ತದ್ ಇಮಂ ಸಂಶಯಂ ಶೇಷಮ್ ಏಕಂ ಮೇ ಛೇತ್ತುಮ್ ಅರ್ಹಸಿ । ಭಗವನ್ ಸರ್ವಧರ್ಮಜ್ಞ ಪ್ರೋದ್ವಿಜನ್ತೇ ಹಿ ನೋತ್ತಮಾಃ
ಭಗವಂತನೆ, ನೀನು ಎಲ್ಲಾ ಧರ್ಮಗಳನ್ನು ತಿಳಿದವನು. ನನ್ನ ಬಳಿ ಉಳಿದಿರುವ ಈ ಒಂದು ಸಂಶಯವನ್ನು ದಯವಿಟ್ಟು ನಿವಾರಿಸು. ಯಾಕಂದರೆ ಮಹಾತ್ಮರು ಯಾವಾಗಲೂ ಚಿಂತೆಗೊಳಗಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
ಪರಮಾತ್ಮಮಯಂ ಸರ್ವಂ ಯದಿ ನಾಮ ಸದೈವ ಹಿ । ಇದಂ ಕಾರ್ಯಮ್ ಇದಂ ನೇತಿ ತತ್ ಕಿಮರ್ಥಂ ಕೃತẖ ಕ್ರಮಃ
ಎಲ್ಲವೂ ಸದಾ ಪರಮಾತ್ಮನಿಂದಲೇ ತುಂಬಿದೆ ಎಂದಾದರೆ, 'ಇದು ಮಾಡಬೇಕು, ಇದು ಮಾಡಬಾರದು' ಎಂಬ ಕ್ರಮ ಯಾಕೆ ಇರಬೇಕು?
ಯಥೋತ್ಪನ್ನಾ ನ ವೋತ್ಪನ್ನಾ ಜೀವಾḫ ಪರಮಕಾರಣಾತ್ । ದ್ವೈತವನ್ತೋ ಽಥ ವಾದ್ವೈತಾಸ್ ತತ್ ತಾವಜ್ ಜ್ಞಾತವಾನ್ ಭವಾನ್
ಹಾಗೆ ನೋಡಿದರೆ, ಜೀವಿಗಳು ಪರಮ ಕಾರಣದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದಂತೆ ಕಾಣಿಸಿದರೂ ನಿಜವಾಗಿ ಹುಟ್ಟುವುದಿಲ್ಲ. ಅವುಗಳು ದ್ವೈತವಾಗಿರಲಿ, ಅದ್ವೈತವಾಗಿರಲಿ, ನೀನು ಇದನ್ನು ತಿಳಿದಿದ್ದೀಯಲ್ಲ.
ತತ್ರ ತಾವತ್ ಸ್ವಸಙ್ಕಲ್ಪಾದ್ ಯೇಷಾಂ ದ್ವೈತಮ್ ಅಲಂ ಸ್ಥಿತಮ್ । ತೈಸ್ ತಾವತ್ ಸಂಸೃತೌ ಕಿಞ್ಚಿತ್ ಸಂಸರ್ತವ್ಯಮ್ ಅಸಂಶಯಮ್
ಅಲ್ಲಿ, ಯಾರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ದ್ವೈತ ಭಾವನೆ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆಯೋ, ಅವರಿಗಂತೂ ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲ ಸುತ್ತಲೇಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ನಿಶ್ಚಿತ.
ತತ್ರ ಕೇಚಿದ್ ಬಾಲ್ಯ ಏವ ಸ್ವಚಮತ್ಕಾರಯೋಗತಃ । ವಿದನ್ತಿ ಪರಮಾತ್ಮಾನಂ ತಿಷ್ಠನ್ತಿ ವಿಗತಜ್ವರಮ್
ಅವರಲ್ಲಿ ಕೆಲವರು ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲೇ ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಆಶ್ಚರ್ಯಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಪರಮಾತ್ಮನನ್ನು ಅರಿತು, ಎಲ್ಲ ದುಃಖಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.
ಅನೀಶ್ವರಾಸ್ ಸೇಶ್ವರಾಶ್ ಚ ಯೇ ಜೀವಾ ದೇಹತಾಂ ಗತಾಃ । ಗೃಹೀತದ್ವೈತವಿಸ್ತಾರಾẖ ಕಾಲೇನಾಯಾನ್ತಿ ತೇ ಪದಮ್
ಯಾರು ದೇವತ್ವವಿದ್ದರೂ ಇಲ್ಲದರೂ, ದೇಹವನ್ನು ಹೊಂದಿ, ದ್ವೈತದ ಜಗತ್ತನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿರುವ ಜೀವಿಗಳು, ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಆ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ತಲುಪುತ್ತಾರೆ.
ಭವತ್ಯ್ ಏವಾತಿವಿಶ್ರಾನ್ತಿರ್ ನಾಸ್ತಿ ಕಸ್ಯಾಸ್ತಿ ಕಸ್ಯ ಚ । ಸುಚಿರಾತ್ ಕೇವಲಂ ಕಶ್ಚಿದ್ ಅಚಿರಾದ್ ವೇತ್ತಿ ಕಶ್ಚನ
ನಿಜವಾಗಿಯೂ, ಪರಮ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಬರುತ್ತದೆ; ಯಾರಿಗೋ ಇಲ್ಲ, ಯಾರಿಗೋ ಇದೆ ಎಂಬುದಿಲ್ಲ. ಕೆಲವರು ಬಹಳ ಸಮಯದ ನಂತರ ಅದನ್ನು ಅರಿಯುತ್ತಾರೆ, ಇನ್ನೊಬ್ಬರು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.
ಕೇಚಿದ್ ವಿದಿತವೇದ್ಯತ್ವಂ ಯಾನ್ತಿ ರಾಘವ ಯೌವನೇ । ಜರಾವನ್ತḫ ಪರಂ ವಸ್ತು ವಿದನ್ತೀಹಾಪರೇ ಜನಾಃ
ಕೆಲವರು, ರಾಮಾ, ಯೌವನದಲ್ಲೇ ತಿಳಿಯಬೇಕಾದುದನ್ನು ಅರಿಯುತ್ತಾರೆ; ಇನ್ನು ಕೆಲವರು ಇಲ್ಲಿ ವೃದ್ಧಾಪ್ಯದಲ್ಲೇ ಪರಮ ಸತ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.
ಏವಂ ತಜ್ಜ್ಞಾಸ್ ತಥಾಜ್ಞಾಶ್ ಚ ತಿಷ್ಠನ್ತ್ಯ್ ಏವ ಯಥಾಸ್ಥಿತಮ್ । ಅಸ್ಯಾಂ ವ್ಯವಹೃತೌ ಜೀವನ್ಮುಕ್ತಾ ಬದ್ಧಾಶ್ ಚ ಮಾನವಾಃ
ಹೀಗಾಗಿ ಸತ್ಯವನ್ನು ಅರಿತವರೂ, ಅಜ್ಞಾನಿಗಳೂ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತಾರೆ. ಈ ಲೋಕದ ವ್ಯವಹಾರದಲ್ಲಿ ಬಂಧನದಲ್ಲಿರುವವರೂ, ಮುಕ್ತರಾಗಿರುವವರೂ ಇದ್ದಾರೆ.
ಇದಂ ಕಾರ್ಯಮ್ ಇದಂ ನೇತಿ ತೇಷಾಂ ಯದಿ ಜಗತ್ಸ್ಥಿತಿಃ । ನೋನ್ನೀಯತೇ ತತ್ ಕ್ಷಯಕೃನ್ ಮಾತ್ಸ್ಯೋ ನ್ಯಾಯḫ ಪ್ರವರ್ತತೇ
ಇದು ಮಾಡಬೇಕು, ಇದು ಮಾಡಬಾರದು ಎಂಬ ವಿವೇಕವಿಲ್ಲದೆ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಜೀವನ ಮುಂದುವರಿಯದೆ ಹೋದರೆ, ದೊಡ್ಡವರು ಚಿಕ್ಕವರನ್ನು ನುಂಗುವ ಮೀನುಗಳ ನಿಯಮವೇ ಪ್ರಬಲವಾಗುತ್ತದೆ.
ಯಾವತ್ ಕಿಞ್ಚಿತ್ ಪ್ರಸ್ಫುರತಿ ಸರ್ಗಸ್ ತಾವತ್ ಕದರ್ಥನಾಮ್ । ಮಾ ಯಾತು ಮಾತ್ಸ್ಯನ್ಯಾಯೇನ ಕಿಲೇತಿ ವಿಹಿತಾ ಸ್ಥಿತಿಃ
ಯಾವಾಗಲಾದರೂ ಸೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಚಲನೆ ಇದ್ದರೂ, ಗೊಂದಲ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಮೀನುಗಳ ನಿಯಮ ಬೆಳೆಯದಂತೆ, ಸರಿಯಾದ ಕ್ರಮವನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು.
ನಿಷ್ಪುಣ್ಯಪಾಪಂ ನಿಶ್ಚಿತ್ತಂ ನಿರ್ಮಮೋ ಽಮನನಕ್ರಿಯಮ್ । ಕಾಲಾತಿವಾಹನಾಯೈವ ಜೀವನ್ಮುಕ್ತೋ ಽವತಿಷ್ಠತೇ
ಜೀವನ್ಮುಕ್ತನು ಪunya, ಪಾಪಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಿ, ಮನಸ್ಸಿಲ್ಲದೆ, ಅಹಂಕಾರವಿಲ್ಲದೆ, ಯೋಚನೆ ಅಥವಾ ಕ್ರಿಯೆಯಿಲ್ಲದೆ, ಕಾಲವನ್ನು ಕಳೆಯಲು ಮಾತ್ರ ಇರುತ್ತಾನೆ.
ಮಾಯಾಗ್ರಸ್ತಮತಿಸ್ ತ್ವ್ ಆತ್ಮವಾಸನಾವಶತḫ ಫಲಮ್ । ಪ್ರಾಪ್ನೋತೀಹಾಮುತ್ರ ಚೈವ ತದರ್ಥಂ ಯತತೇ ಚ ಸಃ
ಮಾಯೆಯ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಮನಸ್ಸು ಮರುಳುಗೊಂಡು, ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಅಭಿರುಚಿಗಳ ಆಧೀನನಾದವನು, ಇಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪರಲೋಕದಲ್ಲಿಯೂ ಫಲಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಆ ಫಲಗಳಿಗಾಗಿ ಶ್ರಮಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಏತಾವತ್ ತಾವದ್ ಆಬಾಲಪಣ್ಡಿತಾಮರಮಾನವಮ್ । ಅವಿಸಂವಾದಿ ಯದ್ ಯಾದೃಕ್ ಚಿತ್ತಂ ತನ್ಮಯತಾತ್ಮನಃ
ಮಕ್ಕಳಿಂದ ಪಂಡಿತರವರೆಗೆ, ದೇವತೆಗಳಿಂದ ಮಾನವರವರೆಗೆ, ಯಾರ ಮನಸ್ಸು ಹೇಗಿದೆಯೋ, ಅವರ ಸ್ಥಿತಿಯೂ ಅದೇ ರೀತಿ ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪವಾಗಿ ಇರುತ್ತದೆ.
ಸ್ವಸಙ್ಕಲ್ಪೈಕಬೀಜಾಯ ನರಕಸ್ವರ್ಗಶಾಖಿನೇ । ಫಲಾಯಾಜ್ಞಸ್ಯ ಕರ್ತೃತ್ವಮ್ ಅಕರ್ತೃತ್ವಂ ಚ ರಾಘವ
ಸ್ವಂತ ಸಂಕಲ್ಪವೇ ನರಕ ಮತ್ತು ಸ್ವರ್ಗದ ಶಾಖೆಗಳಿಗೆ ಮೂಲಬೀಜವಾಗಿದೆ. ರಾಘವ, ಅಜ್ಞಾನಿಗೆ ಕರ್ಮ ಮಾಡುವುದೂ, ಮಾಡದಿರುವುದೂ ಫಲವಾಗಿ ಬರುತ್ತದೆ.
ಯತ್ ತು ತಜ್ಜ್ಞಸ್ಯ ಕರ್ತೃತ್ವಮ್ ಅಕರ್ತೃತ್ವಂ ಚ ವಾ ಕ್ವಚಿತ್ । ತತ್ ಪ್ರಮೇಯದಶಾಮ್ ಏತಿ ನ ಕದಾಚನ ಕಸ್ಯಚಿತ್
ಜ್ಞಾನಿಗೆ ಎಲ್ಲಿಯಾದರೂ ಕರ್ಮ ಮಾಡುವುದೋ, ಮಾಡದಿರುವುದೋ ಕಂಡುಬಂದರೂ, ಅದು ನಿಜವಾದ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ತಲುಪುವುದಿಲ್ಲ, ಯಾವಾಗಲೂ ಕೇವಲ ಪ್ರತ್ಯಯದಂತೆಯೇ ಇರುತ್ತದೆ.
ಕರ್ತಾ ಭವತ್ವ್ ಅಕರ್ತಾ ವಾ ಮುಕ್ತ ಏವಾಙ್ಗ ತತ್ತ್ವವಿತ್ । ಭೂಯೋ ಮಜ್ಜತಿ ನಾಜ್ಞಾನೇ ಪಯḫಫೇನ ಇವಾಮ್ಭಸಿ
ಪ್ರಿಯವೇ, ಯಾರು ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಅರಿತಿರುತ್ತಾರೋ ಅವರು ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರೂ ಅಥವಾ ಮಾಡದಿದ್ದರೂ ಮುಕ್ತರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ; ಅವರು ಮತ್ತೆ ಅಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗುವುದಿಲ್ಲ, ನೀರಿನ ಮೇಲೆ ಬರುವ ನೊರೆಯಂತೆ.
ಕರ್ತಾ ಭವತ್ವ್ ಅಕರ್ತಾ ವಾ ಬದ್ಧ ಏವಾಯಥಾರ್ಥವಿತ್ । ಅರಣ್ಯಕೂಪಾಚ್ ಛ್ವೇವಾಸ್ಮಾನ್ ಮೋಹಾನ್ ನೋತ್ತರತಿ ಕ್ವಚಿತ್
ಯಾರು ವಾಸ್ತವವನ್ನು ತಪ್ಪಾಗಿ ಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾರೋ ಅವರು ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರೂ ಅಥವಾ ಮಾಡದಿದ್ದರೂ ಬಂಧನದಲ್ಲೇ ಇರುತ್ತಾರೆ; ಅರಣ್ಯದ ಕೊಳದಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿರುವ ನಾಯಿಯಂತೆ ಅವರು ಮೋಹದಿಂದ ಯಾವಾಗಲೂ ಹೊರಬರುವುದಿಲ್ಲ.
ನಿರ್ದೇಹೋ ನಿರ್ಮನಾ ಮೌನೀ ಶಾನ್ತಸ್ ಸ್ವಸ್ಥೋ ನಿರೇಷಣಃ । ಕುರ್ವನ್ನ್ ಏವ ಚ ಕರ್ಮಾಣಿ ತಿಷ್ಠೋತ್ತಿಷ್ಠಸ್ವ ತತ್ಪದೇ
ದೇಹವಿಲ್ಲದೆ, ಮನಸ್ಸಿಲ್ಲದೆ, ಮೌನವಾಗಿ, ಶಾಂತವಾಗಿ, ಆರೋಗ್ಯದಿಂದ, ಏನನ್ನೂ ಬಯಸದೆ—ಆದರೂ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ, ಆ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರು.
ಜೀವೋ ಬ್ರಹ್ಮಾರ್ಣವೇ ವೀಚಿರ್ ಜೀವಾಮ್ಭೋಧಾವ್ ಅಹಙ್ಕೃತಿಃ । ಅಹಙ್ಕಾರಾಮ್ಬುಧೌ ಬುದ್ಧಿರ್ ಬುದ್ಧ್ಯಬ್ಧೌ ಚಿತ್ತಮ್ ಆಬಿಲಮ್
ಜೀವನು ಬ್ರಹ್ಮನ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅಲೆ; ಅಹಂಕಾರವು ಜೀವಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅಲೆ; ಬುದ್ಧಿಯು ಅಹಂಕಾರಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅಲೆ; ಮನಸ್ಸು ಬುದ್ಧಿಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಮಸುಕಾದಂತಿದೆ.
ಚಿತ್ತಾಬ್ಧೌ ವಾಸನಾ ವೀಚಿರ್ ವಾಸನಾಬ್ಧೌ ತು ಸಂಸೃತಿಃ । ಸಂಸಾರಾಬ್ಧೌ ಶರೀರಂ ಚ ಶರೀರಾಬ್ಧೌ ಚ ಜೀವಿತಮ್
ಮನಸ್ಸು ಎಂಬ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಆಸೆ ಒಂದು ಅಲೆ; ಆ ಆಸೆಗಳ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಪುನರ್ಜನ್ಮವೇ ಅಲೆ; ಈ ಸಂಸಾರದ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ದೇಹವೇ ಅಲೆ; ದೇಹದ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಜೀವವೇ ಅಲೆ.
ಜೀವಿತಾಬ್ಧೌ ಚ ಯುವತಾ ಚಞ್ಚಲೇ ಯೌವನಾರ್ಣವೇ । ವೀಚಿರ್ ಇನ್ದ್ರಿಯಸಙ್ಘಾತಸ್ ಸ್ಪನ್ದಸ್ ತ್ವ್ ಇನ್ದ್ರಿಯವಾರಿಧೌ
ಜೀವನದ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಯೌವನ ಚಂಚಲವಾಗಿದೆ; ಯೌವನದ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಗುಂಪು ಅಲೆ; ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಚಲನೆ ಅಲೆ.
ಸ್ಪನ್ದಾಮ್ಭೋಧಾವ್ ಅನುಭವಸ್ ಸ್ವಾನುಭೂತ್ಯಾಮ್ಬುಧೌ ತತಃ । ತರಙ್ಗಶ್ ಚಿತ್ಸಮುಲ್ಲಾಸ ಇತೀದಂ ಸರ್ಗವೇದನಮ್
ಚಲನದ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಅನುಭವ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ; ಸ್ವಾನುಭವದ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಚೇತನೆಯ ಆನಂದವೇ ಅಲೆ—ಇದು ಸೃಷ್ಟಿಯ ಅನುಭವ.
ಶಬ್ದಸಂಸ್ಪರ್ಶರೂಪಾದಿ ಯೇನೇದಮ್ ಅವಬುಧ್ಯತೇ । ತಚ್ ಚಿನ್ಮಾತ್ರಂ ಜಗತ್ ಸರ್ವಂ ತತ್ಸಾರತ್ವಾದ್ ರಘೂದ್ವಹ
ಶಬ್ದ, ಸ್ಪರ್ಶ, ರೂಪ ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಅರಿಯುವದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದುದು ಶುದ್ಧ ಚೇತನೆಯೇ; ರಘುವಂಶದೊಡೆಯಾ, ಈ ಜಗತ್ತು ಎಲ್ಲವೂ ಅದೇ, ಏಕೆಂದರೆ ಅದು ಅದರ ಸಾರ.
ಅಕ್ಷುಬ್ಧೋ ಽವ್ಯಪದೇಶ್ಯೋ ಽಸಾವ್ ಅಸರ್ಗಕರಣೋನ್ಮುಖಃ । ಉನ್ನೀಯತೇ ಚಿದಮ್ಭೋಧಿಸ್ ಸದ್ಭಿರ್ ಬ್ರಹ್ಮೇತಿ ಕೇವಲಮ್
ಅದು ಯಾವಾಗಲೂ ಶಾಂತವಾಗಿಯೇ ಇರುತ್ತದೆ, ವಿವರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ, ಸೃಷ್ಟಿಯ ಕಡೆಗೆ ಒಲವು ಇಲ್ಲದಂತೆ, ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಅದನ್ನು ಮಾತ್ರ ಬ್ರಹ್ಮವೆಂದು ಎತ್ತಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ಅಕ್ಷುಬ್ಧಮ್ ಅಪಿ ತತ್ ಕ್ಷುಬ್ಧಮ್ ಇವ ಚೇತ್ ಕೃತವೇದನಮ್ । ತಚ್ ಚಿದಂಶಮ್ ಉಪಾರುಹ್ಯ ಬ್ರಹ್ಮ ಸರ್ಗ ಇತಿ ಸ್ಥಿತಮ್
ಅದು ಶಾಂತವಾಗಿದ್ದರೂ, ಅದನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಬಹುದಾದಂತೆ ಮಾಡಿದರೆ ಅದು ಅಶಾಂತವಾಗಿರುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ; ಆ ಜ್ಞಾನ ಭಾಗವನ್ನು ಹಿಡಿದು, ಅದನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮ ಮತ್ತು ಸೃಷ್ಟಿಯೆಂದು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಅಕ್ಷುಬ್ಧೋ ಽಸಾವ್ ಅವಾಚ್ಯೋ ಹಿ ಸಮಶ್ ಚಿತಿಮಹಾರ್ಣವಃ । ವಕ್ತುಂ ನ ಕೇನಚಿನ್ ನಾಮ್ನಾ ಕಲಯಾ ವಾಪಿ ಶಕ್ಯತೇ
ಆ ಶಾಂತವಾದ, ಹೇಳಲಾಗದ, ವಿಶಾಲವಾದ ಚಿತ್ತ ಸಾಗರವನ್ನು ಯಾರೂ ಹೆಸರಿನಿಂದಲೋ ಅಥವಾ ಯಾವುದಾದರೂ ರೀತಿಯಿಂದಲೋ ವಿವರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
ನ ಚ ತಸ್ಯ ಮಹಾಬಾಹೋ ಕ್ಷೋಭಸ್ ಸಮ್ಭವತಿ ಕ್ವಚಿತ್ । ಪೃಥಕ್ ತನ್ಮಾತ್ರರೂಪತ್ವಾತ್ ಸರ್ವಸ್ಯ ಜಗತೋ ಗತೇಃ
ಮಹಾಬಾಹುವೇ, ಅದರಲ್ಲಿಯೂ ಯಾವಾಗಲೂ ಅಶಾಂತಿ ಉಂಟಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಈ ಜಗತ್ತಿನ ಎಲ್ಲಾ ಚಲನೆಗಳು ಅದರ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ರೂಪದಲ್ಲೇ ನಡೆಯುತ್ತವೆ.
ಸ್ವರೂಪೇ ತಸ್ಯ ದೇವಸ್ಯ ಕೇವಲಂ ಯಾ ವಿಲಾಸಿತಾ । ಸೈಷೋಕ್ತಾ ಕ್ಷೋಭಶಬ್ದೇನ ಚಿಚ್ಛಬ್ದೇನ ಚ ವಾನಘ
ಆ ದೈವಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಆಟವನ್ನೇ 'ಅಶಾಂತಿ' ಎಂದು ಕೂಡ, 'ಚೇತನ' ಎಂದು ಕೂಡ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಪಾಪವಿಲ್ಲದವನೇ.
ಪರಮಾರ್ಥಮಹಾಮ್ಭೋಧೌ ಚಿಚ್ ಚೇತ್ಯಲವರೂಪಿಣೀ । ಊರ್ಮಿವತ್ ಸ್ಫುರತಿ ಸ್ಪನ್ದಾತ್ ತೇನೇದಂ ಜಾಯತೇ ಜಗತ್
ಪರಮಾರ್ಥ ಎಂಬ ಮಹಾಸಾಗರದಲ್ಲಿ, ಚೇತನವು ವಿಷಯ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಹಕ ಎಂಬ ರೂಪದಲ್ಲಿ, ಅಲೆ ಹೋಲುವಂತೆ ಕಂಪನದಿಂದ ಹೊಮ್ಮುತ್ತದೆ; ಹೀಗೆ ಈ ಜಗತ್ತು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.