ಬ್ರಹ್ಮಾಣ್ಡಾಕಾಶಭೂತೌಘಸೂರ್ಯಮಣ್ಡಲಮೇರವಃ । ಅಪರಿತ್ಯಜತೋ ಽಣುತ್ವಂ ಕಸ್ಯಾಣೋಃ ಪರಮಾಣವಃ
ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಆಕಾಶ, ಎಲ್ಲ ಭೂತಗಳ ಗುಂಪು, ಸೂರ್ಯನ ವಲಯ, ಪರ್ವತಗಳು—ಇವುಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಹೋಗದೆ, ಯಾರಿಗೆ ಆಣುವಿನ ಸೂಕ್ಷ್ಮತೆ, ಯಾರಿಗೆ ಪರಮಾಣುವಿನ ಅತಿ ಸಣ್ಣತನ ಸಿಗುತ್ತದೆ?
ಕಸ್ಯಾನವಯವಸ್ಯೈವ ಪರಮಾಣುಮಹಾಗಿರೇಃ । ಶಿಲಾನ್ತರ್ ನಿಬಿಡೈಕಾನ್ತರೂಪೋ ಮಜ್ಜಾ ಜಗತ್ತ್ರಯೀ
ಯಾರದು ಅವಿಭಾಜ್ಯವಾದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸ್ವರೂಪ—ಆ ಪರಮಾಣುವಿನದೋ ಅಥವಾ ಮಹಾಪರ್ವತದೋ? ಆ ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಕಲ್ಲಿನೊಳಗೆ, ಮೂಳೆಹಲ್ಲಿನಂತೆ, ಮೂರು ಲೋಕಗಳೂ ಯಾರೊಳಗೆ ಅಡಗಿವೆ?
ಇತಿ ಕಥಯಸಿ ಚೇನ್ ನ ಮೇ ದುರಾತ್ಮಂಸ್ ತದ್ ಇಹ ನಿಗೀರ್ಯ ಭವನ್ತಮ್ ಆತ್ಮಘಾತಿನ್ । ಫಲಮ್ ಇವ ತವ ಮಣ್ಡಲಂ ಗ್ರಸೇಯಂ ಪ್ರಸಭಮ್ ಉಪೇತ್ಯ ಜಗದ್ ಯಥಾ ಕೃತಾನ್ತಃ
ನೀನು ಹೀಗೆ ಉತ್ತರಿಸದೆ ಇದ್ದರೆ, ದುಷ್ಟನೇ, ಇಲ್ಲಿ ಇಂದೇ ನಿನ್ನನ್ನು ನುಂಗಿಬಿಡುತ್ತೇನೆ, ಆತ್ಮಘಾತಕನೇ, ಯಮನು ಲೋಕವನ್ನು ಹೇಗೆ ಬಲವಂತವಾಗಿ ತನ್ನೊಳಗೆ ಸೆಳೆಯುತ್ತಾನೋ ಹಾಗೆ ನಿನ್ನ ವಲಯವನ್ನೂ ನಾನು ನುಂಗಿಬಿಡುತ್ತೇನೆ.
ಇತ್ಯ್ ಉಕ್ತವತಿ ವೇತಾಲೇ ವಕ್ತುಂ ಪ್ರಶ್ನಾನ್ ವಿಹಸ್ಯ ಸಃ । ಉವಾಚ ವಚನಂ ರಾಜಾ ದನ್ತಾಂಶುಧವಲಾನನಃ
ವೇತಾಳನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ, ರಾಜನು ಆ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ನೋಡಿ ನಗುತ್ತಾ, ಹಲ್ಲುಗಳ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಮುಖ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತ, ಉತ್ತರವನ್ನು ಹೇಳಲು ಶುರುಮಾಡಿದನು.
ಅಸ್ತಿ ಚಿತ್ತಿಕ್ತತಾತ್ಮೇದಂ ಬ್ರಹ್ಮಾಣ್ಡಮರಿಚಂ ಫಲಮ್ । ಉತ್ತರೋತ್ತರಸಂವೃತ್ತಭೂತತ್ವಕ್ಪರಿವೇಷ್ಟಿತಮ್
ಈ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡವೆಂಬುದು ಮನಸ್ಸಿನ ಚೈತನ್ಯದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಮೃಗಮರೀಚಿಕೆಯಂತಿದೆ. ಇದು ಕ್ರಮಕ್ರಮವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡ ಮೂಲಭೂತಗಳ ಆವರಣದಿಂದ ಸುತ್ತಿಕೊಂಡಿದೆ.
ತಾದೃಶಾನಾಂ ಸಹಸ್ರಾಣಿ ಫಲಾನಾಂ ಯತ್ರ ಸನ್ತಿ ಹಿ । ಅಸ್ತ್ಯ್ ಉಚ್ಚೈಸ್ ತಾದೃಶೀ ಶಾಖಾ ವಿಪುಲಾ ಚಲಪಲ್ಲವಾ
ಇಂತಹ ಫಲಗಳು ಸಾವಿರಾರು ಇಲ್ಲಿ ಇವೆ; ಮತ್ತು ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಎತ್ತರದ, ವಿಶಾಲವಾದ, ನಡುಕುವ ಎಲೆಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾದ ಶಾಖೆಯೂ ಇದೆ.
ತಾದೃಶೀನಾಂ ಸಹಸ್ರಾಣಿ ಶಾಖಾನಾಂ ಯತ್ರ ಸನ್ತ್ಯ್ ಅಥ । ತಾದೃಶೋ ಽಸ್ತಿ ಮಹಾವೃಕ್ಷೋ ದುರ್ಲಕ್ಷ್ಯೋ ವಿಪುಲಾಕೃತಿಃ
ಇಂತಹ ಶಾಖೆಗಳು ಸಹ ಸಾವಿರಾರು ಇಲ್ಲಿ ಇವೆ; ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ನಡುವೆ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ, ಕಾಣಲು ಕಷ್ಟವಾದ, ವಿಶಾಲವಾದ ವೃಕ್ಷವೂ ಇದೆ.
ಯತ್ರ ಸನ್ತಿ ಸಹಸ್ರಾಣಿ ತಾದೃಶಾನಾಂ ಮಹೀರುಹಾಮ್ । ತಾದೃಶಂ ವನಮ್ ಅಸ್ತ್ಯ್ ಉಚ್ಚೈರ್ ಅನನ್ತತರುಗುಲ್ಮಕಮ್
ಅಂತಹ ಮಹಾವೃಕ್ಷಗಳು ಸಹ ಸಾವಿರಾರು ಇಲ್ಲಿ ಇವೆ; ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ನಡುವೆ ಒಂದು ಎತ್ತರದ, ಅನೇಕ ಮರಗಳು ಮತ್ತು ಗುಲ್ಲುಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಅರಣ್ಯವೂ ಇದೆ.
ತಾದೃಶಾನಾಂ ಸಹಸ್ರಾಣಿ ವನಾನಾಂ ಯತ್ರ ಸನ್ತ್ಯ್ ಅಥ । ತಾದೃಗ್ ಅಸ್ತಿ ಬೃಹಚ್ ಛೃಙ್ಗಮ್ ಅತ್ಯುಚ್ಚೈರ್ ಭರಿತಾಕೃತಿ
ಇಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಸಾವಿರಾರು ಅರಣ್ಯಗಳು ಇದ್ದಿವೆ; ಹಾಗೆಯೇ, ಬಹಳ ಎತ್ತರದ, ಭಾರವಾದ ರೂಪದ ದೊಡ್ಡ ಪರ್ವತಶೃಂಗವೂ ಇದೆ.
ತಾದೃಶಾನಾಂ ಸಹಸ್ರಾಣಿ ಶೃಙ್ಗಾಣಾಂ ಯತ್ರ ಸನ್ತ್ಯ್ ಅಥ । ತಾದೃಶೋ ಽಸ್ತಿ ಮಹಾಶೈಲಃ ಪೂರಿತಾಖಿಲದಿಕ್ತಟಃ
ಇಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಸಾವಿರಾರು ಶೃಂಗಗಳು ಇದ್ದಿವೆ; ಹಾಗೆಯೇ, ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳನ್ನೂ ತುಂಬಿಕೊಂಡಿರುವ ದೊಡ್ಡ ಪರ್ವತವೂ ಇದೆ.
ತಾದೃಶಾನಾಂ ಸಹಸ್ರಾಣಿ ಶೈಲಾನಾಂ ಯತ್ರ ಸನ್ತ್ಯ್ ಅಥ । ತಾದೃಶೋ ಽಸ್ತ್ಯ್ ಅತಿವಿಸ್ತೀರ್ಣೋ ದೇಶೋ ವಿಪುಲಕೋಟರಃ
ಇಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಸಾವಿರಾರು ಪರ್ವತಗಳು ಇದ್ದಿವೆ; ಹಾಗೆಯೇ, ಬಹಳ ವಿಶಾಲವಾದ, ದೊಡ್ಡ ಗುಹೆಗಳಿರುವ ಪ್ರದೇಶವೂ ಇದೆ.
ತಾದೃಶಾನಾಂ ಸಹಸ್ರಾಣಿ ದೇಶಾನಾಂ ಯತ್ರ ಸನ್ತ್ಯ್ ಅಥ । ತಾದೃಗ್ ಅಸ್ತಿ ಬೃಹದ್ ದ್ವೀಪಂ ಮಹಾಹ್ರದನದೀವೃತಮ್
ಇಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಸಾವಿರಾರು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಇದ್ದಿವೆ; ಹಾಗೆಯೇ, ದೊಡ್ಡ ಸರೋವರಗಳು ಮತ್ತು ನದಿಗಳಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ದೊಡ್ಡ ದ್ವೀಪವೂ ಇದೆ.
ತಾದೃಶಾನಾಂ ಸಹಸ್ರಾಣಿ ದ್ವೀಪಾನಾಂ ಯತ್ರ ಸನ್ತ್ಯ್ ಅಥ । ತಾದೃಗ್ ಅಸ್ತಿ ಮಹೀಪೀಠಂ ವಿಚಿತ್ರರಚನಾನ್ವಿತಮ್
ಅಂತಹ ಸಾವಿರಾರು ದ್ವೀಪಗಳು ಇರುವ ಒಂದು ಭೂಮಿಯಿದೆ, ಅದು ವಿಚಿತ್ರವಾದ ರಚನೆಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.
ತಾದೃಶೀನಾಂ ಸಹಸ್ರಾಣಿ ಪೃಥ್ವೀನಾಂ ಯತ್ರ ಸನ್ತ್ಯ್ ಅಥ । ತಾದೃಗ್ ಅಸ್ತಿ ಜಗತ್ ಸ್ಫಾರಂ ಮಹಾಭುವನಪಞ್ಜರಮ್
ಅಂತಹ ಸಾವಿರಾರು ಭೂಮಿಗಳು ಇರುವ ಒಂದು ವಿಶಾಲವಾದ ಲೋಕವಿದೆ, ಅದು ಮಹಾ ಭುವನಗಳ ಪಂಜರದಂತೆ ಇದೆ.
ತಾದೃಶಾನಾಂ ಸಹಸ್ರಾಣಿ ಜಗತಾಂ ಯತ್ರ ಸನ್ತ್ಯ್ ಅಥ । ತಾದೃಗ್ ಅಸ್ತಿ ಮಹಚ್ ಚಾಣ್ಡಂ ಚಣ್ಡಾಡಮ್ಬರಪೀಠವತ್
ಅಂತಹ ಸಾವಿರಾರು ಜಗತ್ತುಗಳು ಇರುವ ಒಂದು ಮಹಾ ಅಂಡವಿದೆ, ಅದು ದೊಡ್ಡ ಗದ್ದಲದ ಆಸನದಂತೆ ಇದೆ.
ತಾದೃಶಾನಾಂ ಸಹಸ್ರಾಣಿ ಯತ್ರಾಣ್ಡಾಣಾಂ ತರಙ್ಗಕಃ । ತಾದೃಶೋ ಽವಿರತಸ್ಪನ್ದೋ ವಿಪುಲೋ ಽಸ್ತ್ಯ್ ಅಥ ಸಾಗರಃ
ಅಂತಹ ಸಾವಿರಾರು ಅಂಡಗಳ ತರಂಗಗಳು ಉಂಟಾಗುವ, ನಿರಂತರ ಚಲನೆಯುಳ್ಳ ಒಂದು ವಿಶಾಲವಾದ ಸಾಗರವಿದೆ.
ತಾದೃಕ್ಸಾಗರಲಕ್ಷ್ಯಾಣಿ ತರಙ್ಗೋ ಯತ್ರ ಪೇಲವಃ । ತಾದೃಶಸ್ ಸ್ವವಿಲಾಸಾತ್ಮಾ ನಿರ್ಮಲೋ ಽಸ್ತಿ ಮಹಾರ್ಣವಃ
ಅಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಿಶಾಲವಾದ, ಶುದ್ಧವಾದ ಸಾಗರವಿದೆ. ಅದರ ಸ್ವಭಾವವೇ ತನ್ನ ಆಟ. ಅದರ ಒಂದು ಸೌಮ್ಯ ಅಲೆಯಲ್ಲೇ ಸಾವಿರಾರು ಇಂತಹ ಸಾಗರಗಳ ಗುರುತುಗಳು ಅಡಗಿವೆ.
ತಾದೃಂಶ್ಯ್ ಅಬ್ಧಿಸಹಸ್ರಾಣಿ ಯಸ್ಯೋದರಜಲಾನ್ಯ್ ಅಥ । ತಾದೃಶೋ ಽಸ್ತಿ ಪುಮಾನ್ ಕಶ್ಚಿದ್ ಅತ್ಯುಚ್ಚೈರ್ ಭರಿತಾಕೃತಿಃ
ಅಂತಹ ಸಾವಿರಾರು ಸಾಗರಗಳು ಹೊತ್ತಿರುವ ಹೊಟ್ಟೆಯೊಳಗಿನ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಇರುವ, ಎತ್ತರವೂ ಮಹಿಮೆಯೂ ತುಂಬಿರುವ ಒಬ್ಬ ಮಹಾನ್ ವ್ಯಕ್ತಿ ಇದ್ದಾನೆ.
ತಾದೃಶಾನಾಂ ನೃಣಾಂ ಲಕ್ಷೈರ್ ಯಸ್ಯ ಮಾಲೋರಸಿ ಸ್ಥಿತಾ । ಪ್ರಧಾನಂ ಸರ್ವಸತ್ತಾನಾಂ ತಾದೃಶೋ ಽಸ್ತ್ಯ್ ಅಪರಃ ಪುಮಾನ್
ಅಂತಹ ಸಾವಿರಾರು ಪುರುಷರು ಹಾರವಾಗಿ ಅವನ ಹೃದಯದ ಮೇಲೆ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅವನು ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಮುಖ್ಯನಾಗಿದ್ದಾನೆ.
ತಾದೃಶಾನಾಂ ಸಹಸ್ರಾಣಿ ಪುರುಷಾಣಾಂ ಮಹಾತ್ಮನಾಮ್ । ಸ್ಫುರನ್ತಿ ಮಣ್ಡಲೇ ಯಸ್ಯ ಸ್ವತನೂರುಹಜಾಲವತ್
ಅಂತಹ ಮಹಾತ್ಮರು ಸಾವಿರಾರು ಮಂದಿ ಇದ್ದಾರೆ. ಅವರ ವಲಯಗಳು ಅವರದೇ ದೇಹದ ರೋಮಗಳ ಜಾಲದಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿವೆ.
ತಾದೃಶೋ ಽಸ್ತಿ ಮಹಾದಿತ್ಯಸ್ ಸ ತಪತ್ಯ್ ಆಸು ದೃಷ್ಟಿಷು । ಯಾ ಏತಾಃ ಕಲನಾಸ್ ಸರ್ವಾಸ್ ತಾ ಏತಾಸ್ ತಸ್ಯ ದೀಪ್ತಯಃ
ಇಂತಹ ಮಹಾಸೂರ್ಯನು ಈ ಎಲ್ಲ ದೃಷ್ಟಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈ ಎಲ್ಲ ವಿಭೇದಗಳು ಅವನ ಕಿರಣಗಳಾಗಿವೆ.
ಅಸ್ಯಾದಿತ್ಯಸ್ಯ ರಶ್ಮೀನಾಂ ಬ್ರಹ್ಮಾಣ್ಡಂ ತ್ರಸರೇಣುವತ್ । ಏಷ ಚಿತ್ಸೂರ್ಯ ಇತ್ಯ್ ಉಕ್ತಸ್ ಸರ್ವಮ್ ಏತತ್ ತಪತ್ಯ್ ಅಸೌ
ಈ ಸೂರ್ಯನಿಗೆ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡವೆಂದರೆ ಅವನ ಕಿರಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಧೂಳಿಕಣದಷ್ಟೆ. ಇದನ್ನು 'ಚೈತನ್ಯ ಸೂರ್ಯ' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಇವನು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಬೆಳಗಿಸುತ್ತಾನೆ.
ವಿಜ್ಞಾನಾತ್ಮೈಷ ಪರಮೋ ಭಾಸ್ಕರೋ ಭಾವಿಭಾಸನಃ । ಇಮೇ ಯೇ ಭುವನಾಭೋಗಾಸ್ ತಸ್ಯೈವ ತ್ರಸರೇಣವಃ
ಶುದ್ಧ ಜ್ಞಾನಸ್ವರೂಪನಾದ ಈ ಪರಮ ಸೂರ್ಯನು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಪ್ರಕಾಶಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈ ಎಲ್ಲ ಲೋಕಗಳು ಅವನಿಗೆ ಧೂಳಿಕಣಗಳಷ್ಟೇ.
ವಿಜ್ಞಾನಪರಮಾರ್ಕಸ್ಯ ಭಾಸಾ ಭಾನ್ತಿ ಭವನ್ತಿ ಚ । ಇಮಾ ಜಗದಹರ್ಲಕ್ಷ್ಮ್ಯಸ್ ತ್ವ್ ಅಹರ್ಲಕ್ಷ್ಮ್ಯೋ ರವೇರ್ ಇವ
ಜ್ಞಾನ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕಿನಿಂದ ಈ ಜಗತ್ತಿನ ಐಶ್ವರ್ಯಗಳು ಹೊಳೆಯುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ; ಹಗಲು ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಹಗಲು ಐಶ್ವರ್ಯಗಳು ಹುಟ್ಟುವಂತೆ.
ವಿಜ್ಞಾನಮಾತ್ರಕಚಿತಾತ್ಮನಿ ಜನ್ತುಜಾತೇ ತ್ರೈಲೋಕ್ಯಮಣ್ಡಪಗಣೇ ಚ ವಿಕಾಸಭಾಜಿ । ನಿರ್ಮಜ್ಜನೋದ್ಭವನಸಮ್ಭ್ರಮಭಾವಲೇಖಾಸ್ ಸನ್ತೀವ ನೇಹ ಹಿ ಮನಾಗ್ ಅಪಿ ಶಾನ್ತಮ್ ಆಸ್ಸ್ವ
ಜ್ಞಾನದಿಂದಲೇ ರೂಪುಗೊಂಡಿರುವ ಆತ್ಮದಲ್ಲಿಯೂ, ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಮೂರು ಲೋಕಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಉದ್ವೇಗ, ಮುಳುಗು, ಉದಯ ಮತ್ತು ಗೊಂದಲದ ಗುರುತುಗಳು ಕಾಣಿಸಬಹುದು ಎಂದು ತೋರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪವೂ ಶಾಂತಿ ಇಲ್ಲ; ನೀನು ನಿರಾಳವಾಗಿರು.
ಕಾಲಸತ್ತಾ ನಭಸ್ಸತ್ತಾ ಸ್ಪನ್ದಸತ್ತಾ ಚ ಚಿನ್ಮಯೀ । ಶುದ್ಧಚೇತನಸತ್ತಾಥ ಸರ್ವಮ್ ಇತ್ಯಾದಿ ಪಾವನಮ್
ಕಾಲದ ಅಸ್ತಿತ್ವ, ಆಕಾಶದ ಅಸ್ತಿತ್ವ, ಚಲನೆಯ ಅಸ್ತಿತ್ವ—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಚೈತನ್ಯದಿಂದಲೇ ಉಂಟಾದವು. ಶುದ್ಧವಾದ ಮನಸ್ಸಿನ ಅಸ್ತಿತ್ವವೂ ಹೀಗೆಯೇ. ಈ ರೀತಿ ಎಲ್ಲವೂ ಪವಿತ್ರವಾಗಿದೆ.
ಪರಮಾತ್ಮಮಹಾವಾಯೌ ರಜಸ್ ಸ್ಫುರತಿ ಚಞ್ಚಲಮ್ । ಕುಸುಮಾನ್ತರ್ ಇವಾಮೋದಸ್ ತದತದ್ರೂಪಕಂ ಸ್ವತಃ
ಪರಮಾತ್ಮನ ಮಹಾ ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ರಜೋಗುಣವು ಚಂಚಲವಾಗಿ ಕದಿಯುತ್ತದೆ; ಹೂವಿನೊಳಗಿನ ಸುಗಂಧದಂತೆ ಅದು ತನ್ನದೇ ಸ್ವರೂಪದಿಂದ ಹೊರಬರುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಅದರ ಸ್ವಭಾವ ಬೇರೆ.
ಜಗದಾಖ್ಯೇ ಮಹಾಸ್ವಪ್ನೇ ಸ್ವಪ್ನಾತ್ ಸ್ವಪ್ನಾನ್ತರಂ ವ್ರಜೇತ್ । ರೂಪಂ ತ್ಯಜತಿ ನೋ ಶಾನ್ತಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಶಾನ್ತತ್ವಬೃಂಹಿತಮ್
ಜಗತ್ತು ಎಂಬ ಮಹಾಸ್ವಪ್ನದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕನಸು ಮತ್ತೊಂದು ಕನಸಿಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತದೆ; ರೂಪಗಳು ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಶಾಂತಿಯಿಂದ ತುಂಬಿರುವ ಬ್ರಹ್ಮ ಎಂದಿಗೂ ಬಿಟ್ಟುಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ.
ಸಙ್ಕಲ್ಪಪರಿಬೃಂಹೇಯಮ್ ಅನನ್ತಸ್ಫುರಣಾ ಸ್ವತಃ । ಯಥಾ ಯಥಾಭಿಬೃಂಹಾಭಿರ್ ಬೃಂಹತ್ಯ್ ಆಬೃಂಹಿತಾ ತಥಾ
ಕಲ್ಪನೆಯ ವಿಸ್ತಾರವೆಂದರೆ ಅದು ಸ್ವತಃ ಅನಂತವಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ಬೆಳಕು. ಇದನ್ನು ಎಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸಿ ನೋಡಿದರೂ, ಹೆಚ್ಚಿದಷ್ಟೂ ಅದು ದೊಡ್ಡದಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.
ಸಙ್ಕಲ್ಪಶ್ ಚ ಪರಾದ್ ಅಸ್ಮಾನ್ ಮನಾಗ್ ಅಪಿ ನ ಭಿದ್ಯತೇ । ಚಿನ್ಮಯತ್ವಾತ್ ತತಃ ಕಿಞ್ಚಿನ್ ನ ಬೃಂಹಾಸ್ತಿ ನ ಬೃಂಹಣಮ್
ಕಲ್ಪನೆ ನಮ್ಮಿಂದ ذرೇಷ್ಟೂ ವಿಭಿನ್ನವಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಅದು ಚೈತನ್ಯದಿಂದಲೇ ಹುಟ್ಟಿದದ್ದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ನಿಜವಾಗಿ ಯಾವ ವಿಸ್ತಾರವೂ ಇಲ್ಲ, ವಿಸ್ತರಿಸುವುದೂ ಇಲ್ಲ.