ಯಥಾ ಶೌಕ್ಲ್ಯಹಿಮೇ ರಾಮ ತಿಲತೈಲಲವೌ ಯಥಾ । ಯಥಾ ಕುಸುಮಸೌಗನ್ಧ್ಯೇ ತಥೌಷ್ಣ್ಯದಹನೌ ಯಥಾ
ರಾಮಾ, ಹಿಮದಲ್ಲಿ ಬಿಳಿತಿರುವಂತೆ, ಎಳ್ಳಿನಲ್ಲಿ ಎಣ್ಣೆಯಿರುವಂತೆ, ಹೂವಿನಲ್ಲಿ ಸುಗಂಧ ಇರುವಂತೆ, ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಉಷ್ಣತೆಯಿರುವಂತೆ,
ರಘುನನ್ದನ ಸಂಶ್ಲಿಷ್ಟೌ ಚಿತ್ತಸ್ಪನ್ದೌ ತಥೈವ ಹಿ । ಅಭಿನ್ನೌ ಕೇವಲಂ ಮಿಥ್ಯಾ ಭೇದಃ ಕಲ್ಪಿತ ಏತಯೋಃ
ರಘುನಂದನ, ಹೀಗೆಯೇ ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಅದರ ಚಲನೆ ಎರಡೂ ಒಂದಾಗಿ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿವೆ; ಅವೆರಡರಲ್ಲಿರುವ ಭೇದ ಕೇವಲ ಕಲ್ಪಿತ, ಅದು ನಿಜವಲ್ಲ.
ಚಿತ್ತಚಿತ್ತಪರಿಸ್ಪನ್ದಪಕ್ಷಯೋರ್ ಏಕಸಙ್ಕ್ಷಯೇ । ಸ್ವಯಂ ಗುಣಗುಣಿಸ್ಥಿತ್ಯಾ ನಶ್ಯತೋ ದ್ವೌ ನ ಸಂಶಯಃ
ಮನಸ್ಸಿನ ಚಲನೆ ಅಥವಾ ಮನಸ್ಸು ಈ ಎರಡರಲ್ಲಿ ಯಾವುದಾದರೂ ನಿಲ್ಲಿಸಿದರೆ, ಎರಡೂ ಸಹಜವಾಗಿ ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ; ಗುಣ ಮತ್ತು ಅದರ ಧಾರಕನಂತೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವೇ ಇಲ್ಲ.
ದ್ವೌ ಕ್ರಮೌ ಚಿತ್ತನಾಶಸ್ಯ ಯೋಗೋ ಜ್ಞಾನಂ ಚ ರಾಘವ । ಯೋಗಸ್ ತದ್ವೃತ್ತಿರೋಧೋ ಹಿ ಜ್ಞಾನಂ ಸಮ್ಯಗವೇಕ್ಷಣಮ್
ರಾಘವ, ಮನಸ್ಸನ್ನು ಶಾಂತಗೊಳಿಸುವ ಎರಡು ಮಾರ್ಗಗಳಿವೆ — ಒಂದು ಯೋಗ, ಇನ್ನೊಂದು ಜ್ಞಾನ. ಯೋಗ ಎಂದರೆ ಮನಸ್ಸಿನ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವುದು; ಜ್ಞಾನ ಎಂದರೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ವಿವೇಕ.
ಕಯಾ ಕೀದೃಕ್ಷಯಾ ವೃತ್ತ್ಯಾ ಪ್ರಾಣಾಪಾನನಿಬದ್ಧಯಾ । ಯೋಗನಾಮ್ನ್ಯಾ ಮನಶ್ ಶಾನ್ತಿಮ್ ಏತ್ಯ್ ಅನನ್ತಸುಖಪ್ರದಾಮ್
ಯಾವ ವಿಧಾನದಿಂದ, ಯಾವ ರೀತಿಯ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ, ಯಾವ ಚಟುವಟಿಕೆಯಿಂದ, ಪ್ರಾಣ ಮತ್ತು ಅಪಾನವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ ಯೋಗವೆಂದು ಕರೆಯುವಾಗ, ಮನಸ್ಸು ಅನಂತ ಸಂತೋಷವನ್ನು ನೀಡುವ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ?
ದೇಹೇ ಽಸ್ಮಿನ್ ದೇಹನಾಡೀಷು ವಾತಸ್ ಸ್ಫುರತಿ ಯೋ ಽಭಿತಃ । ಸ್ಖದಾಸ್ವ್ ಇವ ಭುವೋ ವಾರಿ ಸ ಪ್ರಾಣ ಇತಿ ಕೀರ್ತಿತಃ
ಈ ದೇಹದಲ್ಲಿ, ದೇಹದ ನಾಡಿಗಳೊಳಗೆ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹರಡುವ ವಾಯುವನ್ನು ಪ್ರಾಣ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಅದು ಭೂಮಿಯೊಳಗಿನ ನಾಡಿಗಳಲ್ಲಿ ನೀರು ಹರಿಯುವಂತೆ ಇದೆ.
ತಸ್ಯ ಸ್ಪನ್ದವಶಾದ್ ಅನ್ತಃ ಕ್ರಿಯಾವೈಚಿತ್ರ್ಯಮ್ ಈಯುಷಃ । ಅಪಾನಾದೀನಿ ನಾಮಾನಿ ಕಲ್ಪಿತಾನಿ ಕೃತಾತ್ಮಭಿಃ
ಆ ಪ್ರಾಣವು ಒಳಗೆ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುವುದರಿಂದ, ಆತ್ಮವನ್ನು ಅರಿತವರು ಅದರ ವಿವಿಧ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಅಪಾನ ಮತ್ತು ಇತರ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಇಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.
ಆಮೋದಸ್ಯ ಯಥಾ ಪುಷ್ಪಂ ಶೌಕ್ಲ್ಯಸ್ಯ ತುಹಿನಂ ಯಥಾ । ತಥೈಷ ರಥ ಆಧಾರಶ್ ಚಿತ್ತಸ್ಯಾಭಿನ್ನತಾಂ ಗತಃ
ಹೂವಿಗೆ ಸುಗಂಧ ಹೇಗೋ, ಹಿಮಕ್ಕೆ ಬಿಳುಪು ಹೇಗೋ, ಹೀಗೇ ಈ ವಾಹನವಾದ ಪ್ರಾಣವೂ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಅವಿಭಾಜ್ಯವಾಗಿ ಅವಳಂಬನವಾಗಿದೆ.
ಅನ್ತಃಪ್ರಾಣಪರಿಸ್ಪನ್ದಾತ್ ಸಙ್ಕಲ್ಪಕಲನೋನ್ಮುಖೀ । ಸಂವಿತ್ ಸಞ್ಜಾಯತೇ ಯೈಷಾ ತಚ್ ಚಿತ್ತಂ ವಿದ್ಧಿ ರಾಘವ
ಒಳಗಿನ ಪ್ರಾಣದ ಚಲನೆಯಿಂದ, ಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಬಯಕೆಯಿಂದ, ಅರಿವು ಉದಯಿಸುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನೇ ಮನಸ್ಸು ಎಂದು ತಿಳಿ, ರಾಘವ.
ಪ್ರಾಣಸ್ಪನ್ದಂ ವಿದುಸ್ ಸ್ಪನ್ದಂ ತತ್ಸ್ಪನ್ದಾದ್ ಏವ ಸಂವಿದಃ । ಚಕ್ರಾವರ್ತವಿಧಾಯಿನ್ಯೋ ಜಲಸ್ಪನ್ದಾದ್ ಇವೋರ್ಮಯಃ
ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಪ್ರಾಣದ ಚಲನೆಯನ್ನು ಅರಿವಿನ ಚಲನೆಯೆಂದು ತಿಳುತ್ತಾರೆ; ನೀರಿನ ಚಲನೆಯಿಂದ ಅಲೆಗಳು ಹುಟ್ಟುವಂತೆ, ಪ್ರಾಣದ ಕಂಪಿನಿಂದ ಅರಿವಿನ ವಲಯಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ.
ಚಿತ್ತಂ ಪ್ರಾಣಪರಿಸ್ಪನ್ದಮ್ ಆಹುರ್ ಆಗಮಭೂಷಣಾಃ । ತಸ್ಮಿನ್ ಸಂರೋಧಿತೇ ನೂನಮ್ ಉಪಶಾನ್ತಂ ಭವೇನ್ ಮನಃ
ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಮನಸ್ಸು ಎಂದರೆ ಪ್ರಾಣದ ಚಲನೆಯೇ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಅದನ್ನು ನಿಜವಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸಿದರೆ ಮನಸ್ಸು ಶಾಂತವಾಗುತ್ತದೆ.
ಮನಸ್ಸ್ಪನ್ದೋಪಶಾನ್ತ್ಯಾಯಂ ಸಂಸಾರಃ ಪ್ರವಿಲೀಯತೇ । ಸೂರ್ಯಾಲೋಕಪರಿಸ್ಪನ್ದಶಾನ್ತೌ ವ್ಯವಹೃತಿರ್ ಯಥಾ
ಮನಸ್ಸಿನ ಅಶಾಂತತೆ ಶಾಂತವಾದಾಗ, ಈ ಸಂಸಾರವೇ ಕರಗಿಹೋಗುತ್ತದೆ. ಹೇಗೆಂದರೆ, ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕು ಮಾಯವಾದಾಗ ಎಲ್ಲ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ನಿಲ್ಲುವಂತೆ.
ಅನಿಶಂ ಚರತಾಂ ದೇಹಗೇಹೇ ಗಹನಗಾಮಿನಾಮ್ । ಪ್ರಾಣಾದೀನಾಂ ಪರಿಸ್ಪನ್ದೋ ವಾಯೂನಾಂ ರೋಧ್ಯತೇ ಕಥಮ್
ಈ ದೇಹವೆಂಬ ಮನೆಗೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಓಡಾಡುವ ಪ್ರಾಣವಾಯುಗಳ ಚಲನೆಗೆ ತಡೆಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಹಾಕಬಹುದು? ಅವು ತುಂಬಾ ಆಳವಾಗಿ ಹರಡಿವೆ.
ಶಾಸ್ತ್ರಸಜ್ಜನಸಮ್ಪರ್ಕಾದ್ ವೈರಾಗ್ಯಾಭ್ಯಾಸಯೋಗತಃ । ಅನಾಸ್ಥಾಯಾಂ ಕೃತಾಸ್ಥಾಯಾಂ ಪೂರ್ವಂ ಸಂಸಾರವೃತ್ತಿಷು
ಧರ್ಮಗ್ರಂಥಗಳು ಮತ್ತು ಸಜ್ಜನರ ಸಂಗದಿಂದ, ವೈರಾಗ್ಯ ಮತ್ತು ಯೋಗದ ಅಭ್ಯಾಸದಿಂದ, ಹಳೆಯ ಸಂಸಾರ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಮೇಲೆ ಆಸಕ್ತಿ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿದಾಗ—
ಯಥಾಭಿವಾಞ್ಛಿತಧ್ಯಾನಾಚ್ ಚಿರಮ್ ಏಕತಯೋದಿತಾತ್ । ಏತತ್ತತ್ತ್ವಘನಾಭ್ಯಾಸಾತ್ ಪ್ರಾಣಸ್ಪನ್ದೋ ನಿರುಧ್ಯತೇ
ತಾನಿಷ್ಟವಾದ ಧ್ಯಾನವನ್ನು ದೀರ್ಘಕಾಲ ಏಕಾಗ್ರತೆಯಿಂದ ಮಾಡುತ್ತಾ, ಈ ತತ್ತ್ವದ ಅಭ್ಯಾಸವನ್ನು ಪುನಃ ಪುನಃ ಮಾಡಿದರೆ, ಪ್ರಾಣಚಲನೆ ಶಮನವಾಗುತ್ತದೆ.
ಪೂರಕಾದಿನಿಜಾಯಾಮದೃಢಾಭ್ಯಾಸಾದ್ ಅಖೇದಜಾತ್ । ಏಕಾನ್ತಧ್ಯಾನಸಂಯೋಗಾತ್ ಪ್ರಾಣಸ್ಪನ್ದೋ ನಿರುಧ್ಯತೇ
ತನಗೆ ಸ್ವಂತವಾದ ಉಸಿರಾಟದ ಅಭ್ಯಾಸವನ್ನು ದೃಢವಾಗಿ, ನಿರಂತರವಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತಾ, ಏಕಾಂತದಲ್ಲಿ ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಲೀನನಾದಾಗ, ಪ್ರಾಣದ ಚಲನೆ ತಡೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.
ಓಙ್ಕಾರೋಚ್ಚಾರಣಪ್ರಾನ್ತಶಬ್ದತತ್ತ್ವಾನುಧಾವನಾತ್ । ಸುಷುಪ್ತೇ ಸಂವಿದೋ ಜಾತೇ ಪ್ರಾಣಸ್ಪನ್ದೋ ನಿರುಧ್ಯತೇ
ಓಂ ಎಂಬ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಿ, ಆ ಧ್ವನಿಯ ಮೂಲವನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾ, ಮನಸ್ಸು ಗಾಢ ನಿದ್ರೆಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಾಗ, ಪ್ರಾಣದ ಚಲನೆ ತಡೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.
ರೇಚಕೇ ನೂನಮ್ ಅಭ್ಯಸ್ತೇ ಪ್ರಾಣೇ ಸ್ಫಾರಂ ಖಮ್ ಆಗತೇ । ನ ಸ್ಪೃಶತ್ಯ್ ಅಙ್ಗರನ್ಧ್ರಾಣಿ ಪ್ರಾಣಸ್ಪನ್ದೋ ನಿರುಧ್ಯತೇ
ಉಸಿರನ್ನು ಹೊರಬಿಡುವ ಅಭ್ಯಾಸವನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದಾಗ, ಉಸಿರು ವಿಶಾಲ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿದಂತೆ ಆಗುತ್ತದೆ; ಅದು ದೇಹದ ನಾಳಿಗಳನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಆಗ ಪ್ರಾಣದ ಚಲನೆ ತಡೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.
ಕುಮ್ಭಕೇ ಪೂರ್ವವತ್ ಕಾಲಮ್ ಅನನ್ತಂ ಪರಿತಿಷ್ಠತಿ । ಅಭ್ಯಾಸಾತ್ ಸ್ತಮ್ಭಿತೇ ಪ್ರಾಣೇ ಪ್ರಾಣಸ್ಪನ್ದೋ ನಿರುಧ್ಯತೇ
ಉಸಿರನ್ನು ತಡೆದು ಇಡುವಾಗ, ಹಳೆಯದಂತೆ, ಉಸಿರು ಅನಂತ ಕಾಲ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ; ಅಭ್ಯಾಸದಿಂದ ಉಸಿರು ಸ್ಥಿರವಾದಾಗ, ಪ್ರಾಣದ ಚಲನೆ ತಡೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.
ತಾಲುಮೂಲಗತಾಂ ಯತ್ನಾಜ್ ಜಿಹ್ವಯಾಕ್ರಮ್ಯ ಘಣ್ಟಿಕಾಮ್ । ಊರ್ಧ್ವರನ್ಧ್ರಗತೇ ಪ್ರಾಣೇ ಪ್ರಾಣಸ್ಪನ್ದೋ ನಿರುಧ್ಯತೇ
ಯತ್ನದಿಂದ ನಾಲಿಗೆ ತಾಲುಮೂಲದ ಘಂಟಿಕೆಯನ್ನು ಒತ್ತಿದಾಗ ಮತ್ತು ಉಸಿರನ್ನು ಮೇಲಿನ ದ್ವಾರಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ದಾಗ ಉಸಿರಾಟದ ಚಲನೆ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ.
ಸಮಸ್ತಕಲನೋನ್ಮುಕ್ತೇ ನಕಿಞ್ಚಿನ್ನಾಮ್ನಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮಖೇ । ಧ್ಯಾನಾತ್ ಸಂವಿದಿ ಲೀನಾಯಾಂ ಪ್ರಾಣಸ್ಪನ್ದೋ ನಿರುಧ್ಯತೇ
ಧ್ಯಾನದಿಂದ ಎಲ್ಲಾ ಮನಸ್ಸಿನ ಕಲ್ಪನೆಗಳು ಶಾಂತವಾಗಿ, 'ಏನೂ ಇಲ್ಲ' ಎನ್ನುವ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ತ ಲೀನವಾದಾಗ ಉಸಿರಾಟದ ಚಲನೆ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ.
ದ್ವಾದಶಾಙ್ಗುಲಪರ್ಯನ್ತೇ ನಾಸಾಗ್ರೇ ವಿಮಲಾಮ್ಬರೇ । ಸಮ್ಯಗ್ ದೃಶೋಃ ಪ್ರಶಾಮ್ಯನ್ತ್ಯೋಃ ಪ್ರಾಣಸ್ಪನ್ದೋ ನಿರುಧ್ಯತೇ
ನಾಸಿಕಾಂತದಲ್ಲಿ, ಹನ್ನೆರಡು ಬೆರಳಷ್ಟು ದೂರದ ಶುದ್ಧ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ದೃಷ್ಟಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿಯಾದಾಗ ಉಸಿರಾಟದ ಚಲನೆ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ.
ಅಭ್ಯಾಸಾದ್ ಊರ್ಧ್ವರನ್ಧ್ರೇಣ ತಾಲೂರ್ಧ್ವದ್ವಾದಶಾನ್ತಗೇ । ಪ್ರಾಣೇ ಗಲಿತಸಂವಿತ್ತೌ ಪ್ರಾಣಸ್ಪನ್ದೋ ನಿರುಧ್ಯತೇ
ಅಭ್ಯಾಸದಿಂದ ಉಸಿರು ಮೇಲಿನ ದ್ವಾರದಿಂದ ತಾಲುವಿನ ಮೇಲೆ ಹನ್ನೆರಡು ಬೆರಳಷ್ಟು ದೂರಕ್ಕೆ ಹೋದಾಗ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನವು ಕರಗಿದಾಗ ಉಸಿರಾಟದ ಚಲನೆ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ.
ಭ್ರೂಮಧ್ಯೇ ತಾರಕಾಲೋಕಶಾನ್ತಾವ್ ಅಸ್ತಮ್ ಉಪಾಗತೇ । ಚೇತನೇ ಕೇತನೇ ಬುದ್ಧೇಃ ಪ್ರಾಣಸ್ಪನ್ದೋ ನಿರುಧ್ಯತೇ
ಭ್ರೂಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ತಾರೆ ಹೋಲುವ ಶಾಂತಿಯ ಬೆಳಕು ಅಸ್ತಮಿಸಿದಾಗ, ಬುದ್ಧಿಯ ಚೇತನವೂ ಶಾಂತವಾಗುತ್ತದೆ. ಆಗ ಉಸಿರಾಟದ ಚಲನೆ ತಡೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.
ಚಿರಂ ಕಾಲಂ ಹೃದೇಕಾನ್ತವ್ಯೋಮಸಂವೇದನಾನ್ ಮುನೇಃ । ಅವಾಸನಮನೋಧ್ಯಾನಾತ್ ಪ್ರಾಣಸ್ಪನ್ದೋ ನಿರುಧ್ಯತೇ
ಯೋಗಿಯು ಹೃದಯದ ಆಂತರಿಕ ಆಕಾಶದ ಅರಿವಿನಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘ ಕಾಲ ನೆಲೆಸಿದಾಗ, ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಯಾವ ಆಸೆ ಅಥವಾ ಧ್ಯಾನವೂ ಉಳಿಯದೆ ಹೋದಾಗ, ಉಸಿರಾಟದ ಚಲನೆ ತಡೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.
ಬ್ರಹ್ಮಞ್ ಜಗತಿ ಭೂತಾನಾಂ ಹೃದಯಂ ತತ್ ಕಿಮ್ ಉಚ್ಯತೇ । ಇದಂ ಸರ್ವಂ ಮಹಾದರ್ಶೇ ಯಸ್ಮಿಂಸ್ ತತ್ ಪ್ರತಿಬಿಮ್ಬತಿ
ಓ ಬ್ರಹ್ಮನ್, ಜಗತ್ತಿನ ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳ ಹೃದಯವೆಂದರೆ ಏನು ಎಂದು ಕೇಳುತ್ತೀಯಾ? ಇದು ಎಲ್ಲವೂ ದೊಡ್ಡ ಕನ್ನಡಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವಂತೆ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವ ಜಾಗವಾಗಿದೆ.
ಸಾಧೋ ಜಗತಿ ಭೂತಾನಾಂ ದ್ವಿವಿಧಂ ಹೃದಯಂ ಸ್ಥಿತಮ್ । ಉಪಾದೇಯಂ ಚ ಹೇಯಂ ಚ ವಿಭಾಗೋ ಽಯಂ ತಯೋಶ್ ಶೃಣು
ಓ ಸದ್ಗುಣಿಯೇ, ಜಗತ್ತಿನ ಜೀವಿಗಳ ಹೃದಯ ಎರಡು ವಿಧವಾಗಿದೆ. ಒಂದು ಸ್ವೀಕರಿಸಬೇಕಾದದು, ಇನ್ನೊಂದು ತ್ಯಜಿಸಬೇಕಾದದು. ಈ ಎರಡರ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಕೇಳು.
ಇಯತ್ತಯಾ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನೇ ದೇಹೇ ಯದ್ ವಕ್ಷಸೋ ಽನ್ತರೇ । ಹೇಯಂ ತದ್ ಧೃದಯಂ ವಿದ್ಧಿ ತನಾವ್ ಏಕತಟೇ ಸ್ಥಿತಮ್
ಈ ದೇಹದಲ್ಲಿ, ಎಷ್ಟೋ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಇರುವ, ಎಡಬದಿಯ ಹೃದಯವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬೇಕಾದದ್ದು ಎಂದು ತಿಳಿ. ಅದು ಎದೆ ಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಸಣ್ಣ ದೇಹದ ಒಂದು ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ.
ಸಂವಿನ್ಮಾತ್ರಂ ತು ಹೃದಯಮ್ ಉಪಾದೇಯಂ ನೃಣಾಂ ಸ್ಮೃತಮ್ । ತದ್ ಅನ್ತರೇ ಚ ಬಾಹ್ಯೇ ಚ ನ ಚ ಬಾಹ್ಯೇ ನ ಚಾನ್ತರೇ
ಆದರೆ ಸ್ವೀಕರಿಸಬೇಕಾದ ಹೃದಯವೆಂದರೆ, ಜನರಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧ ಚೈತನ್ಯವೇ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅದು ಒಳಗಲ್ಲ, ಹೊರಗಲ್ಲ, ಆದರೆ ಒಳಗೂ ಹೊರಗೂ ಇದೆ.
ತತ್ ತತ್ಪ್ರಧಾನಂ ಹೃದಯಂ ತತ್ರೇದಂ ಸಮವಸ್ಥಿತಮ್ । ತದ್ ಆದರ್ಶಃ ಪದಾರ್ಥಾನಾಂ ತತ್ ಕೋಶಸ್ ಸರ್ವಸಮ್ಪದಾಮ್
ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಲ್ಲಿಯೂ ಮುಖ್ಯವಾದ ಹೃದಯವೇ ಈ ಜಗತ್ತು ನೆಲಸಿರುವ ಸ್ಥಳ. ಅದು ಎಲ್ಲ ವಸ್ತುಗಳ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವಾಗಿದ್ದು, ಎಲ್ಲ ಸಂಪತ್ತಿನ ಭಂಡಾರವಾಗಿದೆ.