ಕ್ಷಣೇನ ಚೇತಸಿ ಯಥಾ ಭಾತೋ ಲೋಕಕ್ಷಯೋದಯೌ । ಖಾತ್ಮಾ ಜಗತ್ ತಥೈವೇದಂ ಸಬಾಹ್ಯಾಭ್ಯನ್ತರಂ ನಭಃ
ಹೆಸರಿಲ್ಲದ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಕ್ಷಣಮಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಲೋಕಗಳ ಉದಯವೂ ನಾಶವೂ ಕಾಣಿಸುವಂತೆ, ಈ ಜಗತ್ತು ಕೂಡ ಒಳಗೂ ಹೊರಗೂ ಆಕಾಶದಂತೆಯೇ ಇದೆ.
ಚಿರನ್ತನಮನೋರಾಜ್ಯಮಾತ್ರೇ ಽಸ್ಮಿನ್ ಕಿಲ ಸತ್ಯತಾ । ಕಥಮ್ ಆಲೋಕಿತೇ ಽಪಿ ಸ್ಯಾತ್ ಸತ್ಯಂ ನಾಸ್ತ್ಯ್ ಏವ ವಿಭ್ರಮೇ
ಈದು ಪುರಾತನ ಮನಸ್ಸಿನ ಕಲ್ಪನೆಯ ರಾಜ್ಯ ಮಾತ್ರ. ಇದನ್ನು ನೋಡಿದರೂ ಇದರಲ್ಲಿ ನಿಜವಾದ ಸತ್ಯವಿಲ್ಲ; ಭ್ರಮೆಯಲ್ಲಿ ಯಾವಾಗಲೂ ಸತ್ಯವಿರದು.
ಭ್ರಮೇಣಾಲೋಕಿತಸ್ ಸತ್ಯಮ್ ಆಲೋಕೇನ ವಿಲೀಯತೇ । ದೃಶ್ಯಮಾನಮ್ ಅಪಿ ಕ್ಷಾಮಂ ಶರದೀವಾಭ್ರಮ್ ಅಮ್ಬರೇ
ಮೋಹದಿಂದ ನೋಡಿದ ಸತ್ಯವೂ ಆ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದಲೇ ಅಳಿದುಹೋಗುತ್ತದೆ; ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವದು ಕೂಡ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿನ ಶರದೃತುವಿನ ಮೋಡದಂತೆ ನಶ್ವರವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
ಚಿತ್ತಚಿತ್ರಕೃತಶ್ ಚಿತ್ತೇ ಸಂಸ್ಥಿತಾಶ್ ಚಿತ್ರಪುತ್ರಿಕಾಃ । ಭಿತ್ತ್ಯಭಾವಾದ್ ಅನಾಧಾರಾ ಬಹಿಸ್ ತ್ರಿಭುವನಾದಿಕಾಃ
ಮನಸ್ಸು ಬಿಡಿಸಿದ ಚಿತ್ರಗಳು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿಯೇ ಉಳಿಯುತ್ತವೆ, ಚಿತ್ರಪಟದ ಗೊಂಬೆಗಳಂತೆ; ಗೋಡೆಯೇ ಇಲ್ಲದಂತೆ, ಹೊರಗಿನ ಮೂರು ಲೋಕಗಳೂ ನಿಜವಾದ ಆಧಾರದಿಲ್ಲದೆ ಇರುವಂತೆಯೇ.
ನೈತಾಸ್ ಸನ್ತಿ ನ ಚಾಸಿ ತ್ವಂ ಕಿಂ ಕೇನ ಪರಿರುಧ್ಯತೇ । ರೋಧ್ಯರೋಧಕಸಮ್ಮೋಹಂ ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಖವಿಮಲೋ ಭವ
ಇವುಗಳೆಲ್ಲವೂ ಇಲ್ಲ, ನೀನು ಕೂಡ ಇಲ್ಲ; ಹಾಗಾದರೆ ಯಾರು ಯಾರಿಂದ ಬಂಧಿತನಾಗಿದ್ದಾರೆ? ಬಂಧನ-ಮುಕ್ತಿಗಳ ಗೊಂದಲವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಆಕಾಶದಂತೆ ನಿರ್ಮಲನಾಗು.
ಪ್ರವೃತ್ತಿರ್ ಏವ ಕಾ ವ್ಯೋಮ್ನಃ ಪ್ರವೃತ್ತಿಶ್ ಚೈವ ಖಾತ್ಮಿಕಾ । ಅತಃ ಕಾಲಕ್ರಿಯಾಕುಡ್ಯಕಲಾದಿ ವಿಮಲಂ ನಭಃ
ಆಕಾಶಕ್ಕೆ ಯಾವ ಚಟುವಟಿಕೆ ಇದೆ? ಅದಕ್ಕೆ ಸ್ವಭಾವವೇ ಚಲನೆಯಿಲ್ಲದದ್ದು. ಆದ್ದರಿಂದ, ಕಾಲ, ಕ್ರಿಯೆ, ಗೋಡೆ ಮುಂತಾದವುಗಳಿಂದ ಆಕಾಶವು ಯಾವಾಗಲೂ ಶುದ್ಧವಾಗಿಯೇ ಇರುತ್ತದೆ.
ಚಿತ್ತಸಂಸ್ಥಂ ಯಥಾ ಚಿತ್ರಂ ಸದ್ರೂಪಮ್ ಅಪಿ ಖಾತ್ಮಕಮ್ । ವ್ಯೋಮ್ನಶ್ ಶೂನ್ಯತಮಂ ವಿದ್ಧಿ ತಥೇದಮ್ ಅಖಿಲಂ ಜಗತ್
ಹೆಗಲು ಚಿತ್ರವು ಮನಸ್ಸಿನೊಳಗೆ ಇದ್ದಂತೆ, ಅದು ನಿಜವಾದರೂ ಖಾಲಿ ಆಕಾಶದ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿರುವಂತೆ, ಈ ಜಗತ್ತು ಕೂಡ ಆಕಾಶದಂತೆಯೇ ಖಾಲಿತನದಿಂದ ಕೂಡಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿ.
ಚಿತ್ತಭಿತ್ತೌ ಕೃತಂ ಚಿತ್ರಂ ಯಚ್ ಚಿಚ್ಚಿತ್ರಕರೇಣ ತತ್ । ಸರ್ವಂ ಶೂನ್ಯತಯಾ ವ್ಯೋಮ್ನೋ ಮನಾಗ್ ಅಪಿ ನ ಭಿದ್ಯತೇ
ಮನಸ್ಸಿನ ಭಿತ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ಚೇತನದ ಚಿತ್ರಕಾರನು ಬಿಡಿಸಿದ ಚಿತ್ರವು, ಅದರ ಖಾಲಿತನದಿಂದ, ಆಕಾಶದಿಂದ ذرಾಯೂ ಭಿನ್ನವಲ್ಲ.
ಯಥಾ ಪ್ರಕಚತಶ್ ಚಿತ್ತೇ ಜಗನ್ನಿರ್ಮಾಣಸಙ್ಕ್ಷಯೌ । ಕ್ಷಣೇನೈವ ತಥೈವೇಮೌ ಬಹಿಸ್ಸ್ಥಾವ್ ಇತಿ ವಿದ್ಧಿ ಹೇ
ಹೆಗಲು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಜಗತ್ತಿನ ಸೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಲಯ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ನಡೆಯುವಂತೆ, ಹೊರಗಿನ ಈ ಎಲ್ಲವೂ ಕೂಡ ಅದೇ ರೀತಿ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಆಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ತಿಳಿ ಪ್ರಿಯೆ.
ಆದ್ಯಕ್ಷಣಮನೋರಾಜ್ಯೇ ನಾನಾಭುವನನಾಮನಿ । ಕ್ಷಣಭಾವಿನಿ ಮೋಹೇನ ಕಲ್ಪತಾ ಪರಿಕಲ್ಪಿತಾ
ಮೂಡಲ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸಿನ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಲೋಕಗಳ ಹೆಸರುಗಳು ಮೂಡುತ್ತವೆ; ಆದರೆ ಅವು ಕ್ಷಣಿಕವಾದ ಮೋಹದಿಂದ ಮಾತ್ರ ನಿಜವೆಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಅಸದ್ ಏವ ಮನೋರಾಜ್ಯಂ ಕರ್ತುಂ ಶಕ್ತಂ ಯಥಾ ಮನಃ । ಕ್ಷಣಸ್ಯ ಕಲ್ಪೀಕರಣೇ ತಥೈವ ಬಲವನ್ ಮನಃ
ಮನಸ್ಸು ಹೇಗೆ ಕಲ್ಪನೆಯ ಅಸತ್ಯ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಬಹುದು, ಹಾಗೆಯೇ ಅದು ಒಂದು ಕ್ಷಣವನ್ನು ಯುಗದಷ್ಟು ದೀರ್ಘವಾಗಿಸಬಹುದಾದ ಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳದು.
ಕ್ಷಣಂ ಕಲ್ಪೀಕರೋತ್ಯ್ ಏತತ್ ತಥಾಲ್ಪಂ ಕುರುತೇ ಬಹು । ಅಸತ್ ಸತ್ ಕುರುತೇ ಕ್ಷಿಪ್ರಮ್ ಇತೀಯಂ ಭ್ರಾನ್ತಿರ್ ಉತ್ಥಿತಾ
ಈ ಮನಸ್ಸು ಕ್ಷಣವನ್ನು ಯುಗವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಸ್ವಲ್ಪವನ್ನು ಬಹಳವನ್ನಾಗಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ, ಅಸತ್ಯವನ್ನು ಕೂಡ ತಕ್ಷಣ ಸತ್ಯವನ್ನಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ—ಹೀಗೆ ಈ ಭ್ರಮೆ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ.
ಕ್ಷಣಮ್ ಆದಿಮನೋರಾಜ್ಯಂ ಪ್ರತಿಭಾತಂ ಸ್ವಭಾವತಃ । ಯದ್ ವಿಚಿತ್ರಾತ್ಮ ತದ್ ಇದಂ ಜಗಜ್ಜಾಲಮ್ ಇತಿ ಸ್ಥಿತಮ್
ಮನಸ್ಸಿನ ಮೊದಲ ಕಲ್ಪಿತ ರಾಜ್ಯವು ಸ್ವಭಾವದಿಂದ ಕ್ಷಣಮಾತ್ರವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ; ಅದು ವಿಭಿನ್ನ ಸ್ವರೂಪ ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ ಈ ಜಗತ್ತಿನ ಜಾಲವಾಗಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ.
ಸರ್ಗೋ ನಿರ್ವಾಣನಿಷ್ಠತ್ವಾನ್ ನಿಮೇಷಮ್ ಅಯಮ್ ಉತ್ಥಿತಃ । ಪ್ರತಿಭಾಮಾತ್ರತೋ ಽತ್ರೈವ ಕಲ್ಪಿತಾ ವಜ್ರಸಾರತಾ
ಸೃಷ್ಟಿ ಮುಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವುದರಿಂದ ಅದು ಕಣ್ಮುಚ್ಚಿದಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಉದಯಿಸುತ್ತದೆ; ಇಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಕಲ್ಪನೆಗೂ ವಜ್ರದಷ್ಟು ದೃಢತೆ ಇದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಚಿತ್ತಚಿತ್ರಕೃತಶ್ ಚಿತ್ಸ್ಥಂ ಜಗಚ್ಚಿತ್ರಂ ಕಚತ್ ಸ್ಥಿತಮ್ । ಅಕುಡ್ಯಮ್ ಅಪ್ಯ್ ಅರಙ್ಗಾಢ್ಯಮ್ ಇದಂ ಸ್ಫಾರಮ್ ಇವಾಗ್ರತಃ
ಈ ವಿಚಿತ್ರವಾದ ಲೋಕವು ಮನಸ್ಸಿನ ಚಿತ್ರಕಾರ್ಯದಿಂದ ಉಂಟಾಗಿದ್ದು, ಚೇತನೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದೆ. ಇದು ನಿಜವಾದ ಸಭಾಗೃಹವಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ನಮ್ಮ ಮುಂದೆ ವಿಶಾಲವಾದ, ಭವ್ಯವಾದ ರಂಗಮಂದಿರದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ.
ಅಹೋ ನು ಚಿತ್ರಂ ನಿರ್ಭಿತ್ತಿ ಚಿತ್ರಮ್ ಉಜ್ಜ್ವಲಮ್ ಉತ್ಥಿತಮ್ । ಸುರಞ್ಜನಂ ಜಗದ್ ಇತಿ ಸ್ಥಿತಂ ದೃಷ್ಟಿವಿಲೋಭನಮ್
ಅಯ್ಯೋ, ಎಷ್ಟು ಅದ್ಭುತ! ಗೋಡೆಯಿಲ್ಲದ ಈ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ಚಿತ್ರವು ಹೇಗೆ ಉದಯವಾಗಿದೆ! ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ಆನಂದವನ್ನು ನೀಡುವ ಈ ಲೋಕವು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ.
ನಾನಾತಮೋಮಷೀಲೇಖಂ ನಾನಾತೇಜೋಽಂಶರಞ್ಜನಮ್ । ನಾನಾಕಲಙ್ಕಾವಯವಂ ನಾನಾರಾಗಾನುರಞ್ಜಿತಮ್
ಇದು ಅನೇಕ ನೆರಳು ಮತ್ತು ಬೆಳಕಿನ ರೇಖೆಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಅನೇಕ ಪ್ರಕಾಶಕಿರಣಗಳಿಂದ ವರ್ಣಿತವಾಗಿದೆ, ವಿಭಿನ್ನ ಕಲಂಕವಿಲ್ಲದ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಬಣ್ಣಗಳಿಂದ ರಂಜಿತವಾಗಿದೆ.
ನಾನಾದೃಷ್ಟಿವಿಲಾಸಾಢ್ಯಂ ನಾನಾನುಭವಲೋಚನಮ್ । ನಾನಾಭ್ರಕೋಗ್ರರಚನಂ ನಾನಾಕಾರಾಗ್ರಪಶ್ಚಿಮಮ್
ಇದು ಅನೇಕ ದೃಶ್ಯ ವೈಭವಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದೆ, ವಿಭಿನ್ನ ಅನುಭವಗಳಿಂದ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ, ಅನೇಕ ದಟ್ಟವಾದ ಮೋಡಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ರೂಪಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ—ಮುಖ್ಯವೂ ಅಂತ್ಯವೂ ಸಹ.
ವ್ಯೋಮನೀಲಸರಃಫುಲ್ಲತಾರಾಚನ್ದ್ರಾರ್ಕಪಙ್ಕಜಮ್ । ವಿಚಿತ್ರರಚನೋದ್ಯುಕ್ತಮೇಘಾಲೀಪತ್ತ್ರಮಞ್ಜರಿ
ಆಕಾಶವೇ ಒಂದು ಸರೋವರದಂತೆ, ಅದರಲ್ಲಿ ನಕ್ಷತ್ರಗಳು, ಚಂದ್ರನು ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯನು ಹೂವಂತೆ ಅರಳಿವೆ. ಮೋಡಗಳ ವಿಚಿತ್ರ ವಿನ್ಯಾಸಗಳು ಅದರ ಹೂವಿನ ಹಾಳೆಯಂತೆ ಅಲಂಕರಿಸುತ್ತಿವೆ.
ಸ್ವಕೋಷ್ಠಕಾಭಿಲಿಖಿತಸುರಾಸುರನೃಪುತ್ರಿಕಮ್ । ಪರಮಾಲೋಕಮಕ್ಕೋಲಧವಲಾಕಾಶಕುಡ್ಯಕಮ್
ಆ ಆಕಾಶದ ಒಳಗಡೆ ದೇವತೆಗಳು, ದಾನವರು ಮತ್ತು ಮನುಷ್ಯರ ಪುತ್ರಿಯರು ಚಿತ್ರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಅದು ಅತ್ಯಂತ ಪವಿತ್ರವಾದ ಲೋಕ, ಹೊಳೆಯುವ ಶುದ್ಧ ಆಕಾಶವೇ ಅದರ ಗೋಡೆಯಾಗಿದೆ.
ಆಕಾಶ ಏವ ರಚಿತಾ ಪ್ರತಿಭೈಕರಙ್ಗಾ ಮುಗ್ಧಾ ಜಗತ್ತ್ರಯಮನೋಹರಪುತ್ರಿಕೇಯಮ್ । ಚಿನ್ಮಾತ್ರವಕ್ತ್ರಪರಿರಞ್ಜಿತಸರ್ವಲೋಕಾ ಲೀಲಾಕುಲಾ ಚಪಲಚಿತ್ತಕಚಿತ್ರಕರ್ತ್ರಾ
ಈ ಮೂರೂ ಲೋಕಗಳಿಗೂ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾದ ಈ ಬೊಮ್ಮೆಯನ್ನು ಕಲ್ಪನೆಯ ಆಟದಿಂದ ಆಕಾಶದಲ್ಲೇ ರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಎಲ್ಲ ಲೋಕಗಳಿಗೂ ಚೈತನ್ಯವೇ ಮುಖವಾಗಿ ಬಣ್ಣ ನೀಡಿದೆ; ಆಕೆ ಆಟದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವಳು, ಚಂಚಲ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ನಿರ್ಮಿತಳಾದಳು.
ಹೇಮಾಚಲಾಙ್ಗಲತಿಕಾ ಘನಕೇಶಪಾಶಾ ಚನ್ದ್ರಾರ್ಕಲೋಚನವಿಚಾಲನದೃಷ್ಟಲೋಕಾ । ಧರ್ಮಾರ್ಥಕಾಮತ್ರಿಕಯನ್ತ್ರಿತಶಾಸ್ತ್ರವಸ್ತ್ರಾ ಪಾತಾಲತಾಲಚರಣೋನ್ನತಭೂನಿತಮ್ಬಾ
ಅವಳು ಹಿಮವಂತ ಪರ್ವತದ ಬೆಲ್ಲಿಯಂತೆ, ದಟ್ಟವಾದ ಮೋಡಗಳೇ ಅವಳ ಕೂದಲು. ಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯ ಅವಳ ಕಣ್ಣುಗಳು, ಅವಳ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಲೋಕಗಳು ಚಲಿಸುತ್ತವೆ. ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ಕಾಮ ಎಂಬ ತ್ರಯದಿಂದ ಜೋಡಿಸಲಾದ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳೇ ಅವಳ ವಸ್ತ್ರ, ಪಾತಾಳದ ಬೇರುಗಳಿಂದ ಎತ್ತಿದ ಭೂಮಿ ಅವಳ ನಿತಂಬ.
ಬ್ರಹ್ಮೇನ್ದ್ರರುದ್ರಹರಿಬಾಹುಚತುಷ್ಟಯೋಗ್ರಾ ಸತ್ಯಾನೃತೋನ್ನತಕುಚಾ ಕಕುಬಙ್ಗಯಷ್ಟಿಃ । ಅಬ್ಧ್ಯನ್ತ್ರವೇಷ್ಟಿತಮಹೀತಲಪದ್ಮಪೀಠಪತ್ತ್ರೀಕೃತಾಚಲಮಹಾಭುವನೋದರೀ ಚ
ಅವಳು ಮಹಾ ವಿಶ್ವದ ಅಗಾಧ ಹೊಟ್ಟೆಯಂತಿದ್ದಾಳೆ. ಸಮುದ್ರಗಳಿಂದ ಸುತ್ತಲ್ಪಟ್ಟ ಭೂಮಿಯ ಕಮಲಾಸನದ ಮೇಲೆ ಬೆಟ್ಟಗಳು ಹೂವಿನ ರೇಖೆಗಳಂತೆ ಹರಡಿವೆ. ಅವಳ ಕೈಗಳು ಬ್ರಹ್ಮ, ಇಂದ್ರ, ರುದ್ರ, ಹರಿಯವರ ಶಕ್ತಿಗಳಾಗಿವೆ. ಅವಳ ಬೊಡಕೆಗಳು ಸತ್ಯ ಮತ್ತು ಅಸತ್ಯದಿಂದ ಮೇಲೇಳುತ್ತವೆ. ಅವಳ ರೂಪ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ಆಧಾರವಾಗಿದೆ.
ರಾತ್ರ್ಯನ್ಧಕಾರಚಪಲಭ್ರುರಹಸ್ಸ್ಮಿತೋಚ್ಚೈಸ್ ತಾರಾಕರಾಲಪುಲಕಾ ಗ್ರಹದನ್ತಪಙ್ಕ್ತಿಃ । ಚಞ್ಚಚ್ಚತುರ್ದಶವಿಧಾಕುಲಭೂತಜಾತರೋಮಾ ಧ್ವನತ್ಪ್ರಲಯವಾರಿದಕಮ್ಬುಪೂಗಾ
ಅವಳ ಭುರುಕುಗಳು ರಾತ್ರಿ ಕತ್ತಲೆಯ ಚಂಚಲತೆಯಂತಿವೆ. ಅವಳ ಉಜ್ಜ್ವಲ ನಗುವು ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ರೋಮಾಂಚನದಂತೆ. ಅವಳ ಹಲ್ಲುಗಳು ಗ್ರಹಗಳ ಸಾಲುಗಳಾಗಿವೆ. ಅವಳ ದೇಹದ ರೋಮಗಳು ಚಲಿಸುವ ಹದಿನಾಲ್ಕು ವಿಧದ ಜೀವಿಗಳ ಗುಂಪುಗಳಾಗಿವೆ. ಅವಳ ಧ್ವನಿ ಪ್ರಳಯದ ನೀರಿನ ಗರ್ಜನೆಯಂತಿದೆ.
ಜೀವಾನ್ವಿತಾ ಗಗನ ಏವ ಕೃತಾ ವಿಚಿತ್ರಾ ವ್ಯೋಮಾತ್ಮಿಕಾಚಿರವಿಲಕ್ಷಣಚಿತ್ರಕರ್ತ್ರಾ । ಚಿತ್ತೇನ ಚಿತ್ರಪರಿಕರ್ಮವಿದಾ ತ್ರಿಲೋಕೀ ನಾನಾವಿಲಾಸವಲಿತಾ ವರಪುತ್ರಿಕೇತಿ
ಜೀವದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಅವಳು ಆಕಾಶದಲ್ಲೇ ವಿಚಿತ್ರವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾಳೆ. ಅವಳ ಸ್ವರೂಪವೇ ಆಕಾಶ. ಸದಾ ವಿಭಿನ್ನವಾದ ಕಲಾವಿದನು ಅವಳ ರೂಪವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಮೂರು ಲೋಕಗಳು ಚಿತ್ತದಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಅವು ಅನೇಕ ಲೀಲೆಯಿಂದ ತುಂಬಿದ ಸುಂದರ ಗೊಂಬೆಯಂತಿವೆ.
ಇದಂ ವಿದ್ಧಿ ಮಹಾಶ್ಚರ್ಯಮ್ ಅರ್ಜುನೇಹ ಹಿ ಯತ್ ಕಿಲ । ಪೂರ್ವಂ ಸಞ್ಜಾಯತೇ ಚಿತ್ರಂ ಪಶ್ಚಾದ್ ಭಿತ್ತಿರ್ ಉದೇತಿ ಹಿ
ಅರ್ಜುನ, ಇದನ್ನು ಮಹಾ ಆಶ್ಚರ್ಯವೆಂದು ತಿಳಿ: ಇಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಚಿತ್ರವು ಉದಯವಾಗುತ್ತದೆ, ನಂತರ ಮಾತ್ರ ಗೋಡೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.
ಅಭಿತ್ತಾವ್ ಉತ್ಥಿತೇ ಚಿತ್ರೇ ದೃಶ್ಯತೇ ಭಿತ್ತಿರ್ ಆತತಾ । ಅಹೋ ನು ಚಿತ್ರಾ ಮಾಯೇಯಂ ಮಗ್ನಂ ತುಮ್ಬು ಶಿಲಾ ಪ್ಲುತಾ
ಗಡಿಯ ಮೇಲೆ ಚಿತ್ರ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಾಗ, ಆ ಗಡಿಯೇ ಹರಡಿರುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಅಯ್ಯೋ, ಈ ವಿಚಿತ್ರ ಮಾಯೆ ಎಷ್ಟು ಆಶ್ಚರ್ಯ! ಮುಳುಗಿದ ಸೊರಕೆ ಅಥವಾ ಮೇಲೇಳಿದ ಕಲ್ಲಿನಂತಿದೆ.
ಚಿತ್ತಸ್ಥಚಿತ್ರಸದೃಶೇ ವ್ಯೋಮಾತ್ಮನಿ ಜಗತ್ತ್ರಯೇ । ವ್ಯೋಮಾತ್ಮನಸ್ ತೇ ಕಿಮ್ ಇಯಮ್ ಅಹನ್ತಾ ವ್ಯೋಮತೋದಿತಾ
ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರ ಹೇಗೆ ಇರುವದೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಈ ಮೂರು ಲೋಕಗಳು ಚೈತನ್ಯದ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿವೆ. ನಿನ್ನ ಆಂತರಿಕ ಆಕಾಶದಿಂದ ಏಳುವ ಈ 'ನಾನು' ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಯಾವುದು?
ಸರ್ಗವ್ಯೋಮ ಕೃತಂ ವ್ಯೋಮ್ನಾ ವ್ಯೋಮ್ನಿ ವ್ಯೋಮ ವಿಲೀಯತೇ । ಭುಜ್ಯತೇ ವ್ಯೋಮನಿ ವ್ಯೋಮ ವ್ಯೋಮ ವ್ಯೋಮನಿ ಚಾತತಮ್
ಸೃಷ್ಟಿಯ ಆಕಾಶವನ್ನು ಆಕಾಶವೇ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಆಕಾಶದಲ್ಲೇ ಆಕಾಶ ಲಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಆಕಾಶವೇ ಅನುಭವವಾಗುತ್ತದೆ, ಆಕಾಶ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹರಡಿದೆ.
ವೇಷ್ಟಿತಂ ವಾಸನಾರಜ್ಜ್ವಾ ದೀರ್ಘಸಂಸೃತಿದಾಮ ಯತ್ । ವಾಸನೋದ್ವೇಷ್ಟನೇನೈವ ತದ್ ಇಹೋದ್ವೇಷ್ಟ್ಯತೇ ಽರ್ಜುನ
ವಾಸನೆಗಳ ಹಗ್ಗದಿಂದ, ಅಂದರೆ ದೀರ್ಘ ಸಂಸಾರದ ಸರಪಳಿಯಿಂದ ಕಟ್ಟಲ್ಪಟ್ಟಿರುವದು, ಅರ್ಜುನ, ಆ ವಾಸನೆಗಳನ್ನು ಬಿಡಿಸುವುದರಿಂದಲೇ ಇಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.