ಪ್ರಾಪ್ಯತೇ ಸತಿ ದೃಶ್ಯೇ ಽಸ್ಮಿನ್ ನ ಚ ತನ್ ನಾಮ ಕೇನಚಿತ್ । ಯತ್ರ ತತ್ರ ಕಿಲಾಯಾತಿ ಚಿತ್ತಭ್ರಾನ್ತ್ಯಾ ಜಗದ್ಭ್ರಮಃ
ಈ ದೃಷ್ಟಿ ಇದ್ದಾಗ, ಆ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಯಾರೂ ಸಾಧಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ; ಮನಸ್ಸಿನ ಭ್ರಮೆಯಿಂದ ಎಲ್ಲೆಂದರಲ್ಲಿ ಜಗತ್ತಿನ ಭ್ರಮೆ ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
ದ್ರಷ್ಟಾಥ ಯದಿ ಪಾಷಾಣರೂಪತಾಂ ಭಾವಯನ್ ಬಲಾತ್ । ಕಿಲಾಸ್ತೇ ತತ್ ತದನ್ತೇ ಽಪಿ ಭೂಯೋ ಽಸ್ಯೋದೇತಿ ದೃಶ್ಯತಾ
ಯಾರಾದರೂ ದೃಷ್ಟಿಕರನು ಬಲವಂತವಾಗಿ ತನ್ನನ್ನು ಕಲ್ಲಿನಂತೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಯತ್ನಿಸಿದರೂ, ಆ ಸ್ಥಿತಿಯ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಜಗತ್ತನ್ನು ನೋಡುವುದು ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ.
ನ ಚ ಪಾಷಾಣತಾತುಲ್ಯಾ ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪಸಮಾಧಯಃ । ಕೇಷಾಞ್ಚಿತ್ ಸ್ಥಿತಿಮ್ ಆಯಾನ್ತಿ ಸರ್ವೈರ್ ಇತ್ಯ್ ಅನುಭೂಯತೇ
ಯಾವುದೇ ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪ ಸಮಾಧಿಗಳು ಕಲ್ಲಿನಂತೆಯಾದ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಕೆಲವರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ತಲುಪುತ್ತವೆ; ಇದನ್ನು ಎಲ್ಲರೂ ಅನುಭವಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ನ ಚ ಪಾಷಾಣತಾತುಲ್ಯಾ ರೂಢಿಂ ಯಾತಾಸ್ ಸಮಾಧಯಃ । ಭವನ್ತ್ಯ್ ಅಗ್ರ್ಯಂ ಪದಂ ಶಾನ್ತಂ ಚಿದ್ರೂಪಮ್ ಅಜಮ್ ಅವ್ಯಯಮ್
ಕಲ್ಲಿನಂತೆಯಾದ ಸಮಾಧಿಗಳು ಪೂರ್ಣತೆಗೆ ತಲುಪುವುದಿಲ್ಲ; ಅವು ಶಾಂತವಾದ, ಚೈತನ್ಯಸ್ವರೂಪವಾದ, ಜನನವಿಲ್ಲದ, ಕ್ಷಯವಿಲ್ಲದ ಪರಮಸ್ಥಿತಿಗೆ ಪರಿವರ್ತನೆ ಆಗುತ್ತವೆ.
ತಸ್ಮಾದ್ ಯದೀದಂ ಸದ್ ದೃಶ್ಯಂ ತನ್ ನ ಶಾಮ್ಯೇತ್ ಕದಾಚನ । ಶಾಮ್ಯೇತ್ ತಪೋಜಪಧ್ಯಾನೈರ್ ದೃಢಮ್ ಇತ್ಯ್ ಅಜ್ಞಕಲ್ಪನಾ
ಆದುದರಿಂದ, ಈ ಕಾಣಿಸುವ ಜಗತ್ತು ನಿಜವಾಗಿಯೇ ಇದ್ದಿದ್ದರೆ, ಅದು ಎಂದಿಗೂ ನಾಶವಾಗಲಾರದು. ತಪಸ್ಸು, ಜಪ ಅಥವಾ ಧ್ಯಾನದಿಂದ ಇದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಬಹುದು ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಅಜ್ಞಾನಿಗಳ ಕಲ್ಪನೆ ಮಾತ್ರ.
ಆಲೀನವಲ್ಲರೀರೂಪಂ ಯಥಾ ಪದ್ಮಾಕ್ಷಕೋಟರೇ । ಆಸ್ತೇ ಕಮಲಿನೀಬೀಜಂ ತಥಾ ದ್ರಷ್ಟರಿ ದೃಶ್ಯಧೀಃ
ಹೂದಂಡದ ಒಳಗೆ ಕಮಲದ ಬೀಜವು ಹೇಗೆ ಅಡಗಿರುತ್ತದೋ, ಹಾಗೆಯೇ ನೋಡುವವನೊಳಗೆ ಈ ಜಗತ್ತಿನ ಅನುಭವವೂ ಅಡಗಿದೆ.
ಯಥಾ ರಸಃ ಪದಾರ್ಥೇಷು ಯಥಾ ತೈಲಂ ತಿಲಾದಿಷು । ಕುಸುಮೇಷು ಯಥಾಮೋದಸ್ ತಥಾ ದ್ರಷ್ಟರಿ ದೃಶ್ಯಧೀಃ
ಹೆಸರುಗಳಲ್ಲಿ ರುಚಿಯಿರುವಂತೆ, ಎಳ್ಳು ಮುಂತಾದ ಬೀಜಗಳಲ್ಲಿ ಎಣ್ಣೆ ಇರುವಂತೆ, ಹೂಗಳಲ್ಲಿ ಸುಗಂಧ ಇರುವಂತೆ, ನೋಡುವವನೊಳಗೆ ಜಗತ್ತಿನ ಅನುಭವವೂ ಇದೆ.
ಯತ್ರ ಯತ್ರ ಸ್ಥಿತಸ್ಯಾಪಿ ಕರ್ಪೂರಾದೇಸ್ ಸುಗನ್ಧತಾ । ಯಥೋದೇತಿ ತಥಾ ದೃಶ್ಯಂ ಚಿದ್ಧಾತೋರ್ ಉದರೇ ಜಗತ್
ಕರ್ಪೂರ ಅಥವಾ ಇತರ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಇಟ್ಟರೂ ಅವುಗಳ ಸುಗಂಧವು ಅಲ್ಲಿಯೇ ಹರಡುತ್ತದೆ. ಅದೇ ರೀತಿ, ಜಗತ್ತು ಚೈತನ್ಯದೊಳಗೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.
ಯಥಾ ಚಾತ್ರ ತವ ಸ್ವಪ್ನಸಙ್ಕಲ್ಪಶ್ ಚಿತ್ತರಾಜ್ಯಧೀಃ । ಸ್ವಾನುಭೂತ್ಯೈವ ದೃಷ್ಟಾನ್ತಸ್ ತಸ್ಮಾದ್ ಧೃದ್ಯ್ ಅಸ್ತಿ ದೃಶ್ಯಭೂಃ
ಹಾಗೆಯೇ, ನಿನಗೆ ಕನಸು, ಕಲ್ಪನೆ, ಮನಸ್ಸಿನ ರಾಜ್ಯ ಎನ್ನುವ ಭಾವನೆ—allವು ನಿನ್ನ ಅನುಭವದಿಂದಲೇ ಗೊತ್ತಾಗುತ್ತವೆ. ಇದೇ ರೀತಿ, ನೋಡುತ್ತಿರುವ ಜಗತ್ತು ಕೂಡ ಹೃದಯದಲ್ಲೇ ಇದೆ.
ತಸ್ಮಾಚ್ ಚಿತ್ತವಿಕಲ್ಪಸ್ಥಃ ಪಿಶಾಚೋ ಬಾಲಕಂ ಯಥಾ । ವಿನಿಹನ್ತ್ಯ್ ಏವಮ್ ಏಷಾನ್ತರ್ ದ್ರಷ್ಟಾರಂ ದೃಶ್ಯರೂಪಿಕಾ
ಅದಕ್ಕಾಗಿ, ಮನಸ್ಸಿನ ಕಲ್ಪನೆಯಲ್ಲಿರುವ ಪಿಶಾಚಿ ಹೇಗೆ ಒಂದು ಮಗುವನ್ನು ಹಾಳುಮಾಡಬಹುದು, ಹೀಗೆಯೇ ಒಳಗಿರುವ ಈ ಜಗತ್ತಿನ ರೂಪವು ನೋಡುವವನನ್ನೇ ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ.
ಯಥಾಙ್ಕುರೋ ಽನ್ತರ್ ಬೀಜಸ್ಯ ಸಂಸ್ಥಿತೋ ದೇಶಕಾಲತಃ । ಕರೋತಿ ಭಾಸುರಂ ದೇಹಂ ತನೋತ್ಯ್ ಏವಂ ಹಿ ದೃಶ್ಯಧೀಃ
ಹೆಣ್ಣುಬೀಜದೊಳಗೆ ಅಂಕುರವು ತನ್ನ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವಂತೆ, ನೋಡುತ್ತಿರುವ ಭಾವನೆ ಕೂಡ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ತನ್ನದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹರಡುತ್ತದೆ.
ದ್ರವ್ಯಸ್ಯ ಹೃದ್ಯ್ ಏವ ಚಮತ್ಕೃತಿರ್ ಯಥಾ ಸದೋದಿತಾಸ್ತ್ಯ್ ಅಸ್ತಮಯೋಜ್ಝಿತೋದರೇ । ದ್ರವ್ಯಸ್ಯ ಚಿನ್ಮಾತ್ರಶರೀರಿಣಸ್ ತಥಾ ಸ್ವಭಾವಭೂತಾಸ್ತ್ಯ್ ಉದರೇ ಜಗತ್ಸ್ಥಿತಿಃ
ಯಾವುದೇ ವಸ್ತುವಿನ ಆಶ್ಚರ್ಯ ಸದಾ ಹೃದಯದಲ್ಲೇ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ; ಅದು ಒಳಗಡೆ ಎಂದೂ ನಿಲ್ಲದು. ಹಾಗೆಯೇ, ಶುದ್ಧ ಚೈತನ್ಯದಿಂದ ಕೂಡಿರುವವನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಈ ಜಗತ್ತಿನ ಸ್ಥಿತಿಯೂ ಸಹಜವಾಗಿ ನೆಲೆಸಿದೆ.
ಇದಮ್ ಆಕಾಶಜಾಖ್ಯಾನಂ ಶೃಣು ಶ್ರವಣಭೂಷಣಮ್ । ಉತ್ಪತ್ತ್ಯಾಖ್ಯಂ ಪ್ರಕರಣಂ ಯೇನ ರಾಘವ ಬುಧ್ಯಸೇ
ರಾಮಾ, ಈ ಆಕಾಶಜನ ಕಥೆಯನ್ನು ಗಮನದಿಂದ ಕೇಳು. ಇದು 'ಉತ್ಪತ್ತಿ' ಎಂಬ ಭಾಗ, ಇದನ್ನು ಕೇಳಿದರೆ ನೀನು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೀಯೆ.
ಅಸ್ತೀಹಾಕಾಶಜೋ ನಾಮ ದ್ವಿಜಃ ಪರಮಧಾರ್ಮಿಕಃ । ಧ್ಯಾನೈಕನಿಷ್ಠಸ್ ಸತತಂ ಪ್ರಜಾನಾಂ ಚ ಹಿತೇ ರತಃ
ಆಕಾಶಜನೆಂಬ ಒಬ್ಬ ದ್ವಿಜನು ಇದ್ದನು. ಅವನು ಅತ್ಯಂತ ಧಾರ್ಮಿಕನು, ಯಾವಾಗಲೂ ಧ್ಯಾನದಲ್ಲೇ ತೊಡಗಿದ್ದವನೂ, ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಹಿತದಲ್ಲಿ ಸದಾ ಆಸಕ್ತನೂ ಆಗಿದ್ದನು.
ಸ ಚಿರಂ ಜೀವತಿ ಯದಾ ತದಾ ಮೃತ್ಯುರ್ ಅಚಿನ್ತಯತ್ । ಸರ್ವಾಣ್ಯ್ ಏವ ಕ್ರಮೇಣಾಹಂ ಭೂತಾನ್ಯ್ ಅದ್ಮಿ ಕಿಲಾಕ್ಷಯಃ
ಅವನು ಬಹುಕಾಲ ಬದುಕಿದ್ದಾಗ, ಮರಣವು ಹೀಗೆಂದು ಯೋಚಿಸಿತು: 'ನಾನು ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ನುಂಗುತ್ತೇನೆ, ಏಕೆಂದರೆ ನನಗೆ ಯಾವಾಗಲೂ ಅಂತ್ಯವಿಲ್ಲ.'
ಏವಮ್ ಆಕಾಶಜಂ ವಿಪ್ರಂ ನ ಕಸ್ಮಾದ್ ಭಕ್ಷಯಾಮ್ಯ್ ಅಹಮ್ । ಅತ್ರ ಮೇ ಕುಣ್ಠಿತಾ ಶಕ್ತಿಃ ಖಡ್ಗಧಾರಾ ಯಥೋಪಲೇ
ಆದರೆ ಈ ಆಕಾಶಜ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನನ್ನು ನಾನು ಏಕೆ ನುಂಗಲಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ? ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಶಕ್ತಿ ಕುಂದಿಹೋಗಿದೆ, ಅದು ಕಲ್ಲಿನ ಮೇಲೆ ಕತ್ತಿಯ ಅಂಚಿನಂತಾಗಿದೆ.
ಇತಿ ಸಞ್ಚಿನ್ತ್ಯ ತಂ ಹನ್ತುಮ್ ಅಗಚ್ಛತ್ ತತ್ಪುರಂ ತದಾ । ತ್ಯಜನ್ತ್ಯ್ ಉದ್ಯಮಮ್ ಉದ್ಯುಕ್ತಾ ನ ಕದಾಚನ ಕೇಚನ
ಹೀಗೆ ಯೋಚಿಸಿ, ಮರಣನು ಅವನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಆ ಊರಿಗೆ ಹೋದನು. ಆದರೆ ನಿಜವಾದ ದೃಢನಿಶ್ಚಯ ಹೊಂದಿದವರು ತಮ್ಮ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಬಿಟ್ಟುಕೊಡುವುದಿಲ್ಲ.
ತತಸ್ ತತ್ಸದನಂ ಯಾವನ್ ಮೃತ್ಯುಃ ಪ್ರವಿಶತಿ ಸ್ವಯಮ್ । ತಾವದ್ ಏನಂ ದಹತ್ಯ್ ಅಗ್ನಿಃ ಕಲ್ಪಾನ್ತಜ್ವಲನೋಪಮಃ
ಮರಣನು ಆ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಒಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ, ಯುಗಾಂತ್ಯದ ಬೆಂಕಿಯಂತೆ ಉರಿಯುತ್ತಿರುವ ಅಗ್ನಿ ಅವನನ್ನು ಸುಟ್ಟಿತು.
ಅಗ್ನಿಜ್ವಾಲಾಮಹಾಜಾಲಂ ವಿದಾರ್ಯಾನ್ತರ್ಗತೋ ಽಪ್ಯ್ ಅಸೌ । ದ್ವಿಜಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಸಮಾದಾತುಂ ಹಸ್ತೇನೈಚ್ಛತ್ ಪ್ರಯತ್ನತಃ
ಆ ಮಹಾ ಅಗ್ನಿಜ್ವಾಲೆಯ ಜಾಲವನ್ನು ಒಡೆದು ಒಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರೂ, ಅವನು ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನನ್ನು ಹಿಡಿಯಲು ಬಹಳ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ಕೈಯಿಂದ ಮುಟ್ಟಲು ಯತ್ನಿಸಿದನು.
ನ ಚಾಶಕತ್ ಪುರೋ ದೃಷ್ಟಮ್ ಅಪಿ ಹಸ್ತಶತೈರ್ ದ್ವಿಜಮ್ । ಬಲವಾನ್ ಅಪ್ಯ್ ಅವಷ್ಟಬ್ಧುಂ ಸಙ್ಕಲ್ಪಪುರುಷಂ ಯಥಾ
ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಮುಂದೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರೂ, ಮರಣನು ನೂರು ಕೈಗಳಿಂದ ಹಿಡಿಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಹೇಗೆಂದರೆ, ದೃಢಸಂಕಲ್ಪವಿರುವವನನ್ನು ಬಲಶಾಲಿಯೂ ಹಿಡಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
ಅಥಾಗತ್ಯ ಯಮಂ ಮೃತ್ಯುರ್ ಅಪೃಚ್ಛತ್ ಸಂಶಯಚ್ಛಿದಮ್ । ಕಿಮ್ ಇತ್ಯ್ ಅಹಂ ನ ಶಕ್ನೋಮಿ ಭೋಕ್ತುಮ್ ಆಕಾಶಜಂ ಪ್ರಭೋ
ಆಗ ಮರಣದೇವತೆ ಯಮನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ, ಸಂಶಯಗಳನ್ನು ದೂರಮಾಡುವ ಯಮನನ್ನು ಕೇಳಿದರು: 'ಪ್ರಭು, ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಈ ಜೀವಿಯನ್ನು ನಾನು ಏಕೆ ತಿನ್ನಲಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ?' ಎಂದು.
ಮೃತ್ಯೋ ನ ಕಿಞ್ಚಿಚ್ ಛಕ್ತಸ್ ತ್ವಮ್ ಏಕೋ ಮಾರಯಿತುಂ ಬಲಾತ್ । ಮಾರಣೀಯಸ್ಯ ಕರ್ಮಾಣಿ ತತ್ಕರ್ತೄಣೀಹ ನೇತರತ್
ಮರಣದೇವತೆ, ನೀನು ಒಬ್ಬನೇ ಬಲವಂತದಿಂದ ಯಾರನ್ನೂ ಕೊಲ್ಲಲು ಶಕ್ತನಲ್ಲ. ಯಾರಿಗೆ ಮರಣ ಬರಬೇಕೋ, ಅವರ ಕರ್ಮವೇ ಇಲ್ಲಿ ಕಾರಣ; ಬೇರೆ ಯಾವುದು ಅಲ್ಲ.
ತಸ್ಮಾದ್ ಏತಸ್ಯ ವಿಪ್ರಸ್ಯ ಮಾರಣೀಯಸ್ಯ ಯತ್ನತಃ । ಕರ್ಮಾಣ್ಯ್ ಅನ್ವಿಚ್ಛ ತೇಷಾಂ ತ್ವಂ ಸಾಹಾಯ್ಯೇನೈನಮ್ ಅತ್ಸ್ಯಸಿ
ಆದುದರಿಂದ ಈ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ಮರಣವು ಬರಲು ಕಾರಣವಾದ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ನೀನು ಯತ್ನಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಹುಡುಕು. ಅವುಗಳ ಸಹಾಯದಿಂದ ಅವನನ್ನು ನೀನು ತಿನ್ನಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.
ತತಸ್ ಸ ಮೃತ್ಯುರ್ ಬಭ್ರಾಮ ತತ್ಕರ್ಮಾನ್ವೇಷಣಾದೃತಃ । ಮಣ್ಡಲಾನಿ ದಿಗನ್ತಾಂಶ್ ಚ ಸರಾಂಸಿ ಸರಿತೋ ದಿಶಃ
ಮರಣದೇವತೆ ತಾನು ಹುಡುಕಬೇಕಾದ ಆ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲು ಉತ್ಸಾಹದಿಂದ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಸಂಚರಿಸಿದರು—ವಿಭಿನ್ನ ಪ್ರದೇಶಗಳು, ದಿಕ್ಕುಗಳು, ಸರೋವರಗಳು, ನದಿಗಳು, ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹುಡುಕಿದರು.
ವನಜಙ್ಗಲಜಾಲಾನಿ ಶೈಲಾಮ್ಭೋಧಿತಟಾನ್ಯ್ ಅಪಿ । ದ್ವೀಪಾನ್ತರಾಣ್ಯ್ ಅರಣ್ಯಾನಿ ನಗರಾಣಿ ಪುರಾಣಿ ಚ
ಅವನು ಕಾಡುಗಳು, ಜಂಗಲ್ಗಳು, ಬೆಟ್ಟಗಳ ಅಂಚುಗಳು, ಸಮುದ್ರದ ತೀರಗಳು, ದೂರದ ದ್ವೀಪಗಳು, ಅರಣ್ಯಗಳು, ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಹಳೆಯ ಪಟ್ಟಣಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಹುಡುಕಿದನು.
ಗ್ರಾಮಾನ್ ಅಖಿಲರಾಷ್ಟ್ರಾಣಿ ದೇಶಾನ್ತಗಹನಾನಿ ಚ । ಏವಂ ಭೂಮಣ್ಡಲಂ ಭ್ರಾನ್ತ್ವಾ ಸ ಕುತಶ್ಚಿನ್ ನ ಕಾನಿಚಿತ್
ಅವನು ಹಳ್ಳಿಗಳು, ಎಲ್ಲಾ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ದೂರದೇಶಗಳ ಆಳಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಂಚರಿಸಿದನು; ಹೀಗೆ ಭೂಮಂಡಲವನ್ನು ಸುತ್ತಿ ನೋಡಿದರೂ ಅವನು ಎಲ್ಲೂ ಏನನ್ನೂ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ.
ತಾನ್ಯ್ ಆಕಾಶಜಕರ್ಮಾಣಿ ಲಬ್ಧವಾನ್ ಮೃತ್ಯುರ್ ಉದ್ಯತಃ । ವನ್ಧ್ಯಾಪುತ್ರಮ್ ಇವ ಪ್ರಾಜ್ಞಸ್ ಸಙ್ಕಲ್ಪಾದ್ರಿಮ್ ಇವಾಪರಃ
ಆಗ ಮರಣವು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವನ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಹುಡುಕಿದರೂ ಏನೂ ಸಿಕ್ಕಲಿಲ್ಲ; ಇದು ವೃದ್ಧನು ಸಂತಾನಹೀನೆಯ ಮಗನನ್ನು ಹುಡುಕಿದಂತೆ, ಅಥವಾ ಮತ್ತೊಬ್ಬನು ಕಲ್ಪನೆಯ ಪರ್ವತವನ್ನು ಹುಡುಕಿದಂತೆ ಆಯಿತು.
ಸಮಪೃಚ್ಛದ್ ಅಥಾಗತ್ಯ ಯಮಂ ಸರ್ವಾರ್ಥಕೋವಿದಮ್ । ಪರಾಯಣಂ ಹಿ ಪ್ರಭವಸ್ ಸನ್ದೇಹೇಷ್ವ್ ಅನುಜೀವಿನಾಮ್
ನಂತರ ಅವನು ಹಿಂತಿರುಗಿ, ಎಲ್ಲ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಜ್ಞಾನಿಯಾಗಿರುವ ಯಮಧರ್ಮರಾಜನನ್ನು ಕೇಳಿದನು; ಏಕೆಂದರೆ ಸಂಶಯದಲ್ಲಿರುವವರಿಗೆ ಯಮನು ಅಂತಿಮ ಆಶ್ರಯ.
ಆಕಾಶಜಸ್ಯ ಕರ್ಮಾಣಿ ಕ್ವ ಸ್ಥಿತಾನಿ ವದ ಪ್ರಭೋ । ಧರ್ಮರಾಜೋ ಽಥ ಸಞ್ಚಿನ್ತ್ಯ ಸುಚಿರಂ ಪ್ರೋಕ್ತವಾನ್ ಇದಮ್
ಪ್ರಭುವೇ, ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವನ ಕರ್ಮಗಳು ಎಲ್ಲಿವೆ ಎಂದು ನನಗೆ ಹೇಳು. ಧರ್ಮರಾಜನು ಬಹು ಕಾಲ ಯೋಚಿಸಿ ಹೀಗೆ ಉತ್ತರಿಸಿದನು.
ಆಕಾಶಜಸ್ಯ ಕರ್ಮಾಣಿ ಮೃತ್ಯೋ ಸನ್ತಿ ನ ಕಾನಿಚಿತ್ । ಏಷ ಹ್ಯ್ ಆಕಾಶಜೋ ವಿಪ್ರೋ ಜಾತಃ ಖಾದ್ ಏವ ಕೇವಲಾತ್
ಮೃತ್ಯುವೇ, ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವನಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಕರ್ಮಗಳಿಲ್ಲ. ಈ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಶುದ್ಧ ಆಕಾಶದಿಂದ ಮಾತ್ರ ಹುಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ.