ಯಚ್ ಚೇತ್ಯತೇ ತು ತೇನಾಶು ಬಹಿರ್ ಅನ್ತಶ್ ಚ ಭೂಯತೇ । ಸತ್ಯಾಕಾರಮ್ ಅಸತ್ಯಂ ವಾ ಭವತ್ವ್ ಆಹಿತವಿಭ್ರಮಮ್
ಯಾವುದನ್ನು ತಿಳಿಯಲಾಗುತ್ತದೋ, ಅದರಿಂದ ತಕ್ಷಣವೇ ಹೊರಗೂ ಒಳಗೂ ಅದು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಅದು ನಿಜವಾಗಿರಲಿ ಅತನು ನಿಜವಲ್ಲದಿರಲಿ, ಗೊಂದಲದೊಡನೆ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಲಿ.
ನ ಚೇತ್ಯತೇ ಚೇತ್ ತದ್ ಅಲಂ ಭ್ರಮಾದ್ ಅಸ್ಮಾದ್ ವಿಮುಚ್ಯತೇ । ಭ್ರಮಸ್ ಸತ್ಯೋ ಽಸ್ತ್ವ್ ಅಸತ್ಯೋ ವಾ ಕಿಂ ವಿಚಾರಣಯಾನಯಾ
ಯಾವುದನ್ನು ತಿಳಿಯಲಾಗುವುದಿಲ್ಲವೋ, ಅಷ್ಟು ಸಾಕು—ಆ ಭ್ರಮೆಯಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಬಹುದು. ಆ ಭ್ರಮೆ ನಿಜವಾಗಿರಲಿ ಅತನು ನಿಜವಲ್ಲದಿರಲಿ, ಇಂತಹ ವಿಚಾರದಿಂದ ಏನು ಪ್ರಯೋಜನ?
ಏತಚ್ ಚೇತನಮ್ ಏವಾನ್ತರ್ ವಿಕಸತ್ಯ್ ಉದ್ಭವಭ್ರಮೈಃ । ವಾಸನೇಚ್ಛಾಮನẖಕರ್ಮಸಙ್ಕಲ್ಪಾದ್ಯಭಿಧಾತ್ಮಭಿಃ
ಈ ಚೇತನವೇ ಒಳಗೆ ಉದಯ ಮತ್ತು ಲಯದ ತಿರುವುಗಳ ಮೂಲಕ, ವಾಸನೆಗಳು, ಆಸೆಗಳು, ಮನಸ್ಸು, ಕ್ರಿಯೆಗಳು, ಸಂಕಲ್ಪಗಳು ಮತ್ತು ಆತ್ಮಕ್ಕೆ ಇಟ್ಟಿರುವ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಹೆಸರಿನ ಮೂಲಕ ವಿಕಸಿಸುತ್ತದೆ.
ಪ್ರಬುದ್ಧಸ್ಯಾಪ್ರಬುದ್ಧಸ್ಯ ದೇಹಿನೋ ದೇಹಗೇಹಕೇ । ಆದೇಹಂ ವಿದ್ಯತೇ ವಿತ್ತ್ವಂ ತ್ಯಾಗಸ್ ತ್ವ್ ಅಸ್ಯ ನ ವಿದ್ಯತೇ । ಜೀವತಾಂ ತಸ್ಯ ಸನ್ತ್ಯಾಗẖ ಕಥಂ ನಾಮೋಪಪದ್ಯತೇ
ಜ್ಞಾನಿಯಾದರೂ ಅಜ್ಞಾನಿಯಾದರೂ, ದೇಹದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಜೀವಿಗೆ ದೇಹದ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಮಾಲೀಕತ್ವ ಇರುತ್ತದೆ; ತ್ಯಾಗವು ಅವನಿಗೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಜೀವಂತನಾಗಿರುವವನಿಗೆ ತ್ಯಾಗವು ಹೇಗೆ ಸಂಭವಿಸಬಹುದು?
ಕೇವಲಂ ಕರ್ಮಶಬ್ದಾರ್ಥಭಾವನಾಭಾವನೇ ಸತಿ । ಕರ್ಮ ಕರ್ಮತ್ವಮ್ ಉತ್ಸೃಜ್ಯ ಸ್ವಯಮ್ ಏವ ಭವತ್ಯ್ ಅಜಮ್
ಕರ್ಮ ಎಂಬ ಪದದ ಅರ್ಥದ ಕಲ್ಪನೆ ಇಲ್ಲದಿದ್ದಾಗ, ಕರ್ಮ ತನ್ನ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಸ್ವತಃ ಅಜನುಮಯವಾಗುತ್ತದೆ.
ಅಸಮ್ಭವತಿ ಸನ್ತ್ಯಾಗೇ ಕರ್ಮಣೋ ಯẖ ಕರೋತಿ ಹಿ । ಇದಂಕರ್ತವ್ಯತಾತ್ಯಾಗಂ ನ ಕಿಞ್ಚಿತ್ ತೇನ ತತ್ ಕೃತಮ್
ಕರ್ಮವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲದಾಗ, 'ನಾನು ಇದನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು' ಎಂಬ ಭಾವವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಯಾರು ಕರ್ಮ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಅವರು ಏನನ್ನೂ ಸಾಧಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
ಬೋಧಾದ್ ಇದನ್ತಾಸಂವಿತ್ತೇಸ್ ಸ್ವಯಂ ವಿಲಯನಂ ತು ಯತ್ । ಜಗತಸ್ ತಂ ವಿದುಸ್ ತ್ಯಾಗಮ್ ಅಸಙ್ಗಂ ಮೋಕ್ಷಮ್ ಏವ ಚ
ಜ್ಞಾನದಿಂದ 'ಇದು' ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಸ್ವತಃ ಕರಗುವುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ತ್ಯಾಗ, ಅಸಕ್ತತೆ ಮತ್ತು ನಿಜವಾದ ಮುಕ್ತಿಯೆಂದು ಗುರುತಿಸುತ್ತಾರೆ.
ವೇದನಂ ಸತಿ ಸಂವೇದ್ಯೇ ಸರ್ಗಾದಾವ್ ಏವ ವೇದ್ಯದೃಕ್ । ನೋತ್ಪನ್ನಾ ವಿದ್ಯತೇ ನೈವ ತಸ್ಮಾತ್ ಕಿಂ ಕ್ವೇವ ವೇದನಮ್
ಓದುಗುವಂತಹುದು ಇದ್ದಾಗ ಮಾತ್ರ ಗ್ರಹಿಕೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಸೃಷ್ಟಿಯ ಆರಂಭದಲ್ಲಿಯೇ ಗ್ರಹಿಸುವವನು ಮತ್ತು ಗ್ರಹಿಸಬೇಕಾದದ್ದು ಇರಬೇಕು. ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಗ್ರಹಿಕೆ ಎಲ್ಲಿ, ಹೇಗೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ?
ವೇದ್ಯೋನ್ಮುಖತ್ವಂ ಸನ್ತ್ಯಜ್ಯ ರೂಪಂ ಯದ್ ವೇದನಸ್ಯ ವೈ । ನ ವೇದನಂ ತನ್ ನೋ ಕರ್ಮ ತಚ್ ಛಾನ್ತಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಕಥ್ಯತೇ
ಗ್ರಹಿಸುವ ಮನೋಭಾವವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಗ್ರಹಿಕೆಯ ಸ್ವರೂಪವನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸಿದಾಗ ಅದು ಗ್ರಹಿಕೆಯೂ ಅಲ್ಲ, ಕ್ರಿಯೆಯೂ ಅಲ್ಲ; ಅದನ್ನೇ ಶಾಂತ ಬ್ರಹ್ಮವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ಚೇತನಂ ಪ್ರೋಚ್ಯತೇ ಕರ್ಮ ಸಂಸೃತ್ಯಾ ಪ್ರವಿಕಾಸಿತಮ್ । ಅಚೇತನಂ ವಿದುರ್ ಮೋಕ್ಷಂ ಜ್ಞಂ ಚೇತ್ಯ್ ಏವೋಪದೇಶಧೀಃ
ಚೇತನವನ್ನು ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಕ್ರಿಯೆಯೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಅಚೇತನವೇ ಮುಕ್ತಿಯೆಂದು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಉಪದೇಶಮಾಡುವ ಬುದ್ಧಿ ಅದನ್ನೇ ಜ್ಞಾನವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತದೆ.
ತ್ಯಾಗೋ ಹಿ ಕರ್ಮಣಾಂ ತಸ್ಮಾದ್ ಆದೇಹಂ ನೋಪಪದ್ಯತೇ । ಯೈಸ್ ತು ಸನ್ತ್ಯಜ್ಯತೇ ಕರ್ಮ ತನ್ಮೂಲಂ ತೈರ್ ನ ಮುಚ್ಯತೇ
ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಟ್ಟರೆ ಮಾತ್ರ ದೇಹವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವುದು ಸಾಧ್ಯವಲ್ಲ; ಯಾರು ಕರ್ಮವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುತ್ತಾರೋ, ಅವರಿಂದ ಅದರ ಮೂಲ ಕಾರಣ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ.
ಮೂಲಂ ಸ್ವಕರ್ಮಣಸ್ ಸಂವಿನ್ ಮನಸೋ ವಾಸನಾತ್ಮನಃ । ಸಾ ಚಾದೇಹಂ ಸಮುಚ್ಛೇತ್ತುಮ್ ಋತೇ ಬೋಧಾನ್ ನ ಶಕ್ಯತೇ
ನಮ್ಮ ಕರ್ಮಗಳ ಮೂಲವೆಂದರೆ ಮನಸ್ಸಿನ ವಾಸನೆಗಳಾದ ಚೇತನ; ಅದನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಡಿದುಹಾಕುವುದು ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಹೊರತು ಬೇರೆ ಯಾವ ರೀತಿಯಿಂದಲೂ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
ರಾಮ ಕೇವಲಮ್ ಏಷಾನ್ತẖ ಕರ್ಮಮೂಲಕಲಾ ಪರಾ । ಸೂಕ್ಷ್ಮಾ ಸಂವಿದ್ ಅಸಂವಿತ್ತ್ಯಾ ಸ್ವಯತ್ನೇನ ನಿಕೃನ್ತ್ಯತೇ
ರಾಮಾ, ನಮ್ಮೊಳಗಿನ ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ಶಕ್ತಿ ಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದೆ; ಆ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಚೇತನವನ್ನು ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸುವುದು ಸ್ವಂತ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ಮಾತ್ರ ಸಾಧ್ಯ.
ಯೇನ ಸಂವಿದ್ ಅಸಂವಿತ್ತ್ಯಾ ಸ್ವಯತ್ನೇನ ನಿವಾರ್ಯತೇ । ತೇನ ಸಂಸೃತಿವೃಕ್ಷಸ್ಯ ಮೂಲಕಾಷೋ ವಿತನ್ಯತೇ
ಯಾವ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ಚೇತನವನ್ನು ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ತಡೆಯಲಾಗುತ್ತದೋ, ಅದರಿಂದ ಸಂಸಾರದ ವೃಕ್ಷದ ಮೂಲವೇ ಕಡಿದುಹೋಗುತ್ತದೆ.
ಅಚೇತನಾಕಾಶಮ್ ಅಜಂ ಯದ್ ಏಕಂ ತತ್ರೈವಮ್ ಅಸ್ತಿ ತ್ವ್ ಇದಮ್ ಅರ್ಥಹೀನಮ್ । ತದ್ ವ್ಯೋಮರೂಪಂ ಯತ ಏತದ್ ಏವಂ ನಿರಾಮಯಂ ಚೇತನಸಾರಮ್ ಆಹುಃ
ಹುಟ್ಟದೆ, ಕಾಣದೆ, ಒಂದೇ ರೂಪದಲ್ಲಿರುವ ಆ ಶೂನ್ಯಾಕಾಶದಂತಿರುವುದು ಹೀಗೆ ಇದೆ; ಇದರಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಅರ್ಥವಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಅದನ್ನು ಶುದ್ಧವಾದ, ಆಕಾಶದ ಸ್ವರೂಪದ, ಚೇತನದ ಸಾರವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ಅವೇದನಂ ವೇದನಸ್ಯ ಮುನೀನ್ದ್ರ ಕ್ರಿಯತೇ ಕಥಮ್ । ನಾಸತೋ ವಿದ್ಯತೇ ಭಾವೋ ನಾಭಾವೋ ವಿದ್ಯತೇ ಸತಃ
ಮಹರ್ಷಿಗಳೇ, ಅನುಭವದಿಂದ ಅನುಭವವಿಲ್ಲದಿರುವುದು ಹೇಗೆ ಉಂಟಾಗಬಹುದು? ಇಲ್ಲದದ್ದರಿಂದ ಏನೂ ಹುಟ್ಟುವುದಿಲ್ಲ, ಇದ್ದದ್ದರಿಂದ ಇಲ್ಲದಿರುವುದು ಉಂಟಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
ನಾಸತೋ ವಿದ್ಯತೇ ಭಾವೋ ನಾಭಾವೋ ವಿದ್ಯತೇ ಸತಃ । ಯದಾ ತದೈವ ಸುಕರಂ ವೇದನಾವೇದನಂ ಸ್ವಯಮ್
ಇಲ್ಲದದ್ದರಿಂದ ಏನೂ ಹುಟ್ಟುವುದಿಲ್ಲ, ಇದ್ದದ್ದರಿಂದ ಇಲ್ಲದಿರುವುದು ಉಂಟಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಇದನ್ನು ಅರಿತಾಗ ಮಾತ್ರ ಅನುಭವ ಮತ್ತು ಅನುಭವವಿಲ್ಲದಿರುವುದು ಸುಲಭವಾಗಿ ಗ್ರಹಿಸಬಹುದು.
ಏತೌ ವೇದನಶಬ್ದಾರ್ಥೌ ರಜ್ಜುಸರ್ಪಭ್ರಮೋಪಮೌ । ಅಸತ್ಯಾವ್ ಉದಿತೌ ವಿದ್ಧಿ ಮೃಗತೃಷ್ಣಾಮ್ಭಸಸ್ ಸಮೌ
ಅನುಭವ ಮತ್ತು ಅನುಭವವಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಎರಡು ಪದಗಳ ಅರ್ಥಗಳು ಹಗ್ಗದಲ್ಲಿ ಹಾವು ಕಾಣುವ ಭ್ರಮೆಯಂತೆ; ಇವು ಎರಡೂ ನಿಜವಲ್ಲ, ಮೃಗಮರಳಿನಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಭ್ರಮೆಯಂತಿವೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಿರಿ.
ಅಬೋಧಸ್ ತ್ವ್ ಅನಯೋಶ್ ಶ್ರೇಯಾನ್ ಬೋಧೋ ದುẖಖಾಯ ಚೈತಯೋಃ । ತಸ್ಮಾತ್ ಸದ್ ಏವ ಬುಧ್ಯಸ್ವ ಮಾಸದ್ ಬುಧ್ಯಸ್ವ ರಾಘವ
ಈ ಎರಡರಲ್ಲಿ ಅರಿವಿಲ್ಲದಿರುವುದು ಉತ್ತಮ, ಏಕೆಂದರೆ ಅರಿವು ಇಬ್ಬರಿಗೂ ದುಃಖವನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ರಾಮ, ನಿಜವಾದುದನ್ನು ಮಾತ್ರ ತಿಳಿದುಕೋ, ಅಸತ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಡ.
ಜನ್ತೋರ್ ವೇದನಶಬ್ದಾರ್ಥಬೋಧೋ ದುẖಖಕರḫ ಪರಃ । ನ್ಯಕ್ಕೃತ್ಯ ಜ್ಞಪ್ತಿಶಬ್ದಾರ್ಥಬೋಧಂ ತಿಷ್ಠ ಯಥಾಸ್ಥಿತಮ್
ಪ್ರಾಣಿಗೆ 'ಅನುಭವ' ಎಂಬ ಪದದ ಅರ್ಥವನ್ನು ತಿಳಿಯುವುದು ದೊಡ್ಡ ದುಃಖವನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, 'ಜ್ಞಾನ' ಎಂಬ ಪದದ ಅರ್ಥವನ್ನು ಕಡೆಗಣಿಸಿ, ನೀನು ಹೇಗಿದ್ದೀಯೋ ಹಾಗೆಯೇ ಇರು.
ಸರ್ವಾವಬೋಧಾವಸರೇ ಜ್ಞಪ್ತಿಶಬ್ದಾರ್ಥಯೋರ್ ಇಹ । ನಿರ್ವಾಣೋದಯ ಇತ್ಯ್ ಏವ ಪರಮ್ ಓಂ ಇತಿ ಶಾಮ್ಯತಾಮ್
ಇಲ್ಲಿ 'ಜ್ಞಾನ' ಎಂಬ ಪದದ ಅರ್ಥವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಿಳಿಯುವ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ, ನಿರ್ವಾಣವು ಮಾತ್ರ ಉತ್ಕೃಷ್ಟವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ—ಅದು 'ಓಂ' ಎಂದು ಶಾಂತವಾಗಲಿ.
ಶುಭಾಶುಭಾತ್ಮ ಕರ್ಮ ಸ್ವಂ ನಾಶನೀಯಂ ವಿವೇಕಿನಾ । ತನ್ ನಾಸ್ತೀತ್ಯ್ ಅವಬೋಧೇನ ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನೇನ ಸಿಧ್ಯತಿ
ಯಾರು ವಿವೇಕಿಗಳೋ, ಅವರ ಸ್ವಂತ ಸದುದ್ದೇಶ ಅಥವಾ ಕೆಡುಕಾದ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡಬೇಕು. ಅವು ಇಲ್ಲವೆಂಬ ನಿಜವಾದ ಅರಿವಿನಿಂದಲೇ ಅದು ಸಾಧ್ಯ.
ಕರ್ಮಮೂಲನಿಕಾಷೇಣ ಸಂಸಾರḫ ಪರಿಶಾಮ್ಯತಿ । ಸುವಿಚಾರಿತಮ್ ಅನ್ವಿಷ್ಟಂ ಯಾವತ್ ಕರ್ಮ ನ ವಿದ್ಯತೇ
ಕರ್ಮದ ಮೂಲವನ್ನೆಲ್ಲಾ ಕಡಿದುಹಾಕಿದಾಗ, ಈ ಸಂಸಾರವೇ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ. ಯಾರು ತಮ್ಮ ಕರ್ಮವನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಿ, ಅದರ ಮೂಲವನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾರೆ, ಅವರಲ್ಲಿ ಆ ಕರ್ಮ ಉಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ.
ಚಿದ್ರೂಪೋ ಬಿಲ್ವಮಜ್ಜೋ ಽನ್ತಶ್ ಚಿತ್ರಾಸ್ ಸಞ್ಜ್ಞಾ ಯದ್ ಆತ್ಮನಿ । ಕರೋತಿ ತದ್ ಯಥಾ ಬಿಲ್ವಾನ್ ನ ಸ್ವಲ್ಪಮ್ ಅಪಿ ಭಿದ್ಯತೇ
ಹೆಬ್ಬೀಳ ಹಣ್ಣಿನ ಒಳಗಿನ ರಸವು ಚೈತನ್ಯ ಸ್ವರೂಪವಾದರೂ, ಅದು ತನ್ನೊಳಗೆ色色 ಭೇದಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೂ, ಆ ಭೇಳ ಹಣ್ಣು ಸ್ವಲ್ಪವೂ ಒಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ.
ತಥಾ ಬ್ರಹ್ಮಘನಸ್ಯಾನ್ತರ್ ಅನಾನೈವಾವಭಾಸತೇ । ನಾನೇವ ನನು ತಸ್ಮಾತ್ ತನ್ ನ ಮನಾಗ್ ಅಪಿ ಭಿದ್ಯತೇ
ಹಾಗೆಯೇ, ಬ್ರಹ್ಮನ ಮಹಾಸಾಗರದೊಳಗೆ ವಿಭಿನ್ನತೆ ಇದ್ದಂತೆ ಕಾಣಿಸಿದರೂ, ಅದು ನಿಜಕ್ಕೂ ಇಲ್ಲ. ಅದರಿಂದ, ಬ್ರಹ್ಮ ಸ್ವಲ್ಪವೂ ವಿಭಜಿತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
ನ ಯಥಾ ಸನ್ನಿವೇಶೋ ಽನ್ತಸ್ ಸನ್ನಿವೇಶವತḫ ಪೃಥಕ್ । ತಥಾ ನಞರ್ಥಾದಿ ಪೃಥಙ್ ನ ಪರಸ್ಮಾನ್ ಮನಾಗ್ ಅಪಿ
ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆ ಯಾವುದಾದರೂ ವಸ್ತುವಿನ ಒಳಗಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಆ ವಸ್ತುವಿನಿಂದ ಬೇರೆ ಅಲ್ಲದೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಹಾಗೆಯೇ, ನಿರಾಕರಣೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಕಲ್ಪನೆಗಳು ಪರಮಾತ್ಮನಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪವೂ ಬೇರೆ ಅಲ್ಲ.
ಯದ್ ಏವಾನ್ತಸ್ ತದ್ ಏವಾನ್ತರ್ ದ್ರವತ್ವಮ್ ಅಪೃಥಗ್ ಯಥಾ । ವಿತ್ತ್ವಮ್ ಏವ ತಥಾವಿತ್ತ್ವಂ ತದ್ರೂಪತ್ವಾನ್ ನಞರ್ಥಯೋಃ
ಹಾಗೆ ನೀರಿನೊಳಗೆ ದ್ರವತ್ವವೇ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಲ್ಲದಂತೆ, ಧನವೂ ಧನವಲ್ಲದಿರುವುದೂ ಒಂದೇ ಸ್ವಭಾವದವು, ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಮತ್ತು ನಿರಾಕರಿಸುವುದು ಎರಡೂ ಒಂದೇ ರೀತಿಯವು.
ಯಥಾ ದ್ರವತ್ವಂ ಪಯಸಿ ಯಥಾಲೋಕಶ್ ಚ ತೇಜಸಿ । ತಥಾ ಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ್ ಅತದ್ಭಾವಶ್ ಚಿತ್ಯ್ ಅಚಿತ್ತ್ವಂ ನ ವಿದ್ಯತೇ
ಹೇಗೆ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ದ್ರವತ್ವವಿದೆ ಮತ್ತು ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳಕು ಇದೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಬ್ರಹ್ಮನಲ್ಲಿಯೂ ಚೇತನೆಯ ಕೊರತೆ ಇಲ್ಲ, ಚೇತನೆಯಲ್ಲಿ ಅಚೇತನತೆ ಎಂಬುದೇ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.
ಚೇತನಂ ಕರ್ಮ ತಚ್ ಚಾನ್ತರ್ ನಿರ್ಮೂಲಂ ಭ್ರಮಯಕ್ಷವತ್ । ಉದೇತ್ಯ್ ಅಹೇತುಕಂ ತಚ್ ಚೇನ್ ನೋದಿತಂ ತನ್ ನ ವಿದ್ಯತೇ
ಚೇತನೆಯೂ ಕ್ರಿಯೆಯೂ ಒಳಗೇ ಇದ್ದು, ಬೇರು ಇಲ್ಲದ ಚಕ್ರದ ತಿರುಗುವಂತೆ ಭ್ರಮೆಯಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಅವು ಕಾರಣವಿಲ್ಲದೆ ಉದಯವಾದರೆ ಮಾತ್ರ ಇರುತ್ತವೆ, ಉದಯವಾಗದಿದ್ದರೆ ಅವು ಇಲ್ಲವೇ ಇಲ್ಲ.
ಚೇತನಂ ಕರ್ಮ ತಚ್ ಚೈತದ್ ಭಾತಿ ಸ್ಪನ್ದ ಇವಾನಿಲೇ । ಅಹೇತುಕಂ ಯದಾತ್ಮೈತದ್ ಬಹಿರ್ ಅನ್ತಶ್ ಚ ಸಾರ್ಥಧೀಃ
ಚೇತನೆಯೂ ಕ್ರಿಯೆಯೂ ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಪಂದನೆ ಕಾಣಿಸುವಂತೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ. ಕಾರಣವಿಲ್ಲದ ಈ ಆತ್ಮವನ್ನು ಮನಸ್ಸು ತನ್ನ ಆಲೋಚನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಒಳಗೂ ಹೊರಗೂ ಗ್ರಹಿಸುತ್ತದೆ.