿವೇಕದ ಕೊರತೆಯಿಂದ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಅಯ್ಯೋ, ಮೋಹದ ಮಹಿಮೆ ಎಷ್ಟೋ ದೊಡ್ಡದು!
ಯೋಗಿಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಮ್ ಏವಾಸ್ತಿ ಕಿಞ್ಚಿದ್ ಅಸ್ತಿ ತು ಮಾನಸಮ್ । ಯಸ್ಮಾಲ್ ಲೋಕದ್ವಯಾಚಾರಸ್ ತಾಭ್ಯಾಮ್ ಏವ ಪ್ರಸಿಧ್ಯತಿ
ಯೋಗಿಗೆ ನಿಜವಾಗಿ ಕಾಣುವದು ಮಾತ್ರ ಸತ್ಯ; ಉಳಿದದು ಮನಸ್ಸಿನ ಕಲ್ಪನೆ. ಈ ಎರಡು ಮೂಲಕವೇ ಲೋಕದ ಎಲ್ಲ ನಡೆಯೂ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
ಆದ್ಯಂ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಮ್ ಉತ್ಸೃಜ್ಯ ಯೋ ಽಸತ್ಯೇ ಽಸ್ಮಿನ್ ಕೃತಸ್ಥಿತಿಃ । ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷೇ ಮೃಗತೃಷ್ಣಾಮ್ಬು ಪೀತ್ವಾ ಸ ಸುಖಮ್ ಆಸ್ಥಿತಃ
ಯಾರು ನೇರ ಅನುಭವವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಅಸತ್ಯದಲ್ಲೇ ನೆಲೆಸುತ್ತಾರೆ, ಅವರು ಮೃಗತೃಷ್ಣೆಯ ನೀರನ್ನು ಕುಡಿಯುವವರಂತೆ, ಆ ಭ್ರಮೆಯಲ್ಲೇ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಇರುತ್ತಾರೆ.
ತತ್ ಸುಖಂ ದುẖಖಮ್ ಏವಾಹುẖ ಕ್ಷಣನಾಶಾನುಭೂತಿತಃ । ಅಕೃತ್ರಿಮಮ್ ಅನಾದ್ಯನ್ತಂ ಯತ್ ಸುಖಂ ತತ್ ಸುಖಂ ವಿದುಃ
ಅಂತಹ ಸಂತೋಷ ಕ್ಷಣ ಮಾತ್ರ ಇರುವದು, ನಂತರ ಕಳೆದುಹೋಗುವುದರಿಂದ ಅದನ್ನು ದುಃಖವೆಂದೇ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಯಾವ ಸಂತೋಷಕ್ಕೆ ಆರಂಭವೂ ಇಲ್ಲ, ಅಂತ್ಯವೂ ಇಲ್ಲ, ಅದು ನಿಜವಾದ ಸಂತೋಷವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.
ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷೇಣೈವಮ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷಂ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಂ ಪ್ರವಿಚಾರ್ಯತಾಮ್ । ಯದ್ ಆದ್ಯಂ ಯತ್ ಸದ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷಂ ತತ್ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷೇಣ ದೃಶ್ಯತಾಮ್
ನೇರವಾಗಿ ಕಾಣುವುದನ್ನು ನಾವೇ ನೇರವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕು. ಯಾವುದು ಮೂಲವಾಗಿಯೂ, ನಿಜವಾಗಿಯೂ ನಮ್ಮ ಮುಂದೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೋ, ಅದನ್ನು ನೇರ ಅನುಭವದಿಂದಲೇ ನೋಡಬೇಕು.
ಲೋಕದ್ವಯಾನುಭವದಂ ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಮ್ ಐಹಿಕಮ್ । ಮಾಯಾತ್ಮಕಂ ಯೋ ಗೃಹ್ಣಾತಿ ನಾಸ್ತಿ ಮೂಢತಮಸ್ ತತಃ
ಈ ಲೋಕ ಮತ್ತು ಪರಲೋಕದ ಅನುಭವವನ್ನು ನೀಡುವ ನೇರ ಜಗತ್ತಿನ ಅನುಭವವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಮಾಯೆಯಂತಿರುವುದನ್ನು ನಿಜವೆಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವವನು, ಅವನಿಗಿಂತ ದೊಡ್ಡ ಮೂಢನು ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ.
ಆತಿವಾಹಿಕಮ್ ಏವೈಷಾಂ ಭೂತಾನಾಂ ವಿದ್ಯತೇ ವಪುಃ । ತತ್ರಾಧಿಭೌತಿಕಭ್ರಾನ್ತಿರ್ ಅಸತ್ಯೈವ ಪಿಶಾಚಿಕಾ
ಈ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ನಿಜವಾಗಿ ಇರುವದು ಸೂಕ್ಷ್ಮದೇಹ ಮಾತ್ರ. ಅದರಲ್ಲಿ ಸ್ಥೂಲದೇಹದ ಭ್ರಮೆ ಕೇವಲ ಅಸ್ತಿತ್ವವಿಲ್ಲದ, ಭಯಾನಕವಾದ ಒಂದು ಮೋಸ ಮಾತ್ರ.
ಅಜಾತಸಙ್ಕಲ್ಪಮಯಂ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಂ ಸತ್ ಕಥಂ ಭವೇತ್ । ಸ್ವಯಮ್ ಏವ ನ ಯತ್ ಸತ್ಯಂ ತತ್ ಸತ್ಕಾರ್ಯಕರಂ ಕಥಮ್
ಯಾವುದು ಹುಟ್ಟದ ಕಲ್ಪನೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಅನುಭವವೋ, ಅದು ಹೇಗೆ ನಿಜವಾಗಿರಬಹುದು? ಸ್ವತಃ ನಿಜವಲ್ಲದದು, ಹೇಗೆ ನಿಜವಾದ ಫಲವನ್ನು ಕೊಡಬಹುದು?
ಯತ್ರ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಮ್ ಏವಾಸದ್ ಅನ್ಯತ್ ಕಿಂ ತತ್ರ ಸದ್ ಭವೇತ್ । ಕ್ವ ತತ್ ಸಿದ್ಧಂ ಭವೇದ್ ವಸ್ತು ಯದ್ ಅಸಿದ್ಧೇನ ಸಾಧ್ಯತೇ
ಯಾವಾಗ ನೇರವಾಗಿ ಕಾಣುವುದೇ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಅಲ್ಲಿ ನಿಜವಾದದ್ದು ಏನು ಇರಬಹುದು? ತಾನೇ ಸಿದ್ಧವಾಗದಿದ್ದುದರಿಂದ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಬೇಕಾದ ವಸ್ತುವು ಎಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧವಾಗಬಹುದು?
ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಏವ ಭಾವತ್ವೇ ನಷ್ಟೇ ಕ್ವೇವಾನುಮಾದಯಃ । ಉಹ್ಯನ್ತೇ ವಾರಣಾ ಯತ್ರ ತತ್ರೋರ್ಣಾಯುಷು ಕಾ ಕಥಾ
ನೇರವಾಗಿ ಕಾಣುವುದೇ ಇಲ್ಲದಾಗ, ಊಹೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಮಾರ್ಗಗಳಿಗೆ ಯಾವ ಸ್ಥಳ ಇದೆ? ಯುಕ್ತಿಯನ್ನೇ ತಳ್ಳಿಹಾಕುವ ಜಾಗದಲ್ಲಿ, ಜೇಡದ ಜಾಲದಂತಹ ತರ್ಕಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಏನು ಹೇಳುವುದು?
ಅತḫ ಪ್ರಮಾಣಸಂಸಿದ್ಧೇರ್ ದೃಶ್ಯಂ ನಾಸ್ತ್ಯ್ ಏವ ಕುತ್ರಚಿತ್ । ಅನ್ಯದ್ ಯದ್ ಇದಮ್ ಅಸ್ತೀವ ತತ್ ತದ್ ಬ್ರಹ್ಮಘನಂ ಘನಮ್
ಆದ್ದರಿಂದ, ನಿಜವಾದ ತಿಳಿವಳಿಕೆಯ ಮಾರ್ಗವೇ ಇಲ್ಲದಿದ್ದಾಗ, ಕಾಣುವ ಜಗತ್ತು ಎಲ್ಲಿಯೂ ಇಲ್ಲ. ಇನ್ನೇನಾದರೂ ಇದೆ ಎಂದು ತೋರುತ್ತದೆ ಅಂದರೆ, ಅದೂ ಕೂಡ ಬ್ರಹ್ಮನ ಘನರೂಪವೇ.
ಸ್ವಪ್ನೇ ದ್ರಷ್ಟುẖ ಖಮ್ ಏವಾದ್ರಿರ್ ಗೇಹೇ ನಾನ್ಯಸ್ಯ ವೈ ಯಥಾ । ತಥಾ ತದ್ಭಾವನವತೋರ್ ಆವಯೋಸ್ ಸಾ ಶಿಲೈವ ಚಿತ್
ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ಕನಸು ಕಾಣುವವನಿಗೆ ಆಕಾಶವೇ ಬೆಟ್ಟವಾಗಿಯೂ ಮನೆವಾಗಿಯೂ ಕಾಣುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಬೇರೆ ಯಾರಿಗೂ ಅಲ್ಲ. ಹಾಗೆಯೇ, ನಮ್ಮಿಬ್ಬರಿಗೂ ಆ ಶಿಲೆ ಭಾವನೆ ಬೆಳೆಸಿದವರಿಗೆ ಶುದ್ಧ ಚೈತನ್ಯವೇ.
ಅಯಂ ಶೈಲ ಇದಂ ವ್ಯೋಮ ಜಗದ್ ಏತದ್ ಇದಂ ತ್ವ್ ಅಹಮ್ । ಇತಿ ಚಿನ್ಮಯ ಆತ್ಮಾನ್ತẖ ಖಂ ಚಮತ್ಕುರುತೇ ಸ್ವಯಮ್
ಈ ಪರ್ವತ, ಈ ಆಕಾಶ, ಈ ಜಗತ್ತು, ಈ 'ನಾನು' ಎಂಬುದೆಲ್ಲವೂ ಚೈತನ್ಯದಿಂದ ತುಂಬಿರುವ ಆತ್ಮದೊಳಗಿನ ಆಂತರಿಕ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ತಾನೇ ತಾನು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
ಪಶ್ಯತ್ಯ್ ಏತತ್ ಪ್ರಬುದ್ಧಾತ್ಮಾ ನಾಪ್ರಬುದ್ಧẖ ಕದಾಚನ । ಶ್ರೋತುẖ ಕಥಾರ್ಥಸಂವಿತ್ತಿರ್ ನಾಶ್ರೋತುರ್ ಭವತಿ ಕ್ವಚಿತ್
ಇವುಗಳನ್ನು ಜಾಗೃತ ಆತ್ಮ ಮಾತ್ರ ನೋಡುತ್ತದೆ; ಜಾಗೃತವಲ್ಲದವನು ಎಂದಿಗೂ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ಹೇಗೆ ಕಥೆಯನ್ನು ಕೇಳುವವನಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಅದರ ಅರ್ಥ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ, ಕೇಳದವನು ಎಂದಿಗೂ ಅರಿಯಲಾರನು.