ಭಾವಿತಂ ತೀವ್ರಸಂವೇಗಾದ್ ಆತ್ಮನಾ ಯತ್ ತದ್ ಏವ ಸಃ । ಭವತ್ಯ್ ಆಶು ಮಹಾಬಾಹೋ ವಿಗತೇತರಸಂಸ್ಮೃತಿಃ
ಮಹಾಬಾಹು, ಆತ್ಮದಿಂದ ತೀವ್ರ ಉತ್ಸಾಹದಿಂದ ಯಾವುದು ಭಾವನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೋ, ಬೇರೆ ವಿಷಯಗಳ ನೆನಪು ಹೋಗಿ, ಅದೇ ತ್ವರಿತವಾಗಿ ನಿಜವಾಗುತ್ತದೆ.
ತಾದೃಗ್ರೂಪೋ ಹಿ ಪುರುಷೋ ವಾಸನಾವಿವಶೀಕೃತಃ । ಯತ್ ಪಶ್ಯತಿ ತದ್ ಏತತ್ ತತ್ ಸದ್ವಸ್ತ್ವ್ ಇತಿ ವಿಮುಹ್ಯತಿ
ವಾಸನೆಗಳಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವ್ಯಕ್ತಿ, ಅವನು ನೋಡಿದುದನ್ನೆಲ್ಲವೂ 'ಇದು ನಿಜವಾದ ವಸ್ತು' ಎಂದು ಭ್ರಮೆಗೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.
ವಾಸನಾವೇಶವೈವಶ್ಯಾತ್ ಸ್ವರೂಪಂ ಪ್ರಜಹಾತಿ ತಮ್ । ಭ್ರಮಂ ಪಶ್ಯತಿ ದುರ್ದೃಷ್ಟಿಸ್ ಸರ್ವಂ ಮದವಶಾದ್ ಇವ
ಒಬ್ಬನು ಹಳೆಯ ಮನೋವೃತ್ತಿಗಳ ಬಲವಶನಾಗಿ ತನ್ನ ನಿಜ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡುತ್ತಾನೆ. ತಪ್ಪು ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ, ಮದ್ಯಪಾನ ಮಾಡಿದವನಂತೆ, ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತಪ್ಪಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಾನೆ.
ಅಸಮ್ಯಗ್ಜ್ಞಾನವಾನ್ ಏವ ಭವತ್ಯ್ ಆಧಿಪರಿಪ್ಲುತಃ । ಅನ್ತಸ್ಸ್ಥಯಾ ವಾಸನಯಾ ವಿಷೂಚ್ಯೇವ ವಶೀಕೃತಃ
ಯಥಾರ್ಥ ಜ್ಞಾನವಿಲ್ಲದವನು ಹೊರಗಿನ ಪ್ರಭಾವಗಳಿಂದ ತುಂಬಾ ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಅವನೊಳಗಿನ ಹಳೆಯ ಮನೋವೃತ್ತಿಗಳು ಅವನನ್ನು ತಲೆಸುತ್ತಿನ ಕಾಯಿಲೆಯಂತೆ ತನ್ನ ವಶಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.
ಅಸಮ್ಯಗ್ದರ್ಶನಂ ಯತ್ ಸ್ಯಾದ್ ಯದ್ ಅನಾತ್ಮಾತ್ಮಭಾವನಮ್ । ಯದ್ ಅವಸ್ತುನಿ ವಸ್ತುತ್ವಂ ತಚ್ ಚಿತ್ತಂ ವಿದ್ಧಿ ರಾಘವ
ತಪ್ಪಾದ ದೃಷ್ಟಿಯು, ಅತ್ಮವಲ್ಲದುದರಲ್ಲಿ ಆತ್ಮಭಾವನೆ, ನಿಜವಲ್ಲದುದನ್ನು ನಿಜವೆಂದು ಭಾವಿಸುವುದು—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಮನಸ್ಸು ಎಂದು ಅರಿತುಕೋ, ರಾಮ.
ದೃಢಾಭ್ಯಾಸಪದಾರ್ಥೈಕಭಾವನಾದ್ ಅತಿಚಞ್ಚಲಮ್ । ಚಿತ್ತಂ ಸಞ್ಜಾಯತೇ ಜನ್ಮಜರಾಮರಣಕಾರಣಮ್
ಒಂದು ವಿಷಯವನ್ನು ಪುನಃ ಪುನಃ ಆಲೋಚಿಸುವ ಅಭ್ಯಾಸದಿಂದ ಮನಸ್ಸು ತುಂಬಾ ಚಂಚಲವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದೇ ಜನನ, ವೃದ್ಧಾಪ್ಯ ಮತ್ತು ಮರಣಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.
ಯದಾ ನ ವಾಸ್ಯತೇ ಕಿಞ್ಚಿದ್ ಧೇಯೋಪಾದೇಯರೂಪಿ ಯತ್ । ಸ್ಥೀಯತೇ ಸಕಲಂ ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ತದಾ ಚಿತ್ತಂ ನ ಜಾಯತೇ
ಯಾವಾಗಲೂ ಏನನ್ನೂ ಪಡೆಯಬೇಕೆಂದು ಅಥವಾ ಹಿಡಿಯಬೇಕೆಂದು ಮನಸ್ಸು ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ, ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಬಿಟ್ಟುಬಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆಗ ಮನಸ್ಸು ಉದಯಿಸುವುದೇ ಇಲ್ಲ.
ಅವಾಸನತ್ವಾತ್ ಸತತಂ ಯದಾ ನ ಮನುತೇ ಮನಃ । ಅಮನಸ್ತಾ ತದೋದೇತಿ ಪರಮೋಪಶಮಪ್ರದಾ
ಯಾವಾಗ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಹಳೆಯ ವಾಸನೆಗಳು ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಅದು ಯಾವಾಗಲೂ ಯೋಚಿಸುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದರೆ, ಆಗ ಮನಸ್ಸಿಲ್ಲದ ಸ್ಥಿತಿ ಬರುತ್ತದೆ, ಅದು ಪರಮ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ.
ಯದಾ ಕಿಞ್ಚಿನ್ ನ ಸಂವಿತ್ತೌ ಸ್ಫುರತ್ಯ್ ಅಭ್ರಮ್ ಇವಾಮ್ಬರೇ । ತದಾ ಪದ್ಮ ಇವಾಕಾಶೇ ಚಿತ್ತಮ್ ಅನ್ತರ್ ನ ಜಾಯತೇ
ಯಾವಾಗ ಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಏನೂ ಉದಯಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಅದು ಮೋಡರಹಿತ ಆಕಾಶದಂತೆ ಶಾಂತವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಆಗ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಹೂವಿನಂತೆ ಮನಸ್ಸು ಒಳಗೆ ಹುಟ್ಟುವುದಿಲ್ಲ.
ಯದಾ ನ ಭಾವ್ಯತೇ ಭಾವಃ ಕ್ವಚಿಜ್ ಜಗತಿ ವಸ್ತುನಿ । ತದಾ ಹೃದಮ್ಬರೇ ಶೂನ್ಯೇ ಚಿತ್ತರಕ್ಷೋ ನ ಜಾಯತೇ
ಯಾವಾಗ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಯಾವ ವಸ್ತುವನ್ನೂ ಮನಸ್ಸು ಕಲ್ಪಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಆಗ ಹೃದಯದ ಖಾಲಿ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸಿನ ಭೂತ ಹುಟ್ಟುವುದೇ ಇಲ್ಲ.
ಏತಾವನ್ಮಾತ್ರಕಂ ಮನ್ಯೇ ರೂಪಂ ಚಿತ್ತಸ್ಯ ರಾಘವ । ಯದ್ ಭಾವನಂ ವಸ್ತುನೋ ಽನ್ತಾ ರಾಗೇಣ ಚ ರಸೇನ ಚ
ರಾಘವ, ಮನಸ್ಸಿನ ಸ್ವರೂಪವೆಂದರೆ ಯಾವುದಾದರೂ ವಸ್ತುವಿನ ಬಗ್ಗೆ ಕಲ್ಪನೆಮಾಡುವುದು, ಆ ವಸ್ತುವಿನ ಮೇಲೆ ಆಸಕ್ತಿ ಮತ್ತು ರುಚಿ ಉಂಟಾಗುವುದು ಇಷ್ಟೇ ಎಂದು ನಾನು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ.
ನ ಕಾಞ್ಚಿತ್ ಕಲನಾಯೋಗ್ಯಾಂ ದೃಶಂ ಭಾವಯತಸ್ ಸ್ವತಃ । ಆಕಾಶಕೋಶಸ್ವಚ್ಛಸ್ಯ ಕುತಶ್ ಚಿತ್ತೋದಯೋ ಭವೇತ್
ಯಾರ ಮನಸ್ಸು ಹಡಗಿನೊಳಗಿನ ಆಕಾಶದಂತೆ ಪಾರದರ್ಶಕವಾಗಿದ್ದು, ಯೋಗ್ಯವಲ್ಲದ ಯಾವುದೇ ಕಲ್ಪನೆಗೂ ಅವಕಾಶ ನೀಡುವುದಿಲ್ಲವೋ, ಅವರಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸು ಉದಯಿಸುವುದೇ ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯ?
ಯದ್ ಅಭಾವನಮ್ ಆಸ್ಥಾಯಾ ಯದ್ ಅಭಾವಸ್ಯ ಭಾವನಮ್ । ಯದ್ ಯಥಾವಸ್ತುದರ್ಶಿತ್ವಂ ತದ್ ಅಚಿತ್ತತ್ವಮ್ ಉಚ್ಯತೇ
ಯಾವುದು ಕಲ್ಪನೆಗೆ ಆಸರೆಯಾಗದೆ, ಅಸ್ತಿತ್ವವಿಲ್ಲದುದನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ, ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ನಿಜವಾದಂತೆ ನೋಡುತ್ತದೋ, ಅದನ್ನೇ ಮನಸ್ಸಿಲ್ಲದ ಸ್ಥಿತಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಸರ್ವಮ್ ಅನ್ತಃ ಪರಿತ್ಯಜ್ಯ ಶೀತಲಾಶಯವರ್ತಿ ಯತ್ । ವೃತ್ತಿಸ್ಥಮ್ ಅಪಿ ತಚ್ ಚಿತ್ತಮ್ ಅಸದ್ರೂಪಮ್ ಉದಾಹೃತಮ್
ಒಬ್ಬನು ಒಳಗಿನ ಎಲ್ಲವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಶಾಂತ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದಾಗ, ಮನಸ್ಸಿನ ಚಟುವಟಿಕೆ ಇದ್ದರೂ ಸಹ, ಆ ಮನಸ್ಸು ನಿಜವಾದದ್ದು ಅಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.
ವಾಸನಾಯಾಂ ರಸಾದಾನಾದ್ ರಾಗೋ ಯಸ್ಯ ನ ವಿದ್ಯತೇ । ತಸ್ಯ ಚಿತ್ತಮ್ ಅಚಿತ್ತತ್ವಂ ಗತಂ ಸತ್ತ್ವಂ ತದ್ ಉಚ್ಯತೇ
ಯಾರ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ವಾಸನೆಗಳ ರುಚಿಯಿಂದ ಯಾವುದೇ ಆಸಕ್ತಿ ಇಲ್ಲವೋ, ಅವರ ಮನಸ್ಸು ಮನಸ್ಸಿಲ್ಲದಂತಾಗುತ್ತದೆ; ಅದನ್ನು ಶುದ್ಧ ಸ್ವರೂಪವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ನ ವಾಸನಾ ಘನಾ ಯಸ್ಯ ಪುನರ್ಜನನಕಾರಿಣೀ । ಜೀವನ್ಮುಕ್ತಸ್ ಸ ಸತ್ತ್ವಸ್ಥಶ್ ಚಕ್ರಭ್ರಮವದ್ ಆಸ್ಥಿತಃ
ಯಾರ ವಾಸನೆಗಳು ದಟ್ಟವಾಗಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಪುನರ್ಜನ್ಮಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುವುದಿಲ್ಲವೋ, ಅವರು ಜೀವಂತವಾಗಿರುವಾಗಲೇ ಮುಕ್ತರಾಗಿದ್ದಾರೆ; ಅವರು ಸತ್ಯಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತರಾಗಿದ್ದು, ಚಕ್ರದ ತಿರುಗುವಂತೆ ಇದ್ದಾರೆ.
ಭೃಷ್ಟಬೀಜೋಪಮಾ ಯೇಷಾಂ ಪುನರ್ಜನನವರ್ಜಿತಾ । ವಾಸನಾ ರಸನಿರ್ಹೀನಾ ಜೀವನ್ಮುಕ್ತಾ ಹಿ ತೇ ಸ್ಮೃತಾಃ
ಯಾರ ವಾಸನೆಗಳು ಹುರಿದ ಬೀಜದಂತೆ ಪುನರ್ಜನ್ಮದ ರುಚಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿವೆ, ಅವರು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಜೀವಂತ ಮುಕ್ತರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಸತ್ತ್ವರೂಪಪರಿಪ್ರಾಪ್ತಚಿತ್ತಾಸ್ ತೇ ಜ್ಞಾನಪಾರಗಾಃ । ಅಚಿತ್ತಾ ಇತಿ ಕಥ್ಯನ್ತೇ ದೇಹಾನ್ತೇ ವ್ಯೋಮರೂಪಿಣಃ
ಯಾರ ಮನಸ್ಸು ಶುದ್ಧ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ತಲುಪಿದೆ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನಪರಮಾವಧಿಗೆ ದಾಟಿದೆ, ಅವರನ್ನು ಮನಸ್ಸಿಲ್ಲದವರು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ದೇಹವು ಅಂತ್ಯವಾದಾಗ ಅವರು ಆಕಾಶದಂತೆ ಆಗುತ್ತಾರೆ.
ದ್ವೇ ಬೀಜೇ ರಾಮ ಚಿತ್ತಸ್ಯ ಪ್ರಾಣಸ್ಪನ್ದನವಾಸನೇ । ಏಕಸ್ಮಿಂಶ್ ಚ ತಯೋಃ ಕ್ಷೀಣೇ ಕ್ಷಿಪ್ರಂ ದ್ವೇ ಅಪಿ ನಶ್ಯತಃ
ರಾಮಾ, ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಎರಡು ಮೂಲಗಳು ಇವೆ — ಒಂದು ಪ್ರಾಣಶಕ್ತಿಯ ಚಲನೆ, ಇನ್ನೊಂದು ಹಳೆಯ ವಾಸನೆಗಳು. ಈ ಎರಡರಲ್ಲಿ ಯಾವುದನ್ನಾದರೂ ನೀಗಿಸಿದರೆ, ಎರಡೂ ಬೇಗ ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ.
ಮಿಥಃ ಕಾರಣಮ್ ಏತೇ ಹಿ ಬೀಜೇ ಜನ್ಮನಿ ಚೇತಸಃ । ಜಲಾಙ್ಗೀಕರಣೇ ರಾಮ ಜಲಾಶಯಘನಾವ್ ಇವ
ಈ ಎರಡು ಪರಸ್ಪರ ಕಾರಣವಾಗಿವೆ, ಮನಸ್ಸಿನ ಹುಟ್ಟಿಗೆ. ಹೇಗೆ ನೀರು ಮತ್ತು ಮೋಡಗಳು ಮಳೆ ಬರಲು ಒಬ್ಬರಿಗೊಬ್ಬರು ಅವಲಂಬಿಸುತ್ತವೆಯೋ, ಹೀಗೆಯೇ.
ಬೀಜಾಙ್ಕುರವದ್ ಏತೇ ಹಿ ಸ್ಥಿತೇ ಚ ತಿಲತೈಲವತ್ । ಅವಿನಾಭಾವಿನೀ ನಿತ್ಯಂ ಕಾಲಾಪೇಕ್ಷಕ್ರಮೇ ತಥಾ
ಈ ಎರಡು ಯಾವಾಗಲೂ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಇರುತ್ತವೆ — ಬೀಜ ಮತ್ತು ಮೊಳೆ, ಎಳ್ಳು ಮತ್ತು ಎಣ್ಣೆ ಇದ್ದಂತೆ. ಕಾಲಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಒಂದರಿಗೊಂದು ಅವಿಭಾಜ್ಯವಾಗಿ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿವೆ.
ಸಾರ್ಧಮ್ ಉತ್ಪಾದಯೇತೇ ತು ಚಿತ್ತಕಂ ಸಂವಿದಾತ್ಮಕಮ್ । ಯಥಾ ಘ್ರಾಣೇನ್ದ್ರಿಯಾನನ್ದಮ್ ಆಮೋದಪವನಾವ್ ಉಭೌ
ಈ ಎರಡೂ ಸೇರಿ ಚೈತನ್ಯಸ್ವರೂಪವಾದ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸುತ್ತವೆ. ಹೇಗೆ ಮೂಗಿನ ಇಂದ್ರಿಯ ಮತ್ತು ಸುಗಂಧ ಗಾಳಿ ಸೇರಿ ಸುಗಂಧದ ಆನಂದವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತವೆಯೋ, ಹಾಗೆ.
ಚಿತ್ತಸ್ಯೋತ್ಪಾದಕೇ ಸಾರ್ಧಂ ತಥೈತೇ ವಾ ಸಮೇ ತದಾ । ಆಮೋದಪುಷ್ಪವತ್ ತೈಲತಿಲವಚ್ ಚ ವ್ಯವಸ್ಥಿತೇ
ಮನಸ್ಸು ಹುಟ್ಟುವಾಗ, ಈ ಎರಡು ಕೂಡಿಬಂದು ಕೆಲಸಮಾಡುತ್ತವೆ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಒಂದೇದು ಒಬ್ಬಂಟಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಹೂವಿನೊಡನೆ ಸುಗಂಧ ಇದ್ದಂತೆ, ಎಳ್ಳಿನೊಡನೆ ಎಣ್ಣೆ ಇರುವಂತೆ, ಒಂದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿಯೂ ಇವು ಇರುತ್ತವೆ.
ವಾಸನಾವಶತಃ ಪ್ರಾಣಸ್ಪನ್ದಸ್ ತೇನ ಚ ವಾಸನಾ । ಜಾಯತೇ ಚಿತ್ತಬೀಜಸ್ಯ ತೇನ ಬೀಜಾಙ್ಕುರಕ್ರಮಃ
ಮನಸ್ಸಿನೊಳಗಿನ ಹಳೆಯ ವಾಸನೆಗಳ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಪ್ರಾಣಶಕ್ತಿ ಚಲನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಆ ಚಲನೆಯಿಂದಲೇ ಮತ್ತೆ ಆ ವಾಸನೆಗಳು ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಈ ರೀತಿ ಮನಸ್ಸಿನ ಬೀಜವು ಬೀಜದಿಂದ ಮೊಗ್ಗಾಗುವ ಕ್ರಮದಂತೆ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ.
ವಾಸನೋತ್ಪ್ಲೂಯಮಾನತ್ವಾತ್ ಸಂವಿತ್ ಪ್ರಕ್ಷೋಭಕರ್ಮಣಾ । ಪ್ರಾಣಸ್ಪನ್ದಂ ಬೋಧಯತಿ ತೇನ ಚಿತ್ತಂ ಪ್ರಜಾಯತೇ
ಚೇತನೆಯ ಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ಆ ವಾಸನೆಗಳು ಉದ್ರೇಕವಾಗುತ್ತವೆ. ಅವು ಪ್ರಾಣಚಲನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ. ಆ ಪ್ರಾಣಚಲನೆಯಿಂದ ಮನಸ್ಸು ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ.
ಪ್ರಾಣಸ್ ಸ್ಪನ್ದನಧರ್ಮಿತ್ವಾತ್ ಸ್ಪನ್ದತೇ ಸ್ಪೃಷ್ಟಹೃದ್ಗುಹಃ । ಸಂವಿದಂ ಬೋಧಯಂಸ್ ತೇನ ಚಿತ್ತಬಾಲಃ ಪ್ರಜಾಯತೇ
ಪ್ರಾಣನು ಸ್ವಭಾವದಿಂದಲೇ ಚಲಿಸುವವನು. ಹೃದಯದ ಒಳಗೆ ಸ್ಪರ್ಶವಾದಾಗ ಅದು ಚೇತನೆಯನ್ನು ಜಾಗೃತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಆ ಮೂಲಕ ಹೊಸ ಮನಸ್ಸು ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ.
ಏವಂ ಹಿ ವಾಸನಾಪ್ರಾಣಸ್ಪನ್ದೌ ಚಿತ್ತಸ್ಯ ಕಾರಣಮ್ । ತಯೋರ್ ಏಕಕ್ಷಯೇ ನಾಶೋ ದ್ವಯೋಶ್ ಚಿತ್ತಸ್ಯ ಚಾನಘ
ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿರುವುದು ಮನಸ್ಸಿನೊಳಗಿನ ಹಳೆಯ ಸಂಸ್ಕಾರಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಶಕ್ತಿಯ ಚಲನೆ. ಈ ಎರಡರಲ್ಲಿ ಯಾವುದಾದರೂ ಒಂದು ನಿಲ್ಲಿಸಿದರೆ, ಪಾಪರಹಿತನೇ, ಮನಸ್ಸು ಕೂಡ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ.
ಸುಖದುಃಖಮಹಾಸ್ಕನ್ಧಂ ಶರೀರಕಮಹಾಫಲಮ್ । ಕಾರ್ಯಪಲ್ಲವಿತಾಕಾರಂ ವೃತ್ತಿವ್ರತತಿವೇಷ್ಟಿತಮ್
ಸುಖ ಮತ್ತು ದುಃಖಗಳ ದೊಡ್ಡ ಹೊರೆ, ದೇಹವೆಂಬ ಮಹಾಫಲ, ಕ್ರಿಯೆಗಳ ಮೊಗ್ಗುಗಳಾಗಿ ಮೂಡಿರುವ ರೂಪ, ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಆವರಿಸಿರುವುದು ನಿತ್ಯದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಸಂಕಲ್ಪದಿಂದ.
ತೃಷ್ಣಾಕೃಷ್ಣಾಹಿವಲಿತಂ ರಾಗರೋಗಬಕಾಲಯಮ್ । ಅಜ್ಞಾನಮೂಲಂ ಸುದೃಢಂ ಲೀನೇನ್ದ್ರಿಯವಿಹಙ್ಗಮಮ್
ಅದು ತೃಪ್ತಿಯ ಕಪ್ಪು ಹಾವಿನಿಂದ ಸುತ್ತಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಕಾಮರೋಗದ ನೆಲೆ, ಅಜ್ಞಾನವೇ ಅದರ ಬಲವಾದ ಬೇರು, ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಒಳಗೆ ಸೆಳೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಹಕ್ಕಿಯಂತೆ ಇದೆ.
ವಾಸನಾಕ್ಷಯನಾಮೈತಂ ಚಿತ್ತವೃಕ್ಷಂ ಕ್ಷಣೇನ ಹಿ । ಪ್ರಪಾತಯತಿ ವಾತೌಘಃ ಕಾಲಪಕ್ವಂ ಫಲಂ ಯಥಾ
ಸಂಸ್ಕಾರಗಳ ನಾಶವೆಂಬ ಗಾಳಿ, ಕ್ಷಣಕಾಲದಲ್ಲೇ ಈ ಮನಸ್ಸಿನ ಮರವನ್ನು ಕೆಡವುತ್ತದೆ; ಹೇಗೆ ಕಾಲಪಕ್ವವಾದ ಹಣ್ಣು ಗಾಳಿಯಿಂದ ಬಿದ್ದೀತೋ ಹಾಗೆ.