ಇತ್ಯ್ ಅಸ್ಮಿನ್ನ್ ಅಖಿಲಪದಾರ್ಥಸಾರ್ಥಕೋಶೇ ವ್ಯೋಮನ್ಯ್ ಅಪ್ಯ್ ಅತಿವಿತತೇ ಜಗನ್ತಿ ಸನ್ತಿ । ಕ್ಷುಬ್ಧಾಮ್ಬುಪ್ರಸೃತತರಙ್ಗಭಙ್ಗಭಙ್ಗ್ಯಾ ಸರ್ವತ್ರಾವಿರಲತರಂ ಮಿಥೋ ಮಿಲನ್ತಿ
ಈ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ವಿಶಾಲ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಲೋಕಗಳು ಇದ್ದವೆ. ಅಲ್ಲಿ, ಉದ್ರಿಕ್ತ ನೀರಿನಿಂದ ಎದ್ದ ಅಲೆಗಳಂತೆ, ಎಲ್ಲೆಡೆ ಅವುಗಳು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಪರಸ್ಪರ ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತವೆ.
ಅನ್ಯೋಽನ್ಯಂ ನಿಯತಮ್ ಅರೋಧಕಾನಿ ನಿತ್ಯಂ ಪ್ರೋತ್ಕಮ್ಪಾನ್ಯ್ ಅಮಲನಭಾಂಸಿ ವಾರಿಣೀವ । ಚಿತ್ರಜ್ಞಪ್ರವಿಸೃತಚಿತ್ತಚಿತ್ರಜಾಲಾನೀವಾನ್ತರ್ ಬಹಿರ್ ಇವ ವೃನ್ದಜೃಮ್ಭಿತಾನಿ
ಅವುಗಳು ಯಾವಾಗಲೂ ಪರಸ್ಪರಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡಿಯಾಗುತ್ತಾ, ನಿರಂತರ ಚಲನೆಯಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ. ಶುದ್ಧ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ನೀರು ತುಂಬಿರುವಂತೆ, ಚಿತ್ತಜ್ಞನಿಂದ ಹರಡಿದ ವಿಭಿನ್ನ ಚಿಂತನೆಗಳ ಜಾಲಗಳು ಒಳಗೂ ಹೊರಗೂ ಗುಂಪುಗಳಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ.
ಅನ್ಯೋಽನ್ಯಂ ಪರಿಮಿಲಿತಾನಿ ಕಾನಿಚಿತ್ ಖೇ ನಾನ್ಯೋಽನ್ಯಂ ಪರಿಮಿಲಿತಾನಿ ಕಾನಿಚಿಚ್ ಚ । ಸರ್ವತ್ವಾತ್ ಪರಮಚಿತೇರ್ ಅನನ್ತರೂಪಾಣ್ಯ್ ಆರಮ್ಭಪ್ರಚುರದಿಗನ್ತಸಮ್ಭೃತಾನಿ
ಕೆಲವು ಲೋಕಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ, ಕೆಲವು ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಪರಮ ಚೇತನೆಯೆಲ್ಲೆಡೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವುದರಿಂದ, ಅವು ಅನೇಕ ರೂಪಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು, ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ತುಂಬಿವೆ.
ಲೋಲಾಮ್ಬೂದರಪುರಬಿಮ್ಬಭಙ್ಗುರಾಣಿ ಸ್ವಾನ್ತಸ್ಥಾವಿರಲಮಹಾಪುರೋಪಮಾನಿ । ಸುಸ್ಥೈರ್ಯಾಣ್ಯ್ ಅಪಿ ಸತತಂ ಕ್ಷಣಕ್ಷಯಾಣಿ ಚಿದ್ರೂಪಾರ್ಣವಲಹರೀವಿವರ್ತನಾನಿ
ಕೆಲವು ಲೋಕಗಳು ಮೋಡದೊಳಗಿನ ನಗರಗಳ ನೆರಳುಗಳಂತೆ ಸ್ಥಿರವಿಲ್ಲದೆ ಕಳೆದುಹೋಗುತ್ತವೆ, ಕೆಲವು ಹೃದಯದೊಳಗಿನ ಅಪರೂಪದ ಮಹಾನಗರಗಳಂತೆ ಇದ್ದರೂ, ಸ್ಥಿರವಾದವುಗಳೂ ಕೂಡ ಕ್ಷಣಕ್ಷಣಕ್ಕೂ ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳೆಲ್ಲಾ ಚೇತನ ಸಾಗರದ ಅಲೆಗಳಂತೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಉಲಿಯುತ್ತಿರುತ್ತವೆ.
ಪೃಥಕ್ಸ್ಥಿತಾನಿ ವ್ಯತಿಮಿಶ್ರಿತಾನಿ ಜಲಾನಿ ವೇವಾಮ್ಬುನಿಧೌ ನದೀನಾಮ್ । ತಾರಾರ್ಕಚನ್ದ್ರಗ್ರಹಮಣ್ಡಲಾನಾಂ ಸಮೋದಿತಾನಾಂ ನಭಸೀವ ಭಾಸಃ
ನದಿಗಳ ನೀರುಗಳು ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಬೆರೆತು ಒಂದೇ ಆಗಿದರೂ, ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿಯೂ ಇರುತ್ತವೆ. ಹಾಗೆಯೇ, ನಕ್ಷತ್ರಗಳು, ಸೂರ್ಯ, ಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ಗ್ರಹಗಳ ಪ್ರಕಾಶಗಳು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಮಿಂಚುತ್ತವೆ.
ಮುನೇ ಜೀವಸ್ಯ ಯದ್ ರೂಪಮ್ ಆಕೃತಿಗ್ರಹಣಂ ತಥಾ । ಯಥಾ ಚ ಪರಮಾರ್ಥತ್ವಂ ಸ್ಥಾನಂ ಯಚ್ ಚಾಸ್ಯ ತದ್ ವದ
ಮುನಿಯೇ, ಜೀವದ ಸ್ವರೂಪವೇನು? ಅದು ಹೇಗೆ ರೂಪವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ? ಅದರ ನಿಜವಾದ ತತ್ವವೇನು? ಅದರ ಸ್ಥಾನ ಯಾವುದು? ದಯವಿಟ್ಟು ಹೇಳಿ.
ಸ್ವಸಙ್ಕಲ್ಪಾಙ್ಕಚೇತ್ಯಾಙ್ಕಂ ಚಿದ್ ಇತ್ಯ್ ಅಪರನಾಮಕಮ್ । ಅನನ್ತಂ ಚೇತನಾಕಾಶಂ ಜೀವಶಬ್ದೇನ ಕಥ್ಯತೇ
ತಾನೇ ಇಚ್ಛಿಸಿದಂತೆ, ತಾನೇ ಗ್ರಹಿಸಿದ ವಸ್ತುಗಳೊಂದಿಗೆ, ಚೈತನ್ಯವೆಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕೂಡಿದ, ಅನಂತವಾದ ಜ್ಞಾನಾಕಾಶವನ್ನು 'ಜೀವ' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ನ ಪರಾಣು ನ ಚ ಸ್ಥೂಲಂ ನ ಶೂನ್ಯಂ ನ ಚ ಕಿಞ್ಚನ । ಚಿನ್ಮಾತ್ರಂ ಸ್ವಾನುಭೂತ್ಯಾತ್ಮ ಸರ್ವಗಂ ಜೀವ ಉಚ್ಯತೇ
ಅದು ಅತಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮವೂ ಅಲ್ಲ, ದೊಡ್ಡದೂ ಅಲ್ಲ, ಖಾಲಿಯೂ ಅಲ್ಲ, ಯಾವುದೂ ಅಲ್ಲ. ಶುದ್ಧ ಚೈತನ್ಯ, ಸ್ವಾನುಭವದಿಂದ ತುಂಬಿರುವದು, ಎಲ್ಲೆಡೆ ಇರುವದು ಜೀವ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ಅಣೀಯಸಾಮ್ ಅಣೀಯಾಂಸಂ ಸ್ಥವಿಷ್ಠಂ ಚ ಸ್ಥವೀಯಸಾಮ್ । ನಕಿಞ್ಚಿನ್ಮಾತ್ರಕಂ ಚೈವ ಸರ್ವಂ ಜೀವಂ ವಿದುರ್ ಬುಧಾಃ
ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಜೀವವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದುದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಸೂಕ್ಷ್ಮ, ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡದಕ್ಕಿಂತಲೂ ದೊಡ್ಡ, ಯಾವುದೂ ಅಲ್ಲದಂತೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಎಲ್ಲವೂ ಆಗಿರುವಂತೆ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.
ಯಸ್ಯ ಯಸ್ಯ ಪದಾರ್ಥಸ್ಯ ಯೋ ಭಾವಸ್ ತೇನ ತತ್ರ ತಮ್ । ಸ್ಥಿತಂ ವಿದ್ಧಿ ತದಾಭಾಸಂ ತದಾತ್ಮೈಕಾನ್ತವೇದನಾತ್
ಯಾವುದೇ ವಸ್ತುವಿಗೆ ಅದರ ಸ್ವಭಾವ ಯಾವಾಗಿದೆಯೋ, ಆ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲೇ ಜೀವನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬವಾಗಿ ನೆಲೆಸಿರುವುದನ್ನು, ಆ ರೂಪದೊಂದಿಗೆ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಒಂದಾಗಿರುವುದರಿಂದ ತಿಳಿಯಬೇಕು.
ಸ ಚೇತತಿ ಯಥಾ ಯತ್ರ ಯದ್ ಯದಾಶು ತದ್ ಏವ ಹಿ । ತಥಾ ತತ್ರ ತದಾ ರಾಮ ಭವತ್ಯ್ ಅನುಭವಾತ್ಮಕಮ್
ಜೀವನು ಎಲ್ಲೆಲ್ಲಿ, ಹೇಗೆ ನೋಡುತ್ತದೋ, ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಅದೇ ತಕ್ಷಣ ಉದಯವಾಗುತ್ತದೆ; ಹಾಗೆ ರಾಮಾ, ಆ ಸ್ಥಳದಲ್ಲೂ ಆ ಸಮಯದಲ್ಲೂ ಅದು ಅನುಭವವಾಗುತ್ತದೆ.
ಪವನಸ್ಯ ಯಥಾ ಸ್ಪನ್ದಶ್ ಚೇತ್ಯಂ ಜೀವಸ್ಯ ವೈ ತಥಾ । ಸ್ವಸಂವಿನ್ಮಾತ್ರನಿರ್ಣೇಯಂ ನೋಪದೇಶಾಮಯಕ್ಷತಮ್
ಹಾಗೆ ಗಾಳಿಯ ಚಲನೆಗೆ ಅದು ಮಾಡುವ ಕ್ರಿಯೆಯಾದಂತೆ, ಜೀವನ ಕ್ರಿಯೆಯೂ ಅದರ ಸ್ವಂತ ಅರಿವಿನಿಂದಲೇ ನಿರ್ಧರಿತವಾಗುತ್ತದೆ; ಇದನ್ನು ಯಾವ ಉಪದೇಶವೂ, ನೋವೂ ತಲುಪಲಾರದು.
ಯಥೈವಾಸ್ಪನ್ದನಾದ್ ವಾತಸ್ ಸನ್ನ್ ಏವೈತ್ಯ್ ಅಸದಾತ್ಮತಾಮ್ । ತಥೈವಾಚೇತನಾಜ್ ಜೀವೋ ಜೀವನ್ನ್ ಏತಿ ಪರಾಂ ಗತಿಮ್
ಹಾಗೆ, ಗಾಳಿ ತನ್ನ ಚಲನೆಯು ನಿಲ್ಲಿಸಿದಾಗ ಅದು ಇರುವುದೇ ಇಲ್ಲದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ; ಅದೇ ರೀತಿ, ಜೀವನು ಚೇತನವಿಲ್ಲದೆ ಇದ್ದಾಗ, ಜೀವಂತವಾಗಿದ್ದರೂ ಪರಮ ಗತಿಯನ್ನೇ ತಲುಪುತ್ತಾನೆ.
ಜೀವಶ್ ಚಿದ್ಘನರೂಪತ್ವಾದ್ ಅಹಮ್ ಇತ್ಯ್ ಏವ ಚೇತನಾತ್ । ದೇಶಕಾಲಕ್ರಿಯಾದ್ರವ್ಯಶಕ್ತೀರ್ ನಿರ್ಮಾಯ ತಿಷ್ಠತಿ
ಜೀವನು ಶುದ್ಧ ಚೇತನದಿಂದ ಕೂಡಿರುವುದರಿಂದ, 'ನಾನು ಇದ್ದೇನೆ' ಎಂಬ ಅರಿವಿನಲ್ಲಿ ತಾನೇ ಸ್ಥಳ, ಕಾಲ, ಕ್ರಿಯೆ, ವಸ್ತು ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿಕೊಂಡು ಇರುತ್ತದೆ.
ದೇಶಕಾಲಕ್ರಿಯಾದ್ರವ್ಯಚರ್ಚಿತಾಂ ಚರ್ಚಿತಾಂ ಸ್ವಯಮ್ । ಅಸತ್ಯಾಂ ಸತ್ಯವತ್ ಸ್ಫಾರಾಂ ತಾವನ್ಮಾತ್ರಶರೀರಕಾಮ್
ಅದು ಸ್ಥಳ, ಕಾಲ, ಕ್ರಿಯೆ ಮತ್ತು ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ತಾನೇ ಅಲಂಕರಿಸಿಕೊಂಡು, ಅವುಗಳು ನಿಜವಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ನಿಜವಾದಂತೆ, ವಿಶಾಲವಾದಂತೆ ಕಾಣಿಸಿ, ಕೇವಲ ಕಲ್ಪನೆಯ ದೇಹವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.
ಚೇತಿತಾಮ್ ಅಸದಾಕಾರಾಂ ಪ್ರಾಲೇಯಪರಮಾಣುತಾಮ್ । ಪಶ್ಯತ್ಯ್ ಆತ್ಮನ್ಯ್ ಅಥಾತ್ಮತ್ವೇ ಸ್ವಪ್ನೇ ಸ್ವಮರಣೋಪಮಾಮ್
ಅದು ಈ ಕಲ್ಪಿತ, ನಿಜವಲ್ಲದ ರೂಪವನ್ನು, ಹಿಮದ ಕಣಗಳಷ್ಟು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ, ತನ್ನೊಳಗೆ, ತಾನೇ ತನ್ನಂತೆ, ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ತನ್ನ ಸಾವು ಹೋಲುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ.
ಸ್ವಪ್ನಸ್ವಾವಯವಾನ್ಯತ್ವಸದೃಶೀಂ ತಾಂ ವಿಭಾವಯನ್ । ವಿಸ್ಮೃತ್ಯ ಚೇತನೀಂ ಸತ್ತಾಂ ತತ್ತಾಮ್ ಏವಾಶು ಗಚ್ಛತಿ
ಕನಸಿನ ದೇಹದ ಅಂಗಗಳಂತಿರುವ ಆ ರೂಪವನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ತಾಳಿಕೊಂಡು, ತನ್ನ ಜೀವಂತಿಕೆಯನ್ನೂ ಮರೆಯುವಾಗ, ಅದು ಬೇಗನೆ ಆ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲೇ ಲೀನವಾಗುತ್ತದೆ.
ಏವಂರೂಪೋ ಬುಧ್ಯಮಾನḫ ಪ್ರೋಚ್ಛೂನತ್ವಮ್ ಅಥಾತ್ಮನಿ । ಪಶ್ಯತ್ಯ್ ಆಶು ಸ್ವಮ್ ಆತ್ಮಾನಂ ಚನ್ದ್ರಬಿಮ್ಬಮ್ ಇವ ದ್ರುತಮ್
ಹೀಗೆ ತಿಳಿದುಕೊಂಡವನು, ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಮತ್ತು ಶುದ್ಧವಾಗಿ, ಹರಿಯುವ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವನ್ನು ನೋಡುವಂತೆ, ತಕ್ಷಣವೇ ಕಾಣುತ್ತಾನೆ.
ಆತ್ಮನ್ಯ್ ಅಥೇನ್ದುಬಿಮ್ಬಾತ್ಮನ್ಯ್ ಅಸೌ ಸಂವಿತ್ತಿಪಞ್ಚಕಮ್ । ಕಾಕತಾಲೀಯವದ್ ಭಿನ್ನಮ್ ಉದಿತಂ ಚೇತತಿ ಸ್ವಯಮ್
ಆಮೇಲೆ, ಆತ್ಮದಲ್ಲಿಯೇ ಚಂದ್ರನ ಪ್ರತಿಬಿಂಬದಂತೆ, ಐದು ವಿಧದ ಜ್ಞಾನಗಳು ಯಾದೃಚ್ಛಿಕವಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಉದಯಿಸಿ, ಅವುಗಳನ್ನು ತಾನೇ ಗಮನಿಸುತ್ತದೆ.
ಪಞ್ಚಾನಾಂ ಸಂವಿದಾಂ ಪಞ್ಚ ಭಿನ್ನಾನ್ಯ್ ಅಙ್ಗಾನ್ಯ್ ಅಸಾವ್ ಅಥ । ಬುಧ್ಯತೇ ತಾನಿ ತದ್ರೂಪರನ್ಧ್ರಾಣ್ಯ್ ಅನುಭವತ್ಯ್ ಅಪಿ
ಆ ಐದು ವಿಧದ ಜ್ಞಾನಗಳಿಗೆ ಐದು ವಿಭಿನ್ನ ಭಾಗಗಳಿವೆ; ಅವುಗಳನ್ನು ಅದು ಅರಿತುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನೂ ಅನುಭವಿಸುತ್ತದೆ.
ಸ ಪಞ್ಚಾವಯವḫ ಪಶ್ಚಾದ್ ರಾಜತೇ ಪುರುಷೋ ವಿರಾಟ್ । ಅನನ್ತಾಕಾರಸಂವಿತ್ತಿರ್ ಅವ್ಯಕ್ತಾತ್ಮಾ ನಿರಾಮಯಃ
ನಂತರ, ಆ ವಿಶ್ವಪುರುಷನು ಐದು ಅಂಗಗಳೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾನೆ; ಅವನ ಸ್ವರೂಪವು ಅನಂತವಾದ ಜ್ಞಾನ, ಅವನ ಅಂತರಂಗವು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗದೆ, ದುಃಖಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಿದ್ದಾನೆ.
ಮನೋಮಯೋ ಽಸಾವ್ ಉದಿತḫ ಪರಸ್ಮಾತ್ ಪ್ರಥಮೋತ್ಥಿತಃ । ಆಕಾಶವಿಶದಶ್ ಶಾನ್ತೋ ನಿತ್ಯಾನನ್ತವಿಭಾಮಯಃ
ಅವನು ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ನಿರ್ಮಿತನು, ಪರಮಾತ್ಮನಿಂದ ಮೊದಲು ಉದಯವಾದನು; ಆಕಾಶದಂತೆ ಪವಿತ್ರನು, ಶಾಂತನು, ಶಾಶ್ವತ ಹಾಗೂ ಅನಂತ ಪ್ರಕಾಶದಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದಾನೆ.
ಸ ಚಾಪ್ಯ್ ಅಪಞ್ಚಭೂತಾತ್ಮಾ ಪಞ್ಚಭೂತಾತ್ಮಕೋಪಮಃ । ವಿರಾಡಾತ್ಮೈಕಪುರುಷḫ ಪರಮḫ ಪರಮೇಶ್ವರಃ
ಅವನ ಅಂತರಂಗವು ಐದು ಭೂತಗಳಿಂದ ಕೂಡಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಅವನು ಅವುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದವನಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಾನೆ; ಅವನು ಒಬ್ಬನೇ ವಿಶ್ವಪುರುಷನು, ಪರಮನು, ಅತ್ಯುನ್ನತ ದೇವರು.
ಸ್ವಯಮ್ ಏವಾಶು ಭವತಿ ಸ್ವಯಮ್ ಏವ ವಿಲೀಯತೇ । ಸ್ವಯಮ್ ಏವ ಪ್ರಸರತಿ ಸ್ವಯಂ ಸಙ್ಕೋಚಮ್ ಏತಿ ಚ
ಅವನು ತಾನೇ ತಾನಾಗಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತಾನೆ, ತಾನೇ ತಾನಾಗಿ ಲೀನವಾಗುತ್ತಾನೆ; ತಾನೇ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಾನೆ, ತಾನೇ ಸೀಮಿತಗೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.
ಸ್ವಸಙ್ಕಲ್ಪಕೃತೇನಾಸೌ ಕಲ್ಪೌಘೇನ ಕ್ಷಣೇನ ವಾ । ಯದೃಚ್ಛಯೋದೇತಿ ಪುನḫ ಪುನರ್ ಭೂತ್ವೋಪಶಾಮ್ಯತಿ
ತಾನೇ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಂಡಂತೆ, ಅನೇಕ ಸೃಷ್ಟಿಗಳನ್ನು ಅಥವಾ ಕ್ಷಣಮಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಬೇಕಾದಾಗ ಎದ್ದು, ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಹುಟ್ಟಿ, ಮತ್ತೆ ಶಾಂತವಾಗುತ್ತಾನೆ.
ಮನೋಮಾತ್ರೈಕರೂಪಾತ್ಮಾ ಪ್ರಕೃತೇರ್ ದೇಹ ಏಷ ಸಃ । ಏಷ ಪುರ್ಯಷ್ಟಕಂ ಪ್ರೋಕ್ತಸ್ ಸರ್ವಸ್ಯೈವಾತಿವಾಹಿಕಃ
ಈ ದೇಹವು ಮನಸ್ಸಿನ ರೂಪವೊಂದೇ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಪ್ರಕೃತಿಯಿಂದ ಉಂಟಾದದ್ದು. ಇದನ್ನೇ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಪೂರಕವಾದ ಎಂಟು ಭಾಗಗಳ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ದೇಹವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಸ್ಥೂಲಸ್ ಸೂಕ್ಷ್ಮೋ ಽಮ್ಬರಾತ್ಮೈಷ ವ್ಯಕ್ತೋ ಽವ್ಯಕ್ತೋ ಽನ್ತವರ್ಜಿತಃ । ಸರ್ವಸ್ಯ ಬಹಿರ್ ಅನ್ತಶ್ ಚ ನಕಿಞ್ಚಿತ್ ಕಿಞ್ಚಿದ್ ಏವ ಚ
ಇದು ಸ್ಥೂಲವೂ ಸೂಕ್ಷ್ಮವೂ ಆಗಿದ್ದು, ಆಕಾಶ ಸ್ವರೂಪ, ಸ್ಪಷ್ಟವೂ ಅಸ್ಪಷ್ಟವೂ, ಅಂತ್ಯವಿಲ್ಲದೆ, ಎಲ್ಲರೊಳಗೂ ಹೊರಗೂ ಇದೆ; ಏನೂ ಇಲ್ಲದಂತೆಯೂ, ಏನೋ ಇರುವಂತೆಯೂ ಇದೆ.
ಅಙ್ಗಾನಿ ರಾಮ ತಸ್ಯಾಷ್ಟೌ ಮನಷ್ಷಷ್ಠಾನಿ ಪಞ್ಚ ಚ । ಸಾಹಮ್ಭಾವಾನೀನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ ಭಾವಾಭಾವಮಯಾನಿ ಚ
ರಾಮಾ, ಇದರ ಎಂಟು ಅಂಗಗಳು: ಐದು ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಮತ್ತು ಆರನೆಯದು ಮನಸ್ಸು; ಇವುಗಳೆಲ್ಲವೂ 'ನಾನು' ಎಂಬ ಭಾವದಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ಇರುವುದೂ ಇಲ್ಲದುದೂ ಸೇರಿಕೊಂಡಿವೆ.
ತೇನ ಗೀತಾ ಇಮೇ ವೇದಾಸ್ ಸಹ ಶಬ್ದಾರ್ಥಕಲ್ಪನೈಃ । ನಿಯತಿಸ್ ಸ್ಥಾಪಿತಾ ತೇನ ತಥಾದ್ಯಾಪಿ ಯಥಾ ಸ್ಥಿತಾ
ಅದರಿಂದ ಈ ವೇದಗಳು, ಅವುಗಳ ಶಬ್ದಗಳೂ ಅರ್ಥಗಳೂ ಸೇರಿ, ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ಅದೇ ನಿಯಮದಿಂದ ಅವು ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ಇಂದಿಗೂ ಹಾಗೆಯೇ ಉಳಿದಿವೆ.
ಅನನ್ತಮ್ ಊರ್ಧ್ವಂ ಮೂರ್ಧಾಸ್ಯ ತಥಾಧḫ ಪಾದಯೋಸ್ ತಲಮ್ । ಅಪರಾಕಾಶಮ್ ಉದರಮ್ ಇದಂ ಬ್ರಹ್ಮಾಣ್ಡಮಣ್ಡಲಮ್
ಮೇಲಿನ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅದರ ತಲೆಮೂಡಿನ ಅಂತ್ಯವಿಲ್ಲ, ಕೆಳಗೆ ಕಾಲಿನ ತಳವನ್ನೂ ಅಂತ್ಯವಿಲ್ಲ. ಅದರ ಹೊಟ್ಟೆಯು ಪಶ್ಚಿಮ ಆಕಾಶವಾಗಿದೆ—ಇದು ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ವಲಯ.