ಶರೀರಪರ್ಣಾನ್ ನಿಷ್ಪೀತೋ ಹ್ಯ್ ಅಹಮ್ಭಾವರಸಾಸವಃ । ಅನಹನ್ತಾರ್ಕಮಾರ್ಗೇಣ ಪರತಾಮ್ ಅಧಿಗಚ್ಛತಿ
ದೇಹದ ಎಲೆಗಳಿಂದ 'ನಾನು' ಎಂಬ ಭಾವನೆಯ ಮದ್ಯವನ್ನು ಹಿಂಡಿ ತೆಗೆದಂತೆ, ಅದು ಅಹಂಕಾರರಹಿತ ಸೂರ್ಯನ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಪರಮ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ತಲುಕುತ್ತದೆ.
ಶಯನೇ ಕರ್ದಮೇ ಶೈಲೇ ಗೃಹೇ ವ್ಯೋಮ್ನಿ ಸ್ಥಲೇ ಜಲೇ । ಸ್ಥೂಲಾ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾ ನಿರಾಕಾರಾ ರೂಪಾನ್ತರಗತಾಪಿ ಚ
ಹಾಸಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ಇರಲಿ, ಕೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಇರಲಿ, ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ಇರಲಿ, ಮನೆಯಲ್ಲಿರಲಿ, ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ, ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಅಥವಾ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಇರಲಿ—ಸ್ಥೂಲವಾಗಿರಲಿ, ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿರಲಿ, ರೂಪವಿಲ್ಲದಿರಲಿ ಅಥವಾ ಮತ್ತೊಂದು ರೂಪವನ್ನು ತಲುಕಿರಲಿ—
ಯತ್ರ ತತ್ರ ಸ್ಥಿತಾ ಸುಪ್ತಾ ಪ್ರಬುದ್ಧಾ ಭಸ್ಮತಾಂ ಗತಾ । ಮೃತಾ ಪೀತಾ ನಿಮಗ್ನಾ ಚ ದೂರಸ್ಥಾ ನಿಕಟಾ ಸತೀ
ಯಾವುದೇ ಇದ್ದರೂ, ಹಾಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಿದ್ದರೂ, ನಿದ್ರಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಎಚ್ಚರಗೊಂಡಿದ್ದರೂ, ಬೂದಿಯಾಗಿದ್ದರೂ, ಸತ್ತಿದ್ದರೂ, ಕುಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರೂ, ಮುಳುಗಿದ್ದರೂ, ದೂರದಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಅಥವಾ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿದ್ದರೂ,
ಶರೀರವಟಧಾನಾನ್ತಸ್ಸ್ಥಿತಾಹನ್ತ್ವನವಾಙ್ಕುರಾ । ಶಾಖಾಜಾಲಂ ತನೋತ್ಯ್ ಉಚ್ಚೈಸ್ ಸಂಸಾರಾಖ್ಯಮ್ ಇದಂ ಕ್ಷಣಾತ್
ಈ ದೇಹವೆಂಬ ಮರದ ಒಳಗಿನ ಬಿಳ್ಳೆಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುವ ಹೊಸ ಅಹಂ ಎಂಬ ಮೊಗ್ಗು ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಸಂಸಾರವೆಂಬ ಕೊಂಬುಗಳ ಜಾಲವನ್ನು ಹರಡುತ್ತದೆ.
ಅಹನ್ತ್ವವಟಧಾನಾನ್ತಸ್ಸ್ಥಿತೋ ದೇಹಬೃಹದ್ದ್ರುಮಃ । ಸಂಸಾರಶಾಖಾನಿವಹಂ ಯತ್ರ ತತ್ರ ತನೋತ್ಯ್ ಅಲಮ್
ಅಹಂ ಎಂಬ ಮರದ ಬಿಳ್ಳೆಯೊಳಗೆ ಈ ದೇಹವೆಂಬ ದೊಡ್ಡ ಮರ ನಿಂತು, ಎಲ್ಲೆಡೆ ಸಂಸಾರವೆಂಬ ಕೊಂಬುಗಳ ಗುಂಪನ್ನು ತುಂಬಾ ಹರಡುತ್ತದೆ.
ಶಾಖಾಶತೇದ್ಧದಲಪುಷ್ಪಫಲೋ ದ್ರುಮೋ ಽಸ್ತಿ ಬೀಜೋದರೇ ನ ತು ದೃಶಾ ಪರಿದೃಶ್ಯತೇ ಽಸೌ । ದೇಹೋ ಽಪ್ಯ್ ಅಹನ್ತ್ವಕಣಿಕಾನ್ತರ್ ಅಶೇಷದೃಶ್ಯಸಂವಿತ್ಪರೀತ ಇತಿ ದೃಶ್ಯದೃಶೈವ ದೃಷ್ಟಮ್
ನೂರಾರು ಕೊಂಬು, ಎಲೆ, ಹೂವು, ಹಣ್ಣುಗಳಿರುವ ಒಂದು ಮರದ ಬೀಜ ಅದರೊಳಗೆ ಅಡಗಿದೆ; ಆದರೆ ಅದು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಹಾಗೆಯೇ, ದೇಹವೂ ಅಹಂ ಎಂಬ ಕಣದೊಳಗಿನ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ತುಂಬಿಕೊಂಡಿದ್ದು, ನೋಡುವವನು ಮತ್ತು ಕಾಣಿಸುವುದರಿಂದ ಮಾತ್ರ ಗ್ರಹಿಸಬಹುದು.
ದೇಹಾದ್ ಅಹನ್ತ್ವಮ್ ಅನವಾಪ್ತವತೋ ವಿಚಾರೈರ್ ವಿದ್ವ್ಯೋಮಮಾತ್ರವಪುಷೋ ವಪುಷೋ ಽಥ ವೋಚ್ಚೈಃ । ನಾಹನ್ತ್ವಬೀಜಜಠರಾದ್ ಅಸತೋ ಽಭ್ಯುದೇತಿ ಸಂಸಾರವೃಕ್ಷ ಇಹ ಬೋಧಮಹಾಗ್ನಿದಗ್ಧಾತ್
ಯಾರು ದೇಹದಲ್ಲಿ 'ನಾನು' ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಹೊಂದಿಲ್ಲವೋ, ಯಾರು ಶುದ್ಧವಾದ, ಅನಂತವಾದ ಚೇತನೆಯಲ್ಲಿ ಲೀನರಾಗಿದ್ದಾರೋ, ಅವರಲ್ಲಿ ವಿಚಾರದ ಮೂಲಕ ಅಹಂಕಾರದ ಬೀಜವೇ ಹುಟ್ಟುವುದಿಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿ, ಬೋಧೆಯ ಮಹಾ ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ಸಂಸಾರದ ವೃಕ್ಷವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸುಟ್ಟುಹೋಗುತ್ತದೆ.
ಮರಣಂ ಸರ್ವನಾಶಾತ್ಮ ನ ಕದಾಚನ ವಿದ್ಯತೇ । ಸ್ವಸಙ್ಕಲ್ಪಾನ್ತರ್ ಅಸ್ಥೈರ್ಯಂ ಮೃತಿರ್ ಇತ್ಯ್ ಅಭಿಧೀಯತೇ
ಎಲ್ಲವೂ ನಾಶವಾಗುವಂತಹ ಸತ್ಯವಾದ ಮರಣ ಎಂದೆಂದೂ ಇಲ್ಲ. ಮರಣವೆಂಬುದು ಕೇವಲ ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸಿನ ಅಸ್ಥಿರತೆ, ಅದು ಯಥಾರ್ಥವಲ್ಲ.
ಪಶ್ಯ ಮೇ ಪುರ ಉಹ್ಯನ್ತೇ ಇವ ಮನ್ದರಮೇರವಃ । ಅನೂಢಾ ಅಪಿ ದಿಗ್ವಾತೈಸ್ ಸರಿದ್ಬಿಮ್ಬಿತಶೈಲವತ್
ನೋಡು, ನನ್ನ ಊರಿನಲ್ಲಿ ಮಂದರ ಮತ್ತು ಮೇರು ಪರ್ವತಗಳು ಸ್ಥಳಚಲನೆಯಾಗುತ್ತಿರುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಅವು ನಿಜವಾಗಿ ಅಲ್ಲಿಂದ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಿಲ್ಲ. ನದಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವ ಬೆಟ್ಟಗಳು ನೀರಿನ ಹರಿವಿನಂತೆ ಚಲಿಸುವಂತೆ ಕಾಣುವುದು ಹಾಗೆ.
ಉಪರ್ಯ್ ಉಪರ್ಯ್ ಅನ್ತರ್ ಅನ್ತẖ ಕದಲೀದಲಪೀಠವತ್ । ಶ್ಲಿಷ್ಟಾಶ್ಲಿಷ್ಟಾẖ ಖರೂಪಾẖ ಖೇ ಮಿಥಸ್ ಸಂಸೃತಯಸ್ ಸ್ಥಿತಾಃ
ಬಾಳೆ ಎಲೆಯ ಗಟ್ಟೆಗಳಂತೆ ಒಳಗೆ ಹೊರಗೆ ಪದೇ ಪದೇ ಒಂದರ ಮೇಲೊಂದು ಹಚ್ಚಿಕೊಂಡಿರುವಂತೆ, ಈ ರೂಪಗಳು ಕೂಡ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಮತ್ತು ಬೇರ್ಪಟ್ಟು, ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಮತ್ತು ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ, ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುಮರಣದ ಚಕ್ರದಲ್ಲಿ ಬೆರೆತು ಇದ್ದವೆ.
ಪಶ್ಯ ಮೇ ಪುರ ಉಹ್ಯನ್ತೇ ಇತಿ ವಾಕ್ಯಾರ್ಥಮ್ ಅಕ್ಷತಮ್ । ನ ಕಿಞ್ಚಿದ್ ಅವಗಚ್ಛಾಮಿ ಯಥಾವನ್ ಮುನಿನಾಯಕ
ಮುನಿಗಳೆ, 'ನೋಡು, ನನ್ನ ಊರಿನಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಕರೆದೊಯ್ಯಲಾಗುತ್ತಿದೆ' ಎಂಬ ಮಾತಿನ ನಿಜವಾದ ಅರ್ಥವನ್ನು ನಾನು ಸರಿಯಾಗಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ.
ಪ್ರಾಣಸ್ಯಾಭ್ಯನ್ತರೇ ಚಿತ್ತಂ ಚಿತ್ತಸ್ಯಾಭ್ಯನ್ತರೇ ಜಗತ್ । ವಿದ್ಯತೇ ವಿವಿಧಾಕಾರಂ ಬೀಜಸ್ಯಾನ್ತರ್ ಇವ ದ್ರುಮಃ
ಉಸಿರಿನೊಳಗೆ ಮನಸ್ಸು ಇದೆ, ಮನಸ್ಸಿನೊಳಗೆ ಜಗತ್ತು ಇದೆ; ಅದು ಬಗೆಯ ಬಗೆಯ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ, ಹೇಗೆಂದರೆ ಬೀಜದೊಳಗೆ ಮರ ಇರುವಂತೆಯೇ.
ಮೃತೇ ಪುಂಸಿ ನಭೋವಾತೈರ್ ಮಿಲನ್ತಿ ಪ್ರಾಣವಾಯವಃ । ಸರಿಜ್ಜಲೈರ್ ಇವಾಮ್ಭೋಧಿಜಲಾನ್ಯ್ ಆತ್ಮದ್ರುತಾನಿ ಹಿ
ಒಬ್ಬನು ಸತ್ತಾಗ, ಅವನ ಪ್ರಾಣವಾಯುಗಳು ಆಕಾಶ ಮತ್ತು ಗಾಳಿಯೊಡನೆ ಸೇರಿಹೋಗುತ್ತವೆ; ನದಿಗಳ ನೀರುಗಳು ತಮ್ಮ ಸ್ವಭಾವದಿಂದ ಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಸೇರುವಂತೆ.
ಇತಶ್ ಚೇತಶ್ ಚ ಯಾನ್ತ್ಯ್ ಏವ ತೇಷಾಮ್ ಅನ್ತರ್ ಜಗನ್ತ್ಯ್ ಅಲಮ್ । ವ್ಯೋಮವಾತವಿನುನ್ನಾನಾಂ ಸಙ್ಕಲ್ಪೈಕಾತ್ಮಕಾನ್ಯ್ ಅಪಿ
ಇಲ್ಲಿಂದ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಮನಸ್ಸು ಸದಾ ಓಡಾಡುತ್ತಿರುತ್ತದೆ; ಅವುಗಳೊಳಗೆ ಅನೇಕ ಜಗತ್ತುಗಳು ಇದ್ದು, ಅವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಲ್ಪನೆಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ಆಕಾಶಗಾಳಿಯ ಹೊಡೆಯುವಿಕೆಯಿಂದ ಚದುರಿಹೋಗುತ್ತವೆ.
ಸಪ್ರಾಣವಾತೈḫ ಪವನೈಸ್ ಸ್ಫುರತ್ಸಙ್ಕಲ್ಪಗರ್ಭಿತೈಃ । ಸರ್ವಾ ಏವ ದಿಶḫ ಪೂರ್ಣಾḫ ಪಶ್ಯಾಮೀಮಾಸ್ ಸಮನ್ತತಃ
ನಾನು ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳನ್ನೂ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ, ಅವುಗಳೆಲ್ಲವೂ ಪ್ರಾಣವಾಯು ತುಂಬಿದ ಗಾಳಿಯಿಂದ, ಪ್ರತಿ ದಿಕ್ಕೂ ಸಂಕಲ್ಪದ ಬೀಜಗಳಿಂದ ಕಂಪಿತವಾಗಿವೆ.
ಅತ್ರೈತೇ ಪಶ್ಯ ಪಶ್ಯಾಮಿ ಸಙ್ಕಲ್ಪಜಗತಾಂ ಗಣೈಃ । ಬುದ್ಧಿದೃಷ್ಟ್ಯಾ ಸಮುಹ್ಯನ್ತೇ ಪುರೋ ಮನ್ದರಮೇರವಃ
ಇಲ್ಲಿ ನೋಡು, ನನ್ನ ಮುಂದೆ ನಾನು ಸಂಕಲ್ಪದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಜಗತ್ತುಗಳ ಗುಂಪುಗಳನ್ನು ಕಾಣುತ್ತೇನೆ; ಬುದ್ಧಿಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಮಂದರ ಮತ್ತು ಮೇರು ಪರ್ವತಗಳೂ ಕೂಡ ಇಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಂಡಂತಿವೆ.
ಖವಾತೇ ಽನ್ತರ್ ಮೃತಪ್ರಾಣಾḫ ಪ್ರಾಣಾನಾಮ್ ಅನ್ತರೇ ಮನಃ । ಮನಸೋ ಽನ್ತರ್ ಜಗದ್ ವಿದ್ಧಿ ತಿಲೇ ತೈಲಮ್ ಇವ ಸ್ಥಿತಮ್
ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಹರಡುವ ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಜೀವವಿಲ್ಲದ ಉಸಿರುಗಳು ಇವೆ; ಆ ಉಸಿರುಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಮನಸ್ಸು ಇದೆ; ಮನಸ್ಸಿನೊಳಗೆ ಜಗತ್ತು ಇದೆ ಎಂದು ತಿಳಿ, ಹೇಗೆ ಎಳ್ಳಿನೊಳಗೆ ಎಣ್ಣೆ ಇರುವದೋ ಹಾಗೆ.
ಖವಾತೈẖ ಖೇ ಮೃತಪ್ರಾಣಾ ಯಥೋಹ್ಯನ್ತೇ ಮನೋಮಯಾಃ । ಉಹ್ಯನ್ತೇ ವೈ ತಥೈತಾನಿ ತದಙ್ಗಾನಿ ಜಗನ್ತ್ಯ್ ಅಪಿ
ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಗಾಳಿಯ ಚಲನೆಯಿಂದ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಜೀವವಿಲ್ಲದ ಉಸಿರುಗಳು ಸಾಗುತ್ತವೆ; ಅದೇ ರೀತಿ, ಅವುಗಳ ಅಂಗಗಳಾದ ಈ ಜಗತ್ತೂ ಕೂಡ ಸಾಗುತ್ತದೆ.
ಸಭೂತಾನ್ಯ್ ಅಮ್ಬರೋರ್ವ್ಯಾದಿವೃನ್ದಾನಿ ತ್ರಿಜಗನ್ತ್ಯ್ ಅಪಿ । ಉಹ್ಯನ್ತೇ ವಾಪ್ಯ್ ಅನೂಢಾನಿ ಪುರಸ್ ಸರ್ವತ್ರ ಗನ್ಧವತ್
ಆಕಾಶ, ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಎಲ್ಲಾ ಮೂಲಭೂತಗಳು, ಮೂರು ಲೋಕಗಳೂ ಸಹ, ಅವು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದ್ದರೂ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಸುಗಂಧದಂತೆ ಹರಡುತ್ತವೆ.
ತಾನಿ ಬುದ್ಧ್ಯೈವ ದೃಶ್ಯನ್ತೇ ನ ದೃಶಾ ರಘುನನ್ದನ । ಪುರಸ್ ಸಙ್ಕಲ್ಪರೂಪಾಣಿ ಸ್ವಸ್ವಪ್ನಪುರಪೂರವತ್
ಇವುಗಳನ್ನು ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ನೋಡಲಾಗದು, ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಮಾತ್ರ ಕಾಣಬಹುದು, ರಘುವಂಶದವನೇ. ಅವು ನಿನ್ನ ಮುಂದೆ ಕಲ್ಪನೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ, ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ನಗರಗಳಂತೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ.
ಸರ್ವತ್ರ ಸರ್ವದಾ ಸನ್ತಿ ಸುಸೂಕ್ಷ್ಮಾಣ್ಯ್ ಏವ ಖಾದ್ ಅಪಿ । ಕಲ್ಪನಾಮಾತ್ರಸಾರತ್ವಾನ್ ನ ದಹ್ಯನ್ತೇ ಮನಾಗ್ ಅಪಿ
ಎಲ್ಲೆಡೆ ಯಾವಾಗಲೂ ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ವಸ್ತುಗಳು ಇದ್ದೇ ಇವೆ, ಆಕಾಶದಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ. ಅವು ಕಲ್ಪನೆಯೇ ಮೂಲವಾದುದರಿಂದ, ಸ್ವಲ್ಪವೂ ಸುಡಲಾಗದು.
ತಾನ್ಯ್ ಏವ ದೃಢಭಾವತ್ವಾತ್ ಸ್ವೇಷು ಲೋಕೇಷು ತೇಷ್ವ್ ಅಲಮ್ । ಮತಾನ್ಯ್ ಏವ ಚಿದಂಶಸ್ಯ ಸರ್ವಗತ್ವಾದ್ ಭವಾನ್ ಇವ
ಅವುಗಳು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ದೃಢವಾಗಿ ಇರುವುದರಿಂದ ನಿಜವಾಗಿಯೇ ಇವೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಚೈತನ್ಯ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಇರುವುದರಿಂದ ಅವುಗಳನ್ನು ನಿನ್ನಂತೆಯೇ ಎಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಪ್ರತಿಬಿಮ್ಬಪುರಾಣೀವ ಪುರḫ ಪ್ರಾಣಸರಿದ್ರಯೇ । ಅನೂಢಾನ್ಯ್ ಅಪಿ ಚೋಹ್ಯನ್ತೇ ಸೂಢಾನ್ಯ್ ಅಪಿ ಚ ನೈವ ಚ
ಹೆಸರುಗಳ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಗಳು ನಗರವನ್ನು ತುಂಬಿರುವಂತೆ, ಪ್ರಾಣನದಿಯಲ್ಲಿ ಕೂಡ, ಒಂದಾಗದವುಗಳನ್ನೂ ಒಂದಾಗಿವೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಒಂದಾಗಿರುವವುಗಳು ನಿಜವಾಗಿ ಒಂದಾಗಿಲ್ಲ.
ಸೌರಭಾಣಿ ಸಮುಹ್ಯನ್ತೇ ವಾತಾಙ್ಗಸ್ಥಾನಿ ರಾಘವ । ಜಗನ್ತಿ ಪ್ರಾಣಸಂಸ್ಥಾನಿ ವ್ಯೋಮಾತ್ಮಕತಯಾ ತಥಾ
ಓ ರಾಘವ, ಗಾಳಿಯಿಂದ ಸ್ಪರ್ಶವಾದ ಅಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಸುಗಂಧಗಳು ಅನುಭವವಾಗುವಂತೆ, ಪ್ರಾಣಶಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿರುವ ಲೋಕಗಳು ಕೂಡ ಆಕಾಶಸ್ವರೂಪವಾಗಿಯೇ ಅನುಭವವಾಗುತ್ತವೆ.
ಕುಮ್ಭೇ ದೇಶಾನ್ತರಂ ನೀತೇ ಯಥಾನ್ತರ್ ವ್ಯೋಮ್ನಿ ನಾನ್ಯತಾ । ಸ್ಪನ್ದನಾದಿಮಯೇ ಚಿತ್ತೇ ತಥೈವ ತ್ರಿಜಗದ್ಭ್ರಮೇ
ಒಂದು ಕುಂಭವನ್ನು ಬೇರೆ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ದರೂ ಅದರ ಒಳಗಿನ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ; ಹಾಗೆಯೇ, ಸ್ಪಂದನೆಗಳಿಂದ ತುಂಬಿರುವ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮೂರು ಲೋಕಗಳ ಭ್ರಮೆಯೂ ಇರುತ್ತದೆ.
ಇತ್ಥಂ ಜಗದ್ಭ್ರಾನ್ತಿರ್ ಇಯಮ್ ಅಸತ್ಯೈವೋದಿತೈವ ತೇ । ನ ವಿನಶ್ಯತಿ ನೋದೇತಿ ಕೇವಲಂ ಬ್ರಹ್ಮರೂಪಿಣೀ
ಈ ಜಗತ್ತಿನ ಭ್ರಮೆ ಅಸತ್ಯವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ; ಅದು ನಾಶವಾಗುವುದೂ ಇಲ್ಲ, ಹುಟ್ಟುವುದೂ ಇಲ್ಲ, ಅದು ಶುದ್ಧ ಬ್ರಹ್ಮಸ್ವರೂಪ ಮಾತ್ರ.
ಯದಿ ವಾಪ್ಯ್ ಊಹ್ಯತೇ ವಾತೈಸ್ ತತ್ ತದ್ ಅಸ್ಯಾ ನ ಲಕ್ಷ್ಯತೇ । ತದನ್ತಸ್ಸಂಸ್ಥಿತೈಸ್ ಸ್ಪನ್ದೋ ನಾವಿ ಕೋಶಗತೈರ್ ಇವ
ಗಾಳಿಯಿಂದ ಅದು ಕದಿಯಲ್ಪಟ್ಟಂತೆಯಾದರೂ, ಅದರ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಯಾರೂ ಕಾಣಲಾಗದು; ಅದರೊಳಗಿನ ಚಲನೆ ಕೂಡ ಅದರೊಳಗೇ ಇರುತ್ತದೆ, ಹಡಗಿನ ಒಳಗೆ ಇರುವ ಚಲನೆಯನ್ನು ಹೊರಗಿರುವವರು ಕಾಣದಂತೆಯೇ.
ಯಥಾ ಸ್ಪನ್ದೋ ಽಙ್ಗ ಲಗ್ನೋ ಽಪಿ ನಾವ್ಯ್ ಅನ್ತಸ್ ಸಂಸ್ಥಿತೈರ್ ಅಪಿ । ನ ಲಕ್ಷ್ಯತೇ ತಥಾ ಬ್ರಹ್ಮ ತತ್ಸಂಸ್ಥೈಸ್ ತನ್ಮಯೈರ್ ಅಪಿ
ಹಡಗಿನ ಅಂಗದಲ್ಲಿ ಚಲನೆ ಇದ್ದರೂ, ಹಡಗಿನೊಳಗಿರುವವರಿಗೆ ಅದು ಗೊತ್ತಾಗದಂತೆ, ಬ್ರಹ್ಮನಲ್ಲೇ ನೆಲೆಸಿರುವವರಿಗೂ ಅಥವಾ ಅದರಲ್ಲಿ ಲೀನರಾದವರಿಗೂ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಕಾಣಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
ಯಥಾ ಯೋಜನವಿಸ್ತೀರ್ಣಂ ಲಘೌ ಸದ್ಮಾನುಭೂಯತೇ । ಯಕ್ಷಸ್ಯ ಪಾದಪಸ್ತಮ್ಭೇ ಪರಮಾಣೌ ತಥಾ ಜಗತ್
ಯೋಜನದಷ್ಟು ಅಗಲವಾದುದು ಮನೆಯೊಳಗೆ ಸಣ್ಣದಾಗಿ ಕಾಣಿಸುವಂತೆ, ಯಕ್ಷನ ಪಾದದ ಬುಡದಲ್ಲಿಯೂ ಅಥವಾ ಅಣುವಿನೊಳಗೆಯೂ ಈ ಜಗತ್ತು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆ.
ವಸ್ತ್ವ್ ಅಲ್ಪಮ್ ಅಪ್ಯ್ ಅತಿಬೃಹಲ್ ಲಘುಸತ್ತ್ವೋ ಽಭಿಮನ್ಯತೇ । ಮೂಷಿಕಾ ಸ್ವಾಞ್ಜಲಿದ್ರವ್ಯಮ್ ಇವ ಪಙ್ಕಮ್ ಇವಾರ್ಭಕಃ
ಅಲ್ಪ ಬುದ್ಧಿಯವನು ಸಣ್ಣದಾದರೂ ಬಹಳ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾನೆ; ಹಸಿವಾದ ಇಲಿ ತನ್ನ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿದ ಆಹಾರವನ್ನು, ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಕೆಸರು ತುಂಬಿದ ಜಾಗವನ್ನು ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ ಎಂದುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ.