ನ ಕಿಞ್ಚಿಜ್ ಜಾಯತೇ ಶಾನ್ತೇ ನ ಚ ಕಿಞ್ಚಿತ್ ಪ್ರಲೀಯತೇ । ಸ್ವಸತ್ತಯಾ ಸ್ಥಿತಂ ಬ್ರಹ್ಮ ನ ಬೀಜಂ ನ ಚ ಕಾರಣಮ್
ಶಾಂತಸ್ವಭಾವದಲ್ಲಿ ಏನೂ ಹುಟ್ಟುವುದಿಲ್ಲ, ಏನೂ ಕಳೆಯುವುದೂ ಇಲ್ಲ. ಬ್ರಹ್ಮವು ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಅಸ್ತಿತ್ವದಿಂದಲೇ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ, ಅದು ಬೀಜವಲ್ಲ, ಕಾರಣವೂ ಅಲ್ಲ.
ಶುದ್ಧಾನುಭವಮಾತ್ರಂ ತತ್ ತಸ್ಮಾದ್ ಅನ್ಯನ್ ನ ವಿದ್ಯತೇ । ಕಿಞ್ಚಿಜ್ ಜಗದಹನ್ತಾದಿ ತದ್ ಏವಾನನ್ತಮ್ ಅಸ್ತಿ ಹಿ
ಅದು ಶುದ್ಧ ಅನುಭವ ಮಾತ್ರ, ಅದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬೇರೆ ಏನೂ ಇಲ್ಲ. ಜಗತ್ತು, ಅಹಂ ಎಂಬವುಗಳೆಲ್ಲವೂ ಅದೇ ಆಗಿವೆ, ಅದು ನಿಜಕ್ಕೂ ಅನಂತ.
ಶಿವೇ ಜಗದಹನ್ತಾದಿ ಮುನೇ ನಾಸ್ತೀತಿ ವೇದ್ಮ್ಯ್ ಅಹಮ್ । ಸರ್ಗವೇದನಮ್ ಆಭಾತಿ ಕಥಮ್ ಏತದ್ ವದಾಶು ಮೇ
ಓ ಮುನಿಯೇ, ಶಿವನಲ್ಲಿ ಜಗತ್ತು, ಅಹಂ ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಇಲ್ಲವೆಂಬುದನ್ನು ನಾನು ತಿಳಿದಿದ್ದೇನೆ. ಆದರೂ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಅನುಭವ ಹೇಗೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನನಗೆ ಬೇಗನೆ ಹೇಳು.
ಚಿತ್ಸಾರಂ ತದ್ ಅನಾದ್ಯನ್ತಂ ತತ್ ಸ್ವಸಂವಿದಿ ತಿಷ್ಠತಿ । ತತ್ ತದ್ಭವನಮ್ ಅತ್ಯಚ್ಛಂ ತತ್ತಾಮಾತ್ರಂ ಜಗದ್ ವಿದುಃ
ಆ ಚೈತನ್ಯದ ಸಾರವು ಆದಿಯೂ ಅಂತ್ಯವೂ ಇಲ್ಲದೆ ಸ್ವಯಂ ಅರಿವಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ. ಜಗತ್ತು ಅಂದರೆ ಅದೇ ಪ್ರಭಾವ ಎಂದು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ತಿಳಿದಿದ್ದಾರೆ.
ಚಿತ್ಸ್ವಾತ್ಮಕಚನಂ ನಾಮ ಯದ್ ಅಸಮ್ಭವಚೇತ್ಯದೃಕ್ । ತದ್ ಅಹಂವೇದನಂ ವಿದ್ಧಿ ವಿರಾಡಾತ್ಮ ಜಗತ್ ಸ್ಥಿತಮ್
ಯಾವುದು ಶುದ್ಧವಾದ ಚೈತನ್ಯಸ್ವರೂಪವೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೋ, ಅಸಾಧ್ಯವನ್ನೂ ಸತ್ಯವೆಂದು ಕಾಣುವ ಆ ಅರಿವೇ 'ನಾನು' ಎಂಬ ಭಾವನೆ, ಅದೇ ವಿಶ್ವದ ಆತ್ಮ, ಅದರಿಂದಲೇ ಜಗತ್ತು ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದುಕೋ.
ವಾತಸ್ಯ ವಾತಸ್ಪನ್ದಸ್ಯ ಯಥಾ ಭೇದೋ ನ ವಿದ್ಯತೇ । ಶೂನ್ಯತ್ವಖತ್ವೋಪಮಯೋಶ್ ಚಿನ್ಮಾತ್ರಾಹನ್ತ್ವಯೋಸ್ ತಥಾ
ಹಾಗೆ ನೋಡಿದರೆ, ಗಾಳಿಯೂ ಗಾಳಿಯ ಚಲನೆಯೂ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಅಲ್ಲದೆ ಒಂದೇ ಆಗಿರುವಂತೆ, ಶುದ್ಧ ಚೈತನ್ಯವೂ 'ನಾನು' ಎಂಬ ಭಾವನೆಗೂ ಖಾಲಿ ಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ಆಕಾಶದಂತೆ ಯಾವುದೇ ಭೇದವಿಲ್ಲ.
ಜಲೇ ಽಸ್ತಿ ದೇಶಕಾಲಾತ್ತೇ ಯಥೋರ್ಮ್ಯಾದಿ ಸಕಾರಣಮ್ । ಪರೇ ಽಸ್ತ್ಯ್ ಅದೇಶಕಾಲಾತ್ತೇ ತಥಾ ಜಗದ್ ಅಕಾರಣಮ್
ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ಕಾಲದಿಂದ ಅಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಬೇರೆ ರೂಪಗಳು ಕಾರಣದಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ; ಆದರೆ ಪರಮಾತ್ಮನಲ್ಲಿ, ಸ್ಥಳ ಕಾಲಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಮೀರಿ, ಜಗತ್ತು ಯಾವ ಕಾರಣವೂ ಇಲ್ಲದೆ ಇದೆ.
ಜಲಾದೌ ಯತ್ ತರಙ್ಗಾದಿ ತತ್ ಸಕಾರಣಮ್ ಅಸ್ತ್ವ್ ಇಹ । ಪರೇ ಜಗದಹನ್ತಾದಿ ನಾಕಾರಣಮ್ ಅವೈಮ್ಯ್ ಅಹಮ್
ನೀರು ಮುಂತಾದವುಗಳಲ್ಲಿ ಎಂತಹ ಅಲೆಗಳು ಉಂಟಾದರೂ ಅವುಗಳಿಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಕಾರಣಗಳಿವೆ; ಆದರೆ ಪರಮಾತ್ಮನಲ್ಲಿ, ಜಗತ್ತಿಗೂ 'ನಾನು' ಎಂಬ ಭಾವನೆಗೂ ಯಾವುದೇ ಕಾರಣವಿಲ್ಲ ಎಂದು ನಾನು ತಿಳಿದಿದ್ದೇನೆ.
ಇದಾನೀಂ ಭವತಾ ಜ್ಞಾತಮ್ ಏತತ್ ಸತ್ಯಂ ಮಹೀಪತೇ । ಇದಂ ಜಗದಹನ್ತಾದಿ ನೇಹ ಕಿಞ್ಚನ ವಿದ್ಯತೇ
ಇಗೋ ರಾಜನೇ, ನೀನು ಈ ಸತ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡಿದ್ದೀಯೆ: ಈ ಲೋಕವೂ 'ನಾನು' ಎಂಬ ಭಾವವೂ ಇಲ್ಲಿ ನಿಜವಾಗಿ ಏನೂ ಇಲ್ಲ.
ಜಗಚ್ಛಬ್ದಾರ್ಥರಹಿತಂ ಜಗದ್ ಅಸ್ತಿ ಶಿವಾತ್ಮಕಮ್ । ವ್ಯೋಮ್ನ್ಯ್ ಏವ ನಿರ್ಮಿತಂ ಶಾನ್ತಂ ವ್ಯೋಮ್ನಸ್ ಸೂಕ್ಷ್ಮತರೇಣ ವಾ
ಈ ಲೋಕಕ್ಕೆ 'ಲೋಕ' ಎಂಬ ಪದದ ಅರ್ಥವೇ ಇಲ್ಲದೆ, ಅದು ಶುದ್ಧ ಚೈತನ್ಯ ರೂಪದಲ್ಲಿದೆ. ಅದು ಆಕಾಶದಲ್ಲೇ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿದ್ದು, ಶಾಂತವಾಗಿದೆ, ಅಥವಾ ಇನ್ನೂ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ಆಕಾಶದಲ್ಲೂ ಇದೆ.
ಯಥಾ ನಭಸಿ ಶೂನ್ಯತ್ವಂ ತಥೇದಂ ಬ್ರಹ್ಮಣಿ ಸ್ಥಿತಮ್ । ಸದಸದ್ವಸ್ತುರೂಪೇಣ ನ ವಾ ರೂಪೇಣ ಕೇನಚಿತ್
ಹೇಗೋ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಖಾಲಿತನ ಇರುವದೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಈ ಲೋಕವೂ ಬ್ರಹ್ಮನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದೆ—ಇದು ನಿಜವಾದರೂ ಅಲ್ಲ, ಅಸತ್ತಾದರೂ ಅಲ್ಲ, ಯಾವುದಾದರೂ ರೂಪದಲ್ಲೂ ಅಲ್ಲ.
ಏವಂರೂಪಂ ಜಗದ್ ಇದಂ ಸಮ್ಯಗ್ಜ್ಞಾನಾಚ್ ಛಿವಂ ಭವೇತ್ । ಸಮ್ಯಗ್ಜ್ಞಾನಪ್ರಭಾವೇಣ ವಿಷಮ್ ಅಪ್ಯ್ ಅಮೃತಂ ಭವೇತ್
ಈ ರೀತಿ ಜಗತ್ತನ್ನು ಸರಿ ತಿಳುವಳಿಕೆಯಿಂದ ನೋಡಿದಾಗ ಅದು ಶುಭವಾಗುತ್ತದೆ; ಸರಿ ತಿಳುವಳಿಕೆಯ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ವಿಷವೂ ಅಮೃತವಾಗಬಹುದು.
ಅಸಮ್ಯಗ್ಜ್ಞಾನಮ್ ಅಖಿಲಂ ಜಗದ್ ದುಃಖಪ್ರದಂ ಪರಮ್ । ವಿಷಬುದ್ಧ್ಯಾಮೃತಮ್ ಅಪಿ ಭುಕ್ತಂ ವಿಷರಸಾಯತೇ
ಪೂರ್ಣವಾದ ಅರಿವಿಲ್ಲದೆ ಈ ಜಗತ್ತು ಎಲ್ಲವೂ ದುಃಖವನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ; ವಿಷ ಎಂದು ತಿಳಿದು ಅಮೃತವನ್ನೂ ಸೇವಿಸಿದರೆ ಅದು ಕೂಡ ವಿಷದಂತೆಯೇ ಆಗುತ್ತದೆ.
ಈಶ್ವರತ್ವಾದ್ ಯಥಾ ವೇತ್ತಿ ಯದ್ ಯದ್ ಏಷ ಚಿದೀಶ್ವರಃ । ತತ್ ತಥೈವಾಶು ಭವತಿ ತಾದೃಗ್ರೂಪತಯಾ ಶಿವಮ್
ಚೇತನಸ್ವರೂಪನಾದ ಈ ಪರಮಾತ್ಮನು ತನ್ನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಿಂದ ಯಾವದನ್ನು ಹೇಗೆ ತಿಳಿಯುತ್ತಾನೋ, ಅದು ಕೂಡ ಆ ರೂಪದಲ್ಲೇ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗುತ್ತದೆ.
ಯಥಾ ಜ್ವಾಲಾಭ್ರಮಾಲಾ ವಾ ವಿಚಿತ್ರಾಕಾರವಿಭ್ರಮೈಃ । ತಿಷ್ಠತ್ಯ್ ಅನನ್ಯರೂಪೈವ ಬ್ರಹ್ಮಸತ್ತಾ ತಥೈವ ಹಿ
ಹಗುರವಾಗಿ ಬದಲಾದರೂ ಜ್ವಾಲೆಯ ಹಾರ ಅಥವಾ ಮೋಡಗಳ ಹಾರವು ಒಂದೇ ಆಗಿರುವಂತೆ, ಬ್ರಹ್ಮನ ಸತ್ತೆಯೂ ಹಾಗೆಯೇ ಒಂದೇ ಆಗಿದೆ.
ಯತ್ ಪರಂ ಚಿತ್ಸ್ವರೂಪೇಣ ಸ್ಥಿತಮ್ ಆತ್ಮನಿ ಮನ್ಥರಮ್ । ತತ್ ತೇನೇದಮ್ ಅಹನ್ತಾದಿ ಜಗದಾದ್ಯ್ ಏವ ಲಕ್ಷ್ಯತೇ
ಪರಮ ಚೈತನ್ಯಸ್ವರೂಪವು ಆತ್ಮದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿದ್ದರೂ, ಅದೇ 'ನಾನು' ಎಂಬ ಭಾವದಿಂದ ಪ್ರಪಂಚದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.
ಕೇವಲಂ ಪರಮ್ ಏವೇತ್ಥಂ ಪರಮಂ ಭಾಸತೇ ಶಿವಮ್ । ಕುತೋ ಜಗದಹನ್ತಾದಿ ಪ್ರಶ್ನ ಏವೇಹ ನೋಚಿತಃ
ಇಲ್ಲಿ ಪರಮಾತ್ಮನೇ ಪರಿಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾನೆ, ಅದು ಶ್ರೇಷ್ಠವೂ ಶುಭವೂ ಆಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಜಗತ್ತು ಅಥವಾ 'ನಾನು' ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಶ್ನೆ ಮಾಡುವುದೇ ಸೂಕ್ತವಲ್ಲ.
ಯದ್ ವಸ್ತು ವಿದ್ಯಮಾನಂ ಸತ್ ಪ್ರಶ್ನಸ್ ತತ್ರ ವಿರಾಜತೇ । ಪ್ರೇಕ್ಷಿತಂ ಯತ್ ತು ನಾಸ್ತ್ಯ್ ಏವ ಪ್ರೇಕ್ಷಾಪ್ರಶ್ನೇನ ತತ್ರ ಕಿಮ್
ಯಾವುದೇ ವಸ್ತು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಇದ್ದರೆ, ಅದನ್ನು ಕುರಿತು ಪ್ರಶ್ನೆ ಮಾಡುವುದು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ. ಆದರೆ ಯಾವುದೂ ಕಾಣಿಸದಿದ್ದರೆ, ಅದನ್ನು ಕುರಿತು ಪ್ರಶ್ನೆ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಅರ್ಥವೇನು?
ಸನ್ನಿವೇಶಂ ವಿನಾ ಸತ್ತಾ ಯಥಾ ಹೇಮ್ನೋ ನ ವಿದ್ಯತೇ । ತಥಾ ಜಗದಹಮ್ಭಾವಂ ವಿನಾ ನೇಶಸ್ಯ ಸಂಸ್ಥಿತಿಃ
ಹೆಮ್ಮು ಯಾವುದೇ ರೂಪವಿಲ್ಲದೆ ಇರಲಾರದು; ಅದೇ ರೀತಿ, ಜಗತ್ತು ಮತ್ತು 'ನಾನು' ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಇಲ್ಲದೆ ಈಶ್ವರನ ಸ್ಥಿತಿಯೂ ಇರದು.
ಅಕಾರಣತ್ವಾನ್ ನಾಸ್ತೀದಂ ಬ್ರಹ್ಮೈವೇತ್ಥಂ ವಿಜೃಮ್ಭತೇ । ಅಜೃಮ್ಭಮಾಣಮ್ ಏವಾಹಂಜಗತ್ತ್ವೇನೇಹ ಸಂಸ್ಥಿತಮ್
ಯಾವುದೇ ಕಾರಣವಿಲ್ಲದ ಕಾರಣದಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನೇ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಾನು ವ್ಯಕ್ತವಾಗದೆ ಇದ್ದಾಗ, ಜಗತ್ತು ಮತ್ತು 'ನಾನು' ಎಂಬ ಭಾವನೆಯ ರೂಪದಲ್ಲೇ ಇಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದೇನೆ.
ಯನ್ಮಯಾ ಏವ ತೇನೈವ ಮಿಥಸ್ ಸಮ್ಪ್ರೇರಿತಾಶಯಮ್ । ಚಮತ್ಕುರ್ವನ್ತ್ಯ್ ಅಮೀ ಭಾವಾಃ ಪಞ್ಚೇಷು ಮಿಥುನೌಘವತ್
ನನ್ನಿಂದಲೇ ಈ ಭಾವನೆಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರೇರಿತವಾಗಿ, ಪರಸ್ಪರ ಆಶ್ಚರ್ಯ ಪಡುವಂತೆ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಇದು ಐದು ಭೂತಗಳಲ್ಲಿ ಜೋಡಿಗಳು ಒಂದರೊಡೊಂದು ಬೆರೆತು ಇರುವಂತೆ.
ಚಿನ್ಮಾತ್ರ ಏವ ಚಿನ್ಮಾತ್ರಂ ಚಿನ್ಮಾತ್ರೇಣೈವ ಚೀಯತೇ । ನಾನಾತ್ಮನೇವಾನಾನೈವ ಸ್ವಾತ್ಮನಾತ್ಮಾಪ್ಯ್ ಅನಾತ್ಮವತ್
ಶುದ್ಧ ಚೈತನ್ಯವೇ ಶುದ್ಧ ಚೈತನ್ಯವನ್ನು ಅರಿಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಶುದ್ಧ ಚೈತನ್ಯದಿಂದಲೇ ಅದು ಅರಿಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಅನೇಕಗಳು ಅನೇಕಗಳಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಸ್ವಂತ ಆತ್ಮದಿಂದ ಆತ್ಮವೇ ಅನಾತ್ಮದಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ.
ಪೂರ್ಣಾತ್ ಪೂರ್ಣಮ್ ಉದ್ಧರನ್ತಿ ಪೂರ್ಣಾತ್ ಪೂರ್ಣಾನಿ ಚಕ್ರಿರೇ । ಭವನ್ತಿ ಪೂರ್ಣಾತ್ ಪೂರ್ಣಾನಿ ಪೂರ್ಣಮ್ ಏವಾವತಿಷ್ಠತೇ
ಪೂರ್ಣದಿಂದಲೇ ಪೂರ್ಣವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ; ಪೂರ್ಣದಿಂದಲೇ ಪೂರ್ಣವಾದವುಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಾರೆ; ಪೂರ್ಣದಿಂದಲೇ ಪೂರ್ಣಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ, ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣವೇ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ.
ಚಿನ್ಮಾತ್ರಮ್ ಏವ ಕಚತಿ ಯಚ್ ಚಿನ್ಮಾತ್ರತಯಾತ್ಮನಿ । ಅಕಚತ್ ತ್ವ್ ಏವ ತನ್ ನಾಮ ಕಚಿತಂ ಸರ್ಗವೇದನಮ್
ಶುದ್ಧ ಚೈತನ್ಯವೇ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯವಾಗಿರುವುದು ಆತ್ಮದಲ್ಲಿ ಚೈತನ್ಯದಿಂದಲೇ ಆಗಿದೆ. ಆದರೆ ನಿಜವಾಗಿ ಅದು ಕಾರ್ಯಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ—ಕಾರ್ಯವೆಂದು ಹೇಳುವುದು ಸೃಷ್ಟಿಯ ಅನುಭವ ಮಾತ್ರ.
ಅಹಂ ಚಿತಾ ಚಿದ್ ಏವಾಸೌ ಭವತೀವ ಸ್ವಯಂ ಸ್ವತಃ । ಅಭವನ್ತ್ಯ್ ಏವ ರೂಪಂ ಸ್ವಮ್ ಅತ್ಯಜನ್ತೀ ನಿರಾಮಯಮ್
ನಾನು ಚೈತನ್ಯ, ಅದು ಕೂಡ ಚೈತನ್ಯವೇ. ಅದು ತಾನೇ ತನ್ನಿಂದ ತಾನಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ತನ್ನ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ದುಃಖವಿಲ್ಲದೆ, ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ತೊರೆದಂತೆ ಆಗುತ್ತದೆ.
ಚಿತೋ ರೂಪಮ್ ಅನಾದ್ಯನ್ತಂ ಮನೋರೂಪಮ್ ಅನನ್ತಕಮ್ । ಸಮ್ರಾಟ್ಛರೀರಮ್ ಆಭಾಸಿ ಭವತೀವ ಸ್ವಯಮ್ಭುವಃ
ಚೈತನ್ಯದ ಸ್ವರೂಪಕ್ಕೆ ಆರಂಭವೂ ಇಲ್ಲ, ಅಂತ್ಯವೂ ಇಲ್ಲ; ಮನಸ್ಸಿನ ರೂಪವು ಅನಂತವಾಗಿದೆ. ಸ್ವಯಂ ಹುಟ್ಟಿದ ರಾಜನ ದೇಹದಂತೆ ಅದು ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ.
ಪಶ್ಯತ್ಯ್ ಅಥಾಸದ್ ಏವೇದಂ ಸ್ವರೂಪತ್ವಾತ್ ಸದ್ ಏವ ವಾ । ಭಾವನಾದ್ ಘನತಾಮ್ ಏತಿ ದೃಶ್ಯಂ ಭವತಿ ಚ ಕ್ರಮಾತ್
ಇದು ತನ್ನ ಸ್ವಭಾವದಿಂದ, ಇದನ್ನು ಅಸತ್ಯವೆಂದು ನೋಡಬಹುದು ಅಥವಾ ಸತ್ಯವೆಂದು ನೋಡಬಹುದು. ಭಾವನೆಯಿಂದ ಇದು ಗಟ್ಟಿಯಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕ್ರಮೇಣ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
ಶಾನ್ತಂ ಜಗತ್ಪ್ರಸರರೂಪತಯಾ ಸ್ವಭಾವಶಬ್ದಾರ್ಥಮುಕ್ತಮ್ ಇದಮ್ ಅವ್ಯಪದೇಶ್ಯಮ್ ಏಕಮ್ । ವಸ್ತುಸ್ಥಿತಂ ನಿಜಚಮತ್ಕರಣಾವಲೋಕರೂಪಂ ಜಗತ್ತ್ವರಹಿತಾನುಭವಾತ್ಮತತ್ತ್ವಮ್
ಈದು ಶಾಂತವಾಗಿದೆ, ಜಗತ್ತಿನ ವಿಸ್ತಾರದ ಸ್ವಭಾವವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಇದು ಒಂದೇ, ವರ್ಣನೆಗೆ ಅಸಾಧ್ಯ. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದು, ಸ್ವಾನುಭವದ ರೂಪವಾಗಿ, ಜಗತ್ತು ಇಲ್ಲದ ಅನುಭವದ ತತ್ತ್ವವಾಗಿದೆ.
ನ ವಿಜ್ಞಾನಮಯೋ ಽರ್ಥೋ ಽಸ್ತಿ ನ ಬಾಹ್ಯೋ ನಾಪಿ ಶೂನ್ಯತಾ । ವೇದನಾಮಾತ್ರಸಾರತ್ವಾದ್ ಯಥಾವಿತ್ ಸೋ ಽರ್ಥ ಉಚ್ಯತೇ
ಜ್ಞಾನದಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ, ಹೊರಗಿನದ್ದೂ ಇಲ್ಲ, ಖಾಲಿತನವೂ ಇಲ್ಲ; ಏಕೆಂದರೆ ಎಲ್ಲವೂ ಅನುಭವದ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾಗಿವೆ. ನಾವು ಹೇಗೆ ತಿಳಿಯುತ್ತೇವೋ, ಅದನ್ನೇ ವಸ್ತು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ದ್ರವತ್ವಂ ಸಲಿಲಸ್ಯೇವ ವಿದೋ ವಿತ್ತ್ವಮ್ ಅಕಾರಣಮ್ । ಖಾತ್ಮ ನಿತ್ಯಮ್ ಅನನ್ತಂ ತದ್ ಯಥಾಸ್ಥಿತಮ್ ಅವಸ್ಥಿತಮ್
ಹೇಗೆ ನೀರಿಗೆ ಹರಡುವ ಗುಣ ಇದೇಯೋ, ಹೀಗೆಯೇ ತಿಳಿವಳಿಕೆಗೆ ತಿಳಿಯುವವನು ಕಾರಣವಿಲ್ಲದೆ ಇದ್ದಾನೆ. ಆಕಾಶದಂತಿರುವ ಆತ್ಮ ಸದಾ ಶಾಶ್ವತವೂ, ಅನಂತವೂ ಆಗಿ, ಹೇಗಿದೆಯೋ ಹಾಗೆಯೇ ಇರುತ್ತದೆ.