ಚಿದ್ವ್ಯೋಮ್ನೋ ನಭಸೋ ಽಪ್ಯ್ ಅಚ್ಛಾತ್ ಸರ್ವೇ ಭಾವಾಸ್ ಸಮುತ್ಥಿತಾಃ । ತತ್ರೈವ ಚ ಲಯಂ ಯಾನ್ತಿ ತತ್ರೈವಾಸ್ಸ್ವ ರಮಸ್ವ ಚ
ಎಲ್ಲವೂ ಚೈತನ್ಯದ ವಿಶುದ್ಧ ಆಕಾಶದಿಂದ ಉದಯವಾಗುತ್ತವೆ, ಆ ಆಕಾಶಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು; ಅವು ಅಲ್ಲಿಯೇ ಕರಗಿಹೋಗುತ್ತವೆ—ಅದರಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ನೆಲೆಸಿರು ಮತ್ತು ಆನಂದಿಸು.
ಇದಂ ಕಾರ್ಯಮ್ ಇದಂ ನೇತಿ ಸಙ್ಕಲ್ಪಾ ಬ್ರಹ್ಮಬಿನ್ದವಃ । ಬಿನ್ದೂಞ್ ಶಿಖಿಧ್ವಜ ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಪೂರ್ಣಮೇಘಂ ಸಮಾಶ್ರಯ
‘ಇದು ಮಾಡಬೇಕು, ಇದು ಬೇಡ’ ಎಂಬ ನಿರ್ಧಾರಗಳು ಬ್ರಹ್ಮನ ಹನಿಗಳಂತೆ; ಶಿಖಿಧ್ವಜ, ಆ ಹನಿಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಪೂರ್ಣವಾದ ಮೇಘವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸು.
ಇಷ್ಟಂ ಮೇ ಪ್ರಾರ್ಥಯಸ್ವೇತಿ ಯಥೈವ ಪ್ರಾರ್ಥ್ಯತೇ ಸಖೀ । ಸ್ತ್ರಿಯಾ ತಥೈವ ನ ಕಥಂ ದಯಿತಃ ಪ್ರಾರ್ಥ್ಯತೇ ಸ್ವಯಮ್
ಹೆಣ್ಮಗ ತನ್ನ ಗೆಳತಿಯನ್ನೇನು ಬೇಕೋ ಕೇಳಬಹುದು, ಆದರೆ ಪ್ರಿಯನಿಗೆ ಅವಳನ್ನು ಹೀಗೆ ಕೇಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
ಸಙ್ಕಲ್ಪರಚಿತಾನ್ ಏತಾನ್ ಭಾವಾನ್ ಆಪಾತಭಾಸುರಾನ್ । ನ ಗೃಹ್ಣನ್ತಿ ಮಹಾತ್ಮಾನಃ ಪ್ರಾಜ್ಞಾ ಜಲರವೀನ್ ಇವ
ಮಹಾತ್ಮರು, ಜ್ಞಾನಿಗಳು, ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಮತ್ತು ಹೊರಗೆ ಹೊಳೆಯುವಂತಹ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ನೀರಿನ ಶಬ್ದವನ್ನು ಹಿಡಿಯಲಾಗದಂತೆ ಹಿಡಿಯುವುದಿಲ್ಲ.
ಸ್ವರ್ಗಮೋಕ್ಷಾದಿಫಲದಂ ಯತ್ ಕಿಞ್ಚಿತ್ ಸಮಮ್ ಏವ ತತ್ । ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಸಮಸಮಾಭಾಸೋ ಯೋ ಽಸ್ಯ್ ಅಸಾವ್ ಏವ ವೈ ಭವ
ಸ್ವರ್ಗ ಅಥವಾ ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಕೊಡಬಹುದಾದ ಎಲ್ಲ ಫಲಗಳು ಒಂದೇ ರೀತಿಯವು. ಅವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸಮಾನವಾಗಿ ಕಾಣುವವನಾಗು.
ಸನ್ತಂ ಸತ್ತ್ವೇನ ನಾಶೇನ ನಶ್ಯನ್ತಂ ವಿಗತಸ್ಪೃಹಃ । ಪದಾರ್ಥೌಘಮ್ ಇಮಂ ಗೃಹ್ಣಂಸ್ ತಿಷ್ಠಾಸ್ಪನ್ದಿತಚಿತ್ತಭೂಃ
ನಿಜವಾದುದನ್ನು ಅದರ ಸ್ವರೂಪದಿಂದ, ನಾಶವಾಗುವುದನ್ನು ಅದರ ನಾಶದಿಂದ ತಿಳಿದು, ಆಸೆ ಇಲ್ಲದೆ, ಮನಸ್ಸು ಅಚಲವಾಗಿರಿಸಿ, ಈ ವಸ್ತುಗಳ ಪ್ರವಾಹದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರು.
ಅಪರಿಸ್ಪನ್ದಚಿತ್ತಸ್ಯ ಸಂಸೃತಿರ್ ನೇಹ ಬಾಧತೇ । ಪೌರುಷಪ್ರಭವಾ ಸಾಧೋ ವಿಪನ್ ನೀತಿಮತೋ ಯಥಾ
ಯಾರ ಮನಸ್ಸು ಅಚಲವಾಗಿದ್ದು, ಏನೂ ಚಲನೆ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಅವನಿಗೆ ಈ ಲೋಕದ ಬದುಕು ಯಾವ ತೊಂದರೆಯನ್ನೂ ಕೊಡದು. ಮಹಾನಭಾವನೇ, ಈ ಸಂಸಾರವು ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಸ್ವಂತ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದಲೇ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ, ಬುದ್ಧಿವಂತನು ಹೇಗೆ ತನ್ನ ನಡವಳಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಜಾಣನಾಗಿರುತ್ತಾನೋ ಹಾಗೆ.
ಯಾನಿ ಯಾನೀಹ ದುಃಖಾನಿ ಪ್ರಸ್ಫುರನ್ತಿ ಜಗತ್ತ್ರಯೇ । ಚೇತಶ್ಚಾಪಲಜಾನ್ಯ್ ಏವ ತಾನಿ ತಾನಿ ಮಹೀಪತೇ
ಮಹಾರಾಜನೇ, ಈ ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲ ದುಃಖಗಳು, ಅವು ಯಾವ ರೂಪದಲ್ಲೇ ಬಂದರೂ, ಅವುಗಳೆಲ್ಲವೂ ಮನಸ್ಸಿನ ಅಶಾಂತಿಯಿಂದಲೇ ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.
ಸ್ಥಿರಂ ಶಾನ್ತಂ ಗತಸ್ಪನ್ದಂ ಯಸ್ಯ ಚಿತ್ತಮ್ ಅಚಾಪಲಮ್ । ಸ ವಿಭುಸ್ ಸ ಮಹಾನನ್ದೀ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಸ್ಯ ಸ ಭಾಜನಮ್
ಯಾರ ಮನಸ್ಸು ಸ್ಥಿರವಾಗಿದ್ದು, ಶಾಂತವಾಗಿದ್ದು, ಚಲನೆಯಿಲ್ಲದೆ, ಅಚಂಚಲವಾಗಿದೆಯೋ, ಅವನೇ ಸರ್ವಸ್ವಾಧಿಪತಿ, ಅವನೇ ಪರಮಾನಂದದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವವನು, ಅವನೇ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯನು.
ಅಥ ಚೇತಸಿ ತತ್ತ್ವಜ್ಞ ಸ್ಪನ್ದಾಸ್ಪನ್ದೌ ತದ್ ಏಕತಾಮ್ । ನೀತ್ವಾ ತಿಷ್ಠ ಯಥಾಕಾಮಮ್ ಐಕ್ಯಮ್ ಆಗತ್ಯ ಶಾಶ್ವತಮ್
ಸತ್ಯವನ್ನು ಅರಿತವನೇ, ಮನಸ್ಸಿನ ಚಲನೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ಒಂದಾಗಿ ಮಾಡಿ, ಶಾಶ್ವತ ಏಕತೆಯನ್ನು ಪಡೆದು, ನೀನು ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ನೆಮ್ಮದಿಯಿಂದ ಉಳಿಯು.
ಕಥಮ್ ಐಕ್ಯವಿಧಿಂ ಯಾತಸ್ ಸ್ಪನ್ದಾಸ್ಪನ್ದಾವ್ ಇಮೌ ವಿಭೋ । ಸರ್ವಸಂಶಯವಿಚ್ಛೇದಕಾರಿನ್ನ್ ಏತದ್ ವದಾಶು ಮೇ
ಸರ್ವ ಸಂಶಯಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವ ಮಹಾನುಭಾವನೆ, ಈ ಚಲನೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರತೆ ಎಂಬ ಎರಡು ಹೇಗೆ ಒಂದಾಗಿ ಏಕತ್ವವನ್ನು ಸಾಧಿಸಬಹುದು? ದಯವಿಟ್ಟು ನನಗೆ ಇದನ್ನು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ವಿವರಿಸಿ.
ಏಕಂ ವಸ್ತು ಜಗತ್ ಸರ್ವಂ ಚಿನ್ಮಾತ್ರಂ ವಾರ್ ಇವಾಮ್ಬುಧಿಃ । ತದ್ ಏವ ಸ್ಪನ್ದತೇ ನೋ ವಾ ಶುದ್ಧಂ ವಾರೀವ ವೀಚಿಭಿಃ
ಈ ಜಗತ್ತು ಎಲ್ಲವೂ ಒಂದೇ ವಸ್ತು, ಶುದ್ಧ ಚೈತನ್ಯ, ಅದು ಸಮುದ್ರದ ನೀರಿನಂತೆ. ಅದೇ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಚಲಿಸದೆ ಇರುತ್ತದೆ, ಅಲೆಗಳಿರುವ ಅಥವಾ ಇಲ್ಲದ ನೀರಿನಂತೆ ಶುದ್ಧವಾಗಿದೆ.
ಬ್ರಹ್ಮ ಚಿನ್ಮಾತ್ರಮ್ ಅಮಲಂ ಸತ್ಯಮ್ ಇತ್ಯಾದಿನಾಮಭಿಃ । ಯದ್ ಗೀತಂ ತದ್ ಇದಂ ಮೂಢಃ ಪಶ್ಯತ್ಯ್ ಅಙ್ಗ ಜಗತ್ತಯಾ
ಬ್ರಹ್ಮ, ಶುದ್ಧ ಚೈತನ್ಯ, ಮಲಿನತೆ ಇಲ್ಲದ ಸತ್ಯ ಎಂದು ವಿವಿಧ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಹಾಡಲ್ಪಡುವುದನ್ನು, ಅಜ್ಞಾನಿಗಳು ಜಗತ್ತೆಂದು ನೋಡುತ್ತಾರೆ, ಸ್ನೇಹಿತನೆ.
ನಿಸ್ಸ್ಪನ್ದ ಏವ ಸರ್ವಸ್ಮಿನ್ ಸರ್ಗೇ ತಸ್ಮಾದ್ ಧಿ ಸಂಸೃತಿಃ । ಪರಿಸ್ಪನ್ದೋ ಹಿ ವೀಚ್ಯಾದಿಸ್ ತದ್ ಅಸ್ಪನ್ದಂ ಸಮಂ ಪರಮ್
ಈ ಸೃಷ್ಟಿಯೆಲ್ಲಾದರೂ ನಿಶ್ಚಲತೆಯೇ ಇದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಸಂಸಾರ ಚಲನೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಚಲನೆ ಅಲೆಗಳಂತಿದೆ, ಆದರೆ ನಿಶ್ಚಲತೆ ಸಮಾನವಾದ ಪರಮ ಸ್ಥಿತಿಯಾಗಿದೆ.
ಚಿತಸ್ ಸ ಏವ ಚೇತ್ ಸ್ಪನ್ದಸ್ ತಥಾಸ್ಪನ್ದಶ್ ಚ ಭಾವಿತಃ । ಏಕರೂಪತಯಾ ನಾಮ ತತ್ ತದ್ ಅಪ್ಯ್ ಅಚಲಂ ಶಿವಮ್
ಮನಸ್ಸೇ ಅದು; ಮನಸ್ಸಿನ ಚಲನೆ ಮತ್ತು ಚಲನೆಯಿಲ್ಲದ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನೂ ಒಂದೇ ತತ್ವವಾಗಿ ಭಾವಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅದು ಯಾವಾಗಲೂ ಅಚಲವಾದ ಶುಭವಾದ ಸತ್ಯ.
ಸರ್ಗಶ್ ಚಿತ್ಸ್ಪನ್ದಮಾತ್ರಾತ್ಮಾ ಸಮ್ಯಗ್ದೃಷ್ಟೋ ವಿಲೀಯತೇ । ಉದೇತ್ಯ್ ಅಸಮ್ಯಗ್ದೃಷ್ಟಾತ್ಮಾ ರಜ್ಜ್ವಾಂ ಸರ್ಪಭ್ರಮೋ ಯಥಾ
ಈ ಸೃಷ್ಟಿಯು ಮನಸ್ಸಿನ ಚಲನೆಯಷ್ಟೇ ಸ್ವರೂಪವಿದ್ದು, ಸರಿಯಾಗಿ ತಿಳಿದಾಗ ಅದು ಲೀನವಾಗುತ್ತದೆ; ತಪ್ಪಾಗಿ ಗ್ರಹಿಸಿದರೆ, ಹಗ್ಗದಲ್ಲಿ ಹಾವು ಎಂದು ಭ್ರಮಿಸುವಂತೆ ಅದು ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.
ಸಸ್ಪನ್ದಾ ಚಿಚ್ ಚಿದಭಿಧಾ ನಿಸ್ಸ್ಪನ್ದಾ ತ್ವ್ ಇಯಮ್ ಆತತಾ । ತುರ್ಯಾತೀತಪದಾರೂಢಾ ವಾಚಾ ವಕ್ತುಂ ನ ಪಾರ್ಯತೇ
ಚಲನೆಯಿರುವ ಮನಸ್ಸನ್ನು 'ಚಿತ್' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಚಲನೆಯಿಲ್ಲದ ಮನಸ್ಸು ಎಲ್ಲೆಡೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ. ಅದು ನಾಲ್ಕನೆಯ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನೂ ಮೀರಿ ಹೋಗಿರುವುದರಿಂದ, ಅದನ್ನು ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗದು.
ಶಾಸ್ತ್ರಸಜ್ಜನಸಮ್ಪರ್ಕಸನ್ತತಾಭ್ಯಾಸಯೋಗತಃ । ಕಾಲೇನಾಮಲತಾಂ ಯಾತೇ ಚೇತಸೀನ್ದಾವ್ ಇವೋದಿತೇ
ಶಾಸ್ತ್ರಗಳು, ಸದ್ಭಕ್ತರ ಸಂಗ ಮತ್ತು ನಿರಂತರ ಅಭ್ಯಾಸದಿಂದ, ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಮನಸ್ಸು ಶುದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ; ಅದು ಪೂರ್ಣಚಂದ್ರನು ಉದಯಿಸುವಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ.
ಏತತ್ ಕೇವಲಮ್ ಆಭಾತಂ ಸ್ವಾನುಭೂತಿಗಿರಾತತಮ್ । ಕಥ್ಯತೇ ಸ್ವಾನುಭೂತೇಸ್ ತು ಸ್ವಯಂ ಸ್ವಂ ರೂಪಮ್ ಆತ್ಮನಾ
ಇದು ಕೇವಲ ಸ್ವಾನುಭವದ ಮಾತಿನಿಂದ ಮಾತ್ರ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ನೇರ ಅನುಭವದಲ್ಲಿ, ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ತಮ್ಮ ನಿಜವಾದ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ತಾವೇ ಅರಿಯುತ್ತಾರೆ.
ಪ್ರಾಪ್ತೋ ಽಸಿ ಭಾವಂ ಸ್ವಮ್ ಅನಾದಿಮಧ್ಯಮ್ ಅತ್ರೈವ ತಿಷ್ಠೇಷ್ಟಪದೇ ನಿವಿಷ್ಟಃ । ನೀರೂಪನಿರ್ಭೇದಮಹಾಚಿದಾತ್ಮಾ ಜಾತೋ ಽಸಿ ಸಾಧೋ ಖಲು ವೀತಶೋಕಃ
ನೀನು ಆರಂಭವೂ ಮಧ್ಯವೂ ಇಲ್ಲದ ನಿನ್ನ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ತಲುಪಿದ್ದೀಯೆ; ಇಚ್ಛಿತ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಇರುವೆ, ಮಹಾನ್ ಚೈತನ್ಯವಾಗಿ, ಬೇಧವಿಲ್ಲದೆ, ದುಃಖವಿಲ್ಲದೆ ಜನಿಸಿದ್ದೀಯೆ, ಒಳ್ಳೆಯವನೇ.
ಇತಿ ತೇ ಕಥಿತಂ ಸರ್ವಂ ಶಿಖಿಧ್ವಜ ಮಹೀಪತೇ । ಯಥೇದಮ್ ಉತ್ಥಿತಂ ಸರ್ವಂ ಯಥಾ ಚ ಪ್ರವಿಲೀಯತೇ
ಶಿಖಿಧ್ವಜ ಮಹಾರಾಜನೇ, ಎಲ್ಲವೂ ಹೇಗೆ ಉದಯವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹೇಗೆ ಲಯವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನಿನಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹೇಳಿದೆ.
ಏತಚ್ ಛ್ರುತ್ವಾ ಚ ಬುದ್ಧ್ವಾ ಚ ಮತ್ವಾ ಚ ಮುನಿನಾಯಕ । ಯಥೇಚ್ಛಸಿ ತಥಾ ತಿಷ್ಠ ದೃಷ್ಟಸ್ಪಷ್ಟಪದಃ ಪದೇ
ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ, ತಿಳಿದು, ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಧ್ಯಾನಿಸಿ, ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಂಡ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ನೀನು ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ಇರುವೆ.
ಸ್ವರ್ಗಂ ಗಚ್ಛಾಮ್ಯ್ ಅಹಂ ತತ್ರ ಕಾಲೇ ಽಸ್ಮಿನ್ ನಾರದೋ ಮುನಿಃ । ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಾತ್ ಸಮಾಯಾತೋ ಭವತ್ಯ್ ಅಮರಸಂಸದಮ್
ನಾನು ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದೇನೆ; ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಾರದ ಮುನಿಯವರು ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕದಿಂದ ಬಂದು ಅಮರರ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದಾರೆ.
ನ ಮಾಂ ಪಶ್ಯತಿ ಚೇತ್ ತತ್ರ ತತ್ ಕೋಪಮ್ ಉಪಗಚ್ಛತಿ । ನೋದ್ವೇಜನೀಯಾ ಭವ್ಯೇನ ಗುರವೋ ಹಿ ಕದಾಚನ
ಅವರು ಅಲ್ಲಿ ನನ್ನನ್ನು ಕಾಣದೆ ಕೋಪಗೊಳ್ಳಬಹುದು; ಆದರೆ ಉದಾತ್ತ ಗುರುಗಳು ಇಂತಹ ಸಂಗತಿಗಳಿಂದ ಎಂದಿಗೂ ವ್ಯಾಕುಲರಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
ತ್ಯಕ್ತಸಙ್ಕಲ್ಪಲೇಖೇನ ನ ಕಿಞ್ಚಿದ್ ಅಭಿವಾಞ್ಛತಾ । ತ್ವಯಾತ್ಮನ್ಯ್ ಏವ ವಸ್ತವ್ಯಂ ದೃಷ್ಟಿರ್ ಏಷೈವ ಪಾವನೀ
ಎಲ್ಲ ಆಸೆಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಏನನ್ನೂ ಬಯಸದೆ, ನೀನು ನಿನ್ನೊಳಗೇ ನೆಲೆಸಬೇಕು; ಈ ದೃಷ್ಟಿಯೇ ಪವಿತ್ರವಾಗುತ್ತದೆ.
ಇತಿ ಯಾವತ್ ಪ್ರತಿವಚಃ ಪುಷ್ಪಹಸ್ತಶ್ ಶಿಖಿಧ್ವಜಃ । ಪ್ರಣಾಮಾಯ ದದಾತ್ಯ್ ಏಷ ತಾವದ್ ಅನ್ತರ್ಧಿಮ್ ಆಯಯೌ
ಹೂವಿನ ಹಸ್ತದಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದು, ಉತ್ತರ ಹೇಳುತ್ತಾ, ನಮಸ್ಕರಿಸಲು ಶಿಖಿಧ್ವಜ ಮಹಾರಾಜರು ಮುಂದಾಗುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಅವರು ಕಣ್ಮರೆಯಾಗಿದರು.
ಪ್ರತಿಭಾಸಗತಂ ವಸ್ತು ಯಥೈವಾಗ್ರೇ ನ ದೃಶ್ಯತೇ । ನ ದೃಷ್ಟವಾಂಸ್ ತಥಾ ಕುಮ್ಭಮ್ ಅಗ್ರೇ ರಾಜಾ ಶಿಖಿಧ್ವಜಃ
ಹೆಗಲಿನಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ವಸ್ತುವು ಹೋದ ಮೇಲೆ ಮತ್ತೆ ಕಾಣಿಸದಂತೆ, ರಾಜನಾದ ಶಿಖಿಧ್ವಜನು ಕೂಡ ತನ್ನ ಮುಂದೆ ಕುಂಭನನ್ನು ನೋಡಲಿಲ್ಲ.
ಗತೇ ಕುಮ್ಭೇ ಮಹೀಪಾಲಃ ಪರಂ ವಿಸ್ಮಯಮ್ ಆಯಯೌ । ತದ್ ಏವ ಚಿನ್ತಯಂಶ್ ಚಿತ್ರಂ ಚಿತ್ರಾರ್ಪಿತ ಇವಾಭವತ್
ಕುಂಭನು ಹೋದ ಮೇಲೆ ಆ ರಾಜನು ತುಂಬಾ ಆಶ್ಚರ್ಯದಿಂದ ತುಂಬಿಕೊಂಡನು; ಆ ವಿಚಿತ್ರವನ್ನು ಯೋಚಿಸುತ್ತಾ, ಬಣ್ಣಬಣ್ಣದ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಲೀನನಾದವನಂತೆ ಆಗಿಬಿಟ್ಟನು.
ಇತಿ ಸಞ್ಚಿನ್ತಯಾಮ್ ಆಸ ಚಿತ್ರಂ ವಿಲಸಿತಂ ವಿಧೇಃ । ಯತ್ ಕುಮ್ಭವ್ಯಪದೇಶೇನ ಬೋಧಿತೋ ಽಸ್ಮಿ ಚಿರಾದ್ ಅಯಮ್
ಅವನು ಹೀಗೆ ಯೋಚಿಸತೊಡಗಿದನು: 'ವಿಧಿಯ ಆಟ ಎಷ್ಟು ವಿಚಿತ್ರ! ಇಷ್ಟು ಕಾಲದ ನಂತರ ಕುಂಭ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಬೋಧನೆ ದೊರೆತಿದೆ.'
ಕ್ವ ನಾರದಸುತಃ ಕುಮ್ಭಃ ಕ್ವಾಹಂ ನಾಮ ಶಿಖಿಧ್ವಜಃ । ಕೇವಲಂ ಕಾಲಯುಕ್ತ್ಯೈವಮ್ ಅಹಂ ಸಮ್ಪ್ರತಿಬೋಧಿತಃ
'ನಾರದನ ಮಗ ಕುಂಭನು ಎಲ್ಲಿದ್ದಾನೆ? ನಾನು ಶಿಖಿಧ್ವಜನು ಎಲ್ಲಿದ್ದೇನೆ? ಈ ಎಲ್ಲವೂ ಕಾಲದ ಕ್ರಮದಿಂದ ನನಗೆ ಈ ರೀತಿ ಅರಿವಾಯಿತು.'