ಸದೇಹಾ ವಾ ವಿದೇಹಾ ವಾ ಮುಕ್ತತಾ ನ ಪ್ರಮಾಸ್ಪದಮ್ । ಅಸ್ಮಾಕಮ್ ಅಸ್ಯಾಸ್ ತು ಯದಾ ಸ್ವೈಕತಾಸ್ತ್ಯ್ ಅವಿಭಾಗಿನೀ
ದೇಹದೊಂದಿಗೆ ಇರಲಿ, ದೇಹವಿಲ್ಲದೆ ಇರಲಿ, ಮುಕ್ತಿಯು ಅದರಿಂದ ನಿರ್ಧರಿಸಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಈ ಏಕತ್ವ ಇದ್ದಾಗ ಅದು ವಿಭಜಿಸಲಾಗದು.
ತಸ್ಮಾತ್ ಪ್ರಕೃತಮ್ ಏವೇದಂ ಶೃಣು ಶ್ರವಣಭೂಷಣಮ್ । ಮಯೋಪದಿಶ್ಯಮಾನಂ ತ್ವಂ ಜ್ಞಾನಮ್ ಅಜ್ಞಾನ್ಧ್ಯನಾಶನಮ್
ಆದುದರಿಂದ, ಈಗ ನಾನು ಹೇಳಲಿರುವ ಈ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಕೇಳು. ಇದು ಕಿವಿಗೆ ಆಭರಣವಾಗಿದ್ದು, ಅಜ್ಞಾನ ಎಂಬ ಅಂಧಕಾರವನ್ನು ದೂರಮಾಡುತ್ತದೆ.
ಸರ್ವಮ್ ಏವೇಹ ಹಿ ಸದಾ ಸಂಸಾರೇ ರಘುನನ್ದನ । ಸಮ್ಯಕ್ಪ್ರಯುಕ್ತಾತ್ ಸರ್ವೇಣ ಪೌರುಷಾತ್ ಸಮವಾಪ್ಯತೇ
ರಘುವಂಶದ ಸಂತಾನವಾದ ರಾಮಾ, ಈ ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿ ಯಾವದೇ ವಿಷಯವೂ ಸದಾ ಸಂಪೂರ್ಣವಾದ ಮಾನವ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದಲೇ ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.
ಇಹ ಹೀನ್ದೋರ್ ಇವೋದೇತಿ ಶೀತಲಾಹ್ಲಾದನಂ ಹೃದಿ । ಪರಿಸ್ಪನ್ದಫಲಪ್ರಾಪ್ತೌ ಪೌರುಷಾದ್ ಏವ ನಾನ್ಯತಃ
ಹಾಗೆಂದರೆ, ಚಂದ್ರನು ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಶೀತಲವಾದ ಸಂತೋಷವನ್ನು ತರುವಂತೆ, ನಮ್ಮ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದಲೇ ಫಲ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ, ಬೇರೆ ಯಾವ ಮಾರ್ಗದಿಂದಲೂ ಅಲ್ಲ.
ಪೌರುಷಸ್ಪನ್ದಫಲವದ್ ದೃಷ್ಟಂ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷತೋ ನ ಯತ್ । ಕಲ್ಪಿತಂ ಮೋಹಿಭಿರ್ ಮನ್ದೈರ್ ದೈವಂ ಕಿಞ್ಚಿನ್ ನ ವಿದ್ಯತೇ
ನಮ್ಮ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಫಲವನ್ನು ನಾವು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ನೋಡಬಹುದು. ಮೋಹಗೊಂಡ ಮೂರ್ಖರು ಕಲ್ಪಿಸುವ ವಿಧಿಯೆಂಬುದು ನಿಜಕ್ಕೂ ಏನೂ ಅಲ್ಲ, ಅದು ಇಲ್ಲದದೇ.
ಸಾಧೂಪದೇಶಶಾಸ್ತ್ರೇಣ ಯನ್ ಮನೋಽಙ್ಗವಿಚೇಷ್ಟಿತಮ್ । ತತ್ ಪೌರುಷಂ ತತ್ ಸಫಲಮ್ ಅನ್ಯದ್ ಉನ್ಮತ್ತಚೇಷ್ಟಿತಮ್
ಸಜ್ಜನರ ಉಪದೇಶ ಮತ್ತು ಧರ್ಮಗ್ರಂಥಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ದೇಹ ನಡೆಸಿದ ಕಾರ್ಯವೇ ನಿಜವಾದ ಪ್ರಯತ್ನ, ಅದರಿಂದಲೇ ಫಲ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಉಳಿದದು ಅಜ್ಞಾನಿಗಳ ವ್ಯರ್ಥ ಚಟುವಟಿಕೆ.
ಯೋ ಯಮ್ ಅರ್ಥಂ ಕಾಮಯತೇ ತದ್ ಅರ್ಥಂ ಚೇಹತೇ ಕ್ರಮಾತ್ । ಅವಶ್ಯಂ ತಮ್ ಅವಾಪ್ನೋತಿ ನ ಚೇದ್ ಅರ್ಧಾನ್ ನಿವರ್ತತೇ
ಯಾರು ಯಾವುದೋ ಗುರಿಯನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ, ಅವರು ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಅದನ್ನು ಸಾಧಿಸುತ್ತಾರೆ; ಸಾಧಿಸಲಿಲ್ಲ ಎಂದರೆ, ಅವರು ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ ಹಿಂತಿರುಗುವುದಿಲ್ಲ.
ಪೌರುಷೇಣ ಪ್ರಯತ್ನೇನ ತ್ರೈಲೋಕ್ಯೈಶ್ವರ್ಯಸುನ್ದರೀಮ್ । ಕಶ್ಚಿತ್ ಪ್ರಾಣಿವಿಶೇಷೋ ಹಿ ಶಕ್ರತಾಂ ಸಮುಪಾಗತಃ
ಮಾನವನ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಮತ್ತು ಪರಿಶ್ರಮದಿಂದ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಯಾವುದೋ ಜೀವಿಯು ಮೂರು ಲೋಕಗಳ ಅಧಿಪತ್ಯವನ್ನೂ, ಇಂದ್ರನ ಮಹಿಮೆಯನ್ನೂ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
ಪೌರುಷೇಣ ಪ್ರಯತ್ನೇನ ಸಹಸಾಮ್ಭೋರುಹಾಸ್ಪದಾಮ್ । ಕಶ್ಚಿದ್ ಏವ ಚಿದುಲ್ಲಾಸೋ ಬ್ರಹ್ಮತಾಮ್ ಅಧಿಗಚ್ಛತಿ
ಮಾನವನ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಮತ್ತು ಪರಿಶ್ರಮದಿಂದ, ಕೆಲವರು ಮಾತ್ರ ಜ್ಞಾನೋದಯದಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಕಮಲಾಸನವಾದ ಬ್ರಹ್ಮನ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ತಲುಪುತ್ತಾರೆ.
ಸಾರೇಣ ಪುರುಷಾರ್ಥೇನ ಸ್ವೇನೈವ ಗರುಡಧ್ವಜಾಮ್ । ಕಶ್ಚಿದ್ ಏವ ಪುಮಾನ್ ಏಷ ಪುರುಷೋತ್ತಮತಾಂ ಗತಃ
ನಿಜವಾದ ಮಾನವ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ಮತ್ತು ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ, ಕೆಲವರು ಮಾತ್ರ ಗರುಡಧ್ವಜನಾದ ಪುರುಷೋತ್ತಮನ ಉನ್ನತ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ತಲುಪಿದ್ದಾರೆ.
ಪೌರುಷೇಣೈವ ಯತ್ನೇನ ಲಲನಾವಲನಾಕೃತಿಮ್ । ಶರೀರೀ ಕಶ್ಚಿದ್ ಏವೇಹ ಗತಶ್ ಚನ್ದ್ರಾರ್ಧಚೂಡತಾಮ್
ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ, ಮಹಿಳೆಯರ ಸೌಂದರ್ಯದಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡ ದೇಹವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವರು, ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಶ್ರಮದಿಂದ ಮಾತ್ರ ಚಂದ್ರನ ಅರ್ಧಚಂದ್ರವನ್ನು ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಧರಿಸುವಂತಹ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಪ್ರಾಕ್ತನಂ ಚೈಹಿಕಂ ಚೇತಿ ದ್ವಿವಿಧಂ ವಿದ್ಧಿ ಪೌರುಷಮ್ । ಪ್ರಾಕ್ತನೋ ಽದ್ಯತನೇನಾಶು ಪುರುಷಾರ್ಥೇನ ಜೀಯತೇ
ಶ್ರಮ ಎರಡು ವಿಧವಾಗಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿ: ಹಳೆಯದು ಮತ್ತು ಇತ್ತೀಚಿನದು. ಹಳೆಯ ಶ್ರಮವನ್ನು ಇತ್ತೀಚಿನ ಉತ್ಸಾಹದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಶ್ರಮದಿಂದ ಬೇಗನೆ ಜಯಿಸಬಹುದು.
ಯತ್ನವದ್ಭಿರ್ ದೃಢಾಭ್ಯಾಸೈಃ ಪ್ರಜ್ಞೋತ್ಸಾಹಸಮನ್ವಿತೈಃ । ಮೇರವೋ ಽಪಿ ನಿಗೀರ್ಯನ್ತೇ ಕೈವ ಪ್ರಾಕ್ಪೌರುಷೇ ಕಥಾ
ದೃಢವಾದ ಅಭ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನ, ಉತ್ಸಾಹದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಶ್ರಮದಿಂದ ಪರ್ವತಗಳನ್ನೂ ಸಹ ಗೆಲ್ಲಬಹುದು. ಹಾಗಿದ್ದಾಗ ಹಳೆಯ ಶ್ರಮದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತಾಡುವುದು ಏನು?
ಶಾಸ್ತ್ರನಿಯನ್ತ್ರಿತಪೌರುಷಪರಮಾ ಪುರುಷಸ್ಯ ಪುರುಷತಾ ಯಾ ಸ್ಯಾತ್ । ಅಭಿಮತಫಲಭರಸಿದ್ಧ್ಯೈ ಭವತಿ ಹಿ ಸಾನ್ಯಾ ತ್ವ್ ಅನರ್ಥಾಯ
ಶಾಸ್ತ್ರದ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಶ್ರಮವೇ ಮಾನವನಿಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ. ಅದು ಇಷ್ಟದ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಸಹಾಯವಾಗುತ್ತದೆ, ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಅದು ಹಾನಿಕರವಾಗುತ್ತದೆ.
ಕಸ್ಯಾಞ್ಚಿತ್ ಸ್ವಯಮ್ ಆತ್ಮದುಸ್ಸ್ಥಿತಿವಶಾತ್ ಪುಂಸೋ ದಶಾಯಾಂ ಶನೈರ್ ಅಙ್ಗುಲ್ಯಗ್ರನಿಪೀಡಿತೈಕಚುಲುಕಾದ್ ಆಚಾಮಬಿನ್ದುರ್ ಬಹುಃ । ಕಸ್ಯಾಞ್ಚಿಜ್ ಜಲರಾಶಿಪರ್ವತಪುರದ್ವೀಪಾನ್ತರಾಲಙ್ಕೃತಾ ಕರ್ತವ್ಯೋಚಿತಸಂವಿಭಾಗಕರಣೇ ಪೃಥ್ವೀ ನ ಪೃಥ್ವೀ ಭವೇತ್
ಒಬ್ಬನಿಗೆ ತನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನ ಅಸ್ಥಿರತೆ ಕಾರಣದಿಂದ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಬೆರಳ ತುದಿಯಿಂದ ಒತ್ತಿದ ಒಂದು ಹನಿ ನೀರೇ ತುಂಬಾ ಎಂದು ಅನಿಸುತ್ತದೆ; ಮತ್ತೊಬ್ಬನಿಗೆ ಸಮುದ್ರಗಳು, ಪರ್ವತಗಳು, ನಗರಗಳು, ದ್ವೀಪಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿದ ಭೂಮಿಯೂ ಕೂಡ, ತನ್ನ ಕರ್ತವ್ಯಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಕಾಗದು, ಆಗ ಭೂಮಿಯೂ ಭೂಮಿಯಂತಿರದು.
ಪ್ರವೃತ್ತಿರ್ ಏವಂ ಪ್ರಥಮಂ ಯಥಾಶಾಸ್ತ್ರಂ ವಿಹಾರಿಣಾಮ್ । ಪ್ರಭೇವ ವರ್ಣಭೇದಾನಾಂ ಸಾಧನೀ ಸರ್ವಕರ್ಮಣಾಮ್
ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಬದುಕುವವರಿಗೆ, ಶಾಸ್ತ್ರದಂತೆ ನಡೆಯುವುದು ಮೊದಲ ಹೆಜ್ಜೆ. ಇದು ಬಣ್ಣಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶದಂತಿದ್ದು, ಎಲ್ಲ ಕೆಲಸಗಳಿಗೂ ಮೂಲ ಸಾಧನವಾಗಿದೆ.
ಮನಸಾ ವಾಞ್ಛ್ಯತೇ ಯತ್ ತು ಯಥಾಶಾಸ್ತ್ರಂ ನ ಕರ್ಮಣಾ । ಸಾಧ್ಯತೇ ಮತ್ತಲೀಲಾಸೌ ಮೋಹನೀ ನಾರ್ಥಸಾಧನೀ
ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಏನನ್ನಾದರೂ ಬಯಸಿದರೂ, ಅದನ್ನು ಶಾಸ್ತ್ರದಂತೆ ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ತರುವುದಿಲ್ಲವಾದರೆ, ಅದು ಮದ್ಯಪಾನ ಮಾಡಿದವನ ಆಟದಂತೆಯೇ ಮೋಹಕವಾಗಿರಬಹುದು, ಆದರೆ ಫಲ ಕೊಡುವುದಿಲ್ಲ.
ಯಥಾ ಸಞ್ಚೇತ್ಯತೇ ಯೇನ ತಥಾ ತೇನಾನುಭೂಯತೇ । ಸ್ವಕರ್ಮೈವೇತಿ ವಾಸ್ತ್ವ್ ಅನ್ಯಾ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತಾ ನ ದೈವದೃಕ್
ಯಾವುದನ್ನು ಯಾರು ಯೋಚಿಸುತ್ತಾರೋ, ಅದನ್ನೇ ಅವರು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ. ತನ್ನದೇ ಕೆಲಸ ನಿಜವಾದದ್ದು, ಬೇರೆ ಯಾವುದೂ, ದೈವವೂ ಕೂಡ, ಪ್ರತ್ಯೇಕವಲ್ಲ.
ಉಚ್ಛಾಸ್ತ್ರಂ ಶಾಸ್ತ್ರಿತಂ ಚೇತಿ ಪೌರುಷಂ ದ್ವಿವಿಧಂ ಸ್ಮೃತಮ್ । ತತ್ರೋಚ್ಛಾಸ್ತ್ರಮ್ ಅನರ್ಥಾಯ ಪರಮಾರ್ಥಾಯ ಶಾಸ್ತ್ರಿತಮ್
ಮಾನವನ ಪ್ರಯತ್ನ ಎರಡು ವಿಧಗಳಾಗಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ: ಒಂದು ನಿಯಮವಿಲ್ಲದೆ ನಡೆಯುವದು, ಇನ್ನೊಂದು ಶಾಸ್ತ್ರದ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವದು. ಈ ಎರಡರಲ್ಲಿ, ನಿಯಮವಿಲ್ಲದ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ಕೆಡುಕುಂಟಾಗುತ್ತದೆ, ಶಾಸ್ತ್ರದಂತೆ ನಡೆಯುವ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ಪರಮ ಹಿತವಾಗುತ್ತದೆ.
ದ್ವೌ ಹುಡಾವ್ ಇವ ಯುಧ್ಯೇತೇ ಪುರುಷಾರ್ಥೌ ಸಮಾಸಮೌ । ಆತ್ಮೀಯಶ್ ಚಾನ್ಯದೀಯಶ್ ಚ ಜಯತ್ಯ್ ಅತಿಬಲಸ್ ತಯೋಃ
ಹೆಬ್ಬಾಳುಗಳು ಹೋರಾಡುವಂತೆ, ಎರಡು ವಿಧದ ಮಾನವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುತ್ತವೆ—ಒಂದು ಸ್ವಂತದದು, ಇನ್ನೊಂದು ಪರರದು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾರು ಬಲಿಷ್ಠನೋ, ಅವನು ಯಾವಾಗಲೂ ಗೆಲ್ಲುತ್ತಾನೆ.
ಅನರ್ಥಃ ಪ್ರಾಪ್ಯತೇ ಯತ್ರ ಶಾಸ್ತ್ರಿತಾದ್ ಅಪಿ ಪೌರುಷಾತ್ । ಅನರ್ಥಕರ್ತುರ್ ಬಲವತ್ ತತ್ರ ಜ್ಞೇಯಂ ಸ್ವಪೌರುಷಮ್
ಶಾಸ್ತ್ರದಂತೆ ಮಾಡಿದ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದಲೂ ಯಾವಾಗಲಾದರೂ ಕೆಡುಕುಂಟಾದರೆ, ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕೆಡುಕು ಮಾಡುವವನ ಸ್ವಂತ ಪ್ರಯತ್ನವೇ ಹೆಚ್ಚು ಬಲವಾಗಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.
ಪರಂ ಪೌರುಷಮ್ ಆಶ್ರಿತ್ಯ ದನ್ತೈರ್ ದನ್ತಾನ್ ವಿಚೂರ್ಣಯನ್ । ಶುಭೇನಾಶುಭಮ್ ಉದ್ಯುಕ್ತಃ ಪ್ರಾಕ್ತನಂ ಪೌರುಷಂ ಜಯೇತ್
ಉತ್ತಮ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಆಧರಿಸಿ, ಹಲ್ಲು ಹಲ್ಲಿಗೆ ಒಡ್ಡಿದಂತೆ, ಒಳ್ಳೆಯದನ್ನು ಕೆಟ್ಟದಿನೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಡಿಸಿ, ಹಳೆಯ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಈಗಿನ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ಜಯಿಸಬಹುದು.
ಪ್ರಾಕ್ತನಃ ಪುರುಷಾರ್ಥೋ ಽಸೌ ಮಾಂ ನಿಯೋಜಯತೀತಿ ಧೀಃ । ಬಲಾದ್ ಅಧಸ್ಪದೀಕಾರ್ಯಾ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಾದ್ ಅಧಿಕಾ ನ ಸಾ
‘ಹಿಂದಿನ ಪ್ರಯತ್ನವೇ ನನ್ನನ್ನು ಬಲವಂತವಾಗಿ ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ’ ಎಂಬ ಭಾವನೆಯನ್ನು ಬಲವಂತದಿಂದ ತಳ್ಳಿಬಿಡಬೇಕು; ಅದು ಈಗಿನ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಕ್ರಿಯೆಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಹೆಚ್ಚು ಶಕ್ತಿಯಿಲ್ಲ.
ತಾವತ್ ತಾವತ್ ಪ್ರಯತ್ನೇನ ಯತಿತವ್ಯಂ ಸ್ವಪೌರುಷಮ್ । ಪ್ರಾಕ್ತನಂ ಪೌರುಷಂ ಯಾವದ್ ಅಶುಭಂ ಶಾಮ್ಯತಿ ಸ್ವಯಮ್
ಹಿಂದಿನ ದುಷ್ಪ್ರಯತ್ನವು ತಾನೇ ಶಮನವಾಗುವವರೆಗೆ, ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ತನ್ನ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡುತ್ತಾ ಇರಬೇಕು.
ದೋಷಶ್ ಶಾಮ್ಯತ್ಯ್ ಅಸನ್ದೇಹಂ ಪ್ರಾಕ್ತನೋ ಽದ್ಯತನೈರ್ ಗುಣೈಃ । ದೃಷ್ಟಾನ್ತೋ ಽತ್ರ ಹ್ಯಸ್ತನಸ್ಯ ದೋಷಸ್ಯಾದ್ಯಗುಣೈಃ ಕ್ಷಯಃ
ನಿಸ್ಸಂದೇಹವಾಗಿ, ಈಗಿನ ಉತ್ತಮ ಗುಣಗಳಿಂದ ಹಿಂದಿನ ದೋಷಗಳು ಶಮನವಾಗುತ್ತವೆ; ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ನಿನ್ನೆ ಮಾಡಿದ ತಪ್ಪನ್ನು ಇಂದಿನ ಸದುಪಾಯಗಳು ನೀಗಿಸಬಹುದು.
ಅಸದ್ದೈವಮ್ ಅಧಃ ಕೃತ್ವಾ ನಿತ್ಯಮ್ ಉದ್ಯುಕ್ತಯಾ ಧಿಯಾ । ಸಂಸಾರೋತ್ತರಣಂ ಭೂತ್ಯೈ ಯತೇತಾಧಾತುಮ್ ಆತ್ಮನಿ
ಅಸತ್ಯವಾದ ವಿಧಿಯನ್ನು ಬದಿಗಿಟ್ಟು, ಸದಾ ದೃಢ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ, ಸಂಸಾರವನ್ನು ದಾಟಲು ಮತ್ತು ಸುಖವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಬೇಕಾದ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ತನ್ನೊಳಗೆ ಬೆಳೆಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಬೇಕು.
ನ ಗನ್ತವ್ಯಮ್ ಅನುದ್ಯೋಗೈಸ್ ಸಾಮ್ಯಂ ಪುರುಷಗರ್ದಭೈಃ । ಉದ್ಯೋಗಸ್ ತು ಯಥಾಶಾಸ್ತ್ರಂ ಲೋಕದ್ವಿತಯಸಿದ್ಧಯೇ
ಮನುಷ್ಯರು ಮತ್ತು ಕತ್ತೆಗಳು ಸಮಾನರು ಎಂಬ ಭಾವನೆಗೆ ಆಲಸ್ಯದಿಂದ ಹೋಗಬಾರದು; ಬದಲಾಗಿ, ಶಾಸ್ತ್ರದಂತೆ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಿ ಇಹಲೋಕ ಮತ್ತು ಪರಲೋಕ ಎರಡನ್ನೂ ಸಾಧಿಸಬೇಕು.
ಸಂಸಾರಕುಹರಾದ್ ಅಸ್ಮಾನ್ ನಿರ್ಗನ್ತವ್ಯಂ ಸ್ವಯಂ ಬಲಾತ್ । ಪೌರುಷಂ ಯತ್ನಮ್ ಆಶ್ರಿತ್ಯ ಹರಿಣೇವಾರಿಪಞ್ಜರಾತ್
ಈ ಸಂಸಾರದ ಗುಹೆಯಿಂದ ನಾವು ನಮ್ಮ ಶಕ್ತಿಯಿಂದಲೇ ಹೊರಬರಬೇಕು; ಹರಣು ನೀರಿನ ಪಿಂಜರದಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ, ನಾವು ನಮ್ಮ ಶ್ರಮವನ್ನು ನಂಬಿ ಮುಕ್ತರಾಗಬೇಕು.
ಪ್ರತ್ಯಹಂ ಪ್ರತ್ಯವೇಕ್ಷೇತ ನರಶ್ ಚರಿತಮ್ ಆತ್ಮನಃ । ಸನ್ತ್ಯಜೇತ್ ಪಶುಭಿಸ್ ತುಲ್ಯಂ ಶ್ರಯೇತ್ ಸತ್ಪುರುಷೋಚಿತಮ್
ಪ್ರತಿ ದಿನವೂ ಒಬ್ಬನು ತನ್ನ ನಡೆನುಡಿಯನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕು; ಪ್ರಾಣಿಗಳಂತೆ ಇರುವ ವರ್ತನೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಸದ್ಗುಣಿಗಳಂತೆ ನಡೆಯುವುದು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.
ಕಿಞ್ಚಿತ್ ಕಾನ್ತಾನ್ನಪಾನಾದಿಕಲಿಲಂ ಕೋಮಲಂ ಗೃಹೇ । ವ್ರಣೇ ಕೀಟ ಇವಾಸ್ವಾದ್ಯ ವಯಃ ಕಾರ್ಯಂ ನ ಭಸ್ಮಸಾತ್
ಮನೆದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ರುಚಿಕರವಾದ ಆಹಾರ ಪಾನದಿಂದ ಸೌಖ್ಯ ಅನುಭವಿಸುವುದು ನಾಜೂಕಾಗಿದೆ; ಆದರೆ ಹುಳು ಗಾಯವನ್ನು ರುಚಿಸುವಂತೆ, ತನ್ನ ಯೌವನವನ್ನು ವ್ಯರ್ಥ ಮಾಡಬಾರದು.