ಸಂಸಕ್ತಮನಸಾಮ್ ಏತಾ ರಮ್ಯಾನ್ತಃಪುರಪಙ್ಕ್ತಯಃ । ರಚಿತಾ ರೌರವಾವೀಚಿಕಾಲಸೂತ್ರಾದಿನಾಮಿಕಾಃ
ಆಸಕ್ತ ಮನಸ್ಸುಳ್ಳವರಿಗೆ ಈ ಸುಂದರ ಆಂತರಿಕ ಮಹಲ್ಗಳು ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿವೆ, ಆದರೆ ಅವುಗಳಿಗೆ ರೌರವ, ಅವೀಚಿ, ಕಾಲಸೂತ್ರ ಎಂಬ ಹೆಸರಿದೆ.
ಸಕ್ತಚಿತ್ತಂ ಜನಂ ದುಃಖಶುಷ್ಕಮ್ ಇನ್ಧನಸಞ್ಚಯಮ್ । ಜ್ವಲತಾಂ ನರಕಾಗ್ನೀನಾಂ ವಿದ್ಧಿ ತೇನ ಜ್ವಲನ್ತಿ ತೇ
ಯಾರ ಮನಸ್ಸು ಆಸಕ್ತಿಯಿಂದ ತುಂಬಿದೆ, ಅವರು ನರಕದ ಬೆಂಕಿಗೆ ಒಣಕಟ್ಟಿದ ಇಂಧನದ ರಾಶಿಯಂತೆ. ಅವರದು ಈ ಆಸಕ್ತಿಯೇ ಸುಡುವ ಕಾರಣ.
ದುಃಖಜಾಲಮ್ ಇದಂ ರಾಮ ಯತ್ ಕಿಞ್ಚಿಜ್ ಜಗತೀಗತಮ್ । ಸಂಸಕ್ತಮನಸಾಮ್ ಅರ್ಥೇ ತತ್ ಸರ್ವಂ ಪರಿಕಲ್ಪಿತಮ್
ರಾಮಾ, ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಎಲ್ಲ ದುಃಖಗಳ ಜಾಲವು, ಮನಸ್ಸು ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿರುವವರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಕಲ್ಪಿತವಾಗಿದೆ.
ಮನಸ್ಸಂಸಙ್ಗಧರ್ಮಿಣ್ಯಾ ಭಾರಭೂತಶರೀರಯಾ । ಕ್ಷಯೋದಯದಶಾರ್ಥಿನ್ಯಾ ಸರ್ವಂ ತತಮ್ ಅವಿದ್ಯಯಾ
ಮನಸ್ಸಿನ ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳುವ ಸ್ವಭಾವ, ದೇಹದ ಭಾರ, ಕ್ಷಯವೂ ವೃದ್ಧಿಯೂ ಹೊಂದಿರುವ ವಸ್ತುಗಳ ಹಂಬಲ—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ವ್ಯಾಪಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ.
ಅಸಂಸಙ್ಗೇನ ಭೋಗಾನಾಂ ಸರ್ವಾ ರಾಮ ವಿಭೂತಯಃ । ಪರಂ ವಿಸ್ತಾರಮ್ ಆಯಾನ್ತಿ ಪ್ರಾವೃಷೀವ ಮಹಾಪಗಾಃ
ರಾಮಾ, ಭೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ಇಲ್ಲದಾಗ, ಎಲ್ಲ ಶಕ್ತಿಗಳು ಮಳೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಹಾ ನದಿಗಳು ಹರಿಯುವಂತೆ ಬಹಳವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತವೆ.
ಅನ್ತಸ್ಸಂಸಙ್ಗಮ್ ಅಙ್ಗಾನಾಮ್ ಅಙ್ಗಾರಂ ವಿದ್ಧಿ ರಾಘವ । ಅನನ್ತಸ್ಸಙ್ಗಮ್ ಅಙ್ಗಾನಾಂ ವಿದ್ಧಿ ರಾಮ ರಸಾಯನಮ್
ರಾಘವ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಒಳಗಿನ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ನೀನು ಬೆಂಕಿಯ ಕೆಂಡದಂತೆ ತಿಳಿ. ರಾಮ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಆಸಕ್ತಿ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಅದು ಅಮೃತದಂತೆ ಎಂದು ತಿಳಿ.
ಸಂಸಙ್ಗೇನಾನ್ತರಸ್ಥೇನ ದಹ್ಯತೇ ಪ್ರಕೃತಿಸ್ ಸ್ವಯಮ್ । ಸ್ವಫಲೋತ್ಥೇನೈಡಕಾಕ್ಷೀ ಪಾವಕೇನ ಯಥೌಷಧಿಃ
ಒಳಗಿನ ಆಸಕ್ತಿಯಿಂದ ತಾನೇ ತನ್ನ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಸುಟ್ಟುಹಾಕಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಅದು ಹೇಗೆಂದರೆ, ಔಷಧಿ ತನ್ನ ರಸದಿಂದ ಮತ್ತು ಅರಣಿ ಕಡ್ಡಿಗಳ ಘರ್ಷಣೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಸುಡುವಂತೆ.
ಸರ್ವತ್ರಾಸಕ್ತಮ್ ಆಶಕ್ತಮ್ ಅನನ್ತಮ್ ಇವ ಸಂಸ್ಥಿತಮ್ । ಅಸಙ್ಕಲ್ಪಂ ಸದಾಭಾಸಂ ಸುಖಾಯೈವ ಮನೋ ಭವೇತ್
ಎಲ್ಲ ಕಡೆಗೂ ಯಾವುದೇ ಆಸಕ್ತಿಯಿಲ್ಲದೆ, ಯಾವ ಬಂಧನವೂ ಇಲ್ಲದೆ, ಸದಾ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿರುವ, ಸಂಕಲ್ಪವಿಲ್ಲದ ಮನಸ್ಸು ಅನಂತದಂತೆ ನೆಲೆಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದು ಖುಷಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.
ವಿದ್ಯಾದೃಶಿ ಪ್ರೋದಯಮ್ ಆಗತೇನ ಕ್ಷಯಂ ತ್ವ್ ಅವಿದ್ಯಾವಿಷಯಂ ಗತೇನ । ಸರ್ವತ್ರ ಸಂಸಕ್ತಿವಿವರ್ಜಿತೇನ ಸ್ವಚೇತಸಾ ತಿಷ್ಠತಿ ಯಸ್ ಸ ಮುಕ್ತಃ
ಯಾರು ತಮ್ಮ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಎಲ್ಲ ಕಡೆಗೂ ಯಾವುದೇ ಆಸಕ್ತಿಯಿಲ್ಲದೆ ಇರುತ್ತಾರೋ, ಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ದೃಢವಾಗಿರುವ ದೃಷ್ಟಿಯುಳ್ಳವರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಟ್ಟಿರುತ್ತಾರೆ, ಅವರೇ ನಿಜವಾದ ಮುಕ್ತರು.
ಸರ್ವದಾ ಸರ್ವಸಂಸ್ಥೇನ ಸರ್ವೇಣ ಸಹ ತಿಷ್ಠತಾ । ಸರ್ವಕರ್ಮರತೇನಾಪಿ ಮನಃ ಕಾರ್ಯಂ ವಿಜಾನತಾ
ಯಾವಾಗಲೂ ಎಲ್ಲರ ನಡುವೆ, ಎಲ್ಲದರ ಜೊತೆಗೆ ಇದ್ದರೂ, ಎಲ್ಲ ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದರೂ, ಮನಸ್ಸಿನ ಗುರಿಯನ್ನು ತಿಳಿದವನು—
ನ ಸಕ್ತಮ್ ಇಹ ಚಿನ್ತಾಸು ನ ಚೇಷ್ಟಾಸು ನ ವಸ್ತುಷು । ನಾಕಾಶೇ ನಾಪ್ಯ್ ಅಧೋಭಾಗೇ ನ ದಿಕ್ಷು ನ ಲತಾಸು ಚ
ಇಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಆಲೋಚನೆಗಳಿಗೆ, ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಅಥವಾ ವಸ್ತುಗಳಿಗೆ ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ; ಆಕಾಶದಲ್ಲಿಯೂ ಅಲ್ಲ, ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿಯೂ ಅಲ್ಲ, ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅಲ್ಲ, ಬೆಳೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಅಲ್ಲ.
ನ ಬಹಿರ್ ವಿಪುಲಾಭೋಗೇ ನ ಚೈವೇನ್ದ್ರಿಯವೃತ್ತಿಷು । ನಾಭ್ಯನ್ತರೇ ನ ಚ ಪ್ರಾಣೇ ನ ಮೂರ್ಧನಿ ನ ತಾಲುನಿ
ಹೊರಗಿನ ಭೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಅಲ್ಲ; ಒಳಗಿನ ಭಾಗದಲ್ಲಿಯೂ ಅಲ್ಲ, ಉಸಿರಿನಲ್ಲಿ, ತಲೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಅಲ್ಲ, ನಾಲಿಗೆಯ ಮೇಲೆಯೂ ಅಲ್ಲ.
ನ ಭ್ರೂಮಧ್ಯೇ ನ ನಾಸಾನ್ತೇ ನ ಮುಖೇ ನ ಖತಾರಕೇ । ನಾನ್ಧಕಾರೇ ನ ಚಾಭಾಸೇ ನ ಚಾಸ್ಮಿನ್ ಹೃದಯಾಮ್ಬರೇ
ಭ್ರೂಮಧ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ ಅಲ್ಲ, ಮೂಗಿನ ತುದಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಅಲ್ಲ, ಬಾಯಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಅಲ್ಲ, ಗಂಟಲಿನ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿಯೂ ಅಲ್ಲ; ಕತ್ತಲೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಅಲ್ಲ, ಕಾಣುವ ರೂಪದಲ್ಲಿಯೂ ಅಲ್ಲ, ಹೃದಯದ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿಯೂ ಅಲ್ಲ.
ನ ಜಾಗ್ರತಿ ನ ಚ ಸ್ವಪ್ನೇ ನ ಸುಷುಪ್ತೇ ನ ನಿರ್ಮಲೇ । ನಾಸಿತೇ ನ ಚ ವಾ ಪೀತೇ ರಕ್ತಾದೌ ಶಬಲೇ ಽಪಿ ಚ
ಇದು ಜಾಗೃತಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಅಲ್ಲ, ಕನಸಿನಲ್ಲಿಯೂ ಅಲ್ಲ, ಗಾಢನಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಅಲ್ಲ, ಸ್ಪಷ್ಟತೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಅಲ್ಲ; ಊಟ ಮಾಡುವಾಗಲೂ ಅಲ್ಲ, ಕುಡಿಯುವಾಗಲೂ ಅಲ್ಲ, ಕೆಂಪಾದ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಅಲ್ಲ, ಬಣ್ಣಬಣ್ಣದ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಅಲ್ಲ.
ನ ಸ್ಥಿರೇ ನ ಚಲೇ ನಾದೌ ನ ಮಧ್ಯೇ ನೇತರತ್ರ ಚ । ನ ದೂರೇ ನಾನ್ತಿಕೇ ನಾಙ್ಗೇ ನ ಪದಾರ್ಥೇ ನ ಚಾತ್ಮನಿ
ಇದು ಸ್ಥಿರದಲ್ಲಿಯೂ ಅಲ್ಲ, ಚಲಿಸುವದಲ್ಲಿಯೂ ಅಲ್ಲ, ಆರಂಭದಲ್ಲಿಯೂ ಅಲ್ಲ, ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ ಅಲ್ಲ, ಬೇರೆ ಎಲ್ಲಿಯೂ ಅಲ್ಲ; ದೂರದಲ್ಲಿಯೂ ಅಲ್ಲ, ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿಯೂ ಅಲ್ಲ, ದೇಹದಲ್ಲಿಯೂ ಅಲ್ಲ, ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅಲ್ಲ, ಆತ್ಮದಲ್ಲಿಯೂ ಅಲ್ಲ.
ನ ಶಬ್ದಸ್ಪರ್ಶರೂಪೇಷು ನ ಮೋಹಾನನ್ದವೃತ್ತಿಷು । ನ ಗಮಾಗಮಚೇಷ್ಟಾಸು ನ ಕಾಲಕಲನಾಸು ಚ
ಇದು ಶಬ್ದ, ಸ್ಪರ್ಶ, ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ; ಮೋಹ ಅಥವಾ ಆನಂದದ ಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಇಲ್ಲ; ಹೋಗುವ ಬರುವ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಇಲ್ಲ, ಕಾಲದ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದಲ್ಲಿಯೂ ಇಲ್ಲ.
ಕೇವಲಂ ಚಿತಿ ವಿಶ್ರಮ್ಯ ಕಿಞ್ಚಿಚ್ ಚೇತ್ಯಾವಲಮ್ಬತಃ । ಸರ್ವತ್ರ ನೀರಸಮ್ ಇವ ತಿಷ್ಠತ್ವ್ ಆತ್ಮರಸಂ ಮನಃ
ಮನಸ್ಸು ಶುದ್ಧ ಚಿತ್ತದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯಲಿ, ಸ್ವಲ್ಪ ಮಾತ್ರ ಗ್ರಹಿಸುವುದನ್ನು ಆಧರಿಸಲಿ; ಎಲ್ಲೆಡೆ ರುಚಿಯಿಲ್ಲದಂತೆ ಇದ್ದರೂ, ಆತ್ಮರಸವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿರಲಿ.
ತತ್ರಸ್ಥೋ ವಿಗತಾಸಙ್ಗೋ ಜೀವೋ ಽಜೀವತ್ವಮ್ ಆಗತಃ । ವ್ಯವಹಾರಮ್ ಇಮಂ ಸರ್ವಂ ಮಾ ಕರೋತು ಕರೋತು ವಾ
ಅಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಆತ್ಮ, ಬಂಧನವಿಲ್ಲದೆ, ಜೀವನು ಜೀವಿತದ ಮೀರಿದ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ತಲುಪುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಈ ಲೋಕದ ವ್ಯವಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಲಿ ಅಥವಾ ತೊಡಗದಿರಲಿ, ಅವನ ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ನಡೆಯಬಹುದು.
ಅಕುರ್ವನ್ ವಾಪಿ ಕುರ್ವನ್ ವಾ ಜೀವಸ್ ಸ್ವಾತ್ಮರತಿಕ್ರಿಯಾಮ್ । ಕ್ರಿಯಾಫಲೈರ್ ನ ಸಮ್ಬನ್ಧಮ್ ಆಯಾತಿ ಖಮ್ ಇವಾಮ್ಬುದೈಃ
ಯಾವುದೇ ಕ್ರಿಯೆ ಮಾಡದಿದ್ದರೂ ಅಥವಾ ಮಾಡಿದರೂ, ಜೀವನು ತನ್ನೊಳಗಿನ ಆನಂದದಲ್ಲೇ ತೊಡಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಮಾಡಿದ ಕೆಲಸಗಳ ಫಲಕ್ಕೆ ಬಂಧನವಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಆಕಾಶವು ಮೋಡಗಳಿಂದ ಹೇಗೆ ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲವೋ ಹಾಗೆ.
ಅಥ ವಾ ತಮ್ ಅಪಿ ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಚೇತ್ಯಾಂಶಂ ಶಾನ್ತಚಿದ್ಘನಃ । ಜೀವಸ್ ತಿಷ್ಠತು ಸಂಶಾನ್ತಂ ಜ್ವಲನ್ ಮಣಿರ್ ಇವಾತ್ಮನಿ
ಅಥವಾ, ಆ ಜ್ಞಾನಭಾಗವನ್ನೂ ಬಿಟ್ಟು, ಶಾಂತವಾದ ಚೈತನ್ಯರೂಪಿಯಾಗಿ ಜೀವನು ತನ್ನೊಳಗೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ರತ್ನದಂತೆ ಶಾಂತವಾಗಿ ನೆಲೆಸಲಿ.
ನಿರ್ವಾಣಮ್ ಆತ್ಮನಿ ಗತಸ್ ಸತತೋದಿತಾತ್ಮಾ ಜೀವೋ ಭುವಿ ವ್ಯವಹರನ್ನ್ ಅಪಿ ರಾಮಭದ್ರ । ನಾಸಙ್ಗಮ್ ಏತಿ ಗತಸಙ್ಗತಯಾ ಫಲೇನ ಕರ್ಮೋದ್ಭವೇನ ಹಸತೀವ ಚ ದೇಹಮ್ ಆರಾತ್
ತಾನು ತನ್ನೊಳಗೆ ನಿರ್ಮಲವಾದ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ತಲುಪಿದ ಮೇಲೆ, ಸದಾ ತನ್ನ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಾ, ರಾಮಭದ್ರ, ಜೀವನು ಲೋಕದಲ್ಲಿ ವ್ಯವಹಾರ ಮಾಡಿದರೂ ಬಂಧನವನ್ನು ಹೊಂದುವುದಿಲ್ಲ. ಎಲ್ಲ ಸಂಬಂಧಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಿ, ಅವನು ದೇಹವನ್ನು ದೂರದಿಂದ ನೋಡುತ್ತಾ ನಗುವಂತೆ, ಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ಬರುವ ಫಲಗಳು ಅವನಿಗೆ ತಟ್ಟುವುದಿಲ್ಲ.
ಅಸಂಸಙ್ಗಸುಖಧ್ಯಾನಸಂಸ್ಥಿತೈರ್ ವಿದಿತಾತ್ಮಭಿಃ । ವ್ಯವಹಾರಿಭಿರ್ ಅಪ್ಯ್ ಅನ್ತರ್ ವೀತಶೋಕೈರ್ ಅವಸ್ಥಿತಮ್
ಯಾರು ಅಸಕ್ತಿಯ ಸಂತೋಷದಲ್ಲೂ ಧ್ಯಾನದಲ್ಲೂ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಆತ್ಮವನ್ನು ಅರಿತಿದ್ದಾರೆ, ಅವರು ಲೋಕದ ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದರೂ ಕೂಡ, ಒಳಗೆ ದುಃಖವಿಲ್ಲದೆ ಶಾಂತವಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.
ಪ್ರಕ್ಷುಬ್ಧಾಕ್ಷುಬ್ಧದೇಹಸ್ಯ ವಿಸಂವೇದನಸಂವಿದಃ । ಅನ್ತಃಪೂರ್ಣಸ್ಯ ವದನೇ ಶ್ರೀರ್ ಇನ್ದೋರ್ ಇವ ಲಕ್ಷ್ಯತೇ
ಯಾರ ದೇಹ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಚಂಚಲವಾಗಿರಬಹುದು, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಶಾಂತವಾಗಿರಬಹುದು, ಆದರೆ ಅವರ ಒಳಗಿನ ತೃಪ್ತಿ ಅವರ ಮುಖದಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ, ಅದು ಚಂದ್ರನ ಕಿರಣದಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ.
ಚೇತ್ಯಹೀನಚಿದಾಲಮ್ಬಿ ಮನೋ ಯಸ್ಯ ಗತಜ್ವರಮ್ । ತೇನಾಮ್ಬು ಕತಕೇನೇವ ಜನತಾ ಸಮ್ಪ್ರಸೀದತಿ
ಯಾರ ಮನಸ್ಸು ವಿಷಯಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಶುದ್ಧ ಚೈತನ್ಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದೆ ಮತ್ತು ದುಃಖವಿಲ್ಲ, ಅವರಿಂದ ಜನರು ಶಾಂತವಾಗುತ್ತಾರೆ, ಹೇಗೆ ಕಟಕ ಬೀಜ ನೀರನ್ನು ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸುವದೋ ಹಾಗೆ.
ನಿತ್ಯಮ್ ಆತ್ಮದೃಗಾಲೀನೋ ಜ್ಞಸ್ ಸ್ವಸ್ಥಶ್ ಚಞ್ಚಲೋ ಽಪಿ ಸನ್ । ಕ್ಷುಬ್ಧೋ ದೃಶ್ಯತ ಏವಾಸೌ ಪ್ರತಿಬಿಮ್ಬಾರ್ಕವನ್ ಮುಧಾ
ಯಾರು ಸದಾ ಆತ್ಮದ ದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಲೀನರಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಅವರು ಜ್ಞಾನಿಯಾಗಿಯೂ ಸ್ವಸ್ಥರಾಗಿಯೂ ಇರುತ್ತಾರೆ; ಅವರು ಹೊರಗೆ ಚಂಚಲವಾಗಿದ್ದರೂ ಸಹ, ಅದು ನದಿಯಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದ ಸೂರ್ಯನ ಪ್ರತಿಬಿಂಬದಂತೆ ನಿಜವಾದುದಲ್ಲ.
ಆತ್ಮಾರಾಮಾ ಮಹಾತ್ಮಾನಃ ಪ್ರಬುದ್ಧಾಃ ಪರಮೋದಯಾಃ । ಬಹಿಃ ಪಿಞ್ಛಾಗ್ರತರಲಾ ಅನ್ತರ್ ಮೇರುರ್ ಇವಾಚಲಾಃ
ಆತ್ಮದಲ್ಲಿ ಆನಂದಿಸುವ ಮಹಾತ್ಮರು, ಜಾಗೃತರಾದವರು, ಅತ್ಯಂತ ಉನ್ನತ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ತಲುಪಿದವರು ಹೊರಗೆ ಎಲೆಯ ತುದಿಯಂತೆ ಮೃದುವಾಗಿರುತ್ತಾರೆ, ಒಳಗೆ ಮೆರು ಪರ್ವತದಂತೆ ಅಚಲರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.
ಚಿತ್ತಮ್ ಆತ್ಮತ್ವಮ್ ಆಯಾತಂ ಸುಖದುಃಖಾನುರಞ್ಜನಾಮ್ । ನೋಪೈತಿ ರಙ್ಗಸಂಯೋಗಂ ಮಸೃಣಸ್ ಸ್ಫಟಿಕೋ ಯಥಾ
ಮನಸ್ಸು ಆತ್ಮಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಪಡೆದು ಸಂತೋಷ-ದುಃಖಗಳಿಂದ ಬಣ್ಣಗೊಂಡರೂ, ಅವುಗಳ ಆಟದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಹೀಗೆಯೇ, ಮೃದುವಾದ ಸ್ಫಟಿಕಕ್ಕೆ ಸ್ಪರ್ಶವಾದರೂ ಅದು ಬದಲಾಗದು.
ಸಂಸಾರದೃಷ್ಟಿರ್ ಉದಿತಾ ಜ್ಞಾತಲೋಕಪರಾವರಮ್ । ನ ರಞ್ಜಯತಿ ಸಚ್ಚಿತ್ತಂ ಜಲಲೇಖಾ ಯಥಾಮ್ಬುಜಮ್
ಸಂಸಾರದ ದೃಷ್ಟಿ ಉದಯವಾದರೂ, ಎತ್ತರ-ಕೆಳಗಿನ ಲೋಕಗಳನ್ನು ತಿಳಿದರೂ, ಅದು ಶುದ್ಧ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಮಸೆಯುವುದಿಲ್ಲ; ಹೇಗೆಂದರೆ ನೀರಿನ ರೇಖೆ ಕಮಲದ ಮೇಲೆ ಹತ್ತಿದರೂ ಅದು ತೊಡೆಯದು.
ಆತ್ಮಧ್ಯಾನಮಯೋ ಽಧ್ಯಾನೀ ಪ್ರಬೋಧಂ ಪರಮ್ ಆಗತಃ । ಕಲನಾಮಲನಿರ್ಮುಕ್ತಸ್ ತ್ವ್ ಅಸಕ್ತ ಇತಿ ಕಥ್ಯತೇ
ಆತ್ಮಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಲೀನನಾದ ಧ್ಯಾನಿ ಪರಮ ಜಾಗೃತಿಯನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಾನೆ; ಕಲ್ಪನೆಗಳ ಮಲದಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಿ, ಅವನು ಆಸಕ್ತಿಯಿಲ್ಲದವನೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.
ಆತ್ಮಾರಾಮತಯಾ ಜೀವೋ ಯಾತ್ಯ್ ಅಸಂಸಕ್ತತಾಮ್ ಇಹ । ಆತ್ಮಜ್ಞಾನೇನ ಸಂಸಙ್ಗಸ್ ತನುತಾಮ್ ಏತಿ ನಾನ್ಯಥಾ
ಆತ್ಮದಲ್ಲಿ ಆನಂದ ಪಡುವವನಿಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿಯೆಂಬ ಬಂಧನ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಆತ್ಮಜ್ಞಾನದಿಂದ ಮಾತ್ರ ಲೋಕದ ಸಂಬಂಧಗಳು ಕ್ಷೀಣವಾಗುತ್ತವೆ, ಬೇರೆ ಯಾವ ರೀತಿಯಲ್ಲೂ ಅಲ್ಲ.