ವಿಕಸನ್ತ್ಯಃ ಪ್ರತಿದಿನಂ ಚನ್ದ್ರಾರ್ಕಾವಲಯೋ ಹಿ ಯಾಃ । ವ್ಯೋಮ್ನಿ ವಾತವಿಲೋಲಾನಿ ಪುಷ್ಪಾಣ್ಯ್ ಅಸ್ಯಾಃ ಕಿಲಾಙ್ಗ ತಾಃ
ಪ್ರತಿ ದಿನ ಅರಳುವ ಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯನ ವಲಯಗಳು, ಆಕೆಯ ಹೂವಿನಂತೆ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಗಾಳಿಯಿಂದ ಅಲೆಯುತ್ತಿವೆ.
ಅಸ್ಯಾಃ ಪ್ರಸ್ಫುರಿತಾಕಾರಾಃ ಕೋರಕತ್ವಮ್ ಉಪಾಗತಾಃ । ಪೂರಿತಾಕಾಶಕೋಶಾ ಯಾಸ್ ತಾರಕಾ ರಘುನನ್ದನ
ಆಕೆಯ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ರೂಪಗಳು ಮೊಗ್ಗುಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಗೊಂಡಿವೆ; ಆಕಾಶವನ್ನು ತುಂಬಿರುವವುಗಳು, ರಘುವಂಶದ ವಂಶಜನೇ, ಆಕೆಯ ನಕ್ಷತ್ರಗಳಾಗಿವೆ.
ಚನ್ದ್ರಾರ್ಕದಹನಾಲೋಕಾ ಅಸ್ಯಾಸ್ ತತ್ ಕೌಸುಮಂ ರಜಃ । ಅನೇನೇಯಂ ಹಿ ಗೌರಾಙ್ಗೀ ಸ್ತ್ರೀವಚ್ ಚೇತಾಂಸಿ ಕರ್ಷತಿ
ಚಂದ್ರನ, ಸೂರ್ಯನ ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿಯ ಬೆಳಕು ಅವಳ ಹೂಗಿಡದ ರೇಣು. ಇದರಿಂದಲೇ, ಓ ಗೋರೆ ಮೈಯವಳೇ, ಅವಳು ಹೆಂಗಸರ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತಾಳೆ.
ಮನೋಮಾತಙ್ಗವಲಿತಾ ಸಙ್ಕಲ್ಪಕಲಕೋಕಿಲಾ । ಇನ್ದ್ರಿಯವ್ಯಾಲಶಬಲಾ ತೃಷ್ಣಾತ್ವಗುಪರಞ್ಜಿತಾ
ಅವಳನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನ ಆನೆ ಎಡೆಮಾಡುತ್ತದೆ, ಕಲ್ಪನೆಯ ಕೋಯಿಲೆ ಅವಳ ಹಾಡು, ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಹಾವುಗಳು ಅವಳನ್ನು ಚಿತ್ತರಿಸುತ್ತವೆ, ತೃಪ್ತಿಯ ಬಣ್ಣ ಅವಳ ಮೇಲೆ ಹಚ್ಚಿದೆ.
ನೀಲಾಕಾಶತಮಾಲಾಙ್ಗಸಂಶ್ರಯೇಣೋನ್ನತಿಂ ಗತಾ । ರೋದಸೀಜಾನುಸುಸ್ತಮ್ಭಾ ಭುವನೋದ್ಯಾನಭೂಸ್ಥಿತಾ
ನೀಲಿ ಆಕಾಶದ ಹಾರವನ್ನು ಅವಳು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾಳೆ. ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಆಕಾಶ ಎಂಬ ಎರಡು ಕಂಬಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಳು ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ನಿಂತಿದ್ದಾಳೆ, ಲೋಕಗಳ ತೋಟದಲ್ಲಿ ಅವಳು ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ.
ಅಧೋಬ್ರಹ್ಮಾಣ್ಡಖಣ್ಡೇನ ಸ್ವಾಲವಾಲೇನ ಜಾಲಿನಾ । ವಿಹಿತಾಶೇಷಜಲಧಿಜಲಕ್ಷೀರಾದಿಸೇಚನಾ
ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಕೆಳಭಾಗವನ್ನು ಅವಳ ಬೇರು ಮಾಡಿಕೊಂಡು, ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ರೇಷ್ಮೆ ಹಾರಗಳ ಜಾಲದಿಂದ, ಎಲ್ಲ ಸಮುದ್ರಗಳು, ನೀರುಗಳು ಮತ್ತು ಹಾಲುಗಳಿಗೆ ಅವಳು ನೀರಾವರಿ ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ.
ತ್ರಯೀವಿಲೋಲಭ್ರಮರಾ ರಮಣೀಪುಷ್ಪರಞ್ಜಿತಾ । ಚಿತ್ಸ್ಪನ್ದವಾತವಲಿತಾ ಕ್ರಿಯಾವಿಪುಲಪತ್ತ್ರಿಕಾ
ಮೂರು ವೇದಗಳ ಮಧುಮಕ್ಕಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾಗಿರುವುದು, ಆನಂದದ ಹೂಗಳಿಂದ ಬಣ್ಣಗೊಂಡಿರುವುದು, ಚೇತನೆಯ ಗಾಳಿಯಿಂದ ಚಲಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಕ್ರಿಯೆಗಳ ಹಸಿರು ಎಲೆಗಳಿಂದ ತುಂಬಿರುವುದು.
ಕುಕರ್ಮಾಜಗರವ್ಯಾಪ್ತಾ ಸ್ವರ್ಗಶ್ರೀಪುಷ್ಪಮಣ್ಡಪಾ । ಜೀವಜೀವಕನೀರನ್ಧ್ರಾ ನಾನಾಮೋದಮದಪ್ರದಾ
ಕೆಟ್ಟ ಕರ್ಮಗಳ ಹಾವುಗಳಿಂದ ತುಂಬಿರುವುದು, ಸ್ವರ್ಗದ ಐಶ್ವರ್ಯ ಮತ್ತು ಹೂಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮಂಟಪಗಳಿರುವುದು, ಜೀವಿಗಳ ರಂಧ್ರಗಳಿಂದ ಭೇದವಾಗಿರುವುದು ಮತ್ತು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಆನಂದ ಹಾಗೂ ಮದವನ್ನು ನೀಡುವುದು.
ನಾನಾರಸಮಯೀ ಚಿತ್ರಾ ನಾನಾಕುಸುಮಹಾಸಿನೀ । ನಾನಾಫಲಾವಲಿವ್ಯಾಪ್ತಾ ನಾನಾವರ್ಣವಿಕಾಸಿನೀ
ನಾನಾ ರುಚಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿರುವುದು, ವಿಚಿತ್ರವಾಗಿರುವುದು, ವಿವಿಧ ಹೂಗಳಿಂದ ಅರಳಿರುವುದು, ಹಲವಾರು ಹಣ್ಣುಗಳ ಗುಚ್ಚಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿರುವುದು ಮತ್ತು ನಾನಾ ಬಣ್ಣಗಳಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿರುವುದು.
ನಾನಾಲವಾಲವಲಯಾ ನಾನಾವಿಹಗಧಾರಿಣೀ । ನಾನಾಪರಾಗಪರುಷಾ ನಾನಾಭ್ರಲವಲಾಞ್ಛಿತಾ
ಹಲವಾರು ಬೆಲ್ಲದ ಹೊಳಪಿನಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದಿರುವುದು, ವಿವಿಧ ಪಕ್ಷಿಗಳಿಂದ ತುಂಬಿರುವುದು, ಬೇರೆ ಬೇರೆ ರೇಖೆಯ ಪುಷ್ಪರೇಣುಗಳಿಂದ ಕಠಿಣವಾಗಿರುವುದು ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಮಧುಮಕ್ಕಳ ಗುಂಪಿನಿಂದ ಗುರುತಾಗಿರುವುದು.
ನಾನಾಲತಾಕುಟ್ಮಲಿತಾ ನಾನಾವನಗಣೋತ್ಥಿತಾ । ನಾನಾಗಿರಿತಟಾರೂಢಾ ನಾನಾಚಲನಿರನ್ತರಾ
ಅನೇಕ ಬಳ್ಳಿಗಳಿಂದ ಕಿರಿದಾಗಿ, ಹಲವು ಕಾಡುಗಳ ಗುಂಪಿನಿಂದ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿ, ಅನೇಕ ಪರ್ವತಗಳ ತುದಿಗಳಿಗೆ ಏರಿ, ಅನೇಕ ಶಿಖರಗಳೊಂದಿಗೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಹರಡಿರುವುದು.
ಜಾತಾ ಚ ಜಾಯಮಾನಾ ಚ ಮ್ರಿಯಮಾಣಾ ತಥಾ ಮೃತಾ । ಅನುಚ್ಛಿನ್ನಾ ತಥಾ ಚ್ಛಿನ್ನಾ ನಿತ್ಯಮ್ ಅಚ್ಛೇದಿನೀ ತಥಾ
ಹುಟ್ಟಿದದು ಮತ್ತು ಹುಟ್ಟುತ್ತಾ ಇರುವದು, ಸಾಯುತ್ತಿರುವದು ಮತ್ತು ಸತ್ತಿರುವದು, ಮುರಿಯದೆ ಇರುವದು ಮತ್ತು ಮುರಿದಿರುವದು, ಸದಾ ಮುರಿಯದಂತಿರುವದು ಕೂಡ.
ಅತೀತಾ ವರ್ತಮಾನಾ ಚ ಸತ್ಯೇವಾಸತ್ಪದಾಸ್ಪದಾ । ನಿತ್ಯಮ್ ಅತ್ಯನ್ತತರುಣಾ ನಿತ್ಯಂ ಶಮಮ್ ಉಪೇಯುಷೀ
ಹಿಂದಿನದು ಮತ್ತು ಈಗಿನದು, ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಸತ್ಯವೂ ಅಸತ್ಯವೂ, ಸದಾ ಅತ್ಯಂತ ಯೌವನದಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ಯಾವಾಗಲೂ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವದು.
ಮಹಾವಿಷಲತೈಷಾ ಹಿ ಸಂಸಾರವಿಷಮೂರ್ಛನಾಮ್ । ದದಾತಿ ರಭಸಾ ಶ್ಲಿಷ್ಟಾ ಪರಾಮೃಷ್ಟಾ ವಿನಶ್ಯತಿ
ಇದು ಮಹಾ ವಿಷದ ಬಳ್ಳಿ; ಇದು ಸಂಸಾರದ ಮಾಯೆಯ ಮದ್ಯವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಆಸಕ್ತಿಯಿಂದ ಅಪ್ಪುಕೊಂಡಾಗ ಆನಂದವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಬಲವಾಗಿ ಹಿಡಿದರೆ ಅದು ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ.
ಸ್ಫೀತೇತೋ ಗಲಿತೇತಶ್ ಚ ರೂಢೇತಸ್ ಸಂಸ್ಥಿತಾನ್ವ್ ಇತಃ । ಇತೋ ಜಲಮ್ ಇತಶ್ ಶೈಲಾ ಇತೋ ನಾಗಾಸ್ ಸುರಾ ಇತಃ
ಇಲ್ಲಿ ಅದು ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ; ಅಲ್ಲಿ ಕರಗಿಹೋಗಿದೆ; ಬೇರೆಡೆ ನೆಲೆಸಿದೆ. ಒಂದು ಕಡೆ ನೀರು ಇದೆ, ಇನ್ನೊಂದು ಕಡೆ ಬೆಟ್ಟಗಳು, ಇಲ್ಲಿ ಹಾವುಗಳು, ಅಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳು.
ಇತಃ ಪೃಥ್ವೀತ್ವಮ್ ಆಯಾತಾ ತಥೇತೋ ದ್ಯುತಯಾ ಸ್ಥಿತಾ । ಇತಶ್ ಚನ್ದ್ರಾರ್ಕತಾಂ ಪ್ರಾಪ್ತಾ ತಥೇತಸ್ ತಾರಕಾಕೃತಿಮ್
ಇಲ್ಲಿ ಅದು ಭೂಮಿಯ ರೂಪ ಪಡೆದಿದೆ; ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶವಾಗಿ ನಿಂತಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನೂ ಸೂರ್ಯನೂ ಆಗಿದೆ; ಬೇರೆಡೆ ನಕ್ಷತ್ರಗಳಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.
ಇತಸ್ ತಮ ಇತಸ್ ತೇಜ ಇತಃ ಖಮ್ ಇತ ಉರ್ವರಾ । ಇತಶ್ ಶಾಸ್ತ್ರಮ್ ಇತೋ ವೇದಾ ಇತೋ ದ್ವಯವಿವರ್ಜಿತಾ
ಇಲ್ಲಿ ಕತ್ತಲೆ, ಅಲ್ಲಿ ಬೆಳಕು; ಇಲ್ಲಿ ಆಕಾಶ, ಅಲ್ಲಿ ಹಸಿರು ಭೂಮಿ. ಒಂದು ಕಡೆ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳು, ಇನ್ನೊಂದು ಕಡೆ ವೇದಗಳು, ಬೇರೆಡೆ ಇವು ಎರಡೂ ಇಲ್ಲದದು.
ಇತಃ ಪುಣ್ಯಮ್ ಇತಃ ಪಾಪಮ್ ಇತಸ್ ಸ್ಥಾವರಮೂಢತಾ । ಇತೋ ಜ್ಞಾನಾತ್ ಪರಿಕ್ಷೀಣಾ ಪೀನೇತೋ ಽಜ್ಞಾನಭಾವನಾತ್
ಇಲ್ಲಿ ಪುಣ್ಯ, ಅಲ್ಲಿ ಪಾಪ; ಇಲ್ಲಿ ಜಡವಾದ ಸ್ಥಾವರತೆ. ಒಂದು ಕಡೆ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಅದು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ; ಇನ್ನೊಂದು ಕಡೆ ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ಬೆಳೆಸುವುದರಿಂದ ಅದು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ.
ಇತಃ ಪುಣ್ಯತಪೋದಾನೈಃ ಕ್ಷೀಯಮಾಣತಯಾ ಸ್ಥಿತಾ । ಇತೋ ಯೋಗವಿಲಾಸೇನ ನೂನಂ ಕ್ಷಯಮ್ ಉಪಾಗತಾ
ಇಲ್ಲಿ ಪುಣ್ಯ, ತಪಸ್ಸು, ದಾನ ಇವುಗಳಿಂದ ಅದು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ; ಅಲ್ಲಿ ಯೋಗದ ಆನಂದದಿಂದ ಅದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
ಕ್ವಚಿತ್ ಖಗತಯೋಡ್ಡೀನಾ ಕ್ವಚಿದ್ ದೇವತಯಾ ಸ್ಥಿತಾ । ಕ್ವಚಿತ್ ಸ್ಥಾಣುತಯಾ ರೂಢಾ ಕ್ವಚಿತ್ ಪವನತಾಂ ಗತಾ
ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅದು ಹಕ್ಕಿಗಳ ಹಾರಾಟದಂತೆ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಏರುತ್ತದೆ; ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ದೇವತೆಯಾಗಿ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ; ಇನ್ನೊಮ್ಮೆ ಕಂಬದಂತೆ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುತ್ತದೆ; ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಗಾಳಿಯ ರೂಪವನ್ನು ತಾಳುತ್ತದೆ.
ಕ್ವಚಿನ್ ನರಕಸಂಲೀನಾ ಕ್ವಚಿತ್ ಸ್ವರ್ಗನಿವಾಸಿನೀ । ಕ್ವಚಿತ್ ಸುರಪದಂ ಪ್ರಾಪ್ತಾ ಕ್ವಚಿತ್ ಕ್ರಿಮಿತಯಾ ಸ್ಥಿತಾ
ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ನರಕದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿರುತ್ತದೆ; ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ವಾಸಮಾಡುತ್ತದೆ; ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ದೇವತೆಗಳ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ; ಇನ್ನೊಮ್ಮೆ ಹುಳುವಾಗಿ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ.
ಕ್ವಚಿದ್ ವಿಷ್ಣುಃ ಕ್ವಚಿದ್ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಕ್ವಚಿದ್ ರುದ್ರಃ ಕ್ವಚಿದ್ ರವಿಃ । ಕ್ವಚಿದ್ ಅಗ್ನಿಃ ಕ್ವಚಿದ್ ವಾಯುಃ ಕ್ವಚಿಚ್ ಚನ್ದ್ರಃ ಕ್ವಚಿದ್ ಯಮಃ
ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ವಿಷ್ಣುವಾಗಿರುತ್ತದೆ; ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಬ್ರಹ್ಮನಾಗಿರುತ್ತದೆ; ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ರುದ್ರನಾಗಿರುತ್ತದೆ; ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸೂರ್ಯನಾಗಿರುತ್ತದೆ; ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅಗ್ನಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ; ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ವಾಯುವಾಗಿರುತ್ತದೆ; ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಚಂದ್ರನಾಗಿರುತ್ತದೆ; ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಯಮನಾಗಿರುತ್ತದೆ.
ಯತ್ ಕಿಞ್ಚನಾಙ್ಗ ಭುವನೇಷು ಮಹಾಮಹಿಮ್ನಾ ವ್ಯಾಪ್ತಂ ಜರತ್ತೃಣಲವತ್ವಮ್ ಉಪಾಗತಂ ವಾ । ದೃಶ್ಯಂ ಸ್ಫುರತ್ತನು ಹರಾದ್ಯ್ ಅಪಿ ತಾಮ್ ಅವಿದ್ಯಾಂ ವಿದ್ಧಿ ಕ್ಷಯಾಯ ತದತೀತತಯಾತ್ಮಲಾಭಃ
ಓ ಸ್ನೇಹಿತನೇ, ಈ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟೇ ಮಹತ್ವದಿಂದ ತುಂಬಿಕೊಂಡಿದ್ದರೂ, ಹಳೆಯ ಹುಲ್ಲಿನಂತೆ ವೃದ್ಧಿಯಾಗಿದ್ದರೂ ಅಥವಾ ಬಾಡಿದ್ದರೂ, ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಎಲ್ಲವೂ, ಹೊಳೆಯುವ ರೂಪಗಳಾದ ಹರ ಮತ್ತು ಇತರರ ರೂಪಗಳೂ ಸಹ—allವು ಅಜ್ಞಾನವೇ ಎಂದು ತಿಳಿ. ಅದನ್ನು ಮೀರಿ ಆತ್ಮವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದು, ಆ ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ಮುಗಿಸುವ ಮಾರ್ಗವಾಗಿದೆ.
ಆಕಾರಜಾತಮ್ ಉದಿತಂ ಶುದ್ಧಂ ಹರಿಹರಾದ್ಯ್ ಅಪಿ । ಅವಿದ್ಯೈವೇತ್ಯ್ ಅಹಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮನ್ ಭ್ರಮಮ್ ಇವಾಗತಃ
ಓ ಬ್ರಹ್ಮನೇ, ಎಲ್ಲ ರೂಪಗಳು—even ಹರಿಯೂ ಹರೂ ಕೂಡ—ಪವಿತ್ರವಾದರೂ ಅವು ಅಜ್ಞಾನವೇ ಎಂದು ಕೇಳಿದ ಮೇಲೆ, ನಾನು ಗೊಂದಲಕ್ಕೊಳಗಾಗಿದ್ದೇನೆ.
ಸಂವೇದ್ಯೇನಾಪರಾಮೃಷ್ಟಂ ಶಾನ್ತಂ ಸರ್ವಾತ್ಮಕಂ ಚ ಯತ್ । ತತ್ ಸಚ್ ಚಿದ್ ಅಪಿ ಚಾಭಾಸಮ್ ಅಸ್ತೀಹ ಕಲನೋಜ್ಝಿತಮ್
ಯಾವುದು ತಿಳಿಯಬಹುದಾದುದರಿಂದ ಸ್ಪರ್ಶವಾಗದೆ, ಶಾಂತವಾಗಿಯೂ ಎಲ್ಲದಕ್ಕೂ ಮೂಲವಾಗಿಯೂ ಇದೆ, ಅದು ಸತ್ತು, ಚೇತನವೂ ಆಗಿದ್ದು, ಚಿತ್ರದಂತೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವರೂ, ಇಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಕಲ್ಪನೆಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತವಾಗಿದೆ.
ಸಮುದೇತಿ ತತಸ್ ತಸ್ಮಾತ್ ಕಲಾ ಕಲನರೂಪಿಣೀ । ಜಲಾದ್ ಆವರ್ತರೂಪೇವ ಸ್ಫುರದ್ರೂಪತಯೋದಿತಾ
ಅದರಿಂದ ಒಂದು ಶಕ್ತಿ ಉದಯವಾಗುತ್ತದೆ; ಅದು ಪ್ರಪಂಚದ ರೂಪವನ್ನು ತಾಳುತ್ತದೆ, ನೀರಿನಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಚಕ್ರದಂತೆ ಹೊಳೆಯುವ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಹೊರಬರುತ್ತದೆ.
ಸೂಕ್ಷ್ಮಾ ಮಧ್ಯಾ ತಥಾ ಸ್ಥೂಲಾ ಚೇತಿ ಸಾ ಕಲ್ಪ್ಯತೇ ತ್ರಿಧಾ । ಪಶ್ಚಾನ್ ಮನಸ್ತ್ವಂ ಯಾತೇನ ಸ್ವೇನೈವ ವಪುಷಾ ಪುನಃ
ಇವು ಮೂರು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕಲ್ಪನೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ: ಸೂಕ್ಷ್ಮ, ಮಧ್ಯಮ ಮತ್ತು ಸ್ಥೂಲ. ನಂತರ, ತನ್ನ ಸ್ವಭಾವದಿಂದಲೇ ಅದು ಮತ್ತೆ ಮನಸ್ಸಿನ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತದೆ.
ತಿಸೃಷ್ವ್ ಅವಸ್ಥಾಸ್ವ್ ಏತಾಸು ಭೇದತಃ ಕಲ್ಪಿತಾಭಿಧಾ । ಸತ್ತ್ವಂ ರಜಸ್ ತಮ ಇತಿ ಸೈಷೈವ ಪ್ರಕೃತಿಸ್ ಸ್ಫುಟಾ
ಈ ಮೂರು ಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ: ಸತ್ವ, ರಜಸ್ ಮತ್ತು ತಮಸ್. ಇದೇ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಪ್ರಕೃತಿ.
ಅವಿದ್ಯಾಂ ಪ್ರಕೃತಿಂ ವಿದ್ಧಿ ಗುಣತ್ರಿತಯಧರ್ಮಿಣೀಮ್ । ಏಷೈವ ಸಂಸೃತಿರ್ ಜನ್ತೋರ್ ಅಸ್ಯಾಃ ಪಾರಂ ಪರಂ ಪದಮ್
ಅಜ್ಞಾನವೇ ಮೂರು ಗುಣಗಳ ಗುಣಧರ್ಮವಿರುವ ಪ್ರಕೃತಿಯೆಂದು ತಿಳಿ. ಇದೇ ಜೀವಿಗಳ ಸಂಸಾರ; ಇದರ ಪಾರವೇ ಪರಮವಾದ ಸ್ಥಿತಿ.
ಅತ್ರೈತೇ ಯೇ ತ್ರಯಃ ಪ್ರೋಕ್ತಾ ಗುಣಾಸ್ ತೇ ಽಪಿ ತ್ರಿಧಾ ಸ್ಮೃತಾಃ । ಸತ್ತ್ವಂ ರಜಸ್ ತಮ ಇತಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಭಿದ್ಯತೇ ಗುಣಃ
ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾದ ಈ ಮೂರು ಗುಣಗಳನ್ನೂ ಮೂರು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿ ಗುಣವೂ—ಸತ್ವ, ರಜಸ್, ತಮಸ್—ಮೂರು ವಿಧವಾಗಿವೆ.