ಸರ್ವಾರಮ್ಭಫಲತ್ಯಾಗೀ ಸರ್ವೋಪಾಧಿವಿವರ್ಜಿತಃ । ಸರ್ವಾಶಾಸಮ್ಪರಿತ್ಯಾಗೀ ಜೀವನ್ಮುಕ್ತ ಇತಿ ಸ್ಮೃತಃ
ಯಾವನು ಎಲ್ಲ ಕೆಲಸಗಳ ಫಲವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದ್ದಾನೆ, ಎಲ್ಲ ಗುರುತುಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಿದ್ದಾನೆ, ಎಲ್ಲ ಆಸೆಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ, ಅವನನ್ನು ಬದುಕಿದ್ದಾಗಲೇ ಮುಕ್ತನು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ಸರ್ವೈಷಣಾಃ ಪರಿತ್ಯಜ್ಯ ಚೇತಸಾ ಭವ ಮೌನವಾನ್ । ಧಾರಾ ನಿರವಶೇಷೇಣ ಯಥಾ ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಪಯೋಧರಃ
ಎಲ್ಲ ಬಯಕೆಗಳನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಬಿಟ್ಟು, ನೀನು ಮೌನಿಯಾಗಿರು; ಹೇಗೆ ಮೋಡವು ಎಲ್ಲ ನೀರನ್ನು ಸುರಿದು ಖಾಲಿಯಾಗುತ್ತದೆ, ಹೀಗೆಯೇ ನೀನು ಶಾಂತನಾಗಿರು.
ತಥಾ ನ ಸುಖಯತ್ಯ್ ಅಙ್ಗಸಂಲಗ್ನಾ ವರವರ್ಣಿನೀ । ಯಥಾ ಸುಖಯತಿ ಸ್ವಾನ್ತಮ್ ಇನ್ದುಶೀತಾ ನಿರಾಶತಾ
ದೇಹಕ್ಕೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿರುವ ಸುಂದರ ಮಹಿಳೆ ಎಷ್ಟು ಸಂತೋಷ ಕೊಡುತ್ತಾಳೋ ಅದಕ್ಕಿಂತ, ಚಂದ್ರನ ತಂಪು ಮತ್ತು ನಿರಾಶೆಯಿಲ್ಲದ ಮನಸ್ಸು ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಸಂತೋಷವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.
ನ ತಥೇನ್ದುಸ್ ಸುಖಯತಿ ಕಣ್ಠಲಗ್ನೋ ಽಪಿ ರಾಘವ । ನೈರಾಶ್ಯಂ ಸುಖಯತ್ಯ್ ಅನ್ತರ್ ಯಥಾ ಸಕಲಶೀತಲಮ್
ರಾಘವ, ಚಂದ್ರನು ಹತ್ತಿರವಿದ್ದರೂ ಆತನ ಶೀತಳತೆ ಅಷ್ಟೊಂದು ಸಂತೋಷವನ್ನು ಕೊಡದು. ಆದರೆ ಎಲ್ಲ ಆಶೆಗಳಿಲ್ಲದ ಮನಸ್ಸಿನ ಒಳಗಿನ ಶಾಂತಿ, ತಂಪು, ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆನಂದವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.
ಪುಷ್ಪಘೂರ್ಣನ್ನವಲತೋ ನ ತಥಾ ರಾಜತೇ ಮಧುಃ । ಯಥೋದಾರಮತಿರ್ ಮೌನೀ ನೈರಾಶ್ಯಸಮಮಾನಸಃ
ಹೊಸ ಹೂವಿನೊಳಗೆ ಮಧು ಎಷ್ಟು ಹೊಳೆಯುತ್ತದೋ, ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಉದಾರ ಮನಸ್ಸುಳ್ಳ, ಮೌನವಾಗಿರುವ, ಎಲ್ಲ ಆಶೆಗಳಿಲ್ಲದ ಋಷಿಯ ಮನಸ್ಸು ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ.
ನ ಹಿಮಾದ್ರೇರ್ ನ ಮುಕ್ತಾಭ್ಯೋ ನ ರಮ್ಭಾಭ್ಯೋ ನ ಚನ್ದನಾತ್ । ನ ತಚ್ ಚನ್ದ್ರಮಸಶ್ ಶೈತ್ಯಂ ನೈರಾಶ್ಯಾದ್ ಯದ್ ಅವಾಪ್ಯತೇ
ಹಿಮಾಲಯದಿಂದಲೋ, ಮುತ್ತುಗಳಿಂದಲೋ, ಬಾಳೆಹಣ್ಣುಗಳಿಂದಲೋ, ಚಂದನದಿಂದಲೋ, ಅಥವಾ ಚಂದ್ರನಿಂದಲೋ ಸಿಗುವ ತಂಪು, ಎಲ್ಲ ಆಶೆಗಳಿಲ್ಲದ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಸಿಗುವ ಶಾಂತಿಯಷ್ಟಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
ಅಪಿ ರಾಜ್ಯಾದ್ ಅಪಿ ಸ್ವರ್ಗಾದ್ ಅಪೀನ್ದೋರ್ ಅಪಿ ಮಾಧವಾತ್ । ಅಪಿ ಕಾನ್ತಾಸಮಾಸಙ್ಗಾನ್ ನೈರಾಶ್ಯಂ ಪರಮಂ ಸುಖಮ್
ರಾಜ್ಯವನ್ನಾದರೂ, ಸ್ವರ್ಗವನ್ನಾದರೂ, ಚಂದ್ರನನ್ನು ಅಥವಾ ವಸಂತವನ್ನು ಅಥವಾ ಪ್ರಿಯೆಯ ಸಮ್ಮಿಲನವನ್ನು ಹೋಲಿಸಿದರೂ, ಎಲ್ಲ ಆಶೆಗಳಿಲ್ಲದ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿರುವ ಆ ಪರಮ ಸುಖವೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ.
ತೃಣವನ್ ನೋಪಕುರ್ವನ್ತಿ ಯಯಾ ತ್ರಿಭುವನಶ್ರಿಯಃ । ಸಾ ಪರಾ ನಿರ್ವೃತಿಸ್ ಸಾಧೋ ನೈರಾಶ್ಯಾದ್ ಉಪಲಭ್ಯತೇ
ಓ ಮಹಾತ್ಮನೆ, ಮೂರು ಲೋಕಗಳ ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನೂ ಹುಲ್ಲಿನಂತೆ ಕಾಣುವಂತಹ ಪರಮ ಶಾಂತಿಯು ನಿರಾಶೆಯಿಂದಲೇ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.
ಆಶಾಕರಞ್ಜಪರಶುಂ ಪರಾಯಾ ನಿರ್ವೃತೇಃ ಪದಮ್ । ಪುಷ್ಪಗುಚ್ಛಂ ಶಮತರೋರ್ ಆಲಮ್ಬಸ್ವ ನಿರಾಶತಾಮ್
ಆಶೆಗಳ ಮರವನ್ನು ಕಡಿದುಹಾಕುವ ಪರಶುವಾಗಿ ನಿರಾಶೆಯನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೋ, ಶಾಂತಿಯ ಮರದ ಹೂಗುಚ್ಛವಾಗಿ ನಿರಾಶೆಯನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಿಕೊಳ್ಳು, ಪರಮ ಶಾಂತಿಯ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ತಲುಪಲು.
ಗೋಷ್ಪದಂ ಪೃಥಿವೀ ಮೇರುಸ್ ಸ್ಥಾಣುರ್ ಆಶಾಸ್ ಸಮುದ್ಗಿಕಾಃ । ತೃಣಂ ತ್ರಿಭುವನಂ ರಾಮ ನೈರಾಶ್ಯಾಲಙ್ಕೃತಾಕೃತೇಃ
ಓ ರಾಮಾ, ನಿರಾಶೆಯಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿದವನಿಗೆ ಭೂಮಿ ಹಸುವಿನ ಹೂವಿನ ಗುರುತುಹಾಗೂ, ಮೇರುಗಿರಿ ಕಂಬದಂತೂ, ಆಶೆಗಳು ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಂತೂ, ಮೂರು ಲೋಕಗಳು ಹುಲ್ಲಿನಂತೂ ಕಾಣುತ್ತವೆ.
ದಾನಾದಾನಸಮಾಹಾರವಿಹಾರವಿಭವಾದಿಕಾಃ । ಕ್ರಿಯಾ ಜಗತಿ ಹಸ್ಯನ್ತೇ ನಿರಾಶೈಃ ಪುರುಷೋತ್ತಮೈಃ
ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಕೊಡುವುದು, ಪಡೆಯುವುದು, ಸಂಗ್ರಹಿಸುವುದು, ಆನಂದಿಸುವುದು, ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದುವುದು ಇವೆಲ್ಲವೂ ನಿರಾಶೆಯುಳ್ಳ ಮಹಾತ್ಮರು ನಗುವ ವಿಷಯವಾಗಿವೆ.
ಪದಂ ಯಸ್ಯ ನ ಬಧ್ನಾತಿ ಕದಾಚಿತ್ ಕಲನಾ ಹೃದಿ । ತೃಣೀಕೃತತ್ರಿಭುವನಃ ಕೇನಾಸಾವ್ ಉಪಮೀಯತೇ
ಯಾರ ಹೃದಯವನ್ನು ಯಾವಾಗಲೂ ಯೋಚನೆಗಳು ಬಂಧಿಸಲ್ಲ, ಮೂರು ಲೋಕಗಳನ್ನೂ ಹುಲ್ಲಿನಂತೆ ಕಾಣುವವನಿಗೆ ಯಾರನ್ನು ಹೋಲಿಸಬಹುದು?
ಇದಮ್ ಏವಾಸ್ತ್ವ್ ಇದಂ ಮಾಸ್ತು ಮಮೇತಿ ಹೃದಿ ರಞ್ಜನಾ । ನ ಯಸ್ಯಾಸ್ತಿ ತಮ್ ಆತ್ಮೇಶಂ ತೋಲಯನ್ತಿ ಕಥಂ ಜನಾಃ
‘ಇದು ಇರಲಿ’, ‘ಇದು ಇರಬಾರದು’, ‘ಇದು ನನ್ನದು’ ಎಂಬಂತಹ ಯೋಚನೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ಇಲ್ಲದ ಆತ್ಮನಾಥನನ್ನು ಜನರು ಹೇಗೆ ತೂಕ ಹಾಕಬಹುದು ಅಥವಾ ಅಳೆಯಬಹುದು?
ಸರ್ವಸಙ್ಕಟಪರ್ಯನ್ತಮ್ ಅಸಙ್ಕಟಮಲಂ ಸುಖಮ್ । ಸೌಭಾಗ್ಯಂ ಪರಮಂ ಬುದ್ಧೇರ್ ನೈರಾಶ್ಯಮ್ ಅವಲಮ್ಬ್ಯತಾಮ್
ಎಲ್ಲಾ ಕಷ್ಟಗಳ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಶುದ್ಧವಾದ ಸುಖ, ಪರಮ ಸೌಭಾಗ್ಯ, ಬುದ್ಧಿಗೆ ನಿರಾಶ್ರಯವನ್ನು ಆಧಾರವಿಟ್ಟು ದೊರಕಲಿ.
ನ ಶಾಸ್ತೇಹ ತ್ವಮ್ ಆಶಾನಾಂ ವಿದ್ಧಿ ಮಿಥ್ಯಾಭ್ರಮಂ ಜಗತ್ । ವಹದ್ರಥಸ್ಥದಿಕ್ಚಕ್ರನೇಮ್ಯಾವರ್ತವದ್ ಉತ್ಥಿತಮ್
ನೀನು ಇಲ್ಲಿ ಆಸೆಗಳ ಮೇಲೆ ಆಳುವುದಿಲ್ಲ; ಈ ಜಗತ್ತನ್ನು ಸುಳ್ಳು ಭ್ರಮೆಯೆಂದು ತಿಳಿ, ಅದು ಚಲಿಸುವ ರಥದ ಚಕ್ರದ ತಿರುಗಾಟದಂತೆ ಉದಯವಾಗುತ್ತದೆ.
ಕಿಂ ಮುಹ್ಯಸಿ ಮಹಾಬಾಹೋ ಮೂರ್ಖವತ್ ಪಣ್ಡಿತೋ ಽಪಿ ಸನ್ । ಮಮೇದಂ ತದ್ ಅಯಂ ಸೋ ಽಹಮ್ ಇತ್ಯ್ ಉದ್ಭ್ರಾನ್ತೇನ ಚೇತಸಾ
ಮಹಾಬಾಹುವೇ, ನೀನು ಜ್ಞಾನಿಯಾಗಿದ್ದರೂ, 'ಇದು ನನ್ನದು', 'ಅದು ಅದು', 'ನಾನು ಇದುವೇ' ಎಂಬ ಭ್ರಮೆಗಳಿಂದ ಮನಸ್ಸು ಅಶಾಂತವಾಗಿ, ಮೂರ್ಖನಂತೆ ಯಾಕೆ ಗೊಂದಲಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತೀಯೆ?
ಆತ್ಮೈವೇದಂ ಜಗತ್ ಸರ್ವಂ ನಾನಾತೇಹ ನ ವಿದ್ಯತೇ । ಏಕರೂಪಂ ಜಗಜ್ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ಧೀರೈ ರಾಮ ನ ಖಿದ್ಯತೇ
ಈ ಜಗತ್ತು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಆತ್ಮವೇ; ಇಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಇಲ್ಲ. ಜಗತ್ತನ್ನು ಒಂದೇ ರೂಪವಾಗಿ ತಿಳಿದ ಜ್ಞಾನಿಗಳು, ರಾಮಾ, ಎಂದಿಗೂ ದುಃಖಪಡುವುದಿಲ್ಲ.
ಯಥಾಭೂತಪದಾರ್ಥೌಘದರ್ಶನಾದ್ ಏವ ರಾಘವ । ಪರಮಾಶ್ವಾಸನಂ ಬುದ್ಧೇರ್ ನೈರಾಶ್ಯಮ್ ಅಧಿಗಮ್ಯತೇ
ರಾಘವ, ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ನಿಜವಾದ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ನೋಡಿದಾಗ, ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಶಾಂತಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ; ನಿರಾಶೆ ಅಲ್ಲ.
ಭಾವಾಭಾವವಿಸಂವಾದಮುಕ್ತಮ್ ಆದ್ಯನ್ತಯೋಸ್ ಸ್ಥಿತಮ್ । ಯದ್ ರೂಪಂ ತತ್ ಸಮಾಲಮ್ಬ್ಯ ಪದಾರ್ಥಾನಾಂ ಸ್ಥಿತಿಂ ಕುರು
ಯಾವುದು ಇರುವುದೂ ಇಲ್ಲದಿರುವುದೂ ಎಂಬ ವಿರೋಧಗಳಿಲ್ಲದೆ, ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ ಇರುವುದೋ ಆ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಆಧರಿಸಿ, ಎಲ್ಲ ವಸ್ತುಗಳ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೋ.
ನೈರಾಶ್ಯಧೀರಮನಸೋ ಮಾಯೇಯಮ್ ಅತಿಮೋಹಿನೀ । ಪಲಾಯ್ಯ ಯಾತಿ ಸಂಸಾರೀ ಮೃಗೀ ಕೇಸರಿಣೋ ಯಥಾ
ಓ ಸ್ಥಿರಮನಸ್ಸಿನವನೇ, ಈ ಭ್ರಮೆಯು ಲೋಕವನ್ನೆಲ್ಲಾ ಮೋಹಗೊಳಿಸುವುದಾದರೂ, ನಿರಾಶೆಯಿಂದ ತುಂಬಿದವನನ್ನು ಕಂಡಾಗ, ಅದು ಸಿಂಹನನ್ನು ನೋಡಿ ಓಡುವ ಜಿಂಕೆಯಂತೆ ದೂರ ಓಡಿಹೋಗುತ್ತದೆ.
ಕಾನ್ತಾಮ್ ಉದ್ದಾಮಮದನಾಂ ಲೋಲಾಂ ವನಲತಾಮ್ ಅಪಿ । ಜರ್ಜರೋಪಲಪಾಲೀಂ ಚ ಸಮಂ ಪಶ್ಯತಿ ಧೀರಧೀಃ
ಸ್ಥಿರಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳ ಜ್ಞಾನಿ, ಪ್ರೇಮಭರಿತಳಾದ ಸುಂದರಿಯನ್ನು, ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಆಟವಾಡುವ ಬೆಲ್ಲದ ಹೊಂಬೆಳೆಯನ್ನು, ಅಥವಾ ಒಡೆದುಹೋದ ಕಲ್ಲುಗೂಡನ್ನು ಕೂಡ ಒಂದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ನೋಡುತ್ತಾನೆ.
ಭೋಗಾ ನಾನನ್ದಯನ್ತ್ಯ್ ಅನ್ತಃ ಖೇದಯನ್ತಿ ನ ಚಾಪದಃ । ದೃಶ್ಯಶ್ರಿಯೋ ಹರನ್ತ್ಯ್ ಅಙ್ಗ ನ ಜ್ಞಮ್ ಅದ್ರಿಮ್ ಇವಾನಿಲಾಃ
ಆನಂದವನ್ನು ಕೊಡುವ ಭೋಗಗಳು ಅವನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷ ಉಂಟುಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ; ದುಃಖಗಳು ಕೂಡ ಅವನಿಗೆ ಕಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ಕಾಣುವ ವಸ್ತುಗಳ ಐಶ್ವರ್ಯಗಳು, ಪ್ರಿಯನೇ, ಪರ್ವತವನ್ನು ಗಾಳಿ ಕದಿಯಲಾರದು ಹೇಗೆ, ಜ್ಞಾನಿಯನ್ನು ಕೂಡ ಅದೆ ರೀತಿಯಾಗಿ ಕದಿಯಲಾರವು.
ರಕ್ತಬಾಲಾಙ್ಗನಸ್ಯಾಪಿ ಜ್ಞಸ್ಯೋದಾರಧಿಯೋ ಮುನೇಃ । ಕಣಶಃ ಖಣ್ಡತಾಂ ಯಾನ್ತಿ ಮನಸಿ ಸ್ಮರಸಾಯಕಾಃ
ಯುವತಿಯೊಬ್ಬಳು ಪ್ರೇಮದಿಂದ ಎಸೆದ ಕಾಮಬಾಣಗಳು ಕೂಡ, ಉದಾರಬುದ್ಧಿಯ ಜ್ಞಾನಿ ಮುನಿಯ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ, ತುಂಡು ತುಂಡಾಗಿ ಮುರಿದುಹೋಗುತ್ತವೆ.
ರಾಗದ್ವೇಷೈಸ್ ಸ್ವರೂಪಜ್ಞೋ ನಾವಶಃ ಪರಿಕೃಷ್ಯತೇ । ಸ್ಪರ್ಶ ಏವಾಸ್ಯ ನೈತಾಭ್ಯಾಂ ಕಿಮ್ ಉತಾಕ್ರಮಣಂ ಭವೇತ್
ಯಾರು ತಮ್ಮ ನಿಜ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಅರಿತಿದ್ದಾರೆ, ಅವರನ್ನು ಆಸೆ ಮತ್ತು ದ್ವೇಷಗಳು ಬಲವಂತವಾಗಿ ಎಳೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ಇವುಗಳು ಅವರ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಸ್ಪರ್ಶಿಸುತ್ತವೆ, ಆಳವಾಗಿ ಹಿಡಿಯುವುದಿಲ್ಲ.
ಸಮದೃಷ್ಟಲತಾಲೋಲವನಿತಾದ್ರಿಶಿಲಾದಿಷು । ರಮತೇ ನೈಷ ಭೋಗೇಷು ಪಾನ್ಥೋ ಮರುಮಹೀಷ್ವ್ ಇವ
ಯಾರು ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಸಮಾನವಾಗಿ ನೋಡುತ್ತಾರೆ, ಅವರು ಬೆಲ್ಲದ ಹಣ್ಣು, ಸ್ತ್ರೀ, ಪರ್ವತ, ಕಲ್ಲು ಮುಂತಾದವುಗಳಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲಾಸ ಪಡುವುದಿಲ್ಲ. ಹೇಗೆ ಒಂದು ಪ್ರಯಾಣಿಕನು ಮರುಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸಿದಾಗ ಆ ಮರುಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಆನಂದಿಸುವುದಿಲ್ಲವೋ ಹಾಗೆ.
ಅಯತ್ನೋಪನತಂ ಸರ್ವಂ ಲೀಲಯಾ ಮುಕ್ತಮಾನಸಃ । ಭುಙ್ಕ್ತೇ ಭೋಗಭರಂ ಪ್ರಾಜ್ಞಸ್ ತ್ವ್ ಆಲೋಕಮ್ ಇವ ಲೋಚನಮ್
ಯಾರ ಮನಸ್ಸು ಮುಕ್ತವಾಗಿದೆ, ಆ ಜ್ಞಾನಿ ಯಥೇಚ್ಛವಾಗಿ ಏನು ಬಂದರೂ ಸುಲಭವಾಗಿ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹೇಗೆ ಕಣ್ಣು ಬೆಳಕನ್ನು ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸುತದೆಯೋ ಹಾಗೆ.
ಕಾಕತಾಲೀಯವತ್ ಪ್ರಾಪ್ತಾ ಭೋಗಾಲೀ ಲಲನಾದಿಕಾ । ಸೇವಿತಾಪ್ಯ್ ಅಙ್ಗ ಧೀರಸ್ಯ ನ ದುಃಖಾಯ ನ ತುಷ್ಟಯೇ
ಹೆಂಗಸು ಮುಂತಾದ ಸುಖಗಳು ಕಾಗೆ ಹಣ್ಣು ತಿನ್ನಲು ಕುಳಿತುಕೊಂಡಂತೆ ಯಾದೃಚ್ಛಿಕವಾಗಿ ಬಂದರೂ, ಸ್ಥಿರಚಿತ್ತನಾದವನಿಗೆ ಅವುಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದರೂ ದುಃಖವನ್ನೂ ಸಂತೋಷವನ್ನೂ ಉಂಟುಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ.
ಸಮ್ಯಗ್ದೃಷ್ಟಪದಾರ್ಥಂ ಜ್ಞಂ ಸುಖದುಃಖಗತೀ ಮನಾಕ್ । ದ್ವೇ ವೀಚ್ಯಾವ್ ಇವ ಶೈಲೇನ್ದ್ರಂ ಕ್ಷೋಭಂ ನೇತುಂ ನ ಶಕ್ನುತಃ
ಯಾರು ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ನೋಡುತ್ತಾರೆ, ಆ ಜ್ಞಾನಿಗೆ ಸುಖ ಮತ್ತು ದುಃಖದ ಅನುಭವಗಳು ದೊಡ್ಡ ಪರ್ವತವನ್ನು ಎರಡು ಅಲೆಗಳು ಹೇಗೆ ಕದಲಿಸಲಾಗದುವೋ ಹಾಗೆ, ಮನಸ್ಸನ್ನು ತೊಡಗಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
ಹೇಲಯಾಲೋಕಯನ್ ಭೋಗಾನ್ ಮೃದುರ್ ದಾನ್ತೋ ಗತಜ್ವರಃ । ಸ್ವಮ್ ಏವ ಪದಮ್ ಆಲಮ್ಬ್ಯ ಸರ್ವಭೂತಾನ್ತರಸ್ಥಿತಮ್
ಅವನಿಗೆ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಜ್ವರವಿಲ್ಲದೆ, ಮೃದುವಾಗಿ ಮತ್ತು ನಿರ್ಲಿಪ್ತವಾಗಿ ಭೋಗಗಳನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾನೆ; ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಇರುವ ತನ್ನ ಸ್ವಭಾವದಲ್ಲೇ ನೆಲೆಸಿರುವನು.
ಜ್ಞಸ್ ತಿಷ್ಠತಿ ಗತವ್ಯಗ್ರಂ ವ್ಯಗ್ರಯಾಪಿ ಸಮನ್ವಿತಃ । ಜಗನ್ತಿ ಜನಯನ್ನ್ ಏವ ಬ್ರಹ್ಮೇವಾತ್ಮಪರಾಯಣಃ
ಅವನು ಯಾವಾಗಲೂ ಚಿಂತೆ ಇಲ್ಲದೆ, ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದರೂ ಸಹ, ಬ್ರಹ್ಮನಂತೆ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಾ, ಆತ್ಮನಲ್ಲೇ ತೊಡಗಿರುವವನಾಗಿ ಇರುತ್ತಾನೆ.