ಕರ್ಮಬೀಜತರೋರ್ ಅಸ್ಯ ಸುಖದುẖಖಫಲಾವಲೇಃ । ಜಾಗ್ರದ್ವಸನ್ತಕಾಲಸ್ಯ ಸುಷುಪ್ತಶಿಶಿರಸ್ಥಿತೇಃ
ಈ ಮರದ ಬೀಜಗಳು ಕರ್ಮಗಳು, ಫಲಗಳು ಸುಖ ಮತ್ತು ದುಃಖ. ಜಾಗೃತಿಯು ಇದರ ವಸಂತ, ಗಾಢನಿದ್ರೆ ಇದರ ಶಿಶಿರ.
ಪಾವನಾಚಾರಕಲಿಕಾಗುಚ್ಛಕೋತ್ಕರಕಾರಿಣಃ । ಕ್ಷಣತಾರುಣ್ಯಕಾನ್ತಸ್ಯ ಜರಾಕುಸುಮಹಾಸಿನಃ
ಪವಿತ್ರವಾದ ನಡವಳಿಕೆಯ ಗುಚ್ಛಗಳು ಇದರ ಮೊಗ್ಗುಗಳು, ಕ್ಷಣಿಕವಾದ ಯೌವನದ ಸೌಂದರ್ಯ ಇದರ ಹೂವಿನ ಹಸಿರು, ವೃದ್ಧಾಪ್ಯದ ಮಹಾ ಕತ್ತಿ ಇದರ ಒಣಗಿಸುವ ಶಕ್ತಿ.
ಮುಹೂರ್ತಂ ಪ್ರತಿ ಕಲ್ಲೋಲಮರ್ಕಟಧ್ವಂಸಿತಾಕೃತೇಃ । ನಿದ್ರಾಹೇಮನ್ತಜಠರಲೀನಸ್ವಪ್ನದಲೋದ್ಗತೇಃ
ಪ್ರತಿ ಕ್ಷಣವೂ, ಮನಸ್ಸಿನ ಚಂಚಲತೆ ಎಂಬ ಕೋತಿ ಅಲೆಗಳನ್ನು ಒಡೆದುಹಾಕುತ್ತದೆ; ನಿದ್ರೆಯ ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಅವು ಮರೆಯಾಗುತ್ತವೆ, ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಹೊರಬರುತ್ತವೆ.
ಸ್ವವಾರ್ದ್ಧಕಶರಚ್ಛಾನ್ತಿಶೀರ್ಣೇಹಾಪರ್ಣಸನ್ತತೇಃ । ಜಗಜ್ಜಙ್ಗಲಜಾತಸ್ಯ ಕಲತ್ರೋಪತೃಣಾವಲೇಃ
ತನ್ನ ವೃದ್ಧಾಪ್ಯದ ಶರದೃತುವಿನಲ್ಲಿ, ಆಸೆಗಳೆಲ್ಲಾ ಒಣ ಎಲೆಗಳಂತೆ ಬಿದ್ದುಹೋಗುತ್ತವೆ; ಈ ಲೋಕವು ಕಾಡಿನಂತೆ, ಕುಟುಂಬವು ಅದರ ನೆಲವನ್ನು ಮುಚ್ಚಿರುವ ಹುಲ್ಲಿನಂತೆ.
ಪೇಲವಾವಯವಾ ಹಸ್ತಪಾದಗುಲ್ಫಾದಯೋ ಽರುಣಾಃ । ಪತ್ತ್ರಾಣಿ ತನುವೃನ್ತಾನಿ ಸುರೇಖಾನಿ ಚಲಾನಿ ಚ
ನರಮಾದ ಅಂಗಗಳು—ಕೈಗಳು, ಕಾಲುಗಳು, ಗುಳಿಗೆಗಳು—ಇವುಗಳೆಲ್ಲಾ ಕೆಂಪು ಎಲೆಗಳಂತೆ, ಸಣ್ಣದು, ಸುಂದರವಾದ ರೇಖೆಗಳಿರುವದು, ಸದಾ ಚಲಿಸುವದು.
ಅರುಣಾḫ ಪವನಾಲೋಲಾ ಮೃದ್ವ್ಯೋ ಮಸೃಣಮೂರ್ತಯಃ । ಸ್ನಾಯ್ವಸ್ಥಿದಿಗ್ಧಾಸ್ ಸರಸಾ ಅಙ್ಗುಲ್ಯೋ ಬಾಲಪಲ್ಲವಾಃ
ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ, ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ತೂಗಾಡುವ, ಮೃದು ಮತ್ತು ಸೊಗಸಾದ ರೂಪದ, ಸ್ನಾಯು ಮತ್ತು ಎಲುಬಿನಿಂದ ತೇವವಿರುವ ಬೆರಳುಗಳು, ಹಸಿರು ಮೊಗ್ಗಿನಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ.
ಮೃದ್ವ್ಯೋ ಮಸೃಣತೀಕ್ಷ್ಣಾಗ್ರಾ ವೃನ್ತರೂಢಾḫ ಪುನḫ ಪುನಃ । ದ್ವಿತೀಯೇನ್ದುಕರಾಕಾರಾẖ ಕಲಿಕಾ ನಖಶುಕ್ತಯಃ
ಮೃದುವಾಗಿಯೂ, ನಯವಾಗಿಯೂ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ತೀಕ್ಷ್ಣ ತುದಿಯೂಳ್ಳವು, ಮರದ ಕೊಂಬೆಯಿಂದ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಬೆಳೆಯುವ ಮೊಗ್ಗುಗಳು ಮತ್ತು ನಖಗಳು ಎರಡನೇ ಚಂದ್ರನಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ.
ಕರ್ಮಣḫ ಪರಿಫುಲ್ಲಸ್ಯ ದೇಹರೂಪತಯೇತಿ ಹಿ । ಕರ್ಮೇನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ ಮೂಲಾನಿ ದೃಢಾನಿ ಗ್ರನ್ಥಿಮನ್ತಿ ಚ
ಕರ್ಮವು ದೇಹ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅರಳಿದಾಗ, ಅದರ ಬಲವಾದ ಹಾಗೂ ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಬೇರುಗಳು ಎಂದರೆ ಕರ್ಮೇಂದ್ರಿಯಗಳು.
ಸಿರಾಸ್ಥಿಗ್ರನ್ಥಿನದ್ಧಾನಿ ಪಙ್ಕಮಗ್ನಾತ್ಮಕಾನಿ ಚ । ವಾಸನಾರಸಪೀನಾನಿ ನಿಜರಕ್ತರಸಾನಿ ಚ
ಅವು ಶಿರಾ ಮತ್ತು ಎಲುಬುಗಳ ಬಂಧನದಲ್ಲಿವೆ, ಕೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿವೆ, ವಾಸನೆಗಳ ರಸದಿಂದ ಪೋಷಿತವಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ಸ್ವಂತ ರಕ್ತರಸದಿಂದ ತುಂಬಿವೆ.
ಗುಲ್ಫವನ್ತಿ ದೃಢಾಙ್ಗಾನಿ ಸುತ್ವಞ್ಚಿ ಮಸೃಣಾನಿ ಚ । ತೇಷಾಮ್ ಅಪಿ ಚ ಮೂಲಾನಿ ವಿದ್ಧಿ ಬುದ್ಧೀನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ ಹಿ
ಗುಟ್ಟಿದ, ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಅಂಗಗಳು, ಗುಳಿಗೆ ಮುಗಿಯುವಲ್ಲಿ ಬಲವಾಗಿವೆ, ಚೆನ್ನಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡು ನಯವಾಗಿವೆ. ಅವುಗಳ ಬೇರುಗಳು ಬುದ್ಧೀಂದ್ರಿಯಗಳೆಂದು ತಿಳಿ.
ಸುದೂರಮ್ ಅಪಿ ಯಾತಾನಿ ಪಞ್ಚಸ್ತಮ್ಭಾನಿ ತಾನಿ ತು । ವಾಸನಾಪಙ್ಕಮಗ್ನಾನಿ ರಸವನ್ತಿ ಮಹಾನ್ತಿ ಚ
ಆ ಐದು ಕಂಬಗಳು ಎಷ್ಟು ದೂರವಿದ್ದರೂ, ಅವು ವಾಸನೆಗಳ ಕೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿವೆ, ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿಯೂ ರಸಪೂರ್ಣವಾಗಿಯೂ ಇದ್ದವೆ.
ತೇಷಾಂ ಮೂಲಂ ಬೃಹತ್ ಸ್ತಮ್ಭಂ ಮನೋ ವ್ಯಾಪ್ತಜಗತ್ತ್ರಯಮ್ । ಪಞ್ಚಸ್ರೋತಸ್ಸಿರಾಕೃಷ್ಟಮುಕ್ತಾನನ್ತರಸದ್ರವಮ್
ಅವುಗಳ ಮೂಲ ದೊಡ್ಡ ಕಂಬವಾದ ಮನಸ್ಸು, ಅದು ಮೂರು ಲೋಕಗಳನ್ನೂ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ; ಐದು ನದಿಗಳಂತೆ ಹರಿದು, ಮುತ್ತುಗಳ ನಡುವೆ ರಸವನ್ನು ಹೊತ್ತಿದೆ.
ತಸ್ಯ ಮೂಲಂ ವಿದುರ್ ಜೀವಂ ಚೇತ್ಯೋನ್ಮುಖಚಿದಾತ್ಮಕಮ್ । ಜೀವಸ್ಯ ಚೇತನಂ ಮೂಲಂ ಸರ್ವಮೂಲೈಕಕಾರಣಮ್
ಆ ಮನಸ್ಸಿನ ಮೂಲವನ್ನು ಜೀವ ಎಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ; ಅದು ಚೇತನೆಯ ಕಡೆ ಮುಖಮಾಡಿದೆ. ಜೀವದ ಮೂಲ ಚೇತನವೇ, ಎಲ್ಲ ಮೂಲಗಳ ಒಂದೇ ಕಾರಣ.
ಚಿತೇಸ್ ತು ಬ್ರಹ್ಮ ಮೂಲಂ ಯತ್ ತಸ್ಯ ಮೂಲಂ ನ ವಿದ್ಯತೇ । ಅನಾಖ್ಯತ್ವಾದ್ ಅನನ್ತತ್ವಾಚ್ ಛುದ್ಧತ್ವಾತ್ ಸತ್ಯರೂಪಿಣಃ
ಆ ಚೇತನೆಯ ಮೂಲ ಬ್ರಹ್ಮ; ಅದಕ್ಕೆ ಮೂಲವೇ ಇಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಅದು ಹೆಸರಿಡಲಾಗದದು, ಅನಂತ, ಶುದ್ಧ ಮತ್ತು ಸತ್ಯಸ್ವರೂಪ.
ಸರ್ವೇಷಾಂ ಕರ್ಮಣಾಮ್ ಏವಂ ವೇದನಂ ಬೀಜಮ್ ಉತ್ತಮಮ್ । ಸ್ವರೂಪಂ ಚೇತಯಿತ್ವಾನ್ತಸ್ ತತಸ್ ಸ್ಪನ್ದḫ ಪ್ರವರ್ತತೇ
ಎಲ್ಲಾ ಕ್ರಿಯೆಗಳಿಗೂ ಜ್ಞಾನವೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಬೀಜ. ತನ್ನ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಒಳಗೆ ಅರಿತುಕೊಂಡಾಗ, ಅಲ್ಲಿಂದ ಚಲನೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ.
ಮುನೇ ಚೇತನಮ್ ಏವಾದ್ಯಂ ಕರ್ಮಣಾಂ ಬೀಜಮ್ ಉಚ್ಯತೇ । ತಸ್ಮಿನ್ ಸತಿ ಮಹಾಶಾಖೋ ಜಾಯತೇ ದೇಹಶಲ್ಮಲಿಃ
ಮಹರ್ಷಿಯೇ, ಜ್ಞಾನವೇ ಎಲ್ಲಾ ಕ್ರಿಯೆಗಳ ಮೊದಲ ಬೀಜವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅದು ಇದ್ದಾಗ ದೇಹವೆಂಬ ದೊಡ್ಡ ಶಿಮ್ಮಲು ಮರ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ.
ಏತಚ್ ಚೇತನಶಬ್ದಾರ್ಥಂ ಭಾವನಾವಲಿತಂ ಯದಿ । ತತ್ ಕರ್ಮಬೀಜತಾಮ್ ಏತಿ ನೋ ಚೇತ್ ಸಾಧ್ಯಂ ಪರಂ ಪದಮ್
ಜ್ಞಾನ ಎಂಬ ಪದದ ಅರ್ಥವನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ತಾಳ್ಮೆಯಿಂದ ಚಿಂತನೆ ಮಾಡಿದರೆ ಅದು ಕ್ರಿಯೆಗಳ ಬೀಜವಾಗುತ್ತದೆ; ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಪರಮ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಚಿತಿಶ್ ಚೇತನಶಬ್ದಾರ್ಥಭಾವನಾವಲಿತಾ ಯದಿ । ತತ್ ಕರ್ಮಬೀಜತಾಮ್ ಏತಿ ನೋ ಚೇತ್ ಸಾಧ್ಯಂ ಪರಂ ಪದಮ್
ಚೇತನವು 'ಜ್ಞಾನ' ಎಂಬ ಪದದ ಅರ್ಥದ ಚಿಂತನೆಯೊಂದಿಗೆ ಕೂಡಿದ್ದರೆ ಅದು ಕ್ರಿಯೆಗಳ ಬೀಜವಾಗುತ್ತದೆ; ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಪರಮ ಗತಿಯು ಸಿಗುತ್ತದೆ.
ತಸ್ಮಾದ್ ವೇದನಮ್ ಏವೇಹ ಕರ್ಮ ಕಾರಣಮ್ ಆಕೃತೇಃ । ಏತತ್ ತತ್ ಕರ್ಮಣಾಂ ಬೀಜಂ ತ್ವಯೈವೋಕ್ತಂ ಮುನೀಶ್ವರ
ಆದ್ದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ತಿಳಿವಳಿಕೆ ಮಾತ್ರವೇ ಕ್ರಿಯೆಗಳಿಗೂ ರೂಪಕ್ಕೂ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಮಹರ್ಷಿಯೇ, ನೀವು ಹೇಳಿದಂತೆ, ಇದುವೇ ಎಲ್ಲಾ ಕ್ರಿಯೆಗಳ ಬೀಜವಾಗಿದೆ.
ಅಸ್ಯ ರಾಘವ ಸೂಕ್ಷ್ಮಸ್ಯ ಕರ್ಮಣೋ ವೇದನಾತ್ಮನಃ । ಕಸ್ ತ್ಯಾಗẖ ಕಿಮ್ ಅನುಷ್ಠಾನಂ ಯಾವದ್ದೇಹಮ್ ಇದಂ ಸ್ಥಿತಮ್
ರಾಘವ, ತಿಳಿವಳಿಕೆಯೇ ಮೂಲವಾಗಿರುವ ಈ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಕ್ರಿಯೆಗೆ, ಈ ದೇಹ ಇರುವವರೆಗೆ ತ್ಯಾಗವೋ ಆಚರಣೆಯೋ ಯಾವುದು ಸಾಧ್ಯ?
ಯಚ್ ಚೇತ್ಯತೇ ತು ತೇನಾಶು ಬಹಿರ್ ಅನ್ತಶ್ ಚ ಭೂಯತೇ । ಸತ್ಯಾಕಾರಮ್ ಅಸತ್ಯಂ ವಾ ಭವತ್ವ್ ಆಹಿತವಿಭ್ರಮಮ್
ಯಾವುದನ್ನು ತಿಳಿಯಲಾಗುತ್ತದೋ, ಅದರಿಂದ ತಕ್ಷಣವೇ ಹೊರಗೂ ಒಳಗೂ ಅದು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಅದು ನಿಜವಾಗಿರಲಿ ಅತನು ನಿಜವಲ್ಲದಿರಲಿ, ಗೊಂದಲದೊಡನೆ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಲಿ.
ನ ಚೇತ್ಯತೇ ಚೇತ್ ತದ್ ಅಲಂ ಭ್ರಮಾದ್ ಅಸ್ಮಾದ್ ವಿಮುಚ್ಯತೇ । ಭ್ರಮಸ್ ಸತ್ಯೋ ಽಸ್ತ್ವ್ ಅಸತ್ಯೋ ವಾ ಕಿಂ ವಿಚಾರಣಯಾನಯಾ
ಯಾವುದನ್ನು ತಿಳಿಯಲಾಗುವುದಿಲ್ಲವೋ, ಅಷ್ಟು ಸಾಕು—ಆ ಭ್ರಮೆಯಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಬಹುದು. ಆ ಭ್ರಮೆ ನಿಜವಾಗಿರಲಿ ಅತನು ನಿಜವಲ್ಲದಿರಲಿ, ಇಂತಹ ವಿಚಾರದಿಂದ ಏನು ಪ್ರಯೋಜನ?
ಏತಚ್ ಚೇತನಮ್ ಏವಾನ್ತರ್ ವಿಕಸತ್ಯ್ ಉದ್ಭವಭ್ರಮೈಃ । ವಾಸನೇಚ್ಛಾಮನẖಕರ್ಮಸಙ್ಕಲ್ಪಾದ್ಯಭಿಧಾತ್ಮಭಿಃ
ಈ ಚೇತನವೇ ಒಳಗೆ ಉದಯ ಮತ್ತು ಲಯದ ತಿರುವುಗಳ ಮೂಲಕ, ವಾಸನೆಗಳು, ಆಸೆಗಳು, ಮನಸ್ಸು, ಕ್ರಿಯೆಗಳು, ಸಂಕಲ್ಪಗಳು ಮತ್ತು ಆತ್ಮಕ್ಕೆ ಇಟ್ಟಿರುವ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಹೆಸರಿನ ಮೂಲಕ ವಿಕಸಿಸುತ್ತದೆ.
ಪ್ರಬುದ್ಧಸ್ಯಾಪ್ರಬುದ್ಧಸ್ಯ ದೇಹಿನೋ ದೇಹಗೇಹಕೇ । ಆದೇಹಂ ವಿದ್ಯತೇ ವಿತ್ತ್ವಂ ತ್ಯಾಗಸ್ ತ್ವ್ ಅಸ್ಯ ನ ವಿದ್ಯತೇ । ಜೀವತಾಂ ತಸ್ಯ ಸನ್ತ್ಯಾಗẖ ಕಥಂ ನಾಮೋಪಪದ್ಯತೇ
ಜ್ಞಾನಿಯಾದರೂ ಅಜ್ಞಾನಿಯಾದರೂ, ದೇಹದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಜೀವಿಗೆ ದೇಹದ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಮಾಲೀಕತ್ವ ಇರುತ್ತದೆ; ತ್ಯಾಗವು ಅವನಿಗೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಜೀವಂತನಾಗಿರುವವನಿಗೆ ತ್ಯಾಗವು ಹೇಗೆ ಸಂಭವಿಸಬಹುದು?
ಕೇವಲಂ ಕರ್ಮಶಬ್ದಾರ್ಥಭಾವನಾಭಾವನೇ ಸತಿ । ಕರ್ಮ ಕರ್ಮತ್ವಮ್ ಉತ್ಸೃಜ್ಯ ಸ್ವಯಮ್ ಏವ ಭವತ್ಯ್ ಅಜಮ್
ಕರ್ಮ ಎಂಬ ಪದದ ಅರ್ಥದ ಕಲ್ಪನೆ ಇಲ್ಲದಿದ್ದಾಗ, ಕರ್ಮ ತನ್ನ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಸ್ವತಃ ಅಜನುಮಯವಾಗುತ್ತದೆ.
ಅಸಮ್ಭವತಿ ಸನ್ತ್ಯಾಗೇ ಕರ್ಮಣೋ ಯẖ ಕರೋತಿ ಹಿ । ಇದಂಕರ್ತವ್ಯತಾತ್ಯಾಗಂ ನ ಕಿಞ್ಚಿತ್ ತೇನ ತತ್ ಕೃತಮ್
ಕರ್ಮವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲದಾಗ, 'ನಾನು ಇದನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು' ಎಂಬ ಭಾವವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಯಾರು ಕರ್ಮ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಅವರು ಏನನ್ನೂ ಸಾಧಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
ಬೋಧಾದ್ ಇದನ್ತಾಸಂವಿತ್ತೇಸ್ ಸ್ವಯಂ ವಿಲಯನಂ ತು ಯತ್ । ಜಗತಸ್ ತಂ ವಿದುಸ್ ತ್ಯಾಗಮ್ ಅಸಙ್ಗಂ ಮೋಕ್ಷಮ್ ಏವ ಚ
ಜ್ಞಾನದಿಂದ 'ಇದು' ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಸ್ವತಃ ಕರಗುವುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ತ್ಯಾಗ, ಅಸಕ್ತತೆ ಮತ್ತು ನಿಜವಾದ ಮುಕ್ತಿಯೆಂದು ಗುರುತಿಸುತ್ತಾರೆ.
ವೇದನಂ ಸತಿ ಸಂವೇದ್ಯೇ ಸರ್ಗಾದಾವ್ ಏವ ವೇದ್ಯದೃಕ್ । ನೋತ್ಪನ್ನಾ ವಿದ್ಯತೇ ನೈವ ತಸ್ಮಾತ್ ಕಿಂ ಕ್ವೇವ ವೇದನಮ್
ಓದುಗುವಂತಹುದು ಇದ್ದಾಗ ಮಾತ್ರ ಗ್ರಹಿಕೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಸೃಷ್ಟಿಯ ಆರಂಭದಲ್ಲಿಯೇ ಗ್ರಹಿಸುವವನು ಮತ್ತು ಗ್ರಹಿಸಬೇಕಾದದ್ದು ಇರಬೇಕು. ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಗ್ರಹಿಕೆ ಎಲ್ಲಿ, ಹೇಗೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ?
ವೇದ್ಯೋನ್ಮುಖತ್ವಂ ಸನ್ತ್ಯಜ್ಯ ರೂಪಂ ಯದ್ ವೇದನಸ್ಯ ವೈ । ನ ವೇದನಂ ತನ್ ನೋ ಕರ್ಮ ತಚ್ ಛಾನ್ತಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಕಥ್ಯತೇ
ಗ್ರಹಿಸುವ ಮನೋಭಾವವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಗ್ರಹಿಕೆಯ ಸ್ವರೂಪವನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸಿದಾಗ ಅದು ಗ್ರಹಿಕೆಯೂ ಅಲ್ಲ, ಕ್ರಿಯೆಯೂ ಅಲ್ಲ; ಅದನ್ನೇ ಶಾಂತ ಬ್ರಹ್ಮವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ಚೇತನಂ ಪ್ರೋಚ್ಯತೇ ಕರ್ಮ ಸಂಸೃತ್ಯಾ ಪ್ರವಿಕಾಸಿತಮ್ । ಅಚೇತನಂ ವಿದುರ್ ಮೋಕ್ಷಂ ಜ್ಞಂ ಚೇತ್ಯ್ ಏವೋಪದೇಶಧೀಃ
ಚೇತನವನ್ನು ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಕ್ರಿಯೆಯೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಅಚೇತನವೇ ಮುಕ್ತಿಯೆಂದು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಉಪದೇಶಮಾಡುವ ಬುದ್ಧಿ ಅದನ್ನೇ ಜ್ಞಾನವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತದೆ.