ಘನವಾಸನಯೋಚ್ಛೂನೇ ಮೋಹೇ ಘನತರಾತ್ಮನಿ । ಮುಹೂರ್ತ ಏವ ಕಲ್ಪತ್ವಂ ದುẖಖಿತ್ವಾದ್ ಅನುಮೀಯತೇ
ಗಾಢವಾದ ವಾಸನೆಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಮೋಹವು, ಇನ್ನೂ ಗಾಢವಾದ ಆತ್ಮದಲ್ಲಿ ಉದಯವಾದಾಗ, ಕ್ಷಣಮಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಲ ಮತ್ತು ದುಃಖದ ಅನುಭವ ಉಂಟಾಗಿರುವಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.
ಯಥಾ ಬ್ರಹ್ಮಣಿ ಬ್ರಹ್ಮತ್ವಂ ತಥೈವೈತಾಸ್ ತದಾತ್ಮಿಕಾಃ । ನಾಮಶಬ್ದಾರ್ಥರಹಿತಾಸ್ ಸಂಸ್ಥಿತಾಸ್ ಸ್ವಾನುಭೂತಯಃ
ಹೆಗಲಿನಲ್ಲೇ ಹೇಗೆ ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆ ಬ್ರಹ್ಮತ್ವವಿರುತ್ತದೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಈ ಅನುಭವಗಳೂ ತಮ್ಮ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲೇ ನೆಲೆಸಿವೆ; ಅವುಗಳಿಗೆ ಹೆಸರು, ಶಬ್ದ, ಅರ್ಥವೇ ಇಲ್ಲದೆ, ಸ್ವಾನುಭವವಾಗಿ ಇರುತ್ತವೆ.
ವಾಸನಾ ದೀರ್ಘದುẖಖಾಯ ಪ್ರೇಕ್ಷಿತಾ ಸಾ ನ ವಿದ್ಯತೇ । ನಾಹಮ್ ಇತ್ಯ್ ಏವ ಸಂವಿತ್ತ್ಯಾ ಸ್ವಯತ್ನೇನ ವಿಲೀಯತೇ
ಹಳೆಯ ವಾಸನೆಗಳು ದೀರ್ಘ ಕಾಲದ ದುಃಖಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ ಎಂದು ನೋಡಿದಾಗ, ಅವು ನಿಜವಾಗಿ ಇಲ್ಲವೆಂಬುದು ಗೊತ್ತಾಗುತ್ತದೆ. 'ನಾನು ಇದಲ್ಲ' ಎಂಬ ಸ್ಪಷ್ಟ ಅರಿವಿನಿಂದ, ಸ್ವಂತ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ಅವು ಕರಗಿಹೋಗುತ್ತವೆ.
ಅಹನ್ತಾನುಭವೋ ದುẖಖಮ್ ಅನಹನ್ತೋದಯಸ್ ಸುಖಮ್ । ದೃಷದ್ಧೃದಯತಾಭಾವಾದ್ ಅಲಮ್ ಏತದ್ ಉದೇತಿ ತೇ
ಅಹಂ ಎಂಬ ಅನುಭವವೇ ದುಃಖಕ್ಕೆ ಕಾರಣ, ಅಹಂ ಇಲ್ಲದ ಸ್ಥಿತಿಯೇ ಸುಖ. ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಕಠಿಣತೆ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಈ ಸುಖದ ಸ್ಥಿತಿ ನಿನಗೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.
ಪರಮಂ ಮೌನಮ್ ಆಶ್ರಿತ್ಯ ಯಥಾಸ್ಥಿತಮ್ ಅವಸ್ಥಿತಃ । ಅಖಣ್ಡಮ್ ಏತದ್ ಆಪ್ನೋತಿ ನರೋ ನಿರ್ವಿಘ್ನಮ್ ಉತ್ತಮಮ್
ಪರಮ ಮೌನವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ, ಯಥಾಸ್ಥಿತಿಯಾಗಿ ಇರುವವನು, ಯಾವುದೇ ಅಡ್ಡಿಯಿಲ್ಲದೆ, ಈ अखಂಡವಾದ ಉನ್ನತ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
ಬ್ರಹ್ಮಾಭಿಧಾನಾಸ್ತಿ ಶಿಲಾತಿವಿಸ್ತೃತಾ ತಸ್ಯಾಂ ತ್ರಿಲೋಕೀಚಿರಸಾಲಭಞ್ಜಿಕಾ । ಸ್ಥಿತಾ ಭವಾಭಾವರಯಾದಿಕಾತ್ಮಿಕಾ ಚಿತ್ತಾನ್ವಿತಾಚಿತ್ತಕಕಾಷ್ಠಮೌನಿನೀ
'ಬ್ರಹ್ಮ' ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಒಂದು ವಿಶಾಲವಾದ, ಶಿಲೆಯಂತೆ ಅಗಾಧವಾದ ಸ್ಥಳವಿದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಮೂರು ಲೋಕಗಳು ದೀರ್ಘ ಕಾಲ ಅನಾವರಣವಾಗಿಯೇ ಇರುತ್ತವೆ. ಅಲ್ಲಿ ಭಾವ ಮತ್ತು ಅಭಾವದ ಮೂಲರೂಪ, ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಬಂಧನವಾದುದು, ಮನಸ್ಸಿಲ್ಲದ ಮೌನರೂಪಿಣಿ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದೆ.
ಅಹನ್ತಾಬೀಜಸಙ್ಕಲ್ಪಮಾತ್ರಮ್ ಏವಮ್ ಇದಂ ಮುನೇ । ಅವಿದ್ಯಮಾನಮ್ ಏವಾತಿ ವಿದ್ಯಮಾನಮ್ ಇವ ಸ್ಥಿತಮ್
ಓ ಮುನಿಯೇ, ಇದು ಅಹಂ ಎಂಬ ಬೀಯದಂತೆ ಕೇವಲ ಕಲ್ಪನೆಯಷ್ಟೆ. ಇದನ್ನು ನಿಜವಾಗಿ ನೋಡಿದರೆ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಇದೆಂದು ಕಾಣುತ್ತದೆ.
ಏವಂ ಚೇತ್ ತದ್ ವದ ಬ್ರಹ್ಮಂಲ್ ಲೋಕೇ ಶಾಸ್ತ್ರೇ ಶ್ರುತೌ ಸ್ಮೃತೌ । ದೇಹḫ ಪಿಣ್ಡಾದಿನೋದೇತಿ ಮೃತಸ್ಯೇತಿ ಕಿಮ್ ಉಚ್ಯತೇ
ಹೀಗಾದರೆ, ಬ್ರಹ್ಮನೇ, ಲೋಕದಲ್ಲಿ, ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ, ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ, ದೇಹ ಮತ್ತು ಇವುಗಳ ಉದಯದ ಬಗ್ಗೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಸತ್ತವರ ಬಗ್ಗೆ ಏನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ನನಗೆ ಹೇಳು.
ಯಥಾ ಬ್ರಹ್ಮ ತಥೈವಾಸ್ತಿ ಸರ್ಗೋ ಽಯಂ ನಿಯಮಾನ್ವಿತಃ । ಅತದನ್ಯಸ್ ತದನ್ಯತ್ವಂ ಸರ್ಗತಾಪ್ರತ್ಯಯಾದ್ ಗತಃ
ಹೆಗೋ ಬ್ರಹ್ಮನು ಇರುವಂತೆ, ಈ ಸೃಷ್ಟಿಯೂ ನಿಯಮದಂತೆ ಇದೆ. ಇದಕ್ಕಿಂತ ಬೇರೆ ಯಾವುದಾದರೂ, ಸೃಷ್ಟಿಯ ಭಾವನೆ ಇಲ್ಲದಾಗ ಬೇರೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಅತ್ರ ಸರ್ಗಾದಿಶಬ್ದಾರ್ಥೋ ಭೂತಾದೀನ್ಯ್ ಉಪಸಂಸ್ಥಿತಃ । ಭೂತತ್ವಂ ವಿದ್ಧಿ ಭೂತಾನಾಮ್ ಅಹನ್ತಾಮನನಾತ್ಮಕಮ್
ಇಲ್ಲಿ 'ಸೃಷ್ಟಿ' ಎಂಬ ಪದಗಳ ಅರ್ಥವು ಭೂತಾದಿಗಳು ಅಥವಾ ಮೂಲಭೂತಗಳೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಆ ಭೂತಗಳ ಸ್ವಭಾವವೇ ಅಹಂ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸಿನ ರೂಪವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅರಿತುಕೋ.
ರಾಗದ್ವೇಷಾತ್ಮಿಕಾ ಚೈಷಾ ಕಲನಾ ನೇತರಾತ್ಮಿಕಾ । ಇದಮ್ ಏವಮ್ ಇದಂ ನೈವಮ್ ಇತ್ಯ್ ಏಕಾತ್ಮಸ್ವರೂಪಿಣೀ
ಈ ಕಲ್ಪನೆಗೆ ಆಕರ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ದ್ವೇಷವೇ ಮೂಲಭಾವ. ಇದು ಬೇರೆ ಸ್ವಭಾವದ್ದಲ್ಲ; 'ಇದು ಹೀಗೇ ಇದೆ, ಇದು ಹೀಗಿಲ್ಲ' ಎಂದು ಒಂದೇ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಚಿಂತನೆ.
ಸೋದಿತಾ ಸರ್ಗಶಬ್ದಾರ್ಥಕಲನಾ ಮಾನಮಾನಿನೀ । ಬ್ರಹ್ಮಾದಿನಾದಿಪುರುಷರೂಪೇಣಾಹನ್ತ್ವರೂಪಿಣೀ
ಈ ಕಲ್ಪನೆಗೆ 'ಸೃಷ್ಟಿ' ಎಂಬ ಹೆಸರು ಇದೆ. ಇದು ತನ್ನದೇ ಆದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಹೊತ್ತು, ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ ಎಲ್ಲರಲ್ಲಿಯೂ 'ನಾನು' ಎಂಬ ರೂಪವನ್ನು ತಾಳುತ್ತದೆ.
ಇದಂ ಕಾರ್ಯಮ್ ಇದಂ ನೇತಿ ನಿಯಮೇನ ವಿನಾ ಚ ಸಾ । ನ ಭವತ್ಯ್ ಆತ್ಮನೈತಾವನ್ಮಾತ್ರರೂಪೈಕಜೀವಿತಾ
'ಇದು ಮಾಡಬೇಕು, ಇದು ಮಾಡಬಾರದು' ಎಂಬ ನಿರ್ಧಾರವಿಲ್ಲದೆ ಈ ಕಲ್ಪನೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಆತ್ಮದಿಂದ ಬೇರೆ ಇದ್ದಂತೆ ಇದಕ್ಕೆ ಜೀವವಿಲ್ಲ; ಇದಕ್ಕೆ ಆತ್ಮನ ರೂಪವೇ ಜೀವ.
ಬ್ರಹ್ಮಾದಿತಾಂ ಗತಾಯಾಸ್ ತು ತಸ್ಯಾಸ್ ತವಮಮಾತ್ಮಿಕಾಮ್ । ನ ಭವತ್ಯ್ ಅನ್ಯತಾ ತಸ್ಮಾತ್ ಸ್ವಭಾವಾತ್ ಪರಮಾತ್ಮನಃ
ಈ ಕಲ್ಪನೆ ಬ್ರಹ್ಮನ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ತಲುಪಿದಾಗಲೂ, ಪರಮಾತ್ಮನ ಸ್ವಭಾವವನ್ನೇ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ; ಅದಕ್ಕಿಂತ ಬೇರೆ ಸ್ವರೂಪ ಇದಕ್ಕೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.
ತೇನ ಬ್ರಹ್ಮಾದಿತಾಮ್ ಏತ್ಯ ಸ್ವರೂಪಸ್ಥೈವ ತಿಷ್ಠತಿ । ನೋಪಶಾಮ್ಯತಿ ನೋದೇತಿ ನಿರಿಚ್ಛತ್ವಾತ್ ಪರಾತ್ಮಿಕಾ
ಆದಕಾರಣದಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮಾದಿಗಳ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ತಲುಪಿ, ಅದು ತನ್ನ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲೇ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುತ್ತದೆ; ಅದು ಏನು ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದೂ ಇಲ್ಲ, ಏನು ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುವುದೂ ಇಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಅದು ಪರಮಾತ್ಮನ ಸ್ವರೂಪ, ಯಾವ ಆಸೆಯೂ ಇಲ್ಲದದ್ದು.
ಭಾವಾಭಾವೌ ಸಮಾವ್ ಅಸ್ಯಾ ನಿಷ್ಕಲಙ್ಕಾತ್ಮಕಸ್ಥಿತೇಃ । ತೇನೈಷಾಸ್ತೇ ಸಮಂ ವೇತ್ತಿ ನಾಭಾವಂ ಭವನಂ ನ ಚ
ಅದಕ್ಕೆ ಇರುವಿಕೆಯೂ ಇಲ್ಲದಿಕೆಯೂ ಒಂದೇ ಸಮಾನ; ಏಕೆಂದರೆ ಅದು ಮಸುಕಾಗದ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅದು ಯಾವಾಗಲೂ ಒಂದೇ ರೀತಿ ಇರುತ್ತದೆ, ಇರುವುದನ್ನೂ ಇಲ್ಲದಿರುವುದನ್ನೂ ತಿಳಿಯದು.
ಯದೋತ್ಪನ್ನೈವ ಸಾ ಸಂವಿದ್ ಬ್ರಹ್ಮಾದಿಕಲನಾಮಯೀ । ಆತ್ಮನ್ಯ್ ಏವ ನಿರಿಚ್ಛಾಸ್ತೇ ಶಾನ್ತಾನುತ್ಪನ್ನಸನ್ನಿಭಮ್
ಆ ಜ್ಞಾನವು ಬ್ರಹ್ಮಾದಿಗಳ ಕಲ್ಪನೆಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದಾಗಲೂ, ಅದು ತನ್ನಲ್ಲಿಯೇ ನಿರಾಸೆಯಿಂದ, ಶಾಂತವಾಗಿ, ಹುಟ್ಟಿಲ್ಲದಂತೆಯೇ ನೆಲೆಸಿರುತ್ತದೆ.
ತದ್ ಏವಮ್ ಅಖಿಲಂ ಶಾನ್ತಂ ವ್ಯೋಮೇವಾನನ್ತಕಂ ಸ್ಥಿತಮ್ । ಕಮ್ ಅಪ್ಯ್ ಅಕಲಿತಂ ಕಾಲಂ ನಾಸ್ಮಾಭಿಸ್ ತದ್ ವಿಚಾರ್ಯತೇ
ಹೀಗೆ ಎಲ್ಲವೂ ಶಾಂತವಾಗಿದ್ದು, ಅನಂತ ಆಕಾಶದಂತೆ ಸ್ಥಿರವಾಗಿದೆ; ಆ ಅಳವಡಿಸಲಾಗದ ಕಾಲವನ್ನು ನಾವು ಯೋಚಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
ಯದಾ ತು ಸಾ ಮನಸ್ಸತ್ತಾ ಪ್ರಸರನ್ತೀ ಸ್ವಭಾವತಃ । ಆಸ್ತೇ ತದಾ ತದಾಕಾರಸ್ ಸರ್ಗ ಇತ್ಯ್ ಏವ ತಿಷ್ಠತಿ
ಆ ಮನಸ್ಸಿನ ತತ್ತ್ವ ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ಹರಡಿದಾಗ, ಅದು ಸೃಷ್ಟಿಯ ರೂಪದಲ್ಲೇ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ.
ಪ್ರಸರನ್ತ್ಯಾ ಯಥಾ ನದ್ಯಾಸ್ ಸ್ವಾವರ್ತಾದಿಸ್ವರೂಪಕಮ್ । ತಥಾ ಸಙ್ಕಲ್ಪಸತ್ತಾಯಾ ಜಗದಾದ್ಯಾತ್ಮಕಂ ವಪುಃ
ನದಿ ಹರಡಿದಾಗ ಅದರಲ್ಲಿ ವಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಸುತ್ತುಗಳು ಮೂಡುವಂತೆ, ಕಲ್ಪನೆಯ ತತ್ತ್ವವೂ ಜಗತ್ತು ಮತ್ತು ಅದರ ಆರಂಭದ ರೂಪವನ್ನು ತಾಳುತ್ತದೆ.
ಸ್ಥಿತಾಯಾಸ್ ಸರ್ಗಸಂವಿತ್ತೇರ್ ಇದಮ್ ಇತ್ಥಮ್ ಇದಂ ತ್ವ್ ಇತಿ । ಇತಿ ಸಂಸ್ಥಾನರಚನಾದ್ ಋತೇ ಸತ್ತಾ ನ ವಿದ್ಯತೇ
ಸೃಷ್ಟಿಯ ಅರಿವು 'ಇದು ಹೀಗೆ, ಅದು ಹೀಗೆ' ಎಂದು ಸ್ಥಿರವಾದಾಗ, ಆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ರೂಪವನ್ನೇ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಬೇರೆ ಯಾವುದೇ ಅಸ್ತಿತ್ವ ಗೊತ್ತಾಗದು.
ವಿರಿಞ್ಚತಾದಿಸಮ್ಪನ್ನಾ ಯದಾತ್ಮನ್ಯ್ ಏವ ಶಾಮ್ಯತಿ । ಇದಮ್ ಇತ್ಥಮ್ ಇದಂ ಚೇತಿ ತದಾ ನ ಭವತಿ ಕ್ರಮಃ
ಬ್ರಹ್ಮಾದಿಗಳ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿ ಅದು ತನ್ನಲ್ಲೇ ಶಾಂತಿಯಾದಾಗ, 'ಇದು ಹೀಗೆ, ಅದು ಹೀಗೆ' ಎಂಬ ಕ್ರಮವೇ ಇರದು.
ಶಾನ್ತಂ ಸರ್ವಗತಂ ಶೂನ್ಯಮ್ ಆಸ್ತೇ ಬ್ರಹ್ಮೈವ ಕೇವಲಮ್ । ವಾರೀವಾವರ್ತವತ್ ಸತ್ಯಂ ತದ್ ಅಸ್ಮಾಭಿರ್ ನ ಚರ್ಚ್ಯತೇ
ಯಾವಾಗೆಲ್ಲಾ ಎಲ್ಲವೂ ಶಾಂತವಾಗಿಯೂ, ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹರಡಿರುವಂತಾಗಿಯೂ, ಖಾಲಿಯಾಗಿಯೂ ಇರುತ್ತದೋ, ಆಗ ಕೇವಲ ಬ್ರಹ್ಮನೇ ಉಳಿಯುತ್ತಾನೆ. ಅದು ನೀರಿನಲ್ಲಿರುವ ಆವರ್ತಗಳು ಇಲ್ಲದಂತೆ, ಆ ಸತ್ಯವನ್ನು ನಾವು ಚರ್ಚಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
ಯದಾ ತ್ವ್ ಆಶು ನ ನಿರ್ವಾತಿ ಸ್ವಾತ್ಮಸತ್ತಾತ್ಮಕಂ ತದಾ । ಇದಂ ಕಾರ್ಯಮ್ ಇದಂ ನೇತಿ ಸರ್ಗದೃಷ್ಟ್ಯಾ ಪ್ರಸರ್ಪತಿ
ಆದರೆ, ಸ್ವಂತ ಆತ್ಮಸ್ವರೂಪವು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಲೀನವಾಗದೆ ಉಳಿದಾಗ, ಸೃಷ್ಟಿಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ 'ಇದು ಫಲ, ಇದು ಅಲ್ಲ' ಎಂಬ ಭಾವನೆಗಳು ಹರಡುತ್ತವೆ.
ಯತ್ ಕಲ್ಪನಾವಿಸರಣಂ ತತ್ ಸರ್ಗ ಇತಿ ದೃಶ್ಯತೇ । ವಿಸಾರೀ ಚಕ್ರಕವ್ಯೂಹಸ್ ತೈಲಬಿನ್ದುರ್ ಇವಾಮ್ಭಸಿ
ಯಾವುದೇ ಕಲ್ಪನೆಯ ವಿಸ್ತಾರವೋ ಅದನ್ನೇ ಸೃಷ್ಟಿ ಎಂದು ಕಾಣುತ್ತಾರೆ—ಅದು ಚಕ್ರದ ಆಕಾರದಂತೆ ಅಥವಾ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಎಣ್ಣೆ ಹನಿಯು ಹಬ್ಬುವಂತೆ ಹರಡುತ್ತದೆ.
ಯದ್ ಏವ ಸರ್ಗಸಂಸ್ಥಾನಂ ಸರ್ಗಸತ್ತಾಕರಂ ಪರಮ್ । ತದ್ ಏವೇತ್ಥಮ್ ಇದಂ ತ್ವ್ ಇತ್ಥಮ್ ಇದಮ್ ಅತ್ಯರ್ಥಜೃಮ್ಭಣಮ್
ಯಾವುದೇ ಸೃಷ್ಟಿಯ ರಚನೆಯೋ, ಅದೇ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಮೂಲ ಕಾರಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ; ಇದೇ 'ಇದು ಹೀಗೆ, ಅದು ಹೀಗೆ' ಎಂಬ ಭಾವನೆಗಳು ತುಂಬಾ ವಿಸ್ತಾರವಾಗುವುದು.
ಇದಮ್ ಇತ್ಥಮ್ ಇದಂ ಚೇತ್ಥಮ್ ಇತ್ಯ್ ಆಸ್ತೇ ಯದಿ ನೇಹ ತತ್ । ಕಥಮ್ ಊರ್ಧ್ವಂ ಭವೇದ್ ಊರ್ಧ್ವಮ್ ಅಧಶ್ ಚಾಧẖ ಕಥಂ ಭವೇತ್
ಇದು ಹೀಗೆ, ಅದು ಹಾಗೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರೂ, ಇಲ್ಲಿ ಹಾಗೆ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಮೇಲಿನದು ಅಥವಾ ಕೆಳಗಿನದು ಎಂಬ ಭೇದವೇ ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯ?
ಪ್ರತಿಭಾತ್ಮನಿ ಸಮ್ಪನ್ನೇ ಸನ್ನಿವೇಶೇ ಜಗತ್ಸ್ಥಿತೇಃ । ಬ್ರಹ್ಮಾದಿರೂಪಮನನಂ ಮರುಮಾರ್ಗವೃಥಾಮ್ಭಸಿ
ಒಳಗಿನ ಜ್ಞಾನವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬೆಳಗಿದಾಗ, ಜಗತ್ತಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಬ್ರಹ್ಮಾದಿಗಳ ರೂಪಗಳನ್ನು ಚಿಂತಿಸುವುದು, ಮರಳು ಬಯಲಿನಲ್ಲಿ ನೀರನ್ನು ಹುಡುಕುವಂತಾಗಿದೆ.
ಶಬ್ದಸ್ಪರ್ಶಾದಯಸ್ ತಸ್ಯಾಸ್ ಸ್ವ ಏವಾವಯವಾಸ್ ತತಃ । ಸಙ್ಕಲ್ಪಾತ್ಮಾನ ಏವಾಶು ಸರೂಪಾಲೋಕವೇದನೈಃ
ಶಬ್ದ, ಸ್ಪರ್ಶ ಮತ್ತು ಇತರವು ಅವುಗಳ ಸ್ವಂತ ಭಾಗಗಳೇ; ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ರೂಪಗಳು ಕೂಡ ತಕ್ಷಣವೇ ಅದೇ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಅನುಭವವಾಗುತ್ತವೆ.
ಪರಸ್ಪರಂ ವಿವರ್ತನ್ತೇ ಪಯಾಂಸೀವ ದ್ರವೌಜಸಃ । ಅರ್ಥಸ್ ಸತ್ತಾಮ್ ಉಪಾದತ್ತೇ ಶಬ್ದೋ ಽರ್ಥಮ್ ಅನುಧಾವತಿ
ಅವು ಪರಸ್ಪರ ಬದಲಾಗುತ್ತಾ ಇರುತ್ತವೆ, ಹಾಲು ಹಾಲಿನಲ್ಲಿ ಬೆರೆವಂತೆ; ಅರ್ಥವು ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ, ಶಬ್ದವು ಆ ಅರ್ಥವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ.