ಏಕತತ್ತ್ವಘನಾಭ್ಯಾಸಃ ಪ್ರಾಣಾನಾಂ ವಿಲಯಸ್ ತತಃ । ಮನೋವಿನಿಗ್ರಹಶ್ ಚೇತಿ ಮೋಕ್ಷಶಬ್ದಾರ್ಥಕಾರಣಮ್
ಒಂದೇ ತತ್ತ್ವದಲ್ಲಿ ಲೀನವಾಗುವ ಅಭ್ಯಾಸ, ಪ್ರಾಣಗಳ ಲಯ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸಿನ ನಿಯಂತ್ರಣ—ಇವುಗಳೇ 'ಮೋಕ್ಷ' ಎಂಬ ಪದದ ಅರ್ಥಕ್ಕೆ ಕಾರಣಗಳು.
ಯದಿ ಹಿ ಪ್ರಾಣವಿಲಯೋ ಮುನೇ ಮೋಕ್ಷಸ್ಯ ಕಾರಣಮ್ । ಮೃತಾ ಏವ ಹಿ ಮುಚ್ಯನ್ತೇ ತನ್ ಮನ್ಯೇ ಸರ್ವಜನ್ತವಃ
ಮಹಾತ್ಮನೇ, ಪ್ರಾಣಗಳ ಲಯವೇ ಮೋಕ್ಷಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೆಂದರೆ, ಸತ್ತ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳು ಮುಕ್ತರಾಗಬೇಕಲ್ಲವೆಂದು ನಾನು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ.
ತ್ರಿಷ್ವ್ ಏತೇಷು ಪ್ರಯೋಗೇಷು ಮನಃಪ್ರಶಮನಂ ವರಮ್ । ಸಾಧ್ಯಂ ವಿದ್ಧಿ ತದ್ ಏವಾಶು ಯಥಾ ಭವತಿ ತಚ್ ಛಿವಮ್
ಈ ಮೂರು ವಿಧದ ಅಭ್ಯಾಸಗಳಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಶಾಂತಗೊಳಿಸುವುದೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮ. ಅದನ್ನೇ ಗುರಿಯಾಗಿಯೂ ತಿಳಿ, ಏಕೆಂದರೆ ಅದರಿಂದ ಏನು ಉದಯವಾದರೂ ಶುಭಕರವೇ.
ಯದಾ ನಿರ್ವಾಸನಂ ಪ್ರಾಣಾಸ್ ತ್ಯಜನ್ತೀದಂ ಶರೀರಕಮ್ । ತದಾ ನ ಭೂಯಸ್ ತನ್ಮಾತ್ರೈರ್ ಯಾನ್ತಿ ವ್ಯೋಮನಿ ಸಙ್ಗಮಮ್
ಯಾವಾಗ ಪ್ರಾಣಗಳು ಎಲ್ಲ ಆಸೆ-ಆಕಾಂಕ್ಷೆಗಳಿಲ್ಲದೆ ಈ ದೇಹವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗುತ್ತವೆಯೋ, ಆಗ ಅವು ಪುನಃ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿನ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ತತ್ತ್ವಗಳ ಜೊತೆ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ.
ವಾಸನಾಂಶಾತ್ಮಕಾನ್ಯ್ ಏವ ವಿದ್ಧಿ ತನ್ಮಾತ್ರಕಾಣಿ ವೈ । ತದಾತ್ಮಕೈರ್ ಮನೋವದ್ಭಿಃ ಪ್ರಾಣಾಶ್ ಶ್ಲಿಷ್ಯನ್ತಿ ನೇತರೈಃ
ಸೂಕ್ಷ್ಮ ತತ್ತ್ವಗಳು ಎಂದರೆ ಆಸೆಗಳೇ ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿ. ಮನಸ್ಸಿನ ಸ್ವಭಾವವಿರುವ ಪ್ರಾಣಗಳು ಕೂಡಾ ಆ ಸ್ವಭಾವದ ತತ್ತ್ವಗಳ ಜೊತೆ ಮಾತ್ರ ಸೇರುತ್ತವೆ, ಬೇರೆ ಯಾವದೊಂದಿಗೂ ಅಲ್ಲ.
ಸವಾಸನಾಸ್ ತು ಯದ್ಯ್ ಏತೇ ಪ್ರಾಣಾ ಮುಞ್ಚನ್ತಿ ದೇಹಕಮ್ । ತದ್ ವ್ಯೋಮವಾಯುಸಂಶ್ಲೇಷಂ ಯಾನ್ತಿ ದುಃಖಾಯ ಗನ್ಧವತ್
ಆದರೆ ಪ್ರಾಣಗಳು ಇನ್ನೂ ಆಸೆಗಳೊಂದಿಗೆ ದೇಹವನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ, ಅವು ಸುಗಂಧದಂತೆ ಆಕಾಶ ಮತ್ತು ಗಾಳಿಯೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ದುಃಖಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ.
ಮನಸ್ ಸಾಮ್ಬುರ್ ಇವಾಮ್ಭೋದೋ ನ ಶಾಮ್ಯತಿ ಸವಾಸನಮ್ । ನಾಮನಸ್ಕಾಸ್ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ ಪ್ರಾಣಾಸ್ ಸೂರ್ಯಾ ಇವಾತ್ವಿಷಃ
ಮನಸ್ಸು ತನ್ನೊಳಗಿನ ಹಳೆಯ ಆಸೆಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಶಾಂತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಅದು ಮೋಡದಲ್ಲಿರುವ ನೀರಿನಂತೆ ಸದಾ ಚಲಿಸುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಮನಸ್ಸಿಲ್ಲದವರು, ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಬರುವ ಕಿರಣಗಳು ಬಿಸಿಯಿಲ್ಲದೆ ಹೊರಬರುವಂತೆ, ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತಾರೆ.
ನ ಜಹಾತಿ ಮನಃ ಪ್ರಾಣಾನ್ ವಿನಾ ಜ್ಞಾನೇನ ಕರ್ಹಿಚಿತ್ । ತೃಣಾನ್ತರೇಣೈವ ವಿನಾ ತೃಣಾಗ್ರಮ್ ಇವ ತಿತ್ತಿರಿಃ
ಜ್ಞಾನವಿಲ್ಲದೆ ಮನಸ್ಸು ಪ್ರಾಣಗಳನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ. ಇದು ಹುಲ್ಲಿನ ಎಳೆಯನ್ನು ತಲುಪಲು ಹುಲ್ಲಿನ ದಂಡೆಯ ಸಹಾಯ ಬೇಕಾದಂತೆ, ಮನಸ್ಸಿಗೂ ಜ್ಞಾನವೇ ಅವಶ್ಯಕ.
ಜ್ಞಾನಾದ್ ಅವಾಸನೀಭಾವಂ ಸ್ವನಾಶಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ವೈ ಮನಃ । ಪ್ರಾಣಸ್ಪನ್ದಂ ಚ ನಾದತ್ತೇ ತತಶ್ ಶಾನ್ತಿರ್ ಹಿ ಶಿಷ್ಯತೇ
ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಮನಸ್ಸು ತನ್ನ ಹಳೆಯ ಆಸೆಗಳನ್ನು ತೊರೆದು, ತಾನೇ ಕರಗಿಹೋಗುತ್ತದೆ. ಆಗ ಅದು ಪ್ರಾಣಗಳ ಚಲನವಲನವನ್ನು ಹಿಡಿಯುವುದಿಲ್ಲ, ಹೀಗಾಗಿ ನಿಜವಾದ ಶಾಂತಿ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ.
ಜ್ಞಾನಾತ್ ಸರ್ವಪದಾರ್ಥಾನಾಮ್ ಅಸತ್ತ್ವಂ ಸಮುದೇತ್ಯ್ ಅಲಮ್ । ತತೋ ಽಙ್ಗ ವಾಸನಾನಾಶಾದ್ ವಿಯೋಗಃ ಪ್ರಾಣಚೇತಸೋಃ
ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಎಲ್ಲ ವಸ್ತುಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವವಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಆಗ ಪ್ರಿಯನೇ, ಹಳೆಯ ಆಸೆಗಳು ನಾಶವಾದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಾಣ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸಿನ ಸಂಪರ್ಕವೂ ಕಡಿದುಹೋಗುತ್ತದೆ.
ತತೋ ನ ಪಶ್ಯತಿ ಮನಃ ಪ್ರಶಾನ್ತಂ ದೇಹತಾಂ ಪುನಃ । ಸ್ವನಾಶೇನ ಪದಂ ಪ್ರಾಪ್ತಂ ವಾಸನೈವ ಮನೋ ವಿದುಃ
ಆ ಮನಸ್ಸು ಶಾಂತವಾಗಿಯೂ ತನ್ನ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದಾಗ, ಮತ್ತೆ ದೇಹದ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ; ಉಳಿದಿರುವುದು ಕೇವಲ ವಾಸನೆಗಳು ಮಾತ್ರ, ಅವುವೇ ಮನಸ್ಸು ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.
ಚೇತೋ ಹಿ ವಾಸನಾಮಾತ್ರಂ ತದಭಾವಃ ಪರಂ ಪದಮ್ । ತಚ್ ಚ ಸಮ್ಪದ್ಯತೇ ಜ್ಞಾನಾಜ್ ಜ್ಞಾನಮ್ ಆಹುರ್ ವಿಚಾರಣಮ್
ಮನಸ್ಸು ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ವಾಸನೆಗಳೇ; ಅವು ಇಲ್ಲದಿರುವುದು ಪರಮ ಸ್ಥಿತಿ. ಆ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ತಲುಪಬಹುದು, ಜ್ಞಾನವೇ ವಿಚಾರ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ಇತ್ಯ್ ಅಸ್ಯಾಸ್ ಸಂಸೃತೇ ರಾಮ ಪರ್ಯನ್ತಸ್ ಸಮ್ಪ್ರವರ್ತತೇ । ಸ್ವಯಂ ವಿವೇಕಮಾತ್ರೇಣ ರಜ್ಜುಸರ್ಪಭ್ರಮಾಕೃತೇಃ
ರಾಮಾ, ಹೀಗೆ ಈ ಸಂಸಾರಚಕ್ರ ತನ್ನ ಅಂತ್ಯವರೆಗೆ ನಡೆಯುತ್ತಿರುತ್ತದೆ; ಕೇವಲ ವಿವೇಕದಿಂದ ಮಾತ್ರ, ಹಗ್ಗದಲ್ಲಿ ಹಾವು ಎಂದು ಭ್ರಮೆ ಉಂಟಾಗುವಂತೆ.
ಏಕಾರ್ಥಾಭ್ಯಸನಪ್ರಾಣರೋಧಚೇತಃಪರಿಕ್ಷಯಾಃ । ಏಕಸ್ಮಿನ್ನ್ ಏವ ಸಂಸಿದ್ಧೇ ಸಂಸಿಧ್ಯನ್ತಿ ಪರಸ್ಪರಮ್
ಒಂದೇ ವಿಷಯವನ್ನು ಪುನಃ ಪುನಃ ಚಿಂತಿಸುವುದು, ಉಸಿರನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವುದು, ಮನಸ್ಸನ್ನು ಕ್ಷೀಣಗೊಳಿಸುವುದು—ಈ ಎಲ್ಲವೂ ಒಂದರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣತೆ ಬಂದಾಗ ಪರಸ್ಪರ ಪೂರ್ಣವಾಗುತ್ತವೆ.
ತಾಲವೃನ್ತಪರಿಸ್ಪನ್ದೇ ಶಾನ್ತೇ ಶಾನ್ತೋ ಯಥಾನಿಲಃ । ಪ್ರಾಣಾನಿಲಪರಿಸ್ಪನ್ದೇ ಶಾನ್ತೇ ಶಾನ್ತಂ ತಥಾ ಮನಃ
ಹೆತ್ತಳಿಯ ಹಸುವಿನ ಚಲನೆ ನಿಲ್ಲಿದರೆ, ಗಾಳಿ ಕೂಡ ಶಾಂತವಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆಯೇ, ಉಸಿರಾಟದ ಚಲನೆ ಶಾಂತವಾದಾಗ, ಮನಸ್ಸು ಕೂಡ ಶಾಂತವಾಗುತ್ತದೆ.
ಪ್ರಾಣಾಶ್ ಶರೀರವಿಲಯೇ ಪ್ರಯಾನ್ತಿ ವ್ಯೋಮವಾಯುತಾಮ್ । ಯಥಾವಾಸಿತಮ್ ಏವೇದಂ ಮನಃ ಪಶ್ಯನ್ತಿ ತತ್ರ ಚ
ದೇಹವು ಕರಗಿದಾಗ, ಉಸಿರಾಟಗಳು ಆಕಾಶದ ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಲೀನವಾಗುತ್ತವೆ. ಅಲ್ಲಿ, ಮನಸ್ಸು ತನ್ನೊಳಗೆ ಉಳಿದಿರುವ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ನೋಡುತ್ತದೆ.
ಯಥಾ ವಿದೇಹಾಃ ಪಶ್ಯನ್ತಿ ಪ್ರಾಣಾ ವ್ಯೋಮನಿ ದೇಹಕಮ್ । ಸಮನಸ್ಕಾಸ್ ತಥಾಚಾರಂ ಸರ್ವಂ ಚಾನುಭವನ್ತಿ ತೇ
ದೇಹವಿಲ್ಲದವರು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ದೇಹವನ್ನು ನೋಡಿದಂತೆ, ಮನಸ್ಸಿರುವವರು ತಮ್ಮ ಎಲ್ಲಾ ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಇತರ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಶಾನ್ತೇ ವಾತಪರಿಸ್ಪನ್ದೇ ಯಥಾ ಗನ್ಧಃ ಪ್ರಶಾಮ್ಯತಿ । ತಥಾ ಶಾನ್ತೇ ಮನಸ್ಸ್ಪನ್ದೇ ಶಾಮ್ಯನ್ತಿ ಪ್ರಾಣವಾಯವಃ
ಗಾಳಿಯ ಚಲನೆ ನಿಂತಾಗ ಸುಗಂಧವು ಹೋದಂತೆ, ಮನಸ್ಸಿನ ಚಲನೆ ಶಾಂತವಾದಾಗ ಉಸಿರಾಟವೂ ಶಾಂತವಾಗುತ್ತದೆ.
ಅವಿನಾಭಾವಿನೀ ನಿತ್ಯಂ ಜನ್ತೂನಾಂ ಪ್ರಾಣಚೇತಸೀ । ಕುಸುಮಾಮೋದವನ್ ಮಿಶ್ರೇ ತಿಲತೈಲೇ ಇವ ಸ್ಥಿತೇ
ಪ್ರಾಣ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸು ಯಾವಾಗಲೂ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಬೇರ್ಪಡಲಾಗದಂತೆ ಒಂದಾಗಿ ಇರುತ್ತವೆ. ಹೂವಿನಲ್ಲಿ ಸುಗಂಧ ಹೇಗೆ ಇರುವದೋ, ಎಳ್ಳಿನಲ್ಲಿ ಎಣ್ಣೆ ಹೇಗೆ ಇರುವದೋ ಹಾಗೆ ಇವು ಕೂಡಾ ಒಂದರೊಳಗೆ ಒಂದಾಗಿ ನೆಲೆಸಿವೆ.
ಮನಸಸ್ ಸ್ಪನ್ದನಂ ಪ್ರಾಣಃ ಪ್ರಾಣಸ್ಯ ಸ್ಪನ್ದನಂ ಮನಃ । ಏತೇ ವಿಹರತೋ ನಿತ್ಯಮ್ ಅನ್ಯೋಽನ್ಯಂ ರಥಸಾರಥೀ
ಮನಸ್ಸಿನ ಚಲನೆ ಪ್ರಾಣವೇ, ಪ್ರಾಣದ ಚಲನೆ ಮನಸ್ಸೇ. ಇವು ಯಾವಾಗಲೂ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಇರುತ್ತವೆ, ಪರಸ್ಪರ ಒಬ್ಬರಿಗೊಬ್ಬರು ರಥದ ಸಾಗಣೆಗಾರರಂತೆ.
ಆಧಾರಾಧೇಯವತ್ ತ್ವ್ ಏತೇ ಏಕಾಭಾವೇ ವಿನಶ್ಯತಃ । ಕುರುತಶ್ ಚ ಸ್ವನಾಶೇನ ಕಾರ್ಯಂ ಮೋಕ್ಷಾಖ್ಯಮ್ ಉತ್ತಮಮ್
ಇವು ಆಧಾರ ಮತ್ತು ಆಧೇಯದಂತೆ, ಒಂದಿಲ್ಲದೆ ಇನ್ನೊಂದು ಉಳಿಯದು. ಎರಡೂ ಒಟ್ಟಿಗೆ ನಾಶವಾದಾಗ, ಅದರಿಂದಲೇ ಮೋಕ್ಷವೆಂಬ ಪರಮ ಗತಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.
ಏಕತತ್ತ್ವಘನಾಭ್ಯಾಸಾಚ್ ಛಾನ್ತಂ ಶಾಮ್ಯತ್ಯ್ ಅಲಂ ಮನಃ । ತಲ್ಲಯತ್ವಾತ್ ಸ್ವಭಾವಸ್ಯ ತೇನ ಪ್ರಾಣೋ ಽಪಿ ಶಾಮ್ಯತಿ
ಒಂದು ಸತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣ ಲೀನಗೊಳಿಸುವ ಅಭ್ಯಾಸದಿಂದ ಅದು ಸಂಪೂರ್ಣ ಶಾಂತವಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಅದರ ಸ್ವಭಾವದಲ್ಲಿ ಲೀನವಾದಾಗ, ಪ್ರಾಣವೂ ಶಾಂತವಾಗುತ್ತದೆ.
ವಿಚಾರ್ಯ ಯದ್ ಅನನ್ತಾತ್ಮತತ್ತ್ವಂ ತನ್ಮಯತಾಂ ನಯೇತ್ । ಮನಸ್ ತತಸ್ ತಲ್ಲಯತಸ್ ತದ್ ಏವ ಭವತಿ ಸ್ಥಿರಮ್
ಅನಂತವಾದ ಆತ್ಮತತ್ತ್ವವನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಆಳವಾಗಿ ಚಿಂತಿಸಿ, ಆ ತತ್ತ್ವದಲ್ಲೇ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸಬೇಕು. ಆಗ ಮನಸ್ಸು ಆ ತತ್ತ್ವದಲ್ಲಿ ಲೀನವಾದಾಗ, ಅದು ಅಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗುತ್ತದೆ.
ಯದ್ ಏವಾತಿತರಾಂ ಶ್ರೇಯೋ ಽನುಪಲಮ್ಭೋಪಲಮ್ಭಯೋಃ । ದ್ವಯೋರ್ ಅಪ್ಯ್ ಅಸತೋಸ್ ತತ್ರ ಶೇಷೇ ವಾಪಿ ಸ್ಥಿರೋ ಭವ
ಯಾವುದು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಶ್ರೇಷ್ಠವೋ, ಅನುಭವವನ್ನು ಹಿಡಿಯುವದಲ್ಲಿಯೂ ಬಿಡುವದಲ್ಲಿಯೂ, ಆ ಎರಡು ಅಸತ್ಯ ಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅಥವಾ ಉಳಿದಿರುವದಲ್ಲಿಯೂ, ಅದರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರು.
ಏಕಸ್ಮಿನ್ ಸುದೃಢೇ ತತ್ತ್ವೇ ತಾವದ್ ಭಾವಂ ವಿಭಾವಯೇತ್ । ಭಾವೋ ಽಭಾವತ್ವಮ್ ಆಯಾತಿ ಸ್ವಾಭ್ಯಾಸಾದ್ ಯಾವದ್ ಆತತಮ್
ಒಂದು ದೃಢವಾದ ತತ್ತ್ವದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸದಾ ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು. ಹೀಗೆ ಪುನಃ ಪುನಃ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದರೆ, ಆ ಸ್ಥಿತಿ ಇಲ್ಲದಿರುವ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ.
ಪ್ರತ್ಯಾಹಾರವಶಾಚ್ ಚೇತಸ್ ಸ್ವಯಂ ಭೋಗ್ಯಕ್ಷಯಾದ್ ಇವ । ವಿಲೀಯತೇ ಸಹ ಪ್ರಾಣೈಃ ಪರಮ್ ಏವಾವಶಿಷ್ಯತೇ
ಪ್ರತ್ಯಾಹಾರದ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ, ಮನಸ್ಸು ಸ್ವಯಂ ಲೀನವಾಗುತ್ತದೆ; ಹೇಗೆ ಭೋಗದ ವಸ್ತುಗಳು ಮುಗಿದಾಗ ಆನಂದವು ಕಳೆದುಹೋಗುತ್ತದೋ ಹಾಗೆ. ಪ್ರಾಣಗಳೊಡನೆ ಎಲ್ಲವೂ ಲೀನವಾದ ಮೇಲೆ, ಕೇವಲ ಪರಮಾತ್ಮನೇ ಉಳಿಯುತ್ತಾನೆ.
ಯದೇಕತಾನಂ ಭವತಿ ಚೇತಸ್ ತದ್ ಭವತಿ ಕ್ಷಣಾತ್ । ಶಾನ್ತಾಶೇಷವಿಶೇಷೌಘಂ ಚಿರಾಭ್ಯಾಸಸ್ವಭಾವತಃ
ಮನಸ್ಸು ಒಗ್ಗಟ್ಟಾಗಿ ಏಕಾಗ್ರವಾಗಿದಾಗ, ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ದೀರ್ಘ ಅಭ್ಯಾಸದಿಂದ ಎಲ್ಲ ಭೇದಗಳ ಅಲೆಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಶಾಂತವಾಗುತ್ತವೆ.
ಅವಿದ್ಯೇಯಂ ತು ನಾಸ್ತೀತಿ ಬುದ್ಧ್ವಾ ಯುಕ್ತಿಯುತಂ ಧಿಯಾ । ಜ್ಞಾನಾದ್ ಏವ ಪರಾವಾಪ್ತಿಸ್ ತದಭ್ಯಾಸಸ್ ತತೋ ವರಮ್
ಈ ಅಜ್ಞಾನವೇ ಇಲ್ಲ ಎಂದು ಯುಕ್ತಿಯುತವಾದ ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಅರಿತುಕೊಂಡಾಗ, ಜ್ಞಾನದಿಂದಲೇ ಪರಮ ಗುರಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುವುದೇ ಉತ್ತಮ.
ಚಿತ್ತೇ ಶಾನ್ತೇ ಶಾಮ್ಯತೀಯಂ ಸಂಸಾರಮೃಗತೃಷ್ಣಿಕಾ । ಜರಾಮ್ ಉಪಗತೇ ಮೇಘೇ ಮಿಹಿಕಾ ಮಹತೀ ಯಥಾ
ಮನಸ್ಸು ಶಾಂತವಾಗಿರುವಾಗ, ಈ ಸಂಸಾರದ ಮರೀಚಿಕೆ ಶಮನವಾಗುತ್ತದೆ; ಹಳೆಯ ಮೋಡದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಮಂಜು ಕರಗುವಂತೆ.
ಚಿತ್ತಮಾತ್ರಮ್ ಅವಿದ್ಯೇತಿ ಕುರು ತೇನೈವ ತತ್ಕ್ಷಯಮ್ । ತದ್ರೂಪನಾಮ ಚಿತ್ತಾತ್ಮಾನುಭಾವೋ ಹಿ ಪರಂ ಪದಮ್
ಅಜ್ಞಾನವೆಂದರೆ ಮನಸ್ಸೇ ಎಂದು ತಿಳಿದು, ಅದನ್ನೇ ಆ ಅರಿವಿನಿಂದ ನಾಶಮಾಡು. ಮನಸ್ಸಿನ ಸ್ವರೂಪವೇ ಆತ್ಮಾನುಭವ, ಅದು ಪರಮ ಸ್ಥಾನ.