ಅಪ್ರಬುದ್ಧಂ ಮನೋ ಯಾವತ್ ತಾವದ್ ಏವ ಭ್ರಮಂ ವಿನಾ । ನ ಪ್ರಬೋಧಮ್ ಉಪಾಯಾತಿ ತಾವದ್ ವರ್ಷಶತೈರ್ ಅಪಿ
ಮನಸ್ಸು ಎಷ್ಟು ಕಾಲ ಜಾಗೃತವಾಗದೆ ಇರುತ್ತದೋ, ಅಷ್ಟು ಕಾಲ ಅದು ಗೊಂದಲದಲ್ಲಿಯೇ ಇರುತ್ತದೆ; ನೂರಾರು ವರ್ಷಗಳಾದರೂ, ಅದು ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ.
ಯುಕ್ತ್ಯೈವ ಬೋಧಯಿತ್ವೈಷ ಜೀವ ಆತ್ಮನಿ ಯೋಜ್ಯತೇ । ಯದ್ ಯುಕ್ತ್ಯಾ ಸಾಧ್ಯತೇ ಕಾರ್ಯಂ ನ ತದ್ ಯತ್ನಶತೈರ್ ಅಪಿ
ಕೇವಲ ಯುಕ್ತಿಯಿಂದಲೇ ಜೀವನು ಜಾಗೃತನಾಗಿ ಆತ್ಮದಲ್ಲಿ ಏಕವಾಗುತ್ತಾನೆ; ಯುಕ್ತಿಯಿಂದ ಸಾಧ್ಯವಾಗುವ ಕಾರ್ಯ, ನೂರಾರು ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಂದಲೂ ಸಾಧ್ಯವಲ್ಲ.
ಸರ್ವಂ ಬ್ರಹ್ಮೇತಿ ಯೋ ಬ್ರೂಯಾದ್ ಅಪ್ರಬುದ್ಧಸ್ಯ ದುರ್ಮತಿಃ । ಸ ಕರೋತಿ ಸುಹೃದ್ಭ್ರಾನ್ತ್ಯಾ ಸ್ಥಾಣೌ ದುಃಖನಿವೇದನಮ್
ಯಾರ ಮನಸ್ಸು ಜಾಗೃತವಾಗದೆ, ತಪ್ಪು ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಇದೆ, ಅವರು 'ಎಲ್ಲವೂ ಬ್ರಹ್ಮ' ಎಂದು ಹೇಳಿದರೆ, ಅವರು ಸ್ನೇಹದಿಂದಾಗಿ ತಮ್ಮ ದುಃಖವನ್ನು ಕಂಬಕ್ಕೆ ಹೇಳಿದಂತೆ ಆಗುತ್ತದೆ.
ಯುಕ್ತ್ಯಾ ಪ್ರಬೋಧ್ಯತೇ ಮೂಢಃ ಪ್ರಾಜ್ಞಸ್ ತತ್ತ್ವೇನ ಬೋಧ್ಯತೇ । ಮೂಢಃ ಪ್ರಾಜ್ಞತ್ವಮ್ ಆಯಾತಿ ನ ಯುಕ್ತ್ಯಾ ಬೋಧನಂ ವಿನಾ
ಮೂಢನು ಯುಕ್ತಿಯಿಂದ ಜಾಗೃತನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಜ್ಞಾನಿಯು ಸತ್ಯದಿಂದಲೇ ಜಾಗೃತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಮೂಢನು ಯುಕ್ತಿಯಿಂದ ಬೋಧನೆ ಇಲ್ಲದೆ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
ಏತಾವನ್ತಮ್ ಅಬುದ್ಧಸ್ ತ್ವಂ ಕಾಲಂ ಯುಕ್ತ್ಯಾ ಪ್ರಬೋಧಿತಃ । ಇದಾನೀಂ ಸಮ್ಪ್ರಬುದ್ಧೋ ಽಸಿ ತತ್ತ್ವೇನೈವಾವಬೋಧ್ಯಸೇ
ಈಷ್ಟು ಕಾಲ ನೀನು ಅರಿವಿಲ್ಲದೆ ಇದ್ದೆ, ಈಗ ಯುಕ್ತಿಯಿಂದ ನೀನು ಎಚ್ಚರಗೊಂಡಿದ್ದೀಯ. ಈಗ ನಿಜವಾದ ಅರಿವಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದೀಯ, ಸತ್ಯವೇ ನಿನಗೆ ಬೋಧಿಸಬಹುದು.
ಬ್ರಹ್ಮಾಹಂ ತ್ರಿಜಗದ್ ಬ್ರಹ್ಮ ಬ್ರಹ್ಮ ತ್ವಂ ಬ್ರಹ್ಮ ದೃಶ್ಯಭೂಃ । ದ್ವಿತೀಯಾ ಕಲ್ಪನಾ ನಾಸ್ತಿ ಯಥೇಚ್ಛಸಿ ತಥಾ ಕುರು
ನಾನು ಬ್ರಹ್ಮ, ಮೂರು ಲೋಕಗಳೂ ಬ್ರಹ್ಮ, ನೀನು ಬ್ರಹ್ಮ, ಕಾಣುವದೆಲ್ಲವೂ ಬ್ರಹ್ಮ. ಎರಡನೇ ಯಾವ ಕಲ್ಪನೆಯೂ ಇಲ್ಲ. ನಿನಗೆ ಇಷ್ಟವಾದಂತೆ ನಡೆ.
ಅಸಂವೇದ್ಯಮಹಾಸಂವಿತ್ಕೋಟಿಮಾತ್ರಂ ಜಗತ್ತ್ರಯಂ । ಏವಂ ಪ್ರತ್ಯಯವಾನ್ ಅನ್ತಃ ಕುರ್ವನ್ನ್ ಅಪಿ ನ ಲಿಪ್ಯಸೇ
ಮೂರು ಲೋಕಗಳೆಲ್ಲಾ ಕಾಣದ ಮಹಾ ಅರಿವಿನ ಒಂದು ಭಾಗ ಮಾತ್ರ. ಈ ರೀತಿ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಂಬಿಕೆ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡರೆ, ಕೆಲಸ ಮಾಡುವಾಗಲೂ ನೀನು ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ.
ಭಾರೂಪಶ್ ಚೇತನೋ ವ್ಯಾಪೀ ಪರಮಾತ್ಮಾಹಮ್ ಇತ್ಯ್ ಅಲಮ್ । ರಾಘವಾನುಭವಾನ್ತಸ್ ತ್ವಂ ತಿಷ್ಠನ್ ಗಚ್ಛನ್ ಸ್ವಪಞ್ ಶ್ವಸನ್
ನಾನು ಚೇತನ, ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹರಡಿರುವ, ಭಾರವಾದ ಸ್ವಭಾವದ ಪರಮಾತ್ಮ. ರಾಘವ, ನಿನ್ನ ಅನುಭವದೊಳಗೆ ನೀನು ನಿಲ್ಲು, ನಡೆಯು, ನಿದ್ರೆ ಮಾಡು ಅಥವಾ ಉಸಿರಾಡು, ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ.
ನಿರ್ಮಮೋ ನಿರಹಙ್ಕಾರೋ ಬುದ್ಧಿಮಾನ್ ಅಸಿ ರಾಮ ಚೇತ್ । ತದ್ ಬ್ರಹ್ಮವೇದನಂ ಶಾನ್ತಂ ಸರ್ವಭೂತಸ್ಥಿತಂ ಭವ
ರಾಮಾ, ನಿನಗೆ ಸ್ವಾರ್ಥವೂ ಇಲ್ಲ, ಅಹಂಕಾರವೂ ಇಲ್ಲ, ನೀನು ಬುದ್ಧಿವಂತನಾಗಿದ್ದೀಯ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ನೆಲೆಸಿರುವ ಆ ಶಾಂತವಾದ ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನವಾಗು.
ತದ್ ಅನಾದ್ಯನ್ತಮ್ ಆಭಾಸಿ ಸತ್ತ್ವಮ್ ಏವ ಪರಂ ಪದಮ್ । ಸ್ಥಿತೋ ಽಸಿ ಸರ್ವಗೈಕಾತ್ಮಾ ಶುದ್ಧಸಂವಿನ್ಮಯಾತ್ಮಕಃ
ಆದುದು ಆರಂಭವೂ ಅಂತ್ಯವೂ ಇಲ್ಲದಂತೆ ಕಾಣುವ ಶುದ್ಧವಾದ ಸತ್ತ್ವವೇ ಪರಮಪದ. ನೀನು ಎಲ್ಲರಲ್ಲಿಯೂ ಒಂದೇ ಆತ್ಮನಾಗಿ, ಶುದ್ಧ ಜ್ಞಾನರೂಪನಾಗಿ ಸ್ಥಿರನಾಗಿರು.
ಯದ್ ಬ್ರಹ್ಮಾತ್ಮಾ ವಿಭುರ್ ಯಶ್ ಚ ಯಾವಿದ್ಯಾ ಪ್ರಕೃತಿಶ್ ಚ ಯಾ । ತದ್ ಅಭಿನ್ನಂ ಸದೈಕಾತ್ಮ ಯಥಾ ಕುಮ್ಭಶತೇಷು ಮೃತ್
ಯಾವುದು ಬ್ರಹ್ಮ, ಆತ್ಮ, ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹರಡಿರುವುದು, ಅಜ್ಞಾನ, ಪ್ರಕೃತಿಯೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವುದೋ, ಅವು ಎಲ್ಲವೂ ಯಾವಾಗಲೂ ಒಂದೇ ತತ್ತ್ವ, ಹೇಗೆ ನೂರು ಕುಂಭಗಳಲ್ಲಿ ಮಣ್ಣು ಒಂದೇ ಆಗಿರುವದೋ ಹಾಗೆ.
ನಾತ್ಮನಃ ಪ್ರಕೃತಿರ್ ಭಿನ್ನಾ ಘಟಾನ್ ಮೃಣ್ಮಯತಾ ಯಥಾ । ಸ್ಪನ್ದಮಾತ್ರಂ ಯಥಾ ವಾಯುರ್ ಆತ್ಮೈವ ಪ್ರಕೃತಿಸ್ ತಥಾ
ಹೇಗೆ ಮಣ್ಣು ಕುಂಭಗಳಿಂದ ಬೇರೆ ಅಲ್ಲವೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಪ್ರಕೃತಿಯೂ ಆತ್ಮದಿಂದ ಬೇರೆ ಅಲ್ಲ. ಹೇಗೆ ಗಾಳಿಯ ಚಲನೆ ಗಾಳಿಯೇ ಆಗಿರುವದೋ, ಹಾಗೆ ಪ್ರಕೃತಿಯೂ ಆತ್ಮವೇ.
ಆವರ್ತಸ್ ಸಲಿಲಸ್ಯೇವ ಯಸ್ ಸ್ಪನ್ದಸ್ ಸ್ವಯಮ್ ಆತ್ಮನಃ । ಪ್ರೋಕ್ತಃ ಪ್ರಕೃತಿಶಬ್ದೇನ ತೇನೈವೇಹ ಸ ಏವ ಹಿ
ಹರಿವು ನೀರಿನಲ್ಲೇ ಇರುವಂತೆ, ಆತ್ಮನ ಸ್ಪಂದನೆಗೆ 'ಸ್ವಭಾವ' ಎಂಬ ಹೆಸರು ಕೊಡಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಅದು ಸ್ವತಃ ಆತ್ಮನೇ ಆಗಿದೆ.
ಯಥೈಕಂ ಸ್ಪನ್ದಪವನೌ ನಾಮ್ನಾ ಭಿನ್ನೌ ನ ಸತ್ತಯಾ । ತಥೈಕಮ್ ಆತ್ಮಪ್ರಕೃತೀ ನಾಮ್ನಾ ಭಿನ್ನೇ ನ ಸತ್ತಯಾ
ಹಲವು ಹೆಸರುಗಳಿದ್ದರೂ, ಚಲನೆ ಮತ್ತು ಗಾಳಿ ಒಂದೇ ಆಗಿರುವಂತೆ, ಆತ್ಮ ಮತ್ತು ಸ್ವಭಾವಕ್ಕೂ ಹೆಸರು ಮಾತ್ರ ಭಿನ್ನ, ಆದರೆ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಒಂದೇ.
ಅಬೋಧಾದ್ ಏತಯೋರ್ ಭೇದೋ ಬೋಧೇನೈವ ವಿಲೀಯತೇ । ಅಬೋಧೋ ಽಸನ್ಮಯೋ ಭ್ರಾನ್ತೀ ರಜ್ಜ್ವಾಂ ಸರ್ಪಭ್ರಮೋ ಯಥಾ
ಈ ಎರಡು ವಿಭಿನ್ನವೆಂಬ ಭಾವನೆ ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ; ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಅದು ಕರಗುತ್ತದೆ. ಅಜ್ಞಾನ ಅಸ್ತಿತ್ವವಿಲ್ಲದ ಭ್ರಮೆ, ಹಗ್ಗದಲ್ಲಿ ಹಾವು ಕಾಣುವಂತೆ.
ಚಿದ್ಭೂಮೌ ಕಲನಾಬೀಜಂ ಯದ್ ಏತತ್ ಪತತಿ ಸ್ಫುರತ್ । ಚಿತ್ತಾಙ್ಕುರ ಉದೇತ್ಯ್ ಅಸ್ಮಾದ್ ಭಾವಿಸಂಸಾರಷಣ್ಡಕಃ
ಚೇತನದ ನೆಲೆಯ ಮೇಲೆ ಕಲ್ಪನೆಯ ಬೀಜ ಬಿದ್ದಾಗ, ಅದರಿಂದ ಮನಸ್ಸು ಮೊಳೆಯುತ್ತದೆ; ಅದರಿಂದ ಮುಂದಿನ ಸಂಸಾರದ ಅರಣ್ಯ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ.
ಏತದ್ ಏವಾತ್ಮವಿಜ್ಞಾನದಗ್ಧಂ ಸದ್ವಾಸನಾಜಲೈಃ । ಸಂಸಿಕ್ತಮ್ ಅಪಿ ಯತ್ನೇನ ನ ಭವತ್ಯ್ ಅಙ್ಕುರಕ್ಷಮಮ್
ಆತ್ಮಜ್ಞಾನದಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸುಟ್ಟುಹೋದ ಬೀಯನ್ನು, ಎಷ್ಟು ಒಳ್ಳೆಯ ಸಂಸ್ಕಾರಗಳ ನೀರಿನಿಂದಲೂ ನೀರಾಡಿಸಿದರೂ, ಅದು ಮತ್ತೆ ಮೊಳೆಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
ನೋ ಚೇತ್ ಪತತಿ ಚಿತ್ಕ್ಷೇತ್ರೇ ಕಲನಾಬೀಜಕಂ ತತಃ । ಚಿತ್ತಾಙ್ಕುರಾ ನ ಜಾಯನ್ತೇ ಸುಖದುಃಖಫಲದ್ರುಮಾಃ
ಆಲೋಚನೆಯ ಬೀಯು ಚಿತ್ತದ ಹೊಲದಲ್ಲಿ ಬೀಳದೆ ಹೋದರೆ, ಚಿತ್ತದ ಮೊಗ್ಗುಗಳು ಹುಟ್ಟುವುದಿಲ್ಲ; ಹಾಗೆ ಸುಖ-ದುಃಖಗಳ ಫಲವೃಕ್ಷಗಳೂ ಬೆಳೆಯುವುದಿಲ್ಲ.
ದ್ವಿತ್ವಂ ಜಗತ್ಯ್ ಅಸದುಪಾತ್ತಮ್ ಅಬೋಧಜಾತಂ ಬೋಧಕ್ಷಯಂ ಜಹಿಹಿ ಬೋಧಮ್ ಉಪಾಗತೋ ಽಸಿ । ಆತ್ಮೈಕಭಾವವಿಭವೇನ ಭವಾಭಯಾತ್ಮಾ ನಾಸ್ತ್ಯ್ ಏವ ದುಃಖಮ್ ಇತಿ ನಃ ಪರಮಾರ್ಥಸಾರಃ
ಈ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಇರುವ ದ್ವೈತ ಭಾವನೆ ಅಸತ್ಯವಾಗಿ ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದೆ; ನೀನು ಈಗ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿರುವುದರಿಂದ ಆ ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡು. ಆತ್ಮನ ಒಂದೇ ಸ್ವರೂಪದಿಂದ, ಭಯವಿಲ್ಲದ ಸ್ಥಿತಿಯಿಂದ, ದುಃಖವೆಂಬುದೇ ಇಲ್ಲ — ಇದುವೇ ನಮ್ಮ ಪರಮಾರ್ಥ.
ಜ್ಞಾತಂ ಜ್ಞಾತವ್ಯಮ್ ಅಖಿಲಂ ದೃಷ್ಟಂ ದ್ರಷ್ಟವ್ಯಮ್ ಅಕ್ಷತಮ್ । ಪರೇಣ ಪರಿಪೂರ್ಣಾಸ್ ಸ್ಮೋ ಬ್ರಹ್ಮಞ್ ಜ್ಞಾನಾಮೃತೇನ ತೇ
ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತಿಳಿಯಬೇಕಾದ್ದನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡೆವು, ನೋಡಬೇಕಾದ್ದನ್ನೆಲ್ಲ ನೋಡಿದೆವು, ಏನೂ ಹಾನಿಯಾಗದೆ. ನಿನ್ನ ಜ್ಞಾನಾಮೃತದಿಂದ, ಒ ಬ್ರಹ್ಮಣ, ನಾವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತೃಪ್ತರಾಗಿದ್ದೇವೆ.
ಪೂರ್ಣಾತ್ಮಕಮ್ ಇದಂ ಪೂರ್ಣಂ ಪೂರ್ಣಾತ್ ಪೂರ್ಣಂ ಪ್ರಪೂರ್ಯತೇ । ಪೂರ್ಣೇನ ಪೂರಿತಂ ಪೂರ್ಣಂ ಸ್ಥಿತಾ ಪೂರ್ಣೈವ ಪೂರ್ಣತಾ
ಈ ಪರಿಪೂರ್ಣತೆ ಸ್ವತಃ ಪರಿಪೂರ್ಣವಾಗಿಯೇ ಇದೆ; ಪರಿಪೂರ್ಣದಿಂದಲೇ ಮತ್ತೊಂದು ಪರಿಪೂರ್ಣತೆ ತುಂಬುತ್ತದೆ; ಪರಿಪೂರ್ಣದಿಂದ ತುಂಬಿದ ಪರಿಪೂರ್ಣತೆ ಯಾವಾಗಲೂ ಪರಿಪೂರ್ಣವಾಗಿಯೇ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ—ಇದು ಪರಿಪೂರ್ಣತೆಯ ಸ್ವಭಾವ.
ಲೀಲಯೇದಂ ತು ಪೃಚ್ಛಾಮಿ ಭೂಯೋ ಬೋಧಾಭಿವೃದ್ಧಯೇ । ಬಾಲಸ್ಯೇವ ಪಿತಾ ಬ್ರಹ್ಮನ್ ನ ರೋಷಂ ಕರ್ತುಮ್ ಅರ್ಹಸಿ
ನಾನು ಇದನ್ನು ಮತ್ತೆ ಕೇಳುತ್ತಿರುವೆನು, ಆಟದಂತೆ, ತಿಳುವಳಿಕೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಬೆಳೆಯಲೆಂದು; ತಂದೆ ಮಗನಿಗೆ ಹೇಗೆ ಕೇಳುತ್ತಾನೋ, ಬ್ರಹ್ಮನ್, ನೀನು ಕೋಪಗೊಳ್ಳಬಾರದು.
ಶ್ರೋತ್ರಂ ಚಕ್ಷುಸ್ ಸ್ಪರ್ಶನಂ ಚ ರಸನಂ ಘ್ರಾಣಮ್ ಏವ ಚ । ವಿದ್ಯಮಾನಮ್ ಅಪಿ ಬ್ರಹ್ಮನ್ ದೃಶ್ಯಮಾನಮ್ ಅಪಿ ಸ್ಫುಟಮ್
ಕೇಳುವಿಕೆ, ನೋಡುವಿಕೆ, ಸ್ಪರ್ಶ, ರುಚಿ ಮತ್ತು ವಾಸನೆ—ಇವುಗಳೆಲ್ಲಾ ಇದ್ದರೂ, ಬ್ರಹ್ಮನ್, ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿದರೂ,
ಕಥಂ ಮೃತಸ್ಯೈವ ಜನ್ತೋರ್ ವಿಷಯಂ ಸ್ವಂ ನ ಪಶ್ಯತಿ । ಜೀವತಶ್ ಚ ಕಥಂ ಸರ್ವಂ ವಿಷಯಂ ಸ್ವಂ ಪ್ರಪಶ್ಯತಿ
ಹೆಚ್ಚು ಜೀವಿಯು ಸತ್ತ ಮೇಲೆ ತನ್ನ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಏಕೆ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ? ಜೀವಂತನಾಗಿರುವಾಗ ಎಲ್ಲವೂ ಹೇಗೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ?
ಕಥಂ ಘಟಾದಿ ಬಾಹ್ಯಸ್ಥಮ್ ಇನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ ಜಡಾನ್ಯ್ ಅಪಿ । ಶರೀರೇ ಽನುಭವನ್ತ್ಯ್ ಅನ್ತಃ ಪುನರ್ ನಾನುಭವನ್ತ್ಯ್ ಅಪಿ
ಹಡಗಿನಂಥ ಬಾಹ್ಯ ವಸ್ತುಗಳಾಗಿರುವ ಇಂದ್ರಿಯಗಳು, ಜಡವಾಗಿದ್ದರೂ, ದೇಹದೊಳಗೆ ಅನುಭವಿಸುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಹೊರಗಿನ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಏನು ಅನುಭವಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯ?
ಅಯಶ್ಶಲಾಕೋಪಮಯೋರ್ ಘಟಾದೀನ್ದ್ರಿಯಯೋಃ ಕಿಲ । ಅಶ್ಲಿಷ್ಟಯೋರ್ ನೀರಸಯೋಃ ಕಥಂ ಸತ್ತೋದಿತಾ ಮಿಥಃ
ಕಡಲೋಹದ ಎರಡು ಕಡ್ಡಿಗಳಂತೆ, ಹಡಗು ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಸೇರಿಕೊಂಡಿದ್ದರೂ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಜೀವ ಅಥವಾ ಸತ್ವವಿಲ್ಲದಿದ್ದಾಗ, ಅವುಗಳ ನಡುವೆ ಹೇಗೆ ಜೀವಂತಿಕೆ ಉದಯಿಸುತ್ತದೆ?
ಜಾನನ್ನ್ ಅಪಿ ಯದ್ ಏತತ್ ತ್ವಾಂ ವಿಶೇಷಾಶಙ್ಕಯಾ ಪುನಃ । ಪೃಚ್ಛಾಮಿ ತದ್ ಅಶೇಷೇಣ ಕಥಯಾಶ್ವ್ ಅನುಕಮ್ಪಯಾ
ನಾನು ಇದನ್ನು ತಿಳಿದಿದ್ದರೂ, ವಿಶೇಷ ಸಂಶಯದಿಂದ ಮತ್ತೆ ನಿಮ್ಮನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದೇನೆ; ದಯವಿಟ್ಟು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿವರಿಸಿ ಮತ್ತು ದಯೆಯಿಂದ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿ.
ಇನ್ದ್ರಿಯಾಣ್ಯ್ ಅಪಿ ಚಿತ್ತಾದಿ ಘಟಾದ್ಯ್ ಅಪಿ ನ ಕಿಞ್ಚನ । ಪೃಥಕ್ ಸಮ್ಭವತೀಹಾಙ್ಗ ನಿರ್ಮಲಾಚ್ ಚೇತನಾದ್ ಋತೇ
ಇಂದ್ರಿಯಗಳು, ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಹಡಗಿನಂಥ ವಸ್ತುಗಳು ಸ್ವತಃ ಏನೂ ಅಲ್ಲ; ಶುದ್ಧ ಚೇತನೆಯಿಂದ ಹೊರತು, ಇವುಗಳೆಲ್ಲವೂ ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಉದಯಿಸುತ್ತವೆ, ಸ್ನೇಹಿತನೇ.
ಗಗನಾದ್ ಅಪಿ ಯಾಚ್ಛಾ ಚಿತ್ ತಯಾ ರೂಪಂ ಸ್ವಮ್ ಆತ್ಮನಾ । ಚಿತ್ತ್ವಾತ್ ಪುರ್ಯಷ್ಟಕತ್ವೇನ ಭಾವವೃತ್ತ್ಯೈವ ಭಾವಿತಮ್
ಆಕಾಶಕ್ಕಿಂತಲೂ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ಚೇತನ ತನ್ನ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ತಾನೇ ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ; ಅದು ಮನಸ್ಸಿನ ಸ್ವಭಾವದಿಂದ, ಸೂಕ್ಷ್ಮದೇಹವಾಗಿ, ಭಾವನೆಗಳ ಚಟುವಟಿಕೆಯಿಂದಲೇ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
ತದ್ ಏವೇದಂ ಪ್ರಕೃತಿತಾಂ ಗತಂ ಜಗದ್ ಅವಸ್ಥಿತಮ್ । ತಸ್ಯಾವಯವಜಾತಂ ತದ್ ಇನ್ದ್ರಿಯಾದಿ ಘಟಾದಿ ಚ
ಈ ಜಗತ್ತು ತನ್ನ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಪಡೆದು ಸ್ಥಿರವಾಗಿದೆ; ಅದರಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಅವಯವಗಳು ಎಂದರೆ ಇಂದ್ರಿಯಗಳು, ಮಡಕೆ ಮತ್ತು ಇತ್ಯಾದಿ ವಸ್ತುಗಳು.