ಚಿತಿ ಸರ್ವಂ ಚಿತಸ್ ಸರ್ವಂ ಚಿತ್ ಸರ್ವಂ ಸರ್ವತಶ್ ಚ ಚಿತ್ । ಚಿತ್ ಸರ್ವೈಕಾತ್ಮಿಕೇತ್ಯ್ ಏತದ್ ದೃಷ್ಟಂ ತತ್ರ ಮಯಾಖಿಲಮ್
ಚೇತನೆಯೇ ಎಲ್ಲವೂ, ಮನಸ್ಸೇ ಎಲ್ಲವೂ, ಜ್ಞಾನ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಇದೆ, ಎಲ್ಲವೂ ಜ್ಞಾನದಿಂದಲೇ ಕೂಡಿದೆ ಎಂದು ನಾನು ಅಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಕಂಡೆನು.
ತ್ವಂ ಕಾ ಚಿದ್ ಇತಿ ಚೇದ್ ವಕ್ಷಿ ತನ್ ನ ಕಿಞ್ಚಿದ್ ಇವಾಙ್ಗ ಚಿತ್ । ಸಾ ಹಿ ಶೂನ್ಯತಮಾ ವ್ಯೋಮ್ನೋ ನ ಚ ನಾಮ ನಕಿಞ್ಚನ
ನೀನು ಏನಾದರೂ ಎಂದು ಹೇಳಿದರೆ, ಅದು ಏನೂ ಅಲ್ಲ ನನ್ನ ಪ್ರಿಯನೇ; ಅದು ಖಾಲಿ ಆಕಾಶದಂತೆಯೇ, ಅದಕ್ಕೆ ಹೆಸರೂ ಇಲ್ಲ, ಯಾವುದೂ ಅಲ್ಲ.
ತದ್ ಆಕಾಶಮ್ ಇದಂ ಭಾತಿ ಜಗದ್ ಇತ್ಯ್ ಅಭಿಶಬ್ದಿತಮ್ । ತೇನೈವ ಶಬ್ದನಭಸಾ ಸರ್ವಂ ಹಿ ಪರಮಂ ನಭಃ
ಈ ಆಕಾಶವೇ ಲೋಕವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ಅದೇ ಪದದಿಂದ ಎಲ್ಲವೂ ಪರಮ ಆಕಾಶವೇ ಆಗಿದೆ.
ದೃಶ್ಯದೃಷ್ಟಿರ್ ಇಯಂ ಭ್ರಾನ್ತಿರ್ ಆಕಾಶತರುಮಞ್ಜರೀ । ಚಿದ್ವ್ಯೋಮಾಙ್ಗಕಮ್ ಏವೇತಿ ತತ್ರಾಹಮ್ ಅನುಭೂತವಾನ್
ಈ ನೋಡುವವನೂ ನೋಡುವುದೂ ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಭ್ರಮೆಯೇ, ಅದು ಆಕಾಶದ ಮರದ ಹೂಗಳಂತಿದೆ; ಅದು ಜ್ಞಾನ ಆಕಾಶದ ಒಂದು ಅಂಗ ಮಾತ್ರ ಎಂದು ನಾನು ಅಲ್ಲಿ ಅನುಭವಿಸಿದ್ದೇನೆ.
ಬುದ್ಧ್ಯಾಕಾಶೈಕರೂಪೇಣ ವ್ಯಾಪಿನಾ ಬೋಧರೂಪಿಣಾ । ತತ್ರಾನನ್ತೇ ನಸಙ್ಕಲ್ಪಮ್ ಅನುಭೂತಮ್ ಇದಂ ಮಯಾ
ಬುದ್ಧಿಯಾಕಾಶದಂತೆ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹರಡಿರುವ, ಬೋಧೆಯ ರೂಪವಿರುವ ಆ ಅನಂತ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು, ಯಾವ ಸಂಕಲ್ಪವೂ ಇಲ್ಲದಂತೆ, ನಾನು ಅಲ್ಲಿಯೇ ಅನುಭವಿಸಿದ್ದೇನೆ.
ಬ್ರಹ್ಮವ್ಯೋಮ ಜಗಜ್ಜಾಲಂ ಬ್ರಹ್ಮವ್ಯೋಮ ದಿಶೋ ದಶ । ಬ್ರಹ್ಮವ್ಯೋಮ ಕಲಾಕಾಲದೇಶದ್ರವ್ಯಕ್ರಿಯಾದಿಕಮ್
ಈ ಜಗತ್ತಿನ ಜಾಲವೇ ಬ್ರಹ್ಮನ ಆಕಾಶ; ಹತ್ತು ದಿಕ್ಕುಗಳೂ ಬ್ರಹ್ಮನ ಆಕಾಶವೇ; ಕಾಲ, ಭಾಗ, ಸ್ಥಳ, ವಸ್ತು, ಕ್ರಿಯೆ—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಬ್ರಹ್ಮನ ಆಕಾಶವೇ.
ತತ್ರಾಹಮ್ ಇವ ಸಂಸಾರಶತೇ ಸಾರ್ಧೇ ಮುನೀಶ್ವರಾಃ । ದೃಷ್ಟಾ ವಸಿಷ್ಠನಾಮಾನೋ ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರಾ ಮದುತ್ತಮಾಃ
ಅಲ್ಲೆ ನಾನು, ನೂರಾರು ಸಂಸಾರಗಳ ಜೊತೆಗೆ, ವಸಿಷ್ಠ ಎಂಬ ಹೆಸರಿರುವ ಬ್ರಹ್ಮನ ಪುತ್ರರಾದ ಮಹರ್ಷಿಗಳನ್ನು, ನನ್ನಿಗಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠರಾಗಿರುವವರನ್ನು ನೋಡಿದ್ದೇನೆ.
ಬ್ರಹ್ಮದ್ವಾಸಪ್ತತೇಸ್ ತ್ರೇತಾಸ್ ಸರ್ವಾ ಏವ ಸರಾಘವಾಃ । ತತ್ರ ದೃಷ್ಟಂ ಕೃತಶತಂ ದ್ವಾಪರಾಣಾಂ ಶತಂ ತಥಾ
ಅಲ್ಲೆ ಏವತ್ತೆರಡು ಬ್ರಹ್ಮರು, ಎಲ್ಲಾ ತ್ರೇತಾ ಯುಗದ ರಾಮರು, ನೂರಾರು ಕೃತಯುಗಗಳು ಮತ್ತು ಹಾಗೆಯೇ ನೂರು ದ್ವಾಪರಯುಗಗಳನ್ನು ನೋಡಿದ್ದೇನೆ.
ಭೇದೋದಯೇನ ಚೇದ್ ದೃಷ್ಟಾಸ್ ತಾಸ್ ತಾಸ್ ಸರ್ಗದಶಾಸ್ ತಥಾ । ಬೋಧೇನ ಚೇತ್ ತದ್ ಅತ್ಯಚ್ಛಮ್ ಏಕಂ ಬ್ರಹ್ಮನಭಸ್ ತತಮ್
ಭೇದವುಂಟಾದಾಗ, ಆ ಆ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಹಂತಗಳು ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಅವುಗಳೆಲ್ಲವೂ ದಾಟಿ ಹೋಗುತ್ತವೆ—ಒಂದು ಶುದ್ಧವಾದ, ಬ್ರಹ್ಮನ ಬೆಳಕಿನಿಂದ ತುಂಬಿದ tattva ಮಾತ್ರ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ.
ಭೇದಬ್ರಹ್ಮಣಿ ನಾಮಾಸ್ತಿ ಜಗದ್ ಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ್ ಅಥ ತ್ವ್ ಇದಮ್ । ಬ್ರಹ್ಮೈವಾಜಮ್ ಅನಾದ್ಯನ್ತಂ ತತ್ ಸರ್ವಂ ತ್ವನ್ಮದಾದಿಕಮ್
ಭೇದದ ಬ್ರಹ್ಮನಲ್ಲಿದ್ದಾಗ, ಜಗತ್ತು ಇದೆ. ಆದರೆ ನಿಜವಾದ ಬ್ರಹ್ಮನಲ್ಲಿ ಇದಿಲ್ಲ. ಆ ಜನನವಿಲ್ಲದ, ಆದಿಯೂ ಅಂತ್ಯವೂ ಇಲ್ಲದ ಬ್ರಹ್ಮವೇ ಎಲ್ಲವೂ—ನನ್ನಿಂದ ನಿನ್ನವರೆಗೆ ಎಲ್ಲವೂ ಅದೇ.
ಪಾಷಾಣಮೌನಪ್ರತಿಮಂ ನಕಿಞ್ಚಿದ್ ಅಭಿಶಬ್ದಿತಮ್ । ಯತ್ ತತ್ ಕಿಞ್ಚಿದ್ ಇವೋದ್ದ್ಯೋತರೂಪಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಜಗತ್ ಸ್ಮೃತಮ್
ಯಾವುದು ಕಲ್ಲಿನ ಮೌನದಂತಿದೆ, ಯಾವುದೇ ಪದದಿಂದ ವಿವರಿಸಲಾಗದು, ಸ್ವಲ್ಪ ರೂಪದಂತೆ ಕಾಣಿಸುವುದೂ ಹೌದು—ಅದೇ ಬ್ರಹ್ಮ, ಜಗತ್ತಾಗಿ ನೆನಪಾಗುತ್ತದೆ.
ವಿಭಾತ್ಯ್ ಅಚೇತ್ಯಚಿದ್ವ್ಯೋಮ್ನಿ ಸ್ವಸತ್ತೈವ ಜಗತ್ತಯಾ । ನಿರಾಕಾರೇ ನಿರಾಕಾರಾ ಸ್ವಪ್ನಾನುಭವಸನ್ನಿಭಾ
ಅರಿವೂ ಇಲ್ಲದ, ಅಸ್ತಿತ್ವವೂ ಇಲ್ಲದ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ, ಅದರ ಸ್ವಂತ ಅಸ್ತಿತ್ವವೇ ಜಗತ್ತಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ; ರೂಪವಿಲ್ಲದದಲ್ಲಿಯೇ ರೂಪವಿಲ್ಲದೆ, ಕನಸಿನ ಅನುಭವದಂತಿದೆ.
ಅನನ್ಯದ್ ಆತ್ಮನೋ ಬ್ರಹ್ಮ ಸರ್ವಂ ಭಾಮಾತ್ರರೂಪಕಮ್ । ಪ್ರಕಾಶನಮ್ ಇವಾಲೋಕẖ ಕರೋತಿ ನ ಕರೋತಿ ಚ
ಆತ್ಮನಿಂದ ಬೇರೆ ಇಲ್ಲದ ಬ್ರಹ್ಮವೇ ಎಲ್ಲವೂ ಆಗಿದೆ. ಅದು ಚೈತನ್ಯದ ಪ್ರಕಾಶದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಬೆಳಕು ಹೇಗೆ ಒಂದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬೆಳಗಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಬೆಳಗಿಸದುದೂ ಆಗಿರುತ್ತದೆ, ಹೀಗೆಯೇ ಅದು ಕೂಡಾ.
ತೇಷು ರಾಮಾನುಭೂಯನ್ತೇ ಜಗಲ್ಲಕ್ಷೇಷು ತತ್ರ ವೈ । ಉಷ್ಣಾನಿ ಚನ್ದ್ರವೃನ್ದಾನಿ ಸೂರ್ಯಾಶ್ ಶೀತಲಮೂರ್ತಯಃ
ಅಲ್ಲಿ ರಾಮಾ, ಜಗತ್ತಿನ ಲಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ, ಚಂದ್ರರು ಉಷ್ಣವಾಗಿರುವರು, ಸೂರ್ಯರು ಶೀತಳ ರೂಪದಲ್ಲಿರುವರು ಎಂಬ ಅನುಭವಗಳು ಬರುತ್ತವೆ.
ಪ್ರಜಾಸ್ ತಮಸಿ ಪಶ್ಯನ್ತಿ ಪಶ್ಯನ್ತ್ಯ್ ಏವ ನ ತೇಜಸಿ । ಉಲೂಕಸ್ಯ ಸಮಾಚಾರಾಸ್ ತಸ್ಯೈವ ಸದೃಶಸ್ವನಾಃ
ಅಲ್ಲಿ ಜೀವಿಗಳು ಕತ್ತಲಿನಲ್ಲಿ ನೋಡುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ನೋಡಲಾಗದು. ಅವರ ನಡೆಗಳು ಗೂಬೆಗಳಂತಿವೆ, ಅವರ ಧ್ವನಿಯೂ ಅದೇ ರೀತಿಯದು.
ಇತಶ್ ಶುಭೇನ ನಶ್ಯನ್ತಿ ಯಾನ್ತಿ ಪಾಪೈಸ್ ತಥಾ ದಿವಮ್ । ವಿಷಾಶನೇನ ಜೀವನ್ತಿ ಮ್ರಿಯನ್ತೇ ಽಮೃತಭೋಜನೈಃ
ಇಲ್ಲಿ ಶುಭದಿಂದ ನಾಶವಾಗುತ್ತಾರೆ, ಪಾಪದಿಂದ ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ವಿಷವನ್ನು ತಿಂದರೆ ಬದುಕುತ್ತಾರೆ, ಅಮೃತವನ್ನು ಸೇವಿಸಿದರೆ ಸಾಯುತ್ತಾರೆ.
ಯದ್ ಯಥಾ ಬುಧ್ಯತೇ ಬೋಧೋ ಯಥೋದೇತ್ಯ್ ಅಥ ವಾ ಸ್ವತಃ । ತಥಾಶು ಸ್ಫುಟತಾಮ್ ಏತಿ ಸದ್ ವಾಸದ್ ವಾ ಸದ್ ಏವ ತತ್
ಯಾವುದೇ ಅರಿವು ಹೇಗೆ ಉದಯವಾಗುತ್ತದೋ, ಅದು ಸ್ವತಃ ಬರುವದಾಗಿರಲಿ ಅಥವಾ ಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬರುವದಾಗಿರಲಿ, ಅದು ತಕ್ಷಣ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಸತ್ಯವೋ ಅಸತ್ಯವೋ ಎಂಬಂತೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ; ಅಲ್ಲಿ ಅದೇ ಸತ್ಯ.
ವಿಟಪಾಕಾರಮೂಲೌಘದರ್ಶನಾದ್ ವಜ್ರಶೋಭಿಭಿಃ । ಘೂರ್ಣತೇ ಪುಷ್ಪಪತ್ತ್ರಾಢ್ಯೈḫ ಪಾದಪೈರ್ ವ್ಯೋಮ್ನಿ ಕಾನನಮ್
ಮರದ ದಂಡಗಳು, ಬೇರುಗಳು ಮತ್ತು ಕೊಂಬೆಗಳ ರೂಪದಿಂದ, ಆಕಾಶದಲ್ಲಿರುವ ಅರಣ್ಯವು ಹೂವುಗಳು ಮತ್ತು ಎಲೆಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮರಗಳೊಂದಿಗೆ ವಜ್ರದಂತೆ ಹೊಳೆಯುತ್ತಾ ಅಲೆಯುವಂತೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.
ಸಿಕತಾḫ ಪೀಡಿತಾಸ್ ಸತ್ಯಸ್ ಸ್ರವನ್ತಿ ಸ್ನೇಹಜಂ ರಸಮ್ । ಶಿಲಾಫಲಹಕೇಭ್ಯಶ್ ಚ ಜಾಯನ್ತೇ ಕಮಲಾನ್ಯ್ ಅಲಮ್
ಮಣ್ಣು ಒತ್ತಿದಾಗ, ಅದು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ತೇವದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ರಸವನ್ನು ಹೊರಹಾಕುತ್ತದೆ; ಕಲ್ಲಿನ ಫಲಧಾರಗಳಿಂದ ಲೋಟಸ್ ಹೂಗಳು ಬಹಳವಾಗಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ.
ದಾರುಣ್ಯ್ ಅಶ್ಮನಿ ಭಿತ್ತೌ ಚ ಚಞ್ಚಲಾಸ್ ಸಾಲಭಞ್ಜಿಕಾಃ । ಗೃಹಾಙ್ಗನಾಭಿಸ್ ಸಹಿತಾ ಗಾಯನ್ತಿ ಕಥಯನ್ತಿ ಚ
ಕಟ್ಟಿಗೆ, ಕಲ್ಲು ಮತ್ತು ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಚಂಚಲವಾದ ಸಾಲಭಂಜಿಕೆಯ ರೂಪಗಳು ಮನೆಯ ಮಹಿಳೆಯರೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ಹಾಡುತ್ತಾ ಮಾತಾಡುತ್ತಿರುತ್ತವೆ.
ಮೇಘಾನ್ ಪರಿದಧತ್ಯ್ ಉಚ್ಚೈರ್ ಭೂತಾನ್ಯ್ ಉಚ್ಚೈḫಪಟಾನ್ ಇವ । ಪ್ರತಿವರ್ಷಂ ವಿಜಾತೀಯಾನ್ಯ್ ಉತ್ಪದ್ಯನ್ತೇ ಫಲಾನ್ಯ್ ಅಗೇ
ಭೂತಗಳು ಎತ್ತರದ ಬಟ್ಟೆ ಹಾಕಿದವರಂತೆ ಮೇಘಗಳನ್ನು ಮೇಲೆಗೆ ಹೊತ್ತುಕೊಂಡು ನಡೆಯುತ್ತವೆ; ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನ ರೀತಿಯ ಹಣ್ಣುಗಳು ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ.
ಸನ್ನಿವೇಶೇ ನ ನಿಯತೈರ್ ಅಙ್ಗಾನಾಂ ವಿವಿಧಾಙ್ಗಕೈಃ । ಶಿರೋಭಿಸ್ ಸರ್ವಭೂತನಿ ಪರಿಕ್ರಾಮನ್ತಿ ಭೂಮಿಗೈಃ
ಅವುಗಳ ಅಂಗಗಳು ನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿಲ್ಲದೆ, ಬೇರೆ ಬೇರೆ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ನೆಟ್ಟಗೆ ಜೋಡಣೆಗೊಂಡಿವೆ; ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳು ತಲೆ ಮಾತ್ರ ದೇಹವಾಗಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಸಂಚರಿಸುತ್ತವೆ.
ಶಾಸ್ತ್ರವೇದವಿಹೀನಾನಿ ನಿರ್ಧರ್ಮಾಣ್ಯ್ ಏವ ಕಾನಿಚಿತ್ । ಯತ್ಕಿಞ್ಚನೈಕಕಾರೀಣಿ ತಿರ್ಯಗ್ವತ್ ತ್ರಿಜಗನ್ತ್ಯ್ ಅಧಃ
ಕೆಲವು ಕೆಳಗಿನ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಶಾಸ್ತ್ರವೂ ವೇದವೂ ಇಲ್ಲ, ಧರ್ಮವೂ ಇಲ್ಲ; ಅವು ಯಾವಾಗ ಬೇಕಾದರೂ ಏನೇನು ಮಾಡಿದರೂ ಪರವಾಗಿಲ್ಲ, ಪ್ರಾಣಿಗಳಂತೆ ವರ್ತಿಸುತ್ತವೆ.
ಕಾಮಸಂವಿತ್ತಿಹೀನಾನಿ ನಿಸ್ಸ್ತ್ರೀಜಾತೀನಿ ಕಾನಿಚಿತ್ । ಭೂತೈಸ್ ಸಂಶುಷ್ಕಹೃದಯೈರ್ ವ್ಯಾಪ್ತಾನ್ಯ್ ಅಶ್ಮಮಯೈರ್ ಇವ
ಕೆಲವು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಮವೂ ಅರಿವೂ ಇಲ್ಲ, ಹೆಣ್ಣು ಜಾತಿಯೂ ಇಲ್ಲ; ಅಲ್ಲಿ ಹೃದಯವು ಒಣಗಿದ, ಕಲ್ಲಿನಂತೆ ಕಠಿಣವಾದ ಭೂತಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದೆ.
ಪವನಾಶನಭೂತಾನಿ ಸಮರತ್ನಾಶ್ಮಕಾನಿ ಚ । ಅಜ್ಞಾತಾರ್ಥಾನ್ಯ್ ಅಲುಬ್ಧಾನಿ ನಿರ್ಗರ್ಧಾನಿ ಚ ಕಾನಿಚಿತ್
ಕೆಲವರು ಗಾಳಿಯನ್ನು ಆಹಾರವಾಗಿ ಬದುಕುತ್ತಾರೆ, ಕೆಲವರು ಅಮೂಲ್ಯ ರತ್ನಗಳಂತಿರುತ್ತಾರೆ ಅಥವಾ ಕಲ್ಲಿನಂತಿರುತ್ತಾರೆ; ಕೆಲವರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಜೀವನದ ಅರ್ಥವೇ ಗೊತ್ತಿರದು, ಕೆಲವರು ಲೋಭವಿಲ್ಲದೆ, ಸ್ವತ್ತುಗಳಿಲ್ಲದೆ ಸುಖವಾಗಿ ಇರುತ್ತಾರೆ.
ಕ್ವಚಿತ್ ಪ್ರತ್ಯೇಕಮ್ ಆತ್ಮಾನಂ ಪಶ್ಯತ್ಯ್ ಆಪ್ನೋತಿ ನೇತರತ್ । ಬಹುಭೂತಕಮ್ ಅಪ್ಯ್ ಅಸ್ತಿ ಜಗದ್ ಇತ್ಯ್ ಏಕಭೂತಕಮ್
ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಒಬ್ಬನು ತನ್ನನ್ನೇ ಮಾತ್ರ ನೋಡುತ್ತಾನೆ, ಬೇರೆ ಯಾವುದನ್ನೂ ಪಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ; ಇನ್ನೊಂದು ಕಡೆ, ಜಗತ್ತು ಅನೇಕ ಜೀವಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದಂತೂ ಕಾಣುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಅದು ಒಂದೇ ರೂಪದಲ್ಲಿಯೂ ಕಾಣಬಹುದು.
ನಖಕೇಶಾದಿಕೇ ಯದ್ವತ್ ತದ್ವದ್ ಅನ್ಯತ್ರ ಸಂಸ್ಥಿತಿಃ । ಆತ್ಮವತ್ ಸರ್ವಭೂತಾನಾಮ್ ಏಕಭೂತಾತ್ಮಭಾವನಾ
ನಖ ಮತ್ತು ಕೂದಲುಗಳಲ್ಲಿರುವಂತೆಯೇ, ಬೇರೆಡೆ ಕೂಡ ಅಸ್ತಿತ್ವ ಇದೆ; ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಆತ್ಮವಂತಿರುವ ಒಂದು ಸತ್ವವಿದೆ ಎಂಬ ಕಲ್ಪನೆ ಜನರಿಗೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.
ಅನನ್ತಾಪಾರಪರ್ಯನ್ತಂ ಶೂನ್ಯಮ್ ಏವ ಬಹು ಕ್ವಚಿತ್ । ಯನ್ ನ ನಸ್ ಸಂವಿದ್ ಆಪ್ನೋತಿ ತಸ್ಯಾನ್ತೇ ಽಪಿ ಜಗತ್ ಪುನಃ
ಕೆಲವಡೆ ಅನಂತ, ಅತಿದೂರ, ಕೊನೆಯಿಲ್ಲದ ಶೂನ್ಯತೆ ಮಾತ್ರ ಇರುತ್ತದೆ; ಚೇತನವು ತಲುಪದ ಜಾಗದಲ್ಲಿಯೂ, ಆ ಶೂನ್ಯತೆ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ, ಜಗತ್ತು ಮತ್ತೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
ಅತ್ಯನ್ತಾಬುದ್ಧಬುದ್ಧೀನಿ ಮೋಕ್ಷಶಬ್ದಾರ್ಥದೃಷ್ಟಿಷು । ದಾರುಯನ್ತ್ರಮಯಾಶೇಷಭೂತೌಘಾನ್ಯ್ ಏವ ಕಾನಿಚಿತ್
ಕೆಲವು ಜೀವಿಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅರಿವಿಲ್ಲದೆ, 'ಮೋಕ್ಷ' ಎಂಬ ಪದದ ಅರ್ಥವನ್ನೂ ತಿಳಿಯದೆ, ಮರದ ಯಂತ್ರಗಳಂತೆ, ಕೇವಲ ಜೀವಿಗಳ ಗುಂಪುಗಳಾಗಿಯೇ ಇರುತ್ತವೆ.
ಋಕ್ಷಚಕ್ರವಿಹೀನಾನಿ ನಿಷ್ಕಾಲಕಲನಾನಿ ಚ । ಮೂಕಸಙ್ಕೇತಸಾರಾಣಿ ಭೂತಜಾಲಾನಿ ಕಾನಿಚಿತ್
ಕೆಲವು ಜೀವಿಗಳ ಗುಂಪುಗಳಿಗೆ ನಕ್ಷತ್ರಗಳೂ ಇಲ್ಲ, ಚಕ್ರಗಳೂ ಇಲ್ಲ, ಲೆಕ್ಕಾಚಾರವೂ ಇಲ್ಲ; ಅವುಗಳ ಸ್ವಭಾವವೇ ಮೌನ ಸೂಚನೆ, ಕೇವಲ ಜೀವಿಗಳ ಗುಚ್ಛಗಳಷ್ಟೇ.