ಮೈತ್ರೀ ದಯಾಥ ಮುದಿತಾ ಶಶಾಙ್ಕ ಇವ ದೀಪ್ತಯಃ । ಜೀವನ್ಮುಕ್ತಮನೋನಾಶೇ ಸರ್ವಥಾ ಸರ್ವದಾ ಸ್ಥಿತಾಃ
ಮೈತ್ರಿ, ದಯೆ ಮತ್ತು ಹರ್ಷ ಇವು ಚಂದ್ರನ ಕಿರಣಗಳಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತವೆ; ಜೀವಂತ ಮುಕ್ತನ ಮನಸ್ಸು ನಾಶವಾದಾಗ, ಇವು ಯಾವಾಗಲೂ ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯಲ್ಲೂ ಇದ್ದೇ ಇರುತ್ತವೆ.
ಜೀವನ್ಮುಕ್ತಮನೋನಾಶೇ ಸತ್ತ್ವನಾಮ್ನಿ ಹಿಮಾಚಲೇ । ವಸನ್ತ ಇವ ಮಞ್ಜರ್ಯಸ್ ಸ್ಫುರನ್ತಿ ಗುಣಸಮ್ಪದಃ
ಜೀವಂತ ಮುಕ್ತನ ಮನಸ್ಸು ನಾಶವಾದಾಗ, ಶುದ್ಧ ಸತ್ತ್ವವೆಂಬ ಹಿಮಾಲಯ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ, ವಸಂತಕಾಲದ ಹೂವಿನಂತೆ ಗುಣಗಳ ವೈಭವವು ಅರಳುತ್ತದೆ.
ಅರೂಪಸ್ ತು ಮನೋನಾಶೋ ಯೋ ಮಯೋಕ್ತೋ ರಘೂದ್ವಹ । ವಿದೇಹಮುಕ್ತಾವ್ ಏವಾಸೌ ವಿದ್ಯತೇ ನಿಷ್ಕಲಾತ್ಮಕಃ
ರಘುವಂಶದ ಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ನಾನು ವಿವರಿಸಿದ ಮನಸ್ಸಿನ ಲಯವು ರೂಪರಹಿತವಾಗಿದೆ; ಅದು ದೇಹವಿಲ್ಲದ ಮುಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಇರುತ್ತದೆ, ಅದು ಭಾಗವಿಲ್ಲದ ಆತ್ಮಸ್ವರೂಪವಾಗಿದೆ.
ಸಮಗ್ರಾಗ್ರ್ಯಗುಣಾಧಾರಮ್ ಅಪಿ ಸತ್ತ್ವಂ ಪ್ರಲೀಯತೇ । ವಿದೇಹಮುಕ್ತೌ ವಿಮಲೇ ಪದೇ ಪರಮಪಾವನೇ
ಎಲ್ಲದರ ಆಧಾರವಾದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಗುಣವೂ ಸಹ ದೇಹವಿಲ್ಲದ ಶುದ್ಧವಾದ, ಪವಿತ್ರವಾದ ಮುಕ್ತಿಯ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಲೀನವಾಗುತ್ತದೆ.
ವಿದೇಹಮುಕ್ತವಿಷಯೇ ತಸ್ಮಿನ್ ಸತ್ತ್ವಕ್ಷಯಾತ್ಮಕೇ । ಚಿತ್ತನಾಶೇ ವಿರೂಪಾಖ್ಯೇ ನ ಕಿಞ್ಚಿದ್ ಅಪಿ ವಿದ್ಯತೇ
ಆ ದೇಹವಿಲ್ಲದ ಮುಕ್ತಿಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ, ಅಸ್ತಿತ್ವವೇ ಇಲ್ಲದ ಮನಸ್ಸಿನ ನಾಶವಾದ ರೂಪರಹಿತ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಏನೂ ಉಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ.
ನ ಗುಣಾ ನಾಗುಣಾಸ್ ತತ್ರ ನ ಶ್ರೀರ್ ನಾಶ್ರೀರ್ ನ ಲೋಲತಾ । ನ ಚೋದಯೋ ನಾಸ್ತಮಯೋ ನ ಹರ್ಷಾಮರ್ಷಸಂವಿದಃ
ಅಲ್ಲಿ ಗುಣಗಳೂ ಇಲ್ಲ, ಅವುಗಳ ಅಭಾವವೂ ಇಲ್ಲ, ಶ್ರೀಯೂ ಇಲ್ಲ, ದುರ್ದಶೆಯೂ ಇಲ್ಲ, ಚಂಚಲತೆಯೂ ಇಲ್ಲ, ಉದಯವೂ ಇಲ್ಲ, ಅಸ್ತಮಯವೂ ಇಲ್ಲ, ಸಂತೋಷ ಅಥವಾ ಕ್ರೋಧದ ಅನುಭವಗಳೂ ಇಲ್ಲ.
ನ ತೇಜೋ ನ ತಮಃ ಕಿಞ್ಚಿನ್ ನ ಸನ್ಧ್ಯಾದಿನರಾತ್ರಯಃ । ನ ದಿಶೋ ದಶ ನಾಕಾಶಂ ನಾರ್ಥೋ ನಾನರ್ಥರೂಪತಾ
ಅಲ್ಲಿ ಬೆಳಕು ಇಲ್ಲ, ಕತ್ತಲೆ ಇಲ್ಲ, ಬೆಳಗಿನ ಜಾವವೂ ಇಲ್ಲ, ಹಗಲು ಅಥವಾ ರಾತ್ರಿ ಇಲ್ಲ. ಹತ್ತಾರು ದಿಕ್ಕುಗಳೂ ಇಲ್ಲ, ಆಕಾಶವೂ ಇಲ್ಲ, ಯಾವುದೇ ವಸ್ತುವೂ ಇಲ್ಲ, ವಸ್ತುವಿನ ಸ್ಥಿತಿಯೂ ಇಲ್ಲ.
ನ ವಾಸನಾ ನ ರಚನಾ ನೇಹಾನೀಹೇ ನ ರಞ್ಜನಾ । ನ ಸತ್ತಾ ನಾಪಿ ವಾಸತ್ತಾ ನ ಮಧ್ಯಂ ವಾಪಿ ತತ್ ಪದಮ್
ಅಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸಿನ ವಾಸನೆ ಇಲ್ಲ, ಸೃಷ್ಟಿಯೂ ಇಲ್ಲ, ಕ್ರಿಯೆಯೂ ಇಲ್ಲ, ಅಕ್ರಿಯೆಯೂ ಇಲ್ಲ, ಬಣ್ಣವೂ ಇಲ್ಲ, ಅಸ್ತಿತ್ವವೂ ಇಲ್ಲ, ಅನಸ್ತಿತ್ವವೂ ಇಲ್ಲ, ಮಧ್ಯಮ ಸ್ಥಿತಿಯೂ ಅಲ್ಲ.
ಅತಮಸ್ತೇಜಸಾ ವ್ಯೋಮ್ನಾ ವಿತಾರೇನ್ದ್ವರ್ಕವಾರ್ಮುಚಾ । ತತ್ ಸಮಂ ಶರದಚ್ಛೇನ ವಿಸನ್ಧ್ಯೇನಾರಜಸ್ತ್ವಿಷಾ
ಅದು ಕತ್ತಲೆಯೂ ಇಲ್ಲದ, ಬೆಳಕೂ ಇಲ್ಲದ, ಆಕಾಶವೂ ಇಲ್ಲದ, ಚಂದ್ರನ ಹಿರಣೆಯೂ ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣಗಳೂ ಇಲ್ಲದ, ಶರದೃತುವಿನ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಆಕಾಶದಂತೆ, ಸಂಧ್ಯೆಯೂ ಇಲ್ಲದ, ಧೂಳೂ ಇಲ್ಲದ, ಪ್ರಕಾಶವೂ ಇಲ್ಲದಂತಿದೆ.
ಯೇ ಹಿ ಪಾರಂ ಗತಾ ಬುದ್ಧೇಸ್ ಸಂಸಾರಾಡಮ್ಬರಸ್ಯ ಚ । ತೇಷಾಂ ತದ್ ಆಸ್ಪದಂ ಸ್ಫಾರಂ ಪವನಾನಾಮ್ ಇವಾಮ್ಬರಮ್
ಯಾರು ಬುದ್ಧಿಯನ್ನೂ ಸಂಸಾರದ ತೊಡಕುಗಳನ್ನೂ ದಾಟಿದ್ದಾರೆ, ಅವರಿಗಾಗಿಯೇ ಆ ವಿಶಾಲವಾದ ಸ್ಥಾನವು, ಗಾಳಿಗೆ ಆಕಾಶ ಹೇಗೋ ಹಾಗೆ.
ಸಂಶಾನ್ತದುಃಖಮ್ ಅಜಡಾತ್ಮಕಮ್ ಏಕಸುಪ್ತಮ್ ಆನನ್ದಮನ್ಥರಮ್ ಅಪೇತರಜಸ್ತಮೋಽರ್ಕಮ್ । ಆಕಾಶಕೋಶತನವೋ ಽತನವೋ ಮಹಾನ್ತಸ್ ತಸ್ಮಿನ್ ಪದೇ ಗಲಿತಚಿತ್ತಲವಾ ವಸನ್ತಿ
ಯಾರ ದುಃಖವು ಶಾಂತವಾಗಿದೆ, ಮನಸ್ಸು ಮಾಯವಾಗಿದೆ, ಅವರೆಲ್ಲರು ಒಂದೇ ನಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ, ಆನಂದದಲ್ಲಿಯೂ ತಡವಾಗಿರುವವರು, ರಜಸ್ಸು ಮತ್ತು ತಮಸ್ಸಿನ ಸೂರ್ಯ ಅಸ್ತಮಿಸಿರುವವರು, ದೇಹವು ಆಕಾಶದಂತೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿದೆ, ದೇಹದ ಭಾವನೆ ಇಲ್ಲದಷ್ಟು ವಿಶಾಲರಾಗಿದ್ದಾರೆ—ಅಂತಹವರು ಮನಸ್ಸಿನ ಗುರುತು ಕೂಡ ಇಲ್ಲದ ಆ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸುತ್ತಾರೆ.
ಪರಮಾಕಾಶಕೋಶಾದ್ರಿರೂಢಂ ಲೋಕಾನ್ತರದ್ರುಮಮ್ । ತಾರಕಾಪುಷ್ಪಶಬಲಂ ದೇವಾಸುರವಿಹಙ್ಗಮಮ್
ಅದು ಪರಮ ಆಕಾಶದ ಪರ್ವತ, ಬೇರೆ ಲೋಕಗಳ ಮರಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತಿದೆ, ನಕ್ಷತ್ರಪುಷ್ಪಗಳ ಗುಚ್ಛಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗಿದೆ, ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ರಾಕ್ಷಸರು ಹಕ್ಕಿಗಳಾಗಿ ಅಲ್ಲೆ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾರೆ.
ವಿದ್ಯುನ್ಮಞ್ಜರಿತೋಪಾನ್ತನೀಲನೀರದಪಲ್ಲವಮ್ । ಸರ್ವರ್ತುರಮ್ಯಂ ಚನ್ದ್ರಾರ್ಕಗಣರಮ್ಯಂ ಕಚತ್ತಟಮ್
ಅಲ್ಲಿ ಮೆಘಗಳು ನೀಲಿರಂಗಿನ ಎಲೆಗಳಾಗಿ, ಮೆರುಗು ನೀಡುವ ಮಿಂಚಿನಿಂದ ಅಲಂಕರಿತವಾಗಿವೆ, ಎಲ್ಲ ಕಾಲದಲ್ಲಿಯೂ ಸುಂದರವಾಗಿದೆ, ಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯರ ಸಮೂಹದಿಂದ ಅದರ ತೀರಗಳು ಮತ್ತಷ್ಟು ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿವೆ.
ಸಪ್ತಾಬ್ಧಿವಾಪೀವಲಿತಂ ಸರಿಚ್ಛತನಿರನ್ತರಮ್ । ಚತುರ್ದಶವಿಧಾನನ್ತಭೂತಜಾತೋಪಜೀವಿತಮ್
ಆ ಪರ್ವತವು ಏಳು ಸಮುದ್ರಸರೋವರಗಳಿಂದ ಸುತ್ತಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ನೂರಾರು ನದಿಗಳಿಂದ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಹರಿದುಹೋಗುತ್ತದೆ, ಹದಿನಾಲ್ಕು ವಿಧದ ಅನೇಕ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಪೋಷಿಸುತ್ತದೆ.
ಜಗತ್ಕಾನನಮ್ ಆಕ್ರಮ್ಯ ಸ್ಥಿತಾಯಾಃ ಕೃತಜಾಲಕಮ್ । ಬ್ರಹ್ಮನ್ ಸಂಸೃತಿಮೃದ್ವೀಕಾಲತಾಯಾ ವಿತತಾಕೃತೇಃ
ಓ ಬ್ರಹ್ಮಣೇ, ಈ ಲೋಕವೆಂಬ ಕಾಡಿನ ಮೇಲೆ ತನ್ನ ಜಾಲವನ್ನು ಹರಡಿ, ಸಂಸಾರದ ಬೆಳ್ಳುಳ್ಳಿ ಹತ್ತಿ ಹಬ್ಬಿಕೊಂಡಿದೆ; ಅದರ ರೂಪವು ಹಬ್ಬಿದ ಹತ್ತಿಯಂತೆ ಮೃದು ಮತ್ತು ವಿಶಾಲವಾಗಿದೆ.
ಜರಾಮರಣಪರ್ಯಾಯದುಃಖದುಃಖಫಲಾವಲೇಃ । ಪ್ರರೂಢಮೂಲಮಾಲಾಯಾ ಮೋಹಸೇಕಜಲಾಞ್ಜಲೇಃ
ಅದರ ಬೇರು ಮೋಹವೆಂಬ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಆಳವಾಗಿ ನೆಲೆಗೆದು, ಅದರ ಹಾರವು ದುಃಖದ ಸರಣಿಯಿಂದ ಕೂಡಿದೆ; ಅದರ ಹಣ್ಣುಗಳು ವೃದ್ಧಾಪ್ಯ ಮತ್ತು ಮರಣದಿಂದ ಬರುವ ಬೇದನೆಗಳೇ.
ಕಿಂ ಬೀಜಮ್ ಅಥ ಬೀಜಸ್ಯ ತಸ್ಯ ಕಿಂ ಬೀಜಮ್ ಉಚ್ಯತೇ । ಅಥ ತಸ್ಯಾಪಿ ಕಿಂ ಬೀಜಂ ಬೀಜಂ ತಸ್ಯಾಪಿ ಕಿಂ ಭವೇತ್
ಅದಕ್ಕೆ ಬೀಜವೇನು? ಆ ಬೀಜಕ್ಕೂ ಮತ್ತೊಂದು ಬೀಜವಿದೆಯೆ? ಹಾಗಾದರೆ ಆ ಬೀಜಕ್ಕೂ ಮೂಲ ಯಾವುದು? ಅದರೂ ಮೂಲವೇನು?
ಸರ್ವಮ್ ಏತತ್ ಸಮಾಸೇನ ಪುನರ್ ಬೋಧಾಭಿವೃದ್ಧಯೇ । ಸಿದ್ಧಯೇ ಜ್ಞಾನಸಾರಸ್ಯ ವದ ಮೇ ವದತಾಂ ವರ
ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಹೇಳು, ಅರಿವಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಿಗೂ ಜ್ಞಾನಸಾರವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಸಹಾಯವಾಗಲಿ; ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ನೀನು ನನಗೆ ವಿವರಿಸು.
ಅನ್ತರ್ಲೀನಘನಾರಮ್ಭಶುಭಾಶುಭಮಹಾಙ್ಕುರಮ್ । ಸಂಸೃತಿವ್ರತತೇರ್ ಬೀಜಂ ಶರೀರಂ ವಿದ್ಧಿ ರಾಘವ
ರಾಘವ, ಈ ದೇಹವೇ ಪುನರ್ಜನ್ಮದ ಸಂಕಲ್ಪದ ಬೀಜವಾಗಿದೆ. ಇದರೊಳಗೆ ಮೋಡದ ಮೊದಲ ಸೂಚನೆಗಳು ಮತ್ತು ಶುಭ-ಅಶುಭದ ದೊಡ್ಡ ಮೊಗ್ಗುಗಳು ಅಡಗಿವೆ ಎಂದು ತಿಳಿ.
ಶಾಖಾಪ್ರತಾನಗಹನಾ ಫಲಪಲ್ಲವಲಾಸಿನೀ । ತೇನೇಯಂ ಭವತಿ ಸ್ಫೀತಾ ಶರದೀವ ವಸುನ್ಧರಾ
ಇದರಲ್ಲಿ ಹಬ್ಬಿಕೊಂಡಿರುವ ಕೊಂಬೆಗಳು, ಹಣ್ಣುಗಳು ಮತ್ತು ಮೊಗ್ಗುಗಳು ತುಂಬಿವೆ. ಇದರಿಂದ ಲೋಕವು ಶರದೃತುವಿನ ಭೂಮಿಯಂತೆ ಸಮೃದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ.
ಭಾವಾಭಾವದಶಾಕೋಶಂ ದುಃಖರತ್ನಸಮುದ್ಗಕಮ್ । ಬೀಜಮ್ ಅಸ್ಯ ಶರೀರಸ್ಯ ಚಿತ್ತಮ್ ಆಶಾವಶಾನುಗಮ್
ಈ ದೇಹದ ಬೀಜವೆಂದರೆ ಆಶೆಗಳ ಆಧೀನವಾದ ಮನಸ್ಸು. ಅದು ಇರುವಿಕೆಯೂ ಇಲ್ಲದಿಕೆಯೂ ಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಂತೆ, ದುಃಖದ ಮುತ್ತುಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದೆ.
ಚಿತ್ತಾದ್ ಇದಮ್ ಉದೇತ್ಯ್ ಉಚ್ಚೈಸ್ ಸಚ್ ಚಾಸಚ್ ಚಾಙ್ಗಜಾಲಕಮ್ । ತಥಾ ಚೈತತ್ ಸ್ವಯಂ ಸ್ವಪ್ನಸಮ್ಭ್ರಮೇಷ್ವ್ ಅನುಭೂಯತೇ
ಮನಸ್ಸಿನಿಂದಲೇ ಈ ಅಂಗಗಳ ಜಾಲ, ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಮತ್ತು ಅಸತ್ಯವಾಗಿಯೂ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಉದಯಿಸುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ, ಕನಸಿನ ಗೊಂದಲದಲ್ಲಿಯೂ ಇದನ್ನು ತಾನೇ ಅನುಭವಿಸುತ್ತದೆ.
ಯಥಾ ಗನ್ಧರ್ವಸಙ್ಕಲ್ಪಾತ್ ಪುರಮ್ ಏವಂ ಹಿ ಚೇತಸಃ । ಸವಾತಾಯನಮ್ ಆಕಾರಭಾಸುರಂ ಜಾಯತೇ ವಪುಃ
ಹೇಗೋ ಗಂಧರ್ವನು ತನ್ನ ಕಲ್ಪನೆಯಿಂದ ಒಂದು ನಗರವನ್ನು ರೂಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೋ, ಹೀಗೆಯೇ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಕಿಟಕಿಗಳಿರುವ, ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ರೂಪದ ದೇಹವು ಉದಯವಾಗುತ್ತದೆ.
ಯದ್ ಇದಂ ಕಿಞ್ಚಿದ್ ಆಭೋಗಿ ಜಾಗತಂ ದೃಶ್ಯತಾಂ ಗತಮ್ । ರೂಪಂ ತಚ್ ಚೇತಸಸ್ ಸ್ಫಾರಂ ಘಟಾದಿತ್ವಂ ಮೃದೋ ಯಥಾ
ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಯಾವುದು ಅನುಭವಕ್ಕೆ ಬರುವುದೋ, ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದೋ, ಆ ರೂಪವೆಲ್ಲವೂ ಮನಸ್ಸಿನ ವಿಸ್ತಾರವೇ, ಹೇಗೆ ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಕುಂಭದಾದಿ ರೂಪಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆಯೋ ಹಾಗೆ.
ದ್ವೇ ಬೀಜೇ ಚಿತ್ತವೃಕ್ಷಸ್ಯ ವೃತ್ತಿವ್ರತತಿಧಾರಿಣಃ । ಏಕಂ ಪ್ರಾಣಪರಿಸ್ಪನ್ದೋ ದ್ವಿತೀಯಂ ದೃಢಭಾವನಾ
ಮನಸ್ಸು ಎಂಬ ವೃಕ್ಷಕ್ಕೆ ಎರಡು ಬೀಜಗಳಿವೆ; ಒಂದು ಪ್ರಾಣದ ಚಲನೆ, ಇನ್ನೊಂದು ದೃಢವಾದ ಭಾವನೆ.
ಯದಾ ಪ್ರಸ್ಪನ್ದತೇ ಪ್ರಾಣೋ ನಾಡೀಸಂಸ್ಪರ್ಶನೋದ್ಯತಃ । ತದಾ ಸಂವೇದನಮಯಂ ಚಿತ್ತಮ್ ಆಶು ಪ್ರಜಾಯತೇ
ಯಾವಾಗ ಪ್ರಾಣ ಚಲಿಸಿ ನಾಡಿಗಳನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಲು ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೋ, ಆಗ ಅರಿವಿನಿಂದ ಕೂಡಿದ ಮನಸ್ಸು ತಕ್ಷಣವೇ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ.
ಯದಾ ನ ಸ್ಪನ್ದತೇ ಪ್ರಾಣಸ್ ಸಿರಾಸರಣಿಕೋಟರೇ । ಅಸಂವಿತ್ತಿವಶಾತ್ ತೇನ ಚಿತ್ತಮ್ ಅನ್ತರ್ ನ ಜಾಯತೇ
ಯಾವಾಗ ಪ್ರಾಣವು ನರನಾಳಗಳೊಳಗಿನ ದಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುವುದಿಲ್ಲವೋ, ಆಗ ಜ್ಞಾನವಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಮನಸ್ಸು ಒಳಗೆ ಹುಟ್ಟುವುದೇ ಇಲ್ಲ.
ಪ್ರಾಣಸ್ಪನ್ದನಮ್ ಏವೇದಂ ಚಿತ್ತದ್ವಾರೇಣ ದೃಶ್ಯತೇ । ಜಗತ್ತಾಮ್ ಆಗತಂ ವ್ಯೋಮ್ನಿ ನೀಲತ್ವಾದೀವ ದೃಗ್ದೃಶಾ
ಈ ಪ್ರಾಣಚಲನೆ ಮನಸ್ಸಿನ ಬಾಗಿಲಿನ ಮೂಲಕ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ; ಹೇಗೆ ಕಣ್ಣು ನೀಲಿ ಬಣ್ಣವನ್ನೂ ಬೇರೆ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನೂ ಕಾಣುತ್ತದೋ, ಹೀಗೇ ಜಗತ್ತು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.
ಪ್ರಾಣಪ್ರಸ್ಪನ್ದನಂ ಪುಂಸ್ತಾ ತಚ್ಛಾನ್ತಿಶ್ ಶಾನ್ತಿರ್ ಉಚ್ಯತೇ । ಪ್ರಾಣಪ್ರಸ್ಪನ್ದನಾತ್ ಸಂವಿದ್ ವಾತಿ ವೀಟೇವ ಚೋದಿತಾ
ಪ್ರಾಣಚಲನೆಗೆ ಕ್ರಿಯೆ ಎಂದು ಹೆಸರಿದೆ; ಅದರ ನಿಲ್ಲುವಿಕೆಗೆ ಶಾಂತಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರಾಣಚಲನೆಯಿಂದ ಜ್ಞಾನವು ಎದ್ದೇಳುತ್ತದೆ, ಅದು ಗಾಳಿಯು ಎಬ್ಬಿಸಿದಂತೆ.
ಸಂವಿತ್ ಸ್ಫುರತಿ ದೇಹೇಷು ಪ್ರಾಣಸ್ಪನ್ದಪ್ರಬೋಧಿತಾ । ಚಕ್ರಾವರ್ತೈರ್ ಅಙ್ಗನೇಷು ವೀಟೇವ ಕರತಾಡಿತಾ
ಪ್ರಾಣಚಲನೆಯಿಂದ ಎಚ್ಚರಗೊಂಡ ಜ್ಞಾನವು ದೇಹದಲ್ಲಿ ಹೊಮ್ಮುತ್ತದೆ; ಅದು ಮನೆಯೊಳಗೆ ಕೈಯಿಂದ ಹೊಡೆದ ಗಾಳಿ ಚಕ್ರದಂತೆ ಅಂಗಗಳಲ್ಲಿ ತಿರುಗುತ್ತದೆ.