ವಿಕಸಿತೇನ ಸಿತೇನ ಮನೋಮುಷಾ ವರವಿಚಾರಣಶೀತಲರೋಚಿಷಾ । ಗುಣವತಾ ಹೃದಯೇನ ವಿರಾಜಸೇ ತ್ವಮ್ ಅಮಲೇನ ನಭಶ್ ಶಶಿನಾ ಯಥಾ
ನೀನು ವಿಶಾಲವಾದ, ಶುದ್ಧ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ, ಉತ್ತಮವಾದ ವಿಚಾರದಿಂದ ಶಾಂತ ಬೆಳಕಿನಿಂದ ಹೊಳೆಯುತ್ತಾ, ಗುಣಪೂರ್ಣ ಹೃದಯದಿಂದ, ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಬೆಳಗುವ ಚಂದ್ರನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿರುವೆ.
ಪರಿಪೂರ್ಣಮನಾ ಮಾನ್ಯಃ ಪ್ರಷ್ಟುಂ ಜಾನಾಸಿ ರಾಘವ । ವೇತ್ಸಿ ಚೋಕ್ತಂ ಚ ತೇನಾಹಂ ಪ್ರವೃತ್ತೋ ವಕ್ತುಮ್ ಆದರಾತ್
ರಾಘವ, ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಪರಿಪೂರ್ಣವಾಗಿದೆ, ನೀನು ಗೌರವಕ್ಕೆ ಅರ್ಹನು, ಸರಿಯಾಗಿ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳುವುದನ್ನು ತಿಳಿದಿರುವೆ, ಹೇಳಿದ ಮಾತನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಹೇಳಲು ಉತ್ಸುಕನಾಗಿದ್ದೇನೆ.
ರಜಸ್ತಮೋಭ್ಯಾಂ ರಹಿತಾಂ ಶುದ್ಧಸತ್ತ್ವಾನುಪಾತಿನೀಮ್ । ಮತಿಮ್ ಆತ್ಮನಿ ಸಂಸ್ಥಾಪ್ಯ ಜ್ಞಾನಂ ಶ್ರೋತುಂ ಸ್ಥಿರೋ ಭವ
ನೀನು ಮನಸ್ಸನ್ನು ರಾಜಸ್ಸು ಮತ್ತು ತಮಸ್ಸಿನಿಂದ ಮುಕ್ತವಾಗಿಸಿ, ಶುದ್ಧ ಸತ್ವದ ಕಡೆಗೆ ತಿರುಗಿಸಿ, ಇದನ್ನು ಆಂತರ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸು. ಹೀಗೆ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಕುಳಿತು, ಈ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಕೇಳಲು ಸಿದ್ಧನಾಗು.
ವಿದ್ಯತೇ ತ್ವಯಿ ಸರ್ವೈವ ಪೃಚ್ಛಕಸ್ಯ ಗುಣಾವಲೀ । ವಕ್ತುರ್ ಗುಣಾಲೀ ಚ ಮಯಿ ರತ್ನಶ್ರೀರ್ ಜಲಧೌ ಯಥಾ
ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಶ್ನೆ ಮಾಡುವವನ ಎಲ್ಲಾ ಉತ್ತಮ ಗುಣಗಳಿವೆ. ನನ್ನಲ್ಲೂ ಉತ್ತರಿಸುವವನ ಗುಣಗಳು ಇವೆ. ಇದು ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ರತ್ನಗಳ ಹೊಳಪಿನಂತೆ ಇದೆ.
ಆತ್ತವಾನ್ ಅಸಿ ವೈರಾಗ್ಯಂ ವಿವೇಕಾಸಙ್ಗಜಂ ಮುನೇ । ಚನ್ದ್ರಕಾನ್ತ ಇವಾರ್ದ್ರತ್ವಂ ಲಗ್ನಚನ್ದ್ರಕರೋತ್ಕರಃ
ಮಹರ್ಷಿಯೇ, ನೀನು ವಿವೇಕ ಮತ್ತು ವೈರಾಗ್ಯದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ನಿರ್ಲಿಪ್ತತೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದೀಯೆ. ಇದು ಚಂದ್ರಕಾಂತ ಮಣಿಗೆ ಚಂದ್ರನ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ತಂಪು ತಾಗುವಂತೆ ಇದೆ.
ಚಿರಮ್ ಆ ಶೈಶವಾದ್ ಏವ ತವಾಭ್ಯಾಸೋ ಽಸ್ತಿ ಸದ್ಗುಣೈಃ । ಶುದ್ಧೈಶ್ ಶುದ್ಧಸ್ಯ ದೀರ್ಘೈಶ್ ಚ ಪದ್ಮಸ್ಯೇವಾತಿಸನ್ತತೈಃ
ನೀನು ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೂ ಶುದ್ಧವಾದ, ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಉತ್ತಮ ಗುಣಗಳನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೀಯೆ. ಇದು ಕಮಲದ ಶುದ್ಧವಾದ, ದೀರ್ಘವಾದ ದಂಡಗಳಂತೆ ನಿರಂತರವಾಗಿದೆ.
ಅತಶ್ ಶೃಣು ಕಥಾಂ ವಕ್ಷ್ಯೇ ತ್ವಮ್ ಏವಾಸ್ಯಾ ಹಿ ಭಾಜನಮ್ । ನ ಹಿ ಚನ್ದ್ರಂ ವಿನಾ ಶುದ್ಧಾ ಸವಿಕಾಸಾ ಕುಮುದ್ವತೀ
ಆದುದರಿಂದ, ನಾನು ಹೇಳಲಿರುವ ಈ ಕಥೆಯನ್ನು ನೀನು ಗಮನದಿಂದ ಕೇಳು. ಇದನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಅರ್ಹನು ನೀನೇ. ಹೇಗೆ ಚಂದ್ರನಿಲ್ಲದೆ ಕಮಲವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹೂವನ್ನೆತ್ತುವುದಿಲ್ಲವೋ, ಹಾಗೆಯೇ ನೀನು ಇಲ್ಲದೆ ಈ ಕಥೆಯೂ ಪೂರ್ಣವಾಗದು.
ಯೇ ಕೇಚನ ಸಮಾರಮ್ಭಾ ಯಾಶ್ ಚ ಕಾಶ್ಚನ ದೃಷ್ಟಯಃ । ತೇ ಚ ತಾಶ್ ಚ ಪದೇ ದೃಷ್ಟೇ ನಿಶ್ಶೇಷಂ ಯಾನ್ತಿ ವೈ ಶಮಮ್
ಯಾವುದೇ ಕಾರ್ಯಗಳು ಇರಲಿ, ಯಾವ ರೀತಿಯ ದೃಷ್ಟಿಗಳು ಉದಯಿಸಲಿ, ಅವುಗಳೆಲ್ಲವೂ ಪರಮ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಕಂಡಾಗ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಶಾಂತಿಯಾಗುತ್ತವೆ.
ಯದಿ ವಿಜ್ಞಾನವಿಶ್ರಾನ್ತಿರ್ ನ ಭವೇದ್ ಭವ್ಯಚೇತಸಃ । ತದ್ ಅಸ್ಯಾಂ ಸಂಸೃತೌ ಸಾಧುಶ್ ಚಿನ್ತಾಂ ಸೋಢುಂ ಸಹೇತ ಕಃ
ಒಬ್ಬ ಸಾಧಕನ ಮನಸ್ಸು ನಿಜವಾದ ಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯದೆ ಇದ್ದರೆ, ಈ ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿ ಅಂತ್ಯವಿಲ್ಲದ ಚಿಂತೆಗಳನ್ನು ಭರಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯು ಯಾರಿಗಿರಬಹುದು?
ಪರಪ್ರಾಪ್ತ್ಯಾ ವಿಲೀಯನ್ತೇ ಸರ್ವಾ ಮನನವೃತ್ತಯಃ । ಕಲ್ಪಾನ್ತಾರ್ಕಗಣಾಸಙ್ಗಾತ್ ಕುಲಶೈಲಶಿಲಾ ಇವ
ಪರಮವನ್ನು ಪಡೆದಾಗ, ಎಲ್ಲ ಮನಸ್ಸಿನ ಚಲನೆಗಳು ಕರಗಿಹೋಗುತ್ತವೆ. ಅದು ಯುಗಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಹೊಳೆಯ ಪ್ರವಾಹದಲ್ಲಿ ಪರ್ವತದ ಬಂಡೆಗಳು ಕರಗಿಹೋಗುವಂತೆ.
ದುಸ್ಸಹಾ ರಾಮ ಸಂಸಾರವಿಷಾವೇಶವಿಷೂಚಿಕಾ । ಯೋಗಗಾರುಡಮನ್ತ್ರೇಣ ಪಾವನೇನ ಪ್ರಶಾಮ್ಯತಿ
ರಾಮಾ, ಈ ಭವಸಾಗರದ ದುಃಖರೂಪವಾದ ವಿಷವಾತದ ಬಾಧೆಯನ್ನು, ಯೋಗದ ಪವಿತ್ರ ಮಂತ್ರವು, ಗರುಡನ ಪ್ರತಿವಿಷದಂತೆ, ಶಮನಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.
ವಿಕೌತುಕಾ ವಿಗತವಿಕಲ್ಪವಿಪ್ಲವಾ ಯಥಾ ಸ್ಥಿತಾ ಹರಿಹರಪದ್ಮಜಾದಯಃ । ನರೋತ್ತಮಾಸ್ ಸಮಧಿಗತಾತ್ಮದೀಪಕಾಸ್ ತಥಾ ಸ್ಥಿತಾ ಜಗತಿ ವಿಬುದ್ಧಬುದ್ಧಯಃ
ಹರಿ, ಹರ, ಬ್ರಹ್ಮಾದಿಗಳು ಹೇಗೆ ಯಾವ ಕುತೂಹಲವಿಲ್ಲದೆ, ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅಶಾಂತಿ ಇಲ್ಲದೆ ಸ್ಥಿರರಾಗಿರುವರೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಆತ್ಮದ ಬೆಳಕನ್ನು ಅರಿತ ಮಹಾನ್ ಮಾನವರು, ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನಪೂರ್ಣ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.
ಪರಿಕ್ಷೀಣೇ ಮೋಹೇ ಗಲತಿ ಚ ಘನೇ ಽಜ್ಞಾನಜಲದೇ ಪರಿಜ್ಞಾತೇ ತತ್ತ್ವೇ ಸಮಧಿಗತ ಆತ್ಮನ್ಯ್ ಅಭಿಮತೇ । ವಿಚಾರ್ಯಾರ್ಯೈಸ್ ಸಾರ್ಧಂ ಗಲಿತವಪುಷೋರ್ ವಾ ಸದಸತೋರ್ ಧಿಯಾ ದೃಷ್ಟೇ ತತ್ತ್ವೇ ರಮಣಮ್ ಅಟನಂ ಜಾಗತಮ್ ಇದಮ್
ಮೋಹವು ತೀರಿದಾಗ, ಅಜ್ಞಾನವೆಂಬ ಗಾಢವಾದ ಮೋಡವು ಕಳೆಯುವಾಗ, ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಅರಿತಾಗ ಮತ್ತು ಆತ್ಮವನ್ನು ತಿಳಿದಾಗ—ಬುದ್ಧಿವಂತರ ಜೊತೆ ವಿಚಾರಮಾಡಿದರೂ ಅಥವಾ ಸತ್ಯಾಸತ್ಯಗಳ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಕಂಡವರಿಂದ ತಿಳಿದರೂ—ಈ ಲೋಕಸಂಚಾರವು ಆನಂದಕರವಾದ ಆಟವಾಗುತ್ತದೆ.
ಪ್ರಸನ್ನೇ ಚಿತ್ತತ್ತ್ವೇ ಹೃದಿ ಸವಿಭವೇ ವಲ್ಗತಿ ಪರೇ ಸಮಾಭೋಗೀಭೂತಾಸ್ವ್ ಅಖಿಲಕಲನಾದೃಷ್ಟಿಷು ಪುರಃ । ಶಮಂ ಯಾನ್ತೀಷ್ವ್ ಅನ್ತಃಕರಣಘಟನಾಸ್ವ್ ಆಹಿತರಸಂ ಧಿಯಾ ದೃಷ್ಟೇ ತತ್ತ್ವೇ ರಮಣಮ್ ಅಟನಂ ಜಾಗತಮ್ ಇದಮ್
ಮನಸ್ಸಿನ ತತ್ತ್ವವು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿದಾಗ, ಎಲ್ಲ ಕಲ್ಪನೆಗಳು ಒಂದೇ ಅನುಭವವಾಗಿ ಎದುರು ಬರುತ್ತಿರುವಾಗ, ಒಳಗಿನ ಮನಸ್ಸಿನ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಶಾಂತಿಯಾಗಿರುವಾಗ, ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಸತ್ಯವನ್ನು ಕಂಡಾಗ ಈ ಲೋಕಸಂಚಾರವು ಆನಂದದ ಆಟವಾಗುತ್ತದೆ.
ರಥಸ್ ಸ್ಫಾರೋ ದೇಹಸ್ ತುರಗರಚನಾ ಚೇನ್ದ್ರಿಯಗತಿಃ ಪರಿಸ್ಪನ್ದೋ ವಾತಾದ್ ಅಹಮ್ ಅಕಲಿತಾನನ್ತವಿಷಮಃ । ಪರೋ ವಾರ್ವಾಗ್ ದೇಹೀ ಜಗತಿ ವಿಹರಾಮೀತ್ಯ್ ಅನಘಯಾ ಧಿಯಾ ದೃಷ್ಟೇ ತತ್ತ್ವೇ ರಮಣಮ್ ಅಟನಂ ಜಾಗತಮ್ ಇದಮ್
ಏತಾಂ ದೃಷ್ಟಿಮ್ ಅವಷ್ಟಭ್ಯ ಪುಷ್ಟಾತ್ಮಾನಸ್ ಸುಬುದ್ಧಯಃ । ವಿಚರನ್ತ್ಯ್ ಅಸಮುನ್ನದ್ಧಾ ಮಹಾನ್ತೋ ಽಭ್ಯುದಿತಾ ಇವ
ಈ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು, ಬಲವಾದ ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳ ಮಹಾತ್ಮರು ಯಾವ ಚಿಂತೆ ಇಲ್ಲದೆ, ಹೊಸದಾಗಿ ಉದಯಿಸಿದವರಂತೆ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾರೆ.
ನ ಶೋಚನ್ತಿ ನ ಯಾಚನ್ತೇ ನ ವಾಞ್ಛನ್ತಿ ಶುಭಾಶುಭಮ್ । ಸರ್ವಮ್ ಏವ ಚ ಕುರ್ವನ್ತಿ ಕುರ್ವನ್ತಿ ನ ಚ ಕಿಞ್ಚನ
ಅವರು ದುಃಖಪಡುವುದಿಲ್ಲ, ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ, ಶುಭವೋ ಅಶುಭವೋ ಯಾವುದನ್ನೂ ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ. ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಮಾಡುತ್ತಾರಂತೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ನಿಜವಾಗಿ ಏನನ್ನೂ ಮಾಡುತ್ತಿಲ್ಲ.
ಸ್ವಸ್ಥಮ್ ಏವಾವತಿಷ್ಠನ್ತಿ ಸ್ವಸ್ಥಂ ಕುರ್ವನ್ತಿ ಯಾನ್ತಿ ಚ । ಹೇಯೋಪಾದೇಯತಾಪಕ್ಷರಹಿತಾಸ್ ಸ್ವಾತ್ಮನಿ ಸ್ಥಿತಾಃ
ಅವರು ಸದಾ ತಮ್ಮ ಸ್ವಭಾವದಲ್ಲೇ ಸ್ಥಿರರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ, ಇತರರನ್ನೂ ಅವರ ಸ್ವಭಾವದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ, ಎಲ್ಲೆಡೆ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ತ್ಯಜಿಸಬೇಕೆ, ಸ್ವೀಕರಿಸಬೇಕೆಂಬ ಭಾವನೆಗಳಿಲ್ಲದೆ, ಸ್ವಯಂನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವರು.
ಆಯಾನ್ತಿ ಚ ನ ಚಾಯಾನ್ತಿ ವನಂ ಯಾನ್ತಿ ನ ಯಾನ್ತಿ ಚ । ನ ಕುರ್ವನ್ತ್ಯ್ ಅಪಿ ಕುರ್ವನ್ತಿ ನ ವದನ್ತಿ ವದನ್ತಿ ಚ
ಅವರು ಬರುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ಬರುವುದಿಲ್ಲ; ಕಾಡಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ; ಏನು ಮಾಡದೆ ಇದ್ದರೂ, ಮಾಡುವಂತಾಗುತ್ತದೆ; ಮಾತಾಡದೆ ಇದ್ದರೂ, ಮಾತಾಡಿದಂತಾಗುತ್ತದೆ.
ಯೇ ಕೇಚನ ಸಮಾರಮ್ಭಾ ಯಾಶ್ ಚ ಕಾಶ್ಚನ ದೃಷ್ಟಯಃ । ಹೇಯಾದೇಯದೃಶೋ ಯಾಸ್ ತಾಃ ಕ್ಷೀಯನ್ತೇ ಽಧಿಗತೇ ಪದೇ
ಯಾವುದೇ ಕೆಲಸಗಳು ಇರಲಿ, ಯಾವ ದೃಷ್ಟಿಗಳು ಉದಯಿಸಲಿ, ಸ್ವೀಕರಿಸಬೇಕೋ ತ್ಯಜಿಸಬೇಕೋ ಅನ್ನಿಸುವವುಗಳೆಲ್ಲಾ ಪರಮ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ತಲುಪಿದಾಗ ಅಳಿದುಹೋಗುತ್ತವೆ.
ಪರಿತ್ಯಕ್ತಸಮಸ್ತೇಹಂ ಮನೋ ಮಧುರವೃತ್ತಿಮತ್ । ಸರ್ವತಸ್ ಸುಖಮ್ ಅಭ್ಯೇತಿ ಚನ್ದ್ರಬಿಮ್ಬ ಇವ ಸ್ಥಿತಮ್
ಎಲ್ಲ ಆಸೆಗಳನ್ನೂ ಬಿಟ್ಟುಬಿಟ್ಟಾಗ, ಮನಸ್ಸು ಮಧುರವಾಗಿ ನಡೆದು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಸುಖವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ, ಚಂದ್ರಬಿಂಬದಂತೆ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
ಅಪಿ ನಿರ್ಮನನಾರಮ್ಭಮ್ ಅಪ್ಯ್ ಅಸ್ತಾಖಿಲಕೌತುಕಮ್ । ಆತ್ಮನ್ಯ್ ಏವ ನ ಮಾತ್ಯ್ ಅನ್ತರ್ ಇನ್ದಾವ್ ಇವ ರಸಾಯನಮ್
ಯಾವುದನ್ನೂ ಸೃಷ್ಟಿಸದಿದ್ದರೂ, ಎಲ್ಲ ಕುತೂಹಲವೂ ನಿಂತಿದ್ದರೂ, ಆತ್ಮದಲ್ಲಿ ಮದ್ಯಪಾನವಾದಂತೆ ಮದುಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ; ಹೇಗೋ ಅಮೃತವು ಚಂದ್ರನನ್ನು ಮದುಮಾಡುವುದಿಲ್ಲವೋ ಹಾಗೆ.
ನ ಕರೋತೀನ್ದ್ರಜಾಲಾನಿ ನಾನುಧಾವತಿ ವಾಸನಾಮ್ । ಬಾಲಚಾಪಲಮ್ ಉತ್ಸೃಜ್ಯ ಪೂರ್ಣಮ್ ಏವ ವಿರಾಜತೇ
ಅವನು ಮಾಯಾಜಾಲಗಳನ್ನು ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ, ಆಸೆಗಳನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸುವುದೂ ಇಲ್ಲ; ಬಾಲಿಶತನವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಸಂಪೂರ್ಣತೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಸ್ವಾನುಭೂತೇಸ್ ಸುಶಾಸ್ತ್ರಸ್ಯ ಗುರೋಶ್ ಚೈವೈಕವಾಕ್ಯತಾ । ಯತ್ರಾಭ್ಯಾಸೇನ ತೇನಾತ್ಮಾ ಸನ್ತತೇನಾವಲೋಕ್ಯತೇ
ಯಾವಾಗ ನಿರಂತರ ಅಭ್ಯಾಸದಿಂದ, ತನ್ನ ಅನುಭವ, ಸತ್ಯ ಗ್ರಂಥ ಮತ್ತು ಗುರುಗಳ ಮಾತುಗಳ ಏಕತೆ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಆತ್ಮ ಸದಾ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.
ಅವಹೇಲಿತಶಾಸ್ತ್ರಾರ್ಥೈರ್ ಅವಜ್ಞಾತಮಹಾಜನೈಃ । ಕಷ್ಟಾಮ್ ಅಪ್ಯ್ ಆಪದಂ ಪ್ರಾಪ್ತೋ ನ ಮೂಢೈಸ್ ಸಮತಾಮ್ ಇಯಾತ್
ಗ್ರಂಥದ ಅರ್ಥವನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿ, ಜ್ಞಾನಿಗಳಿಂದ ತಿರಸ್ಕೃತನಾದವನು ದೊಡ್ಡ ಸಂಕಷ್ಟದಲ್ಲಿದ್ದರೂ, ಮೂರ್ಖರ ಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಹುಡುಕಬಾರದು.
ನ ವ್ಯಾಧಿರ್ ನ ವಿಷಂ ನಾಪತ್ ತಥಾ ನಾಮಾಸ್ತಿ ಭೂತಲೇ । ಖೇದಾಯ ಸ್ವಶರೀರಸ್ಥಂ ಮೌರ್ಖ್ಯಮ್ ಏವ ಯಥಾ ನೃಣಾಮ್
ಈ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಯಾವ ರೋಗವೂ, ವಿಷವೂ, ಅಪಾಯವೂ, ಮಾನವನ ದೇಹದಲ್ಲಿರುವ ಮೂರ್ಖತನದಷ್ಟೂ ದುಃಖವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ.
ಕಿಞ್ಚಿತ್ಸಂಸ್ಕೃತಬುದ್ಧೀನಾಂ ಶ್ರವ್ಯಂ ಶಾಸ್ತ್ರಮ್ ಇದಂ ಯಥಾ । ಮೌರ್ಖ್ಯಾಪಹಂ ತಥಾ ಶಾಸ್ತ್ರಮ್ ಅನ್ಯದ್ ಅಸ್ತಿ ನ ಕಿಞ್ಚನ
ಸ್ವಲ್ಪ ಸಂಸ್ಕಾರ ಹೊಂದಿದವರ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಈ ಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಕೇಳುವುದು ಬಹಳ ಉಪಯುಕ್ತ. ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ದೂರಮಾಡುವಂತಹ ಮತ್ತೊಂದು ಶಾಸ್ತ್ರವೇ ಇಲ್ಲ.
ಇದಂ ಶ್ರವ್ಯಂ ಸುಖಕರಂ ಕಥಾದೃಷ್ಟಾನ್ತಸುನ್ದರಮ್ । ಅವಿರುದ್ಧಮ್ ಅಶೇಷೇಣ ಶಾಸ್ತ್ರವಾಕ್ಯಾರ್ಥಬನ್ಧುನಾ
ಈ ಉಪದೇಶವನ್ನು ಕೇಳಲು ಸುಖಕರವಾಗಿದ್ದು, ಕಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಉದಾಹರಣೆಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಎಲ್ಲ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ಅರ್ಥಕ್ಕೆ ಇದನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹೊಂದಾಣಿಕೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.
ಆಪದೋ ಯಾ ದುರುತ್ತಾರಾ ಯಾಶ್ ಚ ತುಚ್ಛಾಃ ಕುಯೋನಯಃ । ತಾಸ್ ತಾ ಮೌರ್ಖ್ಯಾತ್ ಪ್ರಸೂಯನ್ತೇ ಖದಿರಾತ್ ಕಣ್ಟಕಾ ಇವ
ತೀರಲು ಕಷ್ಟವಾದ ಅಪಾಯಗಳು ಮತ್ತು ತೊಡಕುಗಳು, ಹಾಗೆಯೇ ಅಲ್ಪವಾದ ತಪ್ಪುಗಳು—allವು ಅಜ್ಞಾನದಿಂದಲೇ ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ, ಅದು ಖದಿರ ಮರದಿಂದ ಮೂಡುವ ಮುಳ್ಳಿನಂತೆ.
ವರಂ ಶರಾವಹಸ್ತಸ್ಯ ಚಣ್ಡಾಲಾಗಾರವೀಥಿಷು । ಭಿಕ್ಷಾರ್ಥಮ್ ಅಟನಂ ರಾಮ ನ ಮೌರ್ಖ್ಯಹತಜೀವಿತಮ್
ರಾಮಾ, ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಹಾಳಾದ ಜೀವನಕ್ಕಿಂತ, ಕೈಯಲ್ಲಿ ಭಿಕ್ಷಾಪಾತ್ರೆ ಹಿಡಿದು ಚಂಡಾಳರ ಬೀದಿಯಲ್ಲಿ ಭಿಕ್ಷೆ ಬೇಡುತ್ತಾ ತಿರುಗುವುದು ಉತ್ತಮ.
ಈ ದೇಹವೇ ರಥ, ಇದರ ಸ್ಥೈರ್ಯವೇ ಅದರ ಬಲ. ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಚಲನೆಗಳು ಕುದುರೆಗಳ ಓಟದಂತಿವೆ. ದೇಹದೊಳಗಿನ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಚಲನೆ ಗಾಳಿಯಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ನಾನು ಅಳವಡಿಸಲಾಗದ, ಅನಂತ, ಎಲ್ಲಿಂದಲೂ ಭಿನ್ನವಲ್ಲದವನು, ಇದರಲ್ಲಿ ಯಾವುದು ಕೂಡ ಅಲ್ಲ. ದೇಹಿಯಾಗಿಯೂ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ತಿರುಗುತ್ತಿರುವಂತೆ ಕಾಣಬಹುದು, ಅಥವಾ ಪರಮಾತ್ಮನಾಗಿ ಶುದ್ಧ ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಸತ್ಯವನ್ನು ನೋಡಿದರೂ, ಈ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಎಲ್ಲವೂ ಕೇವಲ ಆಟವಷ್ಟೆ.