ಇದಂ ಲಬ್ಧಮ್ ಇದಂ ಪ್ರಾಪ್ಸ್ಯಾಮೀತ್ಯ್ ಅನ್ತರ್ದಾಹಕಾರಿಣೀ । ನ ಶಾಮ್ಯತ್ಯ್ ಅರ್ಕರತ್ನಾನಾಂ ಗ್ರೀಷ್ಮೇ ಽರ್ಚಿರ್ ಇವ ದುರ್ಧಿಯಾಮ್
‘ಇದು ಸಿಕ್ಕಿತು, ಇನ್ನೂ ಅದನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತೇನೆ’ ಎಂಬ ಆಲೋಚನೆ ಒಳಗೆ ಬೆಂಕಿಯಂತೆ ಸುಡುತ್ತದೆ; ತಪ್ಪು ಮನಸ್ಸುಳ್ಳವರಿಗೆ ಅದು ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ರತ್ನಗಳ ಕಿರಣಗಳಂತೆ ಎಂದಿಗೂ ಶಮನವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
ನಾಸ್ತೀದಮ್ ಇದಮ್ ಅಸ್ತೀತಿ ಚಿನ್ತಾ ಧಾವತ್ಯ್ ಅಹಙ್ಕೃತಿಮ್ । ಜಡಾಶಯಾ ಜಡಾಮ್ ಅಭ್ರಮಾಲಾ ಶೈಲಾವಲೀಮ್ ಇವ
ಈದು ಇಲ್ಲ, ಅದು ಇದೆ ಎಂದು ಮನಸ್ಸು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಯೋಚನೆಗಳಲ್ಲಿ ಓಡಾಡುತ್ತದೆ. ಈ ಯೋಚನೆಗಳು ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ಉಂಟಾಗಿವೆ, ಅವು ಮೂಲದಲ್ಲಿ ಮೂಢವಾಗಿವೆ, ಪರ್ವತಗಳ ಮೇಲೆ ಹರಡಿರುವ ಮೇಘಮಾಲೆಯಂತಿವೆ.
ಅಹಙ್ಕಾರೇ ಪರಿಕ್ಷೀಣೇ ಶುಷ್ಕಸ್ ಸಂಸಾರಪಾದಪಃ । ಭೂಯಃ ಪ್ರಯಚ್ಛತ್ಯ್ ಅರಸೋ ನ ಪಾಷಾಣವದ್ ಅಙ್ಕುರಮ್
ಅಹಂಕಾರ ಕಡಿಮೆಯಾದಾಗ ಸಂಸಾರದ ವೃಕ್ಷವು ಒಣಗಿ ಹೋಗುತ್ತದೆ; ಅದು ಮತ್ತೆ ರಸವನ್ನೂ ಮೊಗ್ಗುಗಳನ್ನೂ ಕೊಡುವುದಿಲ್ಲ, ಕಲ್ಲಿನಂತಾಗುತ್ತದೆ.
ಸುತೃಷ್ಣಾಕೃಷ್ಣಭೋಗಿನ್ಯೋ ದೇಹದ್ರುಮಕೃತಾಲಯಾಃ । ಕ್ವಾಪಿ ಯಾನ್ತಿ ವಿಚಾರಾತ್ಮನ್ಯ್ ಆಗತೇ ವಿನತಾಸುತೇ
ತೀವ್ರ ಆಸೆಗಳ ಕಪ್ಪು ಹಾವುಗಳು ದೇಹವೆಂಬ ಮರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ. ವಿಚಾರ ಮತ್ತು ವಿನಯ ಹುಟ್ಟಿದಾಗ, ಆ ಹಾವುಗಳು ಎಲ್ಲೋ ಹೋದಂತೆ ಅಡಗಿಹೋಗುತ್ತವೆ.
ಅಸದಭ್ಯುತ್ಥಿತೇ ವಿಶ್ವೇ ತಜ್ಜಾ ವಯಮ್ ಅಸನ್ಮಯಾಃ । ಅಸನ್ಮಯಪರಿಸ್ಪನ್ದೇ ತ್ವಮ್ ಅಹಂ ಚೇತಿ ಕಃ ಕ್ರಮಃ
ಅಸತ್ಯದಿಂದ ಈ ಜಗತ್ತು ಉದಯವಾದಾಗ, ನಾವು ಕೂಡ ಆ ಅಸತ್ಯದಿಂದಲೇ ರೂಪುಗೊಂಡಿದ್ದೇವೆ. ಅಸತ್ಯದ ಈ ಚಲನೆಗಳಲ್ಲಿ ನೀನು, ನಾನು ಎಂಬ ಕ್ರಮವೇನು?
ಇದಂ ಜಗದ್ ಉದೇತ್ಯ್ ಆದಾವ್ ಅಕಾರಣಮ್ ಅಕಾರಣಾತ್ । ಯದ್ ಅಕಾರಣಮ್ ಉಚ್ಛೂನಂ ತತ್ ಸದ್ ಇತ್ಯ್ ಉಚ್ಯತೇ ಕಥಮ್
ಈ ಜಗತ್ತು ಮೊದಲಿಗೆ ಯಾವ ಕಾರಣವೂ ಇಲ್ಲದೆ, ಕಾರಣವಿಲ್ಲದದ್ದರಿಂದ ಉದಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಕಾರಣವಿಲ್ಲದೆ ನಾಶವಾದುದನ್ನು ಹೇಗೆ ನಿಜವಾದದ್ದು ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು?
ಅಪರ್ಯನ್ತಂ ಪುರಾ ಕಾಲಂ ಮೃದಿ ಕುಮ್ಭ ಇವಾಕೃತಃ । ದೇಹೋ ಽಭವದ್ ಇದಾನೀಂ ತು ತಥೈವಾನ್ತೇ ಭವಿಷ್ಯತಿ
ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಲವು ಅಂತ್ಯವಿಲ್ಲದೆ, ಕುಂಭವನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಮೊದಲು ಇರುವ ಮಣ್ಣಿನಂತೆ ಇತ್ತು. ಈಗ ದೇಹವು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದೆ, ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ ಅದೇ ಆಗುತ್ತದೆ.
ಮಧ್ಯೇ ನರವಯೋಮಾತ್ರಂ ಕಞ್ಚಿತ್ ಕಾಲಂ ತು ಚಞ್ಚಲಮ್ । ಆದ್ಯನ್ತಸೋಮ್ಯತೇ ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ವಾರಿ ವೀಚಿತಯಾ ಯಥಾ
ನಡುವಿನಲ್ಲಿ, ಮಾನವನ ಜೀವನವು ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯ ಮಾತ್ರ ಚಂಚಲವಾಗಿ ಇರುತ್ತದೆ. ಆರಂಭ ಮತ್ತು ಅಂತ್ಯವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಅದು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುವ ಅಲೆ ಹೋದಂತೆ ಆಗುತ್ತದೆ.
ಅಸ್ಮಿನ್ ಕ್ಷಣಪರಿಸ್ಪನ್ದೇ ದೇಹೇ ವಿಶರಣೋನ್ಮುಖೇ । ತರಙ್ಗೇ ಚ ನಿಬದ್ಧಾಸ್ಥಾ ಯೇ ಹತಾಸ್ ತೇ ಕುದೃಷ್ಟಯಃ
ಈ ಕ್ಷಣಿಕ ಸ್ಪಂದನದಲ್ಲಿ, ದೇಹವು ಕ್ಷಯದ ಕಡೆ ಹೋಗುತ್ತಿರುವಾಗ, ಅಲೆಗೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿರುವವರು ನಾಶವಾಗುತ್ತಾರೆ—ಅವರು ತಪ್ಪು ದೃಷ್ಟಿಯವರು.
ಪ್ರಾಕ್ ಪುರಸ್ತಾಚ್ ಚ ಸರ್ವಾಣಿ ಸನ್ತಿ ವಸ್ತೂನಿ ಚಾಭಿತಃ । ಮಧ್ಯಸ್ಫುಟತ್ವ ಏತೇಷಾಂ ಕೇವಾಸ್ಥಾ ಹತರೂಪಿಣಿ
ಹಿಂದೆಯೂ ಮುಂದೆಯೂ ಎಲ್ಲವೂ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಇದೆ; ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣುವುದು ತಾತ್ಕಾಲಿಕ. ರೂಪವು ನಾಶವಾದ ಮೇಲೆ ಉಳಿಯುವುದು ಏನು?
ಚಿತ್ತ ಪೂರ್ವಂ ಪುರಸ್ತಾಚ್ ಚ ವಿದೇಹಂ ಶಾನ್ತಮ್ ಇತ್ಯ್ ಅಸಿ । ಸದ್ ಅಸದ್ ವಾ ಖಸಂಲೀನಂ ಮಧ್ಯೇ ಽಸ್ಮಿನ್ ಕಿಂ ತವೋಗ್ರತಾ
ಮನಸ್ಸು ಹಿಂದೆಯೂ ಮುಂದೆಯೂ ಇತ್ತು; ದೇಹವಿಲ್ಲದದು ಶಾಂತವಾಗಿದೆ. ಇದು ನಿಜವೋ ಅಸತ್ಯವೋ, ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಲೀನವಾಗಿದೆಯೋ, ಈ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ನಿನ್ನ ತೀವ್ರತೆ ಏನು?
ಯಥಾ ಸ್ವಪ್ನವಿಕಾರೇಷು ಯಥಾ ಸಮ್ಭ್ರಮದೃಷ್ಟಿಷು । ಯಥಾ ವಾ ಮದಲೀಲಾಸು ಯಥಾ ನೌಯಾನಸಮ್ಭ್ರಮೇ
ಹಾಗೆಯೇ ಕನಸಿನ ಬದಲಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ, ಗೊಂದಲದ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ, ಮದಮತ್ತಿನ ಆಟಗಳಲ್ಲಿ, ದೋಣಿಯ ಪ್ರಯಾಣದ ಅಶಾಂತಿಯಲ್ಲಿ ಕೂಡ,
ಯಥಾ ಧಾತುವಿಕಾರೇಷು ಯಥಾ ವೇನ್ದ್ರಿಯವಿಪ್ಲವೇ । ಯಥಾತಿಸಮ್ಭ್ರಮಾನನ್ದದೋಷಾವೇಶವಶೇಷು ಚ
ಹಾಗೆಯೇ ದೇಹದ ಅಂಶಗಳ ಬದಲಾವಣೆಯಲ್ಲಿ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ವ್ಯತ್ಯಯದಲ್ಲಿ, ಅತಿಯಾದ ಗೊಂದಲ, ಆನಂದ ಮತ್ತು ದೋಷಗಳ ಪ್ರಭಾವದಲ್ಲಿ ಕೂಡ.
ದೃಶ್ಯತೇ ಕ್ಷೀಯತೇ ಚೈವ ರೂಪಂ ಸದಸತೋಶ್ ಚಲಮ್ । ತಥೈವೇದಮ್ ಇಯಂ ತ್ವ್ ಏಷಾ ಕಾಲೇ ನ್ಯೂನಾತಿರಿಕ್ತತಾ
ಇಲ್ಲಿರುವ ರೂಪವು, ಇರುವದಾಗಲಿ ಇಲ್ಲದಾಗಲಿ, ಸದಾ ಅಸ್ಥಿರವಾಗಿಯೇ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕ್ಷೀಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದೇ ರೀತಿ, ಇಲ್ಲಿ ಈಗಿರುವುದೂ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ಆಗುವುದುಂಟು.
ಸಾ ಚ ತ್ವಯಾ ಕೃತಾ ನಿತ್ಯಂ ಚಿತ್ತ ದುಃಖಸುಖೋದಯೈಃ । ಯಥಾ ವಿಯೋಗಸಂಯೋಗಯಾಮಿನ್ಯೋರ್ ಅನುರಾಗಿಣಾಮ್
ಮನಸೇ, ನೀನು ಸದಾ ದುಃಖ ಮತ್ತು ಸukh ಉಂಟುಮಾಡುವುದರಿಂದ ಈ ಸ್ಥಿತಿಯೂ ನಿನ್ನಿಂದಲೇ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ; ಹೇಗೆಂದರೆ, ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಬಂಧಿಸಿದವರಿಗೆ ಸೇರುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಬೇರ್ಪಡಿಕೆ ಆಗುವಂತೆ.
ತ್ವಮ್ ಅಪ್ಯ್ ಏವಾಸದಾಭಾಸಂ ಮಿಥ್ಯಾ ಸದ್ ಇವ ಲಕ್ಷ್ಯಸೇ । ಮೃಗತೃಷ್ಣೇವ ತೇನೈತತ್ ತ್ವತ್ಕೃತಂ ಸತ್ ಕಥಂ ಭವೇತ್
ನೀನು ಕೂಡ ಸತ್ಯವಲ್ಲದದ್ದನ್ನು ಸತ್ಯವೆಂದು ತೋರಿಸುವಂತೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತೀಯೆ; ಅದು ಮೃಗಮರೀಚಿಕೆಯಂತಿದೆ. ಹೀಗಿರುವಾಗ, ನಿನ್ನಿಂದ ಉಂಟಾದುದು ಹೇಗೆ ಸತ್ಯವಾಗಬಹುದು?
ಯದ್ ಇದಂ ಕಿಞ್ಚಿದ್ ಆಭೋಗಿ ತತ್ ಸರ್ವಂ ದೃಶ್ಯಮಣ್ಡಲಮ್ । ಅವಸ್ತ್ವ್ ಇತಿ ವಿನಿರ್ಣೀಯ ಮನೋ ಯಾಹ್ಯ್ ಅಮನಃಪದಮ್
ಇಲ್ಲಿ ಅನುಭವವಾಗುವದೆಲ್ಲವೂ ಕಾಣುವ ಪ್ರಪಂಚದ ಭಾಗವೇ. ಇದನ್ನು ಅಸತ್ಯವೆಂದು ತಿಳಿದು, ಮನಸ್ಸು ಮನಸ್ಸಿನ ಪಾರಿನ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಹೋಗಲಿ.
ಅವಸ್ತ್ವ್ ಇದಮ್ ಇತಿ ಸ್ಫಾರೇ ರೂಢೇ ಮನಸಿ ನಿಶ್ಚಯೇ । ಹೇಮನ್ತ ಇವ ಪದ್ಮಿನ್ಯಃ ಕ್ಷೀಯನ್ತೇ ಭೋಗವಾಸನಾಃ
ಈ ಜಗತ್ತು ನಿಜವಲ್ಲ ಎಂಬ ದೃಢ ನಂಬಿಕೆ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಆಳವಾಗಿ 자리ಮಾಡಿದಾಗ, ಭೋಗಗಳ ಆಸೆಗಳು ಹಿಮಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕಮಲ ಹೂವುಗಳು ಒಣಗುವಂತೆ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಕರಗುತ್ತವೆ.
ಚಿತಾ ದೃಷ್ಟಾತ್ಮನಾ ನೂನಂ ಸನ್ತ್ಯಕ್ತಮನನೌಜಸಾ । ಮನಸಾ ವೀತರಾಗೇಣ ಸ್ವಯಂ ಸ್ವಸ್ಥೇನ ಭೂಯತೇ
ಆತ್ಮಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಕಂಡು ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬಿಟ್ಟುಬಿಟ್ಟಾಗ, ಕಾಮಕ್ರೋಧಗಳಿಲ್ಲದ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ, ಒಬ್ಬನು ತಾನೇ ತಾನು ಸ್ಥಿರನಾಗಿ ನೆಲೆಸುತ್ತಾನೆ.
ಪರಮಾತ್ಮಾನಲೇ ಕ್ಷಿಪ್ತಸಂವಿತ್ತ್ಯವಯವಂ ಸ್ವಯಮ್ । ದಗ್ಧಾತ್ಮಕಮ್ ಅಲಂ ಚಿತ್ತಂ ಶುದ್ಧತಾಮ್ ಏತಿ ಶಾಶ್ವತೀಮ್
ಪರಮಾತ್ಮನ ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಚೇತನದ ತುಂಡುಗಳನ್ನು ಹಾಕಿದಾಗ, ಒಳಗೆ ಒಳಗೆ ಸುಟ್ಟುಹೋಗಿದ ಮನಸ್ಸು ಶಾಶ್ವತವಾದ ಶುದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ.
ದೇಹಮ್ ಅನ್ಯತಯಾ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ವಿಷಯವಾಸನಾಮ್ । ವಿನಾಶಮ್ ಉರರೀಕೃತ್ಯ ಮನೋ ಜಯತಿ ವೀರವತ್
ಈ ದೇಹವನ್ನು ಬೇರೆ ಎಂದು ನೋಡಿ, ವಿಷಯಾಸೆಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ನಾಶವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದಾಗ, ಮನಸ್ಸು ವೀರನಂತೆ ಜಯವನ್ನು ಸಾಧಿಸುತ್ತದೆ.
ಮನಶ್ ಶತ್ರುಶ್ ಶರೀರಸ್ಯ ಶರೀರಂ ಮನಸೋ ರಿಪುಃ । ಏಕಭಾವೇನ ನಶ್ಯೇತೇ ಆಧಾರಾಧೇಯಕಾರ್ಯವತ್
ಮನಸ್ಸು ದೇಹದ ಶತ್ರು, ದೇಹ ಮನಸ್ಸಿನ ವಿರೋಧಿ. ಇವೆರಡೂ ಒಂದಾಗಿ ಬೆರೆತುಹೋದಾಗ, ಅವು ಆಧಾರ ಮತ್ತು ಆಧಾರಿತವಾದವುಗಳು ಒಟ್ಟಿಗೆ ನಾಶವಾಗುವಂತೆ, ಕಣ್ಮರೆಯಾಗುತ್ತವೆ.
ರಾಗದ್ವೇಷವತೋರ್ ನಿತ್ಯಮ್ ಅನ್ಯೋಽನ್ಯಾತಿವಿರುದ್ಧಯೋಃ । ಏತಯೋರ್ ಮೂಲಕಾಷೇಣ ವಿನಾಶಃ ಪರಮಂ ಸುಖಮ್
ಆಸಕ್ತಿ ಮತ್ತು ದ್ವೇಷ ಯಾವಾಗಲೂ ಪರಸ್ಪರ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿವೆ. ಅವುಗಳ ಮೂಲವನ್ನೇ ನಿರ್ಮೂಲ ಮಾಡಿಬಿಟ್ಟರೆ, ಅತ್ಯಂತ ಸುಖ ಸಿಗುತ್ತದೆ.
ಏತಯೋರ್ ಏಕಸಂಸ್ಥಾನೇ ರತಿರ್ ಇತ್ಯ್ ಏವ ಯಾ ಕಥಾ । ಸಾ ವ್ಯೋಮ್ನ್ಯ್ ಅಯಸ್ಸ್ತ್ರಿಯಾ ಭುಕ್ತಾ ಧರೇತಿ ಕಥಯಾ ಸಮಾ
ಈ ಎರಡೂ ಒಂದಾಗಿ ಬೆರೆತು ಸುಖವಿದೆ ಎಂಬ ಕಥೆ, ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಕಬ್ಬಿಣದ ಹೆಂಗಸನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವ ಕಥೆಯಂತೆಯೇ ಖಾಲಿ ಮತ್ತು ಅರ್ಥವಿಲ್ಲದದ್ದು.
ಅಕೃತ್ರಿಮವಿರೋಧಸ್ಥೌ ಯತ್ರ ಸಙ್ಘಟಿತಾವ್ ಉಭೌ । ಧಾರಾ ಇವ ಪತನ್ತ್ಯ್ ಏವ ತತ್ರಾನರ್ಥಪರಮ್ಪರಾಃ
ಎಲ್ಲಿ ಈ ಎರಡೂ ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿರೋಧದಲ್ಲಿದ್ದು ಕೂಡಿಬರುತ್ತವೆಯೋ, ಅಲ್ಲಿ ಅವಾಂತರಗಳು ನದಿಯ ಹರಿವಿನಂತೆ ಒಂದಾದಮೇಲೆ ಒಂದು ಬರುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತವೆ.
ಮಿಥೋವಿರುದ್ಧಸಂಸರ್ಗೇ ರತಿಮ್ ಏತ್ಯ್ ಅಧಮೋ ಹಿ ಯಃ । ತ್ಯಕ್ತವ್ಯಸ್ ಸ ಪತದ್ವಾರಾವ್ ಅಗ್ನಿರಾಶಾವ್ ಅಪೇಲವೇ
ಒಬ್ಬನು ಪರಸ್ಪರ ವಿರೋಧದ ಸಂಗಮದಲ್ಲಿ ಆನಂದವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ ಎಂದರೆ ಅವನು ಅತ್ಯಂತ ಹೀನನು. ಅವನನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡಬೇಕು, ಏಕೆಂದರೆ ಅವನು ಬಿಕಾರಾದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಬೆಂಕಿಯ ಗುಡ್ಡಿಗೆ ಬಾಗಿಲು ತೆರೆದಂತೆ ಅಪಾಯಕರನು.
ಸಙ್ಕಲ್ಪೇನ ಮನಸ್ ಸ್ಪೃಷ್ಟ್ವಾ ಶರೀರಂ ಬಾಲಯಕ್ಷವತ್ । ಪಾತ್ರಾಯೇವ ಧನಾನ್ಯ್ ಅಸ್ಮೈ ಸ್ವದುಃಖಾನಿ ಪ್ರಯಚ್ಛತಿ
ಮನಸ್ಸಿನ ಸಂಕಲ್ಪದಿಂದ ದೇಹವನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿದಾಗ, ಅದು ಭೂತ ಹಿಡಿದ ಮಕ್ಕಳಂತೆ, ತನ್ನ ದುಃಖಗಳನ್ನು ಪಾತ್ರೆಯಂತೆ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಕೊಡುವುದು.
ತೈರ್ ದುಃಖೈಸ್ ತಾಪಿತೋ ದೇಹೋ ಮನೋ ಹನ್ತುಮ್ ಅಥೇಚ್ಛತಿ । ಪುತ್ರೋ ಽಪಿ ಹನ್ತಿ ಪಿತರಮ್ ಆತತಾಯಿಪದಂ ಗತಮ್
ಆ ದುಃಖಗಳಿಂದ ದೇಹ ಪೀಡಿತನಾದಾಗ, ಅದು ಮನಸ್ಸನ್ನು ನಾಶಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಬಯಸುತ್ತದೆ. ಅಪರಾಧಿಯ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಹೋದ ಮಗನು ಕೂಡ ತಂದೆಯನ್ನು ಕೊಲ್ಲಬಹುದು.
ನಾಸ್ತಿ ಶತ್ರುಃ ಪ್ರಕೃತ್ಯೈವ ನ ಚ ಮಿತ್ರಂ ಕದಾಚನ । ಸುಖದಂ ಮಿತ್ರಮ್ ಇತ್ಯ್ ಉಕ್ತಂ ದುಃಖದಾಶ್ ಶತ್ರವಸ್ ಸ್ಮೃತಾಃ
ಸ್ವಭಾವದಿಂದ ಯಾರೂ ಶತ್ರುಗಳಾಗಿಲ್ಲ, ಯಾವಾಗಲೂ ಸ್ನೇಹಿತರೂ ಇಲ್ಲ. ಯಾರು ಸಂತೋಷವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಾರೆ ಅವರನ್ನು ಸ್ನೇಹಿತರು ಎಂದು, ದುಃಖವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವವರನ್ನು ಶತ್ರುಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ದೇಹೋ ದುಃಖಾನ್ಯ್ ಅನುಭವನ್ ಸ್ವಮನೋ ಹನ್ತುಮ್ ಇಚ್ಛತಿ । ದೇಹಂ ಮನಸ್ ಸ್ವದುಃಖಾನಾಂ ಸತ್ಕೋಶಂ ಕುರುತೇ ಕ್ಷಣಾತ್
ದೇಹವು ದುಃಖ ಅನುಭವಿಸುವಾಗ, ಮನಸ್ಸು ಅದನ್ನು ನಾಶಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಬಯಸುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ, ಮನಸ್ಸಿನ ದುಃಖಗಳೆಲ್ಲಾ ದೇಹದಲ್ಲೇ ಸಂಗ್ರಹವಾಗುತ್ತವೆ.