ಅರ್ಥಾವಲೋಕನೇ ದೀಪಾದ್ ಆಭಾಮಾತ್ರಾದ್ ಋತೇ ಕಿಲ । ನ ಸ್ಥಾಲತೈಲವರ್ತ್ಯಾದಿ ಕಿಞ್ಚಿದ್ ಏವೋಪಯುಜ್ಯತೇ
ಒಂದು ವಸ್ತುವನ್ನು ದೀಪದ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ನೋಡುವಾಗ, ಬೆಳಕು ಮಾತ್ರ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ; ಎಣ್ಣೆ, ಹತ್ತಿ, ಅಥವಾ ದೀಪದ ಪಾತ್ರೆ ನೇರವಾಗಿ ನೋಡಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ.
ಏಕದೇಶಸಧರ್ಮತ್ವಾದ್ ಉಪಮೇಯಾವಬೋಧನಮ್ । ಉಪಮಾನಂ ಕರೋತ್ಯ್ ಅಙ್ಗ ದೀಪೋ ಽರ್ಥಂ ಪ್ರಭಯಾ ಯಥಾ
ಭಾಗಶಃ ಸಾಮ್ಯವಿರುವುದರಿಂದ ಹೋಲಿಕೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಅರ್ಥವನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ; ಹೇಗೆ ದೀಪವು ತನ್ನ ಬೆಳಕಿನಿಂದ ವಸ್ತುವನ್ನು ತೋರಿಸುವದೋ ಹಾಗೆ.
ದೃಷ್ಟಾನ್ತಸ್ಯಾಂಶಮಾತ್ರೇಣ ಬೋಧ್ಯಬೋಧೋದಯೇ ಸತಿ । ಉಪಾದೇಯತಯಾ ಗ್ರಾಹ್ಯೋ ಮಹಾವಾಕ್ಯಾರ್ಥನಿಶ್ಚಯಃ
ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯ ಒಂದು ಭಾಗದಿಂದಲೇ ಅರ್ಥಗ್ರಹಿಕೆ ಉಂಟಾದರೆ, ಆ ಭಾಗವನ್ನೇ ಮುಖ್ಯವಾದ ಮಾತಿನ ಅರ್ಥವನ್ನು ಹಿಡಿಯಲು ಸ್ವೀಕರಿಸಬೇಕು.
ನ ಕುತಾರ್ಕಿಕತಾಮ್ ಏತ್ಯ ನಾಶನೀಯಾ ಪ್ರಬುದ್ಧತಾ । ಅನುಭೂತ್ಯಪಲಾಪಾತ್ತೈರ್ ಅಪವಿತ್ರೈರ್ ವಿಕಲ್ಪಿತೈಃ
ಯಥಾರ್ಥ ಅನುಭವವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳದೆ, ಕಪಟವಾದ ತರ್ಕದಿಂದ ಬರುವ ಅಶುದ್ಧವಾದ ಕಲ್ಪನೆಗಳಿಂದ ಜಾಗೃತವಾದ ತಿಳಿವಳಿಕೆಯನ್ನು ನಾಶಮಾಡಬಾರದು.
ವಿಚಾರಣಾದ್ ಅನುಭವಕಾರಿ ವಾಙ್ಮಯಪ್ರಸಙ್ಗತಾಮ್ ಉಪಗತಮ್ ಅಸ್ಮದಾದಿಷು । ಸ್ತ್ರಿಯೋಕ್ತಮ್ ಅಪ್ಯ್ ಅಪರಮ್ ಅಥಾಪಿ ವೈದಿಕಂ ವಚೋ ವಚಃಪ್ರಲಪನಮ್ ಏವ ನಾಗಮಃ
ಅನುಭವದ ಪರಿಶೀಲನೆ ಇಲ್ಲದೆ ಕೇವಲ ಮಾತಿನ ಚರ್ಚೆಯಿಂದ ಬಂದ ಮಾತು, ಅದು ಹೆಂಗಸರಿಂದ ಬಂದಿರಲಿ ಅಥವಾ ವೇದಗಳಿಂದ ಬಂದಿರಲಿ, ನಮ್ಮಿಗೆ ಅದು ನಿಜವಾದ ಜ್ಞಾನವಲ್ಲ, ಕೇವಲ ಮಾತು ಮಾತ್ರ.
ಅಸ್ಮಾಕಮ್ ಅಸ್ತಿ ಮತಿರ್ ಅಙ್ಗ ತಯೇತಿ ಸರ್ವಶಾಸ್ತ್ರೈಕವಾಕ್ಯಕರಣಂ ಫಲಿತಂ ಯತೋ ಽತಃ । ಪ್ರಾತೀತಿಕಾರ್ಥಮಯಶಾಸ್ತ್ರನಿಜಾಙ್ಗಪುಷ್ಟಾತ್ ಸಂವೇದನಾದ್ ಇತರದ್ ಅಸ್ತಿ ನ ನಃ ಪ್ರಮಾಣಮ್
ನನ್ನ ಗೆಳೆಯ, ಎಲ್ಲಾ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ಸಾರವನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿ ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸು ದೃಢವಾಗಿದೆ; ನೇರ ಅನುಭವದಿಂದ ಮತ್ತು ಶಾಸ್ತ್ರದ ನಿಜವಾದ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಬಲಪಡಿಸಿದ ಜ್ಞಾನವೇ ನಮಗೆ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ, ಬೇರೆ ಯಾವುದೂ ಅಲ್ಲ.
ವಿಶಿಷ್ಟಾಂಶಸಧರ್ಮತ್ವಮ್ ಉಪಮಾನೇಷು ಗೃಹ್ಯತೇ । ಕೋ ಭೇದಸ್ ಸರ್ವಸಾದೃಶ್ಯೇ ತೂಪಮಾನೋಪಮೇಯಯೋಃ
ಒಂದು ವಿಷಯವನ್ನು ಮತ್ತೊಂದರೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಕೆ ಮಾಡುವಾಗ, ವಿಶೇಷ ಗುಣಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವ ಸಾಮ್ಯವನ್ನು ಆಧಾರವಾಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಎಲ್ಲವೂ ಒಂದೇ ರೀತಿಯಾಗಿದ್ದರೆ, ಹೋಲಿಕೆಗೆ ಯಾವ ಭೇದವಿದೆ?
ದೃಷ್ಟಾನ್ತಬುದ್ಧಾದ್ ಏಕಾತ್ಮಜ್ಞಾನಶಾಸ್ತ್ರಾರ್ಥವೇದನಾತ್ । ಮಹಾವಾಕ್ಯಾರ್ಥಸಂವಿತ್ತ್ಯಾ ಶಾನ್ತಿರ್ ನಿರ್ವಾಣಮ್ ಉಚ್ಯತೇ
ಉದಾಹರಣೆಗಳ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ಆತ್ಮ ಒಂದೇ ಎಂಬ ಉಪದೇಶಗಳ ಅರ್ಥವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡಾಗ, ಮಹಾವಾಕ್ಯಗಳ ಅರ್ಥವನ್ನು ಅರಿತಾಗ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಶಾಂತಿ ಬರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದು ಮುಕ್ತಿಯೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
ತಸ್ಮಾದ್ ದೃಷ್ಟಾನ್ತದಾರ್ಷ್ಟಾನ್ತವಿಕಲ್ಪೋಲ್ಲಸಿತೈರ್ ಅಲಮ್ । ಯಯಾ ಕಯಾಚಿದ್ ಯುಕ್ತ್ಯಾಶು ಮಹಾವಾಕ್ಯಾರ್ಥಮ್ ಆಶ್ರಯೇತ್
ಆದ್ದರಿಂದ, ಉದಾಹರಣೆ ಅಥವಾ ಪ್ರತಿಯುದಾಹರಣೆಯಂತಹ ಯಾವ ರೀತಿಯ ಯುಕ್ತಿಯನ್ನಾದರೂ ಬಳಸಿಕೊಂಡು, ಯಾರಾದರೂ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಮಹಾವಾಕ್ಯಗಳ ಅರ್ಥವನ್ನು ತಲುಪಿದರೆ ಸಾಕು.
ಶಾನ್ತಿಶ್ ಶ್ರೇಯಃ ಪರಂ ವಿದ್ಧಿ ತತ್ಪ್ರಾಪ್ತೌ ಯತ್ನವಾನ್ ಭವೇತ್ । ಭೋಕ್ತವ್ಯ ಓದನಃ ಪ್ರಾಪ್ತಃ ಕಿಂ ತತ್ಸಿದ್ಧಿವಿಕಲ್ಪಿತೈಃ
ಶಾಂತಿಯೇ ಪರಮ ಶ್ರೇಯಸ್ಸು ಎಂದು ತಿಳಿ; ಅದನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಬೇಕು. ಅನ್ನ ಸಿಕ್ಕ ಮೇಲೆ, ಅದು ಹೇಗೆ ಸಿದ್ಧವಾಯಿತು ಎಂದು ಯೋಚಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಏನು ಪ್ರಯೋಜನ?
ಅಕಾರಣಂ ಕಾರಣಿಭಿರ್ ಬೋಧಾರ್ಥಮ್ ಉಪಮೀಯತೇ । ಉಪಮಾನೈಸ್ ತೂಪಮೇಯಸದೃಶೈರ್ ಏಕದೇಶತಃ
ಕಾರಣವಿಲ್ಲದುದನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಇಚ್ಛಿಸುವವರು, ಕಾರಣವಿರುವ ವಸ್ತುಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಕೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಹೋಲಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ, ವಿಷಯದ ಕೆಲವೊಂದು ಭಾಗ ಮಾತ್ರ ಒತ್ತಿಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಸ್ಥಾತವ್ಯಂ ನೇಹ ಭೋಗೇಷು ವಿವೇಕವಿಕಲಾತ್ಮನಾ । ಉಪಲೋದರಸಞ್ಜಾತಪರಿಪೀನಾನ್ಧಭೇಕವತ್
ವಿವೇಕವಿಲ್ಲದ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರಿಯಸುಖಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಕೊಂಡು ಇರಬಾರದು; ಬಾವಿಯೊಳಗಿನ ನೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿ, ಕಣ್ಣು ಕಾಣದ ಬೃಹತ್ ಕಪ್ಪೆಯಂತೆ ಆಗಬಾರದು.
ದೃಷ್ಟಾನ್ತೈರ್ ಯುಕ್ತಿಭಿರ್ ಯತ್ನಾದ್ ವಾಞ್ಛಿತಂ ತ್ಯಜತೇತರತ್ । ವಿಚಾರಣವತಾ ಭಾವ್ಯಂ ಶಾನ್ತಿಶಾಸ್ತ್ರಾರ್ಥಶಾಲಿನಾ
ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಯುಕ್ತಿಗಳ ಮೂಲಕ, ಶ್ರಮಪಟ್ಟು ಅಪೇಕ್ಷಣೀಯವಲ್ಲದುದನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡಬೇಕು; ಯಾರು ವಿಚಾರಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಅವರು ಶಾಂತಿಯ ಉಪದೇಶಗಳ ಅರ್ಥವನ್ನು ತಮ್ಮಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.
ಶಾಸ್ತ್ರೋಪಶಮಸೌಜನ್ಯಪ್ರಜ್ಞಾತಜ್ಜ್ಞಸಮಾಗಮೈಃ । ಅನ್ತರಾನ್ತರಸಮ್ಪನ್ನಧರ್ಮ್ಯಾರ್ಥೋಪಾರ್ಜನಕ್ರಿಯಃ
ಶಾಸ್ತ್ರಪಾಠ, ಮನಃಶಾಂತಿ, ದಯೆ, ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಪರಮಾರ್ಥವನ್ನು ಅರಿತವರ ಸಂಗದಿಂದ, ಒಳಗಿನ ಹಾಗೂ ಹೊರಗಿನ ಧರ್ಮಮೂಲ್ಯಗಳನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸುವ ಮಾರ್ಗಗಳು ದೊರೆಯುತ್ತವೆ.
ತಾವದ್ ವಿಚಾರಯೇತ್ ಪ್ರಾಜ್ಞೋ ಯಾವದ್ ವಿಶ್ರಾನ್ತಿಮ್ ಆತ್ಮನಿ । ಸಮ್ಪ್ರಯಾತ್ಯ್ ಅಪುನರ್ನಾಶಾಂ ಶಾನ್ತಿಂ ತುರ್ಯಪದಾಭಿಧಾಮ್
ಬುದ್ಧಿವಂತನು ತನ್ನೊಳಗಿನ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪಡೆಯುವವರೆಗೆ ವಿಚಾರ ಮಾಡಬೇಕು. ಆ ಶಾಂತಿ ಎಂದರೆ ನಾಶವಾಗದ ಸ್ಥಿತಿಯಾಗಿದ್ದು, ಅದನ್ನು ನಾಲ್ಕನೇ ಸ್ಥಿತಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ತುರ್ಯವಿಶ್ರಾನ್ತಿಯುಕ್ತಸ್ಯ ಪ್ರತೀರ್ಣಸ್ಯ ಭವಾರ್ಣವಾತ್ । ಜೀವತೋ ಽಜೀವತಶ್ ಚೈವ ಗೃಹಸ್ಥಸ್ಯಾಥ ವಾ ಯತೇಃ
ಯಾರು ಆ ನಾಲ್ಕನೇ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಜೀವನದ ಸಾಗರವನ್ನು ದಾಟಿದ್ದಾರೆ, ಅವರು ಬದುಕಿದ್ದರೂ ಅಥವಾ ಸತ್ತಿದ್ದರೂ, ಗೃಹಸ್ಥರಾಗಿದ್ದರೂ ಅಥವಾ ತ್ಯಾಗಿಗಳಾಗಿದ್ದರೂ,
ನ ಕೃತೇನಾಕೃತೇನಾರ್ಥೋ ನ ಶ್ರುತಿಸ್ಮೃತಿವಿಭ್ರಮೈಃ । ನಿರ್ಮನ್ದರ ಇವಾಮ್ಭೋಧಿಸ್ ಸ ತಿಷ್ಠತಿ ಯಥಾಸ್ಥಿತಮ್
ಅವರಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರೂ, ಮಾಡದಿದ್ದರೂ, ಶಾಸ್ತ್ರ ಅಥವಾ ಪರಂಪರೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಗೊಂದಲವಿದ್ದರೂ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಯೋಜನವಿಲ್ಲ. ಮಂದರ ಪರ್ವತದಿಂದ ಅಶಾಂತಿಯಾಗದ ಸಾಗರದಂತೆ ಅವರು ಯಥಾಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತಾರೆ.
ಏಕಾಂಶೇನೋಪಮಾನಾನಾಮ್ ಉಪಮೇಯಸಧರ್ಮತಾ । ಬೋದ್ಧವ್ಯಾ ಬೋಧ್ಯಬೋಧಾಯ ನ ಸ್ಥೇಯಂ ಚೋದ್ಯಚಞ್ಚುನಾ
ಯಾವುದೇ ಉಪಮೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಒಂದು ಸಾಮ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು, ಅರ್ಥವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ. ಪ್ರಶ್ನೆಗಳ ಮೂಲಕ ವಿವರಗಳನ್ನು ಅನಾವಶ್ಯಕವಾಗಿ ಹುಡುಕಬಾರದು.
ಯಯಾ ಕಯಾಚಿದ್ ಯುಕ್ತ್ಯಾಶು ಬೋದ್ಧವ್ಯಂ ಬೋಧ್ಯಮ್ ಏವ ತೇ । ಮುಕ್ತಯೇ ತನ್ ನ ಪಶ್ಯನ್ತಿ ವ್ಯಾಕುಲಾಶ್ ಚೋದ್ಯಚಞ್ಚವಃ
ಯಾವುದೇ ಯುಕ್ತಿಯಿಂದ ಆಗಲಿ, ತಿಳಿಯಬೇಕಾದುದನ್ನು ನೀನು ಬೇಗ ಅರಿತುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಲ್ಲೇ ಅಲೆಯುವವರು ಇದನ್ನು ನೋಡಲಾಗದೆ ಗೊಂದಲದಲ್ಲೇ ಇರುತ್ತಾರೆ.
ಹೃದಯೇ ಸಂವಿದಾಕಾಶೇ ವಿಶ್ರಾನ್ತೇ ಽನುಭವಾತ್ಮನಿ । ವಸ್ತುನ್ಯ್ ಅನರ್ಥಂ ಯಃ ಪ್ರಷ್ಟಾ ಚೋದ್ಯಚಞ್ಚುಸ್ ಸ ಉಚ್ಯತೇ
ಹೃದಯದಲ್ಲಿರುವ ಜ್ಞಾನಾಕಾಶದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆದ ಅನುಭವಸ್ವರೂಪನಾಗಿದ್ದರೂ, ಯಾರು ಯಾವುದು ನಿಜ, ಯಾವುದು ಅನರ್ಥ ಎಂದು ಕೇಳುತ್ತಾ ಇರುತ್ತಾರೋ, ಅವನನ್ನು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಒತ್ತಾಡುವವನು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಅಭಿಮಾನವಿಕಲ್ಪಾಂಶೈರ್ ಅಜ್ಞೋ ಜ್ಞಪ್ತಿಂ ವಿಕಲ್ಪಯನ್ । ಬೋಧಂ ಮಲಿನಯತ್ಯ್ ಅನ್ತರ್ ಮುಖಂ ಸರ್ಪ ಇವಾಮಲಮ್
ಅಹಂಭಾವ ಮತ್ತು ಭೇದಗಳ ಕಲ್ಪನೆಗಳಿಂದ ಅಜ್ಞಾನಿ ತನ್ನೊಳಗಿನ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಮಾಲಿನ್ಯಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ, ಹಾವು ಶುದ್ಧ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಕಲುಷಿತಗೊಳಿಸುವಂತೆ.
ಸರ್ವಪ್ರಮಾಣಸತ್ತಾನಾಂ ಪದಮ್ ಅಬ್ಧಿರ್ ಅಪಾಮ್ ಇವ । ಪ್ರಮಾಣಮ್ ಏಕಮ್ ಏವೇಹ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಂ ರಾಮ ತಚ್ ಛೃಣು
ಎಲ್ಲಾ ನೀರಿಗೂ ಸಮುದ್ರವೇ ಆಧಾರವಾಗಿರುವಂತೆ, ರಾಮಾ, ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವೇ ಒಂದೇ ನಿಜವಾದ ಜ್ಞಾನಮಾರ್ಗ. ಇದನ್ನು ಕೇಳು.
ಸರ್ವಾರ್ಥಸಾರಮ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷಂ ವೇದನಂ ವಿದುರ್ ಉತ್ತಮಾಃ । ನೂನಂ ತತ್ ಪ್ರತಿ ಯತ್ ಸಿದ್ಧಂ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಂ ತದ್ ಉದಾಹೃತಮ್
ಎಲ್ಲ ವಸ್ತುಗಳ ಸಾರವನ್ನೂ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಶಕ್ತಿಯೇ ಅನುಭವ ಎಂದು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ತಿಳಿದಿದ್ದಾರೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಏನು ನಿಜವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದೆಯೋ, ಅದನ್ನೇ ನೇರ ಅನುಭವ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಅನುಭೂತೇರ್ ವೇದನಸ್ಯ ಪ್ರತಿಪತ್ತೇರ್ ಯಥಾಸ್ಥಿತಮ್ । ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಮ್ ಇತಿ ನಾಮೇಹ ಕೃತಂ ಜೀವಸ್ ಸ ಏವ ಚ
ಇಲ್ಲಿ 'ನೇರ ಅನುಭವ' ಎಂಬ ಪದವನ್ನು, ಅನುಭವದ ಅರಿವಿನ ಪ್ರಕಾರ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ; ಅದೇ ಜೀವಿಯಾಗಿದೆ.
ಸ ಏವ ಸಂವಿತ್ ಸ ಪುನರ್ ಅಹನ್ತಾಪ್ರತ್ಯಯಾತ್ಮಕಃ । ಸ ಯಯೋದೇತಿ ಸಂವಿತ್ತ್ಯಾ ಸಾ ಪದಾರ್ಥ ಇತಿ ಸ್ಮೃತಾ
ಅದೇ ಚೇತನ, ಅದೇ ಮತ್ತೆ 'ನಾನು' ಎಂಬ ಭಾವನೆ. ಚೇತನದಿಂದ ಏನು ಉದಯವಾಗುತ್ತದೆಯೋ, ಅದನ್ನೇ ವಸ್ತು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಸ ಸಙ್ಕಲ್ಪವಿಕಲ್ಪಾದ್ಯೈಃ ಕೃತನಾನಾಕ್ರಮೋ ಭ್ರಮೈಃ । ಜಗತ್ತಯಾ ಸ್ಫುರತ್ಯ್ ಅಮ್ಬು ತರಙ್ಗಾದಿತಯಾ ಯಥಾ
ಸಂಕಲ್ಪ, ಸಂಶಯ ಇತ್ಯಾದಿ ಭ್ರಮೆಗಳಿಂದ ಈ ಜಗತ್ತು ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ; ಅದು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಅಲೆಗಳು ಮೂಡುವಂತೆ.
ಪ್ರಾಗ್ ಅಕಾರಣಮ್ ಏವಾಶು ಸರ್ಗಾದೌ ಸರ್ಗಲೀಲಯಾ । ಸ್ಫುರಿತ್ವಾ ಕಾರಣೀಭೂತಂ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಂ ಸ್ವಯಮ್ ಆತ್ಮನಿ
ಸೃಷ್ಟಿಯ ಮೊದಲು ಯಾವುದೂ ಕಾರಣವಿಲ್ಲದೆ, ಅದು ತಾನೇ ಆಟವಾಡುವಂತೆ ತಕ್ಷಣವೇ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿ, ಸೃಷ್ಟಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ—ಇದು ತನ್ನೊಳಗೆ ನೇರ ಅನುಭವವಾಗಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.
ಕಾರಣತ್ವಂ ವಿಚಾರೋ ಽಸ್ಯ ಜೀವಸ್ಯಾಸದ್ ಅಪಿ ಸ್ಥಿತಮ್ । ಸದ್ ಇವಾಸ್ಯಾಂ ಜಗದ್ರೂಪಸಮ್ಪತ್ತೌ ವ್ಯಕ್ತಿಮ್ ಆಗತಮ್
ಈ ಜೀವಿಗೆ ಕಾರಣತ್ವ ಎಂಬುದು ವಿಚಾರದಿಂದ ಮಾತ್ರ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗುತ್ತದೆ, ಅದು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಕೂಡ. ಆದರೆ ಜಗತ್ತಿನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅದು ನಿಜವಾದಂತೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.
ಸ್ವಯಮ್ ಏವ ವಿಚಾರಸ್ ತು ಸನಞರ್ಥಂ ಸ್ವಕಂ ವಪುಃ । ನಾಶಯಿತ್ವಾ ಕರೋತ್ಯ್ ಆಶು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಂ ಪರಮಂ ಪದಮ್
ವಿಚಾರವೇ ತನ್ನ ಸ್ವರೂಪವನ್ನೂ ಅದರ ಉದ್ದೇಶವನ್ನೂ ಕರಗಿಸಿ, ತಕ್ಷಣವೇ ಪರಮ ನೇರ ಅನುಭವದ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ತಂದುಕೊಡುತ್ತದೆ.
ವಿಚಾರಯನ್ ವಿಚಾರೋ ಽಪಿ ನಾತ್ಮಾನಮ್ ಅಧಿಗಚ್ಛತಿ । ಯದಾ ತದಾ ನಿರುಲ್ಲೇಖಂ ಪರಮ್ ಏವಾವಶಿಷ್ಯತೇ
ವಿಚಾರ ಸ್ವತಃ ವಿಚಾರಿಸಿದರೂ ತನ್ನನ್ನು ತಾನೇ ತಲುಪುವುದಿಲ್ಲ; ಆಗ ಯಾವ 흔ಪೂ ಕೂಡ ಉಳಿಯದೆ ಪರಮ ಮಾತ್ರ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ.