ಯಥೇದಂ ನ ಸ್ಥಿತಂ ವಿಶ್ವಂ ನೋತ್ಪನ್ನಂ ನ ಚ ವಿದ್ಯತೇ । ತಥಾ ಕಥಯ ಮೇ ಬ್ರಹ್ಮನ್ ಯೇನೈತನ್ ನಿಶ್ಚಿತಂ ಭವೇತ್
ಈ ಜಗತ್ತು ಸ್ಥಿರವಾಗಿಯೂ ಇಲ್ಲ, ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡುದೂ ಅಲ್ಲ, ಇದೆಂಬುದೂ ಅಲ್ಲ. ಬ್ರಹ್ಮನೇ, ಈ ವಿಷಯ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುವಂತೆ ನನಗೆ ವಿವರಿಸಿ.
ನಾಸಮನ್ವಿತವಾಗ್ ಅಸ್ಮಿ ಶೃಣು ರಾಘವ ಕಥ್ಯತೇ । ಯಥೇದಮ್ ಅಸದ್ ಆಭಾತಿ ವನ್ಧ್ಯಾಪುತ್ರ ಇವಾರವೀ
ನನಗೆ ಮಾತಿನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಿಲ್ಲ; ರಾಮಾ, ಕೇಳು, ನಾನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ: ಹೇಗೆ ಈದು ನಿಜವಲ್ಲದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ, ಬಂಜೆಯ ಹೆಣ್ಣಿನ ಮಗ ಮರಳಿನಲ್ಲಿ ಇರುವಂತೆ.
ಇದಮ್ ಆದಾವ್ ಅನುತ್ಪನ್ನಂ ಸರ್ಗಾದೌ ತೇನ ನಾಸ್ತ್ಯ್ ಅಲಮ್ । ಇದಂ ಹಿ ಮನಸಾ ಭಾತಿ ಸ್ವಪ್ನಾದೌ ಪತ್ತನಂ ಯಥಾ
ಪ್ರಪಂಚದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಇದು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿರಲಿಲ್ಲ; ಆದ್ದರಿಂದ ಏನೂ ಇಲ್ಲ. ಇದು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಕನಸಿನಲ್ಲಿನ ಊರಿನಂತೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.
ಮನ ಏವ ಚ ಸರ್ಗಾದಾವ್ ಅನುತ್ಪನ್ನಮ್ ಅಸದ್ವಪುಃ । ತಥೈತಚ್ ಛೃಣು ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಯಥೈತದ್ ಅನುಭೂಯತೇ
ಸೃಷ್ಟಿಯ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸೂ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡದ್ದಲ್ಲ, ಅದು ನಿಜವಾದ ರೂಪವನ್ನೂ ಹೊಂದಿಲ್ಲ. ಹೇಗೆ ಇದನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತೇವೆಂದು ನಾನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ, ಕೇಳು.
ಮನೋ ದೃಶ್ಯಮಯಂ ದೋಷಂ ತನೋತೀಮಂ ಕ್ಷಯಾತ್ಮಕಮ್ । ಅಸದ್ ಏವಾಸದಾಕಾರಂ ಸ್ವಪ್ನಸ್ ಸ್ವಪ್ನಾನ್ತರಂ ಯಥಾ
ಮನಸ್ಸು ನೋಡಿದುದರಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡಿದ್ದು, ಅದು ಕ್ಷಯವಾಗುವ ದೋಷವನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ನಿಜವಲ್ಲ, ನಿಜವಲ್ಲದ ರೂಪವನ್ನೇ ತಾಳುತ್ತದೆ, ಒಂದು ಕನಸಿನೊಳಗಿನ ಮತ್ತೊಂದು ಕನಸಿನಂತೆ.
ತತ್ ಸ್ವಯಂ ಸ್ವೈರಮ್ ಏವಾಶು ಸಙ್ಕಲ್ಪಯತಿ ದೇಹಕಮ್ । ತೇನೇಯಮ್ ಇನ್ದ್ರಜಾಲಶ್ರೀರ್ ವಿತತೇನ ವಿತನ್ಯತೇ
ಆ ಮನಸ್ಸು ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ತಕ್ಷಣವೇ ದೇಹವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಈ ಮಾಯಾಜಾಲದ ವೈಭವ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹರಡುತ್ತದೆ.
ಸ್ಫುರತಿ ಗಚ್ಛತಿ ವಲ್ಗತಿ ಯಾಚತೇ ಭವತಿ ಮಜ್ಜತಿ ಸಂಹರತಿ ಸ್ವಯಮ್ । ಅಮರತಾಮ್ ಉಪಯಾತ್ಯ್ ಅಪಿ ಕೇವಲಂ ಚಲತಿ ಚಞ್ಚಲಶಕ್ತಿತಯಾ ಮನಃ
ಅದು ಹೊಮ್ಮುತ್ತದೆ, ಸಾಗುತ್ತದೆ, ಕುಣಿಯುತ್ತದೆ, ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಆಗುತ್ತದೆ, ಮುಳುಗುತ್ತದೆ, ತಾನೇ ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ; ಅಮರತ್ವವನ್ನೂ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಮನಸ್ಸು ಸದಾ ಚಂಚಲ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಅಲುಗಾಡುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತದೆ.
ಭಗವನ್ ಮುನಿಶಾರ್ದೂಲ ಕಿಮ್ ಇವೇಹ ಮನೋ ಭ್ರಮೇ । ವಿದ್ಯತೇ ಕಥಮ್ ಉತ್ಪನ್ನಂ ಮನೋ ಮಾಯಾಮಯಂ ಕುತಃ
ಭಗವಂತ, ಮುನಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ, ಈ ಮನಸ್ಸಿನ ಗೊಂದಲವೇನು? ಅದು ಹೇಗೆ ಇದೆ? ಈ ಮಾಯಾಮಯ ಮನಸ್ಸು ಹೇಗೆ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ, ಎಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ?
ಉತ್ಪತ್ತಿಮ್ ಆದಾವ್ ಇತಿ ಮೇ ಸಮಾಸೇನ ವದ ಪ್ರಭೋ । ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಸಿ ತತಶ್ ಶಿಷ್ಟಂ ವಕ್ತವ್ಯಂ ವದತಾಂ ವರ
ಪ್ರಭುವೇ, ದಯವಿಟ್ಟು ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಮೂಲವನ್ನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ನನಗೆ ಹೇಳಿ. ಉಳಿದದನ್ನು ನೀನು ನಂತರ ವಿವರವಾಗಿ ಹೇಳಬಹುದು, ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದವನೇ.
ಮಹಾಪ್ರಲಯಸಮ್ಪತ್ತಾವ್ ಅಸತ್ತಾಂ ಸಮುಪಾಗತೇ । ಅಶೇಷದೃಶ್ಯೇ ಸರ್ಗಾದೌ ಶಾನ್ತಮ್ ಏವಾವಶಿಷ್ಯತೇ
ಮಹಾಪ್ರಳಯದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವೂ ಅಸ್ತಿತ್ವವಿಲ್ಲದಾಗ, ಸೃಷ್ಟಿಯ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವೂ ಕಾಣೆಯಾಗುವಾಗ, ಕೇವಲ ಶಾಂತಿ ಮಾತ್ರ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ.
ಆಸ್ತೇ ಽನಸ್ತಮಿತೋ ಭಾಸ್ವಾನ್ ಅಜೋ ದೇವೋ ನಿರಾಮಯಃ । ಸರ್ವದಾ ಸರ್ವಕೃತ್ ಸರ್ವಃ ಪರಮಾತ್ಮಾ ಮಹೇಶ್ವರಃ
ಅಜ, ದಿವ್ಯ, ದೋಷರಹಿತನಾದ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ದೇವರು ಎಂದಿಗೂ ಅಸ್ತಂಗತವಾಗದೆ ಸದಾ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಇರುವ ಪರಮಾತ್ಮನು, ಮಹೇಶ್ವರನು, ಎಲ್ಲದರ ಮೂಲವಾಗಿರುವವನು ನೆಲೆಸಿದ್ದಾನೆ.
ಯತೋ ವಾಚೋ ನಿವರ್ತನ್ತೇ ಯೋ ಮುಕ್ತೈರ್ ಅವಗಮ್ಯತೇ । ಯಸ್ಯ ಚಾತ್ಮಾದಿಕಾಸ್ ಸಞ್ಜ್ಞಾಃ ಕಲ್ಪಿತಾ ನ ಸ್ವಭಾವಜಾಃ
ಯಾರಿಂದ ಮಾತುಗಳು ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತವೆಯೋ, ಯಾರು ಮುಕ್ತರು ಅನುಭವಿಸುವವನು, ಆತನಿಗೆ ಆತ್ಮ ಮತ್ತು ಇತರ ಹೆಸರುಗಳು ಕೇವಲ ಕಲ್ಪನೆ, ಅವು ಅವನ ಸ್ವಭಾವದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದವಲ್ಲ.
ಯಃ ಪುಮಾನ್ ಸಾಙ್ಖ್ಯದೃಷ್ಟೀನಾಂ ಬ್ರಹ್ಮ ವೇದಾನ್ತವಾದಿನಾಮ್ । ವಿಜ್ಞಾನಮಾತ್ರಂ ವಿಜ್ಞಾನವಿದಾಮ್ ಏಕಾನ್ತನಿರ್ಮಲಮ್
ಸಾಂಖ್ಯ ದರ್ಶನದವರಿಗೆ ಬ್ರಹ್ಮನಾಗಿ, ವೇದಾಂತಿಗಳಿಗೆ ಶುದ್ಧ ಚೇತನೆಯಾಗಿ, ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಅರಿತವರಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿರ್ಮಲವಾದ ಅರಿವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುವವನು ಅವನು.
ಯಶ್ ಶೂನ್ಯವಾದಿನಾಂ ಶೂನ್ಯಂ ಭಾಸಕೋ ಯೋ ಽರ್ಕತೇಜಸಾಮ್ । ವಕ್ತಾ ಸ್ಮರ್ತಾ ಋತಂ ಭೋಕ್ತಾ ದ್ರಷ್ಟಾ ಕರ್ತಾ ಸದೈವ ಯಃ
ಶೂನ್ಯವಾದಿಗಳನ್ನು ಅವನು ಶೂನ್ಯನಾಗಿ, ಸೂರ್ಯನ ತೇಜಸ್ಸನ್ನು ಹೊಗಳುವವರಿಗೆ ಪ್ರಕಾಶಕನಾಗಿ, ಸದಾ ಮಾತಾಡುವವನು, ನೆನಪಿಸುವವನು, ನಿಜವಾದ ಅನುಭವಿಸುವವನು, ನೋಡುವವನು, ಮಾಡುವವನು.
ಸದ್ ಅಪ್ಯ್ ಅಸದ್ ಯೋ ಜಗತಿ ಯೋ ದೇಹಸ್ಥೋ ಽಪಿ ದೂರಗಃ । ಚಿತ್ಪ್ರಕಾಶೋ ಹ್ಯ್ ಅಯಂ ಯಸ್ಮಾದ್ ಆಲೋಕ ಇವ ಭಾಸ್ವತಃ
ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅವನು ಇದ್ದವನೂ ಅಲ್ಲದವನೂ ಆಗಿದ್ದಾನೆ; ದೇಹದಲ್ಲಿದ್ದರೂ ದೂರವಿರುವವನಾಗಿದ್ದಾನೆ; ಅವನು ಚೇತನೆಯ ಬೆಳಕು, ಹೇಗೆ ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಪ್ರಕಾಶ ಹರಡುವದೋ ಹೀಗೇ.
ಯಸ್ಮಾದ್ ವಿಷ್ಣ್ವಾದಯೋ ದೇವಾಸ್ ಸೂರ್ಯಾದ್ ಇವ ಮರೀಚಯಃ । ಯಸ್ಮಾಜ್ ಜಗನ್ತ್ಯ್ ಅನನ್ತಾನಿ ಬುದ್ಬುದಾ ಜಲಧೇರ್ ಇವ
ಯಾವನಿಂದ ವಿಷ್ಣುವು ಮುಂತಾದ ದೇವತೆಗಳು ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಕಿರಣಗಳು ಹೊರಡುವಂತೆ ಹುಟ್ಟುತ್ತವೋ, ಯಾವನಿಂದ ಅನೇಕ ಜಗತ್ತುಗಳು ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಬುಬ್ಬುಳೆಗಳು ಮೂಡುವಂತೆ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತವೋ, ಅವನೇ.
ಯಂ ಯಾನ್ತಿ ದೃಶ್ಯವೃನ್ದಾನಿ ಪಯಾಂಸೀವ ಮಹಾಮ್ಬುಧಿಮ್ । ಯ ಆತ್ಮಾನಂ ಪದಾರ್ಥಂ ಚ ಪ್ರಕಾಶಯತಿ ದೀಪವತ್
ಎಲ್ಲವೂ ಕಂಡುಬರುವ ವಸ್ತುಗಳು ಹೇಗೆ ನದಿಗಳು ಮಹಾಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತವೆಯೋ, ಹೀಗೆಯೇ ಅವು ಎಲ್ಲವೂ ಸೇರಿ ಹೋಗುವದು, ಮತ್ತು ಅದು ತಾನೇ ತನ್ನನ್ನು ಹಾಗೂ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ದೀಪದಂತೆ ಬೆಳಗಿಸುವದು.
ಆಕಾಶೇ ಯಶ್ ಶರೀರೇ ಚ ದೃಷತ್ಸ್ವ್ ಅಪ್ಸು ಲತಾಸು ಚ । ಪಾಂಸುಷ್ವ್ ಅದ್ರಿಷು ವಾತೇಷು ಪಾತಾಲೇಷು ಚ ಸಂಸ್ಥಿತಃ
ಅದು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ, ದೇಹಗಳಲ್ಲಿ, ಕಲ್ಲುಗಳಲ್ಲಿ, ನೀರಿನಲ್ಲಿ, ಬೆಳೆಗಳಲ್ಲಿ, ಧೂಳಿನಲ್ಲಿ, ಪರ್ವತಗಳಲ್ಲಿ, ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪಾತಾಳದಲ್ಲಿಯೂ ಇರುವದು.
ಯಃ ಪ್ಲಾವಯತಿ ಸಂರಬ್ಧಂ ಪುರ್ಯಷ್ಟಕಮ್ ಇತಸ್ ತತಃ । ಯೇನ ಮೂಕೀಕೃತಾ ಮೂಢಾಶ್ ಶಿಲಾ ಧ್ಯಾನಮ್ ಇವಾಸ್ಥಿತಾಃ
ಅದು ಈ ದೇಹ ರೂಪವಾದ ಎಂಟು ಅಂಗಗಳ ನಗರವನ್ನು ಎಲ್ಲೆಂದಲ್ಲೂ ವೇಗವಾಗಿ ತುಂಬಿಸುವದು; ಅದರಿಂದ ಮೋಹಿತರಾದವರು ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿರುವ ಕಲ್ಲುಗಳಂತೆ ಮಾತಾಡದವರಾಗುತ್ತಾರೆ.
ವ್ಯೋಮ ಯೇನ ಕೃತಂ ಶೂನ್ಯಂ ಶೈಲಾ ಯೇನ ಘನೀಕೃತಾಃ । ಆಪೋ ದ್ರುತಾಃ ಕೃತಾ ಯೇನ ದೀಪ್ತೋ ಯಸ್ಯ ವಶಾದ್ ರವಿಃ
ಆದ್ದರಿಂದ ಆಕಾಶವು ಖಾಲಿಯಾಗುತ್ತದೆ, ಪರ್ವತಗಳು ಘನವಾಗುತ್ತವೆ, ನೀರು ವೇಗವಾಗಿ ಹರಿಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಸೂರ್ಯನು ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಪ್ರಸರನ್ತಿ ಯತಶ್ ಚಿತ್ರಾಸ್ ಸಂಸಾರಾಸಾರದೃಷ್ಟಯಃ । ಅಕ್ಷಯಾಮೃತಸಮ್ಪೂರ್ಣಾದ್ ಅಮ್ಭೋದಾದ್ ಇವ ವೃಷ್ಟಯಃ
ಯಾವುದರಿಂದ ಈ ವಿಚಿತ್ರವಾದ ಸಂಸಾರದ ದೃಶ್ಯಗಳು ಉದಯವಾಗುತ್ತವೆಯೋ, ಅದು ಎಂದೆಂದಿಗೂ ಮುಗಿಯದ ಅಮೃತದಿಂದ ತುಂಬಿದ ಮೋಡದಿಂದ ಸುರಿಯುವ ಮಳೆಯಂತಿದೆ.
ಆವಿರ್ಭಾವತಿರೋಭಾವಮಯ್ಯಸ್ ತ್ರಿಭುವನೋರ್ಮಯಃ । ಸ್ಫುರನ್ತ್ಯ್ ಅವಿರತಂ ಯಸ್ಮಿನ್ ಘೃಣಾವ್ ಇವ ಮರೀಚಯಃ
ಯಾವುದರಲ್ಲಿ ಮೂವರು ಲೋಕಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವ ಮತ್ತು ಲಯ ರೂಪದ ಅಲೆಗಳು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಹೊಳೆಯುತ್ತವೆಯೋ, ಅದು ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಹೊಳೆಯುವ ಸೂರ್ಯಕಿರಣಗಳಂತಿದೆ.
ನಾಶರೂಪೋ ಽವಿನಾಶಾತ್ಮಾ ಯೋ ಽನ್ತಸ್ಸ್ಥಸ್ ಸರ್ವವಸ್ತುಷು । ಗುಪ್ತೋ ಯೋ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತೋ ಽಪಿ ಸರ್ವಭಾವೇಷು ಸಂಸ್ಥಿತಃ
ಅದು ನಾಶರೂಪವಾದರೂ ಸ್ವತಃ ಅವಿನಾಶಿಯಾಗಿದ್ದು, ಎಲ್ಲ ವಸ್ತುಗಳೊಳಗೂ ಅಡಗಿದ್ದು, ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿದ್ದರೂ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಇರುವಂತದು.
ಪ್ರಕೃತಿವ್ರತತಿರ್ ವ್ಯೋಮ್ನಿ ಜಾತಾ ಬ್ರಹ್ಮಾಣ್ಡಸತ್ಫಲಾ । ಚಿತ್ತಮೂಲೇನ್ದ್ರಿಯದಲಾ ಯೇನ ನೃತ್ಯತಿ ವಾಯುನಾ
ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದ ಪ್ರಕೃತಿಯ ತಂತಿಯು ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಫಲವನ್ನು ಹೊತ್ತಿದ್ದು, ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಅದರ ಎಲೆಗಳಾಗಿ, ಗಾಳಿಯಿಂದ ನೃತ್ಯಮಾಡುತ್ತದೆ.
ಯಶ್ ಚಿನ್ಮಣಿಃ ಪ್ರಕಚತಿ ಪ್ರತಿದೇಹಸಮುದ್ಗಕಮ್ । ಯಸ್ಮಿನ್ನ್ ಇನ್ದೌ ಸ್ಫುರನ್ತ್ಯ್ ಏತಾ ಜಗಜ್ಜಾಲಮರೀಚಯಃ
ಯಾವ ಚೈತನ್ಯಮಣಿಯು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ದೇಹದ ಮೂಲಕ ಹೊಳೆಯುತ್ತದೋ, ಆ ಚೈತನ್ಯದಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನಲ್ಲಿರುವ ಕಿರಣಗಳಂತೆ ಈ ಜಗತ್ತಿನ ಜಾಲದ ಹೊಳೆಯುವ ರಶ್ಮಿಗಳು ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ.
ಪ್ರಶಾನ್ತಚಿದ್ಘನೇ ಯಸ್ಮಿನ್ ಸ್ಫುರನ್ತ್ಯ್ ಅಮೃತವರ್ಷಿಣಿ । ಧಾರಾಜಲಾನಿ ಭೂತಾನಿ ದೃಷ್ಟಯಸ್ ತಡಿತಸ್ ಸ್ಫುಟಾಃ
ಆ ಶಾಂತವಾದ ಚೈತನ್ಯಸಾಗರದಲ್ಲಿ, ಅಮೃತವರ್ಷೆಯಂತೆ ಪ್ರಕಾಶ ಹರಡುವಾಗ, ಭೂತಗಳು ಹರಿವ ನೀರಿನಂತೆ ಹರಿದು ಹೋಗುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಗ್ರಹಿಕೆಗಳು ಮೆಗ್ಗುಚುಟಿಯಂತೆ ಹೊಳೆಯುತ್ತವೆ.
ಚಮತ್ಕುರ್ವನ್ತಿ ವಸ್ತೂನಿ ಯದಾಲೋಕನಯಾ ಮಿಥಃ । ಅಸಜ್ ಜಾತಮ್ ಅಸದ್ ಯೇನ ಯೇನ ಸತ್ ಸತ್ತ್ವಮ್ ಆಗತಮ್
ಆ ಚೈತನ್ಯದ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ವಸ್ತುಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಹೊಳೆಯುತ್ತವೆ; ಅದರಿಂದ ಅಸತ್ಯವು ಅಸತ್ಯವಾಗಿಯೇ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸತ್ಯವು ನಿಜವಾದ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ.
ಚಲತೀದಮ್ ಅನಿಚ್ಛಸ್ಯ ಕಾಯಾಯೋ ಯಸ್ಯ ಸನ್ನಿಧೌ । ಜಡಂ ಪರಮರತ್ನಸ್ಯ ಶಾನ್ತಮ್ ಆತ್ಮನಿ ತಿಷ್ಠತಃ
ಯಾವ ಪರಮಮಣಿಯು ಸ್ವಯಂ ಶಾಂತವಾಗಿ ಅಚೇತನವಾಗಿ ಆತ್ಮದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದೆಯೋ, ಅದರ ಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಚಲಿಸುವ ದೇಹವು ಯಾವ ಆಸೆಯೂ ಇಲ್ಲದೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.
ನಿಯತಿರ್ ದೇಶಕಾಲೌ ಚ ಚಲನಂ ಸ್ಪನ್ದನಂ ಕ್ರಿಯಾಃ । ಇತಿ ಯೇನ ಗತಂ ಸತ್ತಾಂ ಸರ್ವಸತ್ತ್ವಾಭಿಗಾಮಿನಾ
ಯಾವುದರಿಂದ ವಿಧಿ, ಸ್ಥಳ, ಕಾಲ, ಚಲನೆ, ಸ್ಪಂದನೆ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಯೆಗಳು ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಉಂಟಾಗಿ, ಮಾಯವಾಗಿ ಹೋಗುತ್ತವೆಯೋ, ಅದೇ ಎಲ್ಲರಲ್ಲಿಯೂ ಹರಡಿದೆ.
ಶುದ್ಧಸಂವಿನ್ಮಯತ್ವಾದ್ ಯಃ ಖಂ ಭವೇದ್ ವ್ಯೋಮವಿತ್ತಯಾ । ಪದಾರ್ಥವಿತ್ತಯಾರ್ಥತ್ವಮ್ ಅವತಿಷ್ಠತ್ಯ್ ಅನಿಷ್ಠಿತಃ
ಅದು ಶುದ್ಧ ಜ್ಞಾನಸ್ವರೂಪವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಆಕಾಶವನ್ನು ಅರಿತಾಗ ಆಕಾಶದಂತಾಗುತ್ತದೆ; ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ತಿಳಿದಾಗ ವಸ್ತುಗಳ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ತಾಳುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಯಾವಾಗಲೂ ಯಾವುದರಲ್ಲಿಯೂ ನೆಲೆಯೂರದೆ ಇರುತ್ತದೆ.