ಇತಿ ನಿಗದಿತವಾನ್ ಅಸೌ ಮಹಾತ್ಮಾ ಪರಿಕರಬನ್ಧಗೃಹೀತವನ್ದ್ಯತೇಜಾಃ । ಅಕಥಯದ್ ಇದಮ್ ಅಜ್ಞತೋಪಶಾನ್ತ್ಯೈ ಪರಮಪದೈಕವಿಬೋಧನಂ ವಸಿಷ್ಠಃ
ಅವನ ಸುತ್ತಲಿನವರು ಗೌರವಿಸಿದ ಮಹಾತ್ಮನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು; ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ದೂರಮಾಡಿ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ತರುವ ಪರಮ ಪದವನ್ನು ಅರಿಯುವ ಈ ಮಹಾ ಉಪದೇಶವನ್ನು ವಸಿಷ್ಠನು ವಿವರಿಸಿದನು.
ಪೂರ್ವಮ್ ಉಕ್ತಂ ಭಗವತಾ ಯಜ್ ಜ್ಞಾನಂ ಪದ್ಮಜನ್ಮನಾ । ಸರ್ಗಾದೌ ಲೋಕಶಾನ್ತ್ಯರ್ಥಂ ತದ್ ಇದಂ ಕಥಯಾಮ್ಯ್ ಅಹಮ್
ಪದ್ಮಜನನನು ಸೃಷ್ಟಿಯ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಲೋಕದ ಶಾಂತಿಗಾಗಿ ಹೇಳಿದ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಈಗ ನಾನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ.
ಕಥಯಿಷ್ಯಸಿ ವಿಸ್ತೀರ್ಣಾಂ ಭಗವನ್ ಮೋಕ್ಷಸಂಹಿತಾಂ । ಇಮಂ ತಾವತ್ ಕ್ಷಣಂ ಜಾತಂ ಸಂಶಯಂ ಮೇ ನಿವಾರಯ
ಪೂಜ್ಯನೇ, ನೀನು ಮುಕ್ತಿಯ ಮಹಾ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ವಿವರವಾಗಿ ಹೇಳುವೆ ಎಂದು ನನಗೆ ಗೊತ್ತು. ಆದರೆ ಈಗ ನನಗೆ ಉಂಟಾದ ಈ ಸಂಶಯವನ್ನು ನೀನು ದಯವಿಟ್ಟು ದೂರಮಾಡು.
ಪಿತಾ ಶುಕಸ್ಯ ಸರ್ವಜ್ಞೋ ಗುರುರ್ ವ್ಯಾಸೋ ಮಹಾಮುನಿಃ । ವಿದೇಹಮುಕ್ತೋ ನ ಕಥಂ ಕಥಂ ಮುಕ್ತಸ್ ಸುತೋ ಽಸ್ಯ ಸಃ
ಶುಕನ ತಂದೆ ವ್ಯಾಸರು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತಿಳಿದ ಮಹಾತ್ಮರು, ಮಹಾ ಋಷಿಗಳು. ಅವರು ದೇಹವನ್ನು ಮೀರಿ ಮುಕ್ತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಹಾಗಾದರೆ ಅವರ ಮಗನೂ ಹೇಗೆ ಮುಕ್ತನಾದನು ಎಂಬುದು ನನಗೆ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ.
ಪರಮಾರ್ಕಪ್ರಕಾಶಾನ್ತಸ್ ತ್ರಿಜಗತ್ತ್ರಸರೇಣವಃ । ಉತ್ಪತ್ಯೋತ್ಪತ್ಯ ಲೀನಾ ಯೇ ನ ಸಙ್ಖ್ಯಾಮ್ ಉಪಯಾನ್ತಿ ತೇ
ಪರಮ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕಿನೊಳಗೆ ಮೂರು ಲೋಕಗಳ ಅನೇಕ ಧೂಳಿಕಣಗಳು ಏಳುತ್ತಾ, ಕರಗುತ್ತಾ, ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಅವು ಎಷ್ಟು ಎಂಬುದನ್ನು ಯಾರೂ ಎಣಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
ವರ್ತಮಾನೇ ಚ ಯಾಸ್ ಸನ್ತಿ ತ್ರೈಲೋಕ್ಯಗಣಕೋಟಯಃ । ಶಕ್ಯನ್ತೇ ನೈವ ಸಙ್ಖ್ಯಾತುಂ ತಾಶ್ ಚ ಕಾಶ್ಚನ ಕೇನಚಿತ್
ಈಗಲೂ ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಎಣಿಸಲಾಗದಷ್ಟು ಜಾತಿಗಳು, ಗುಂಪುಗಳು ಇವೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ಯಾರೂ ಎಣಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ, ಕೆಲವನ್ನಾದರೂ ಎಣಿಸುವುದೂ ಯಾರಿಂದಲೂ ಆಗದು.
ಭವಿಷ್ಯನ್ತಿ ಪರಾಮ್ಭೋಧೌ ಜಗತ್ಸರ್ಗತರಙ್ಗಕಾಃ । ಯೇ ತಾಂಶ್ ಚ ಪರಿಸಙ್ಖ್ಯಾತುಂ ಸಙ್ಕಥೈವ ನ ವಿದ್ಯತೇ
ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ, ಪರಮ ಮಹಾಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಅಲೆಗಳು ಎದ್ದೇಳುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ಎಣಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಯಾವ ಮಾರ್ಗವೂ ಇಲ್ಲ.
ಯಾ ಭೂತಾ ಯಾ ಭವಿಷ್ಯನ್ತ್ಯೋ ಜಗತ್ಸರ್ಗಪರಮ್ಪರಾಃ । ತಾಸಾಂ ವಿಚಾರಣಂ ಯುಕ್ತಂ ವರ್ತಮಾನಾಸು ಕಾ ಕಥಾ
ಈ ಹಿಂದೆ ನಡೆದ ಮತ್ತು ಮುಂದೆ ನಡೆಯುವ ಜಗತ್ತಿನ ಸೃಷ್ಟಿಗಳ ಕುರಿತಾಗಿ ಯೋಚಿಸುವುದು ಸಮಂಜಸ. ಈಗಿರುವವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುವುದೇನು ಸಾಧ್ಯ?
ತಿರ್ಯಕ್ಪುರುಷದೇವಾದೇರ್ ಯೋ ಯೋ ರಾಮ ವಿನಶ್ಯತಿ । ತಸ್ಮಿನ್ನ್ ಏವ ಪ್ರದೇಶೇ ಽಸೌ ತದೈವೇದಂ ಪ್ರಪಶ್ಯತಿ
ಓ ರಾಮ, ಪ್ರಾಣಿಗಳು, ಮಾನವರು ಅಥವಾ ದೇವತೆಗಳು ಯಾರಾದರೂ ಇಲ್ಲವಾಗುವಾಗ, ಆ ಸ್ಥಳದಲ್ಲೇ ಅವರು ಈ ಸತ್ಯವನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾರೆ.
ಆತಿವಾಹಿಕನಾಮ್ನಾನ್ತಸ್ ಸ್ವಹೃದ್ಯ್ ಏವ ಜಗತ್ತ್ರಯಮ್ । ವ್ಯೋಮ್ನಿ ಚಿತ್ತಶರೀರೇಣ ವ್ಯೋಮಾತ್ಮಾನುಭವತ್ಯ್ ಅಜಃ
ಅತಿಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ರೂಪದಲ್ಲಿ, ನಮ್ಮ ಹೃದಯದಲ್ಲೇ ಮೂರು ಲೋಕಗಳೂ ಇವೆ. ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ, ಮನಸ್ಸಿನ ದೇಹದಿಂದ, ಜನನರಹಿತನು ಆ ಆಕಾಶಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಏವಂ ಮೃತಾ ಮ್ರಿಯನ್ತೇ ಚ ಮರಿಷ್ಯನ್ತಿ ಚ ಕೋಟಯಃ । ಭೂತಾನಾಂ ಯಾ ಜಗನ್ತ್ಯ್ ಆಸಾಮ್ ಉದಿತಾನಿ ಪೃಥಕ್ ಪೃಥಕ್
ಈ ರೀತಿ, ಅನೇಕ ಪ್ರಪಂಚಗಳು ಮತ್ತು ಜೀವಿಗಳು ಸತ್ತಿವೆ, ಸತ್ತುಕೊಂಡಿವೆ, ಇನ್ನೂ ಸತ್ತಹೋಗುತ್ತಿವೆ; ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿ, ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ನಾಶವಾಗುತ್ತಿವೆ.
ದುರ್ವಾತಭೂಕಮ್ಪ ಇವ ಪಿಶಾಚತ್ರಸ್ತಬಾಲವತ್ । ಮುಕ್ತಾಲೀವಾಮಲೇ ವ್ಯೋಮ್ನಿ ನೌಸ್ಪನ್ದತರುಯಾನವತ್
ಹುಚ್ಚುಕಾಟಿನಿಂದ ಹಲ್ಲುಹಲ್ಲಾಗಿ ಅಲೆಯುವ ಹುಲ್ಲಿನಂತೆ, ಭೂತಗಳನ್ನು ನೋಡಿ ಹೆದರಿದ ಮಕ್ಕಳಂತೆ, ನಿಷ್ಕಳಂಕ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಹಾರುವ ಮುತ್ತಿನ ಹಾರದಂತೆ, ನಡುಗುತ್ತಿರುವ ಮರಗಳ ನಡುವೆ ತೇಲುವ ದೋಣಿಗಳಂತೆ—
ಸ್ವಪ್ನಸಂವಿತ್ತಿಪುರವತ್ ಸ್ಮೃತಿಜಾತಖವೃಕ್ಷವತ್ । ಜಗತ್ಸಂಸರಣಂ ಸ್ವಾನ್ತರ್ ಮೃತೋ ಽನುಭವತಿ ಸ್ವಯಮ್
ಕನಸಿನ ಅರಿವಿನಲ್ಲಿರುವಂತೆ, ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ನೆನೆಪುಗಳ ಮರದಂತೆ, ಸತ್ತವನು ತನ್ನೊಳಗೆ ಪ್ರಪಂಚದ ಚಲನವಲನವನ್ನು ತಾನೇ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ.
ತತ್ರಾತಿಪರಿಣಾಮೇನ ತದ್ ಏವ ಘನತಾಂ ಗತಮ್ । ಇಹ ಲೋಕೋ ಽಯಮ್ ಇತ್ಯ್ ಏವ ಜೀವಾಕಾಶೇ ವಿಜೃಮ್ಭತೇ
ಅಲ್ಲಿ ಆ ಅನುಭವವು ತುಂಬಾ ಬದಲಾಗಿದಂತೆ ಗಟ್ಟಿಯಾಗುತ್ತದೆ; ಅದು 'ಇದು ಪ್ರಪಂಚವೇ' ಎಂಬಂತೆ ಜೀವಿಯ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಹರಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
ಪುನಸ್ ತತ್ರೈವ ಜನ್ಮೇಹಾಮರಣಾದ್ಯನುಭೂತಿಮಾನ್ । ಪರಲೋಕಂ ಕಲ್ಪಯತಿ ಮೃತಸ್ ತತ್ರ ತಥಾ ಪುನಃ
ಆ ವ್ಯಕ್ತಿ ಮತ್ತೆ ಅದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲೇ ಹುಟ್ಟು, ಸಾವು ಇತ್ಯಾದಿ ಅನುಭವಗಳೊಂದಿಗೆ, ಸತ್ತಮೇಲೆ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೊಂದು ಲೋಕವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.
ತದನ್ತರ್ ಅನ್ಯೇ ಪುರುಷಾಸ್ ತೇಷಾಮ್ ಅನ್ತಸ್ ತಥಾ ಪರೇ । ಸಂಸಾರಾ ಇತಿ ಭಾನ್ತೀಮೇ ಕದಲೀದಲಪೀಠವತ್
ಆ ಲೋಕದೊಳಗೇ ಇನ್ನೂ ಹಲವರು ಇದ್ದಾರೆ, ಅವರೊಳಗೇ ಮತ್ತಷ್ಟು ಜನರು ಇದ್ದಾರೆ; ಈ ಸಂಸಾರದ ಸರಣಿಗಳು ಬಾಳೆಹಣ್ಣಿನ ತೊಗಟೆಯ ಹಾಳುಗಳಂತೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ.
ನ ಪೃಥ್ವ್ಯಾದಿಮಹಾಭೂತಗಣಾ ನ ಚ ಜಗತ್ಕ್ರಮಾಃ । ಮೃತಾನಾಂ ಸನ್ತಿ ತತ್ರಾಪಿ ತಥಾಪ್ಯ್ ಏಷಾಂ ಜಗದ್ಭ್ರಮಾಃ
ಅಲ್ಲಿ ಭೂಮಿ ಮುಂತಾದ ಮಹಾಭೂತಗಳ ಗುಂಪುಗಳೂ ಇಲ್ಲ, ಲೋಕಗಳ ಕ್ರಮವೂ ಇಲ್ಲ; ಆದರೂ, ಸತ್ತವರಿಗೆ ಇಂತಹ ಲೋಕಗಳ ಭ್ರಮೆಗಳು ಉದಯಿಸುತ್ತವೆ.
ಅವಿದ್ಯೈವಮ್ ಅನನ್ತೇಯಂ ನಾನಾಪ್ರಸವಶಾಲಿನೀ । ಜಡಾನಾಂ ಸರಿದ್ ಆದೀರ್ಘಾ ಜಗತ್ಸರ್ಗತರಙ್ಗಿಣೀ
ಈ ಅಜ್ಞಾನವು ಅನಂತವಾಗಿದ್ದು, ಅನೇಕ ವಿಧಗಳನ್ನೆಂಟಿಸುವುದು; ಮೂರ್ಖರಿಗೆ ಇದು ದೀರ್ಘವಾದ ನದಿಯಂತೆ, ಅದರ ಅಲೆಗಳು ಲೋಕಗಳ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿವೆ.
ಪರಮಾರ್ಥಾಮ್ಬುಧೌ ಸ್ಫಾರೇ ರಾಮ ಸರ್ಗತರಙ್ಗಕಾಃ । ಭೂಯೋ ಭೂಯೋ ವಿವರ್ತನ್ತೇ ತ ಏವಾನ್ಯೇ ಚ ಭೂರಿಶಃ
ರಾಮಾ, ಪರಮಾರ್ಥದ ವಿಶಾಲ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಅಲೆಗಳು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಏರಿ ಇಳಿಯುತ್ತವೆ—ಅದೇ ಅಲೆಗಳು, ಮತ್ತೂ ಅನೇಕ ಹೊಸ ಅಲೆಗಳೂ ಕೂಡ.
ಸರ್ವತಸ್ ಸದೃಶಾಃ ಕೇಚಿತ್ ಕುಲಕ್ರಮಮನೋಗುಣೈಃ । ಕೇಚಿದ್ ಅರ್ಧೇನ ಸದೃಶಾಃ ಕೇಚಿಚ್ ಚಾತಿವಿಲಕ್ಷಣಾಃ
ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯಲ್ಲೂ, ಕುಟುಂಬ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸಿನ ಗುಣಗಳಲ್ಲಿ ಹೋಲುತ್ತವೆ; ಕೆಲವು ಭಾಗಶಃ ಹೋಲುತ್ತವೆ, ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿವೆ.
ಇಮಂ ವ್ಯಾಸಮುನಿಂ ತತ್ರ ದ್ವಾತ್ರಿಂಶಂ ಸಂಸ್ಮರಾಮ್ಯ್ ಅಹಮ್ । ಯಥಾಸಮ್ಭವಯಾ ಜ್ಞಾನದೃಶಾ ದರ್ಶಸಮಾನಯಾ
ಅಲ್ಲಿ, ನಾನು ಈ ಬತ್ತಮೂರನೇ ವ್ಯಾಸಮುನಿಯನ್ನು, ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ಜ್ಞಾನದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ, ನೇರವಾಗಿ ಕಂಡಂತೆ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ.
ದ್ವಾದಶಾನ್ಯಧಿಯಸ್ ತತ್ರ ಕುಲಾಕಾರೇಹಿತೈಸ್ ಸಮಾಃ । ದಶ ಸರ್ವಸಮಾಕಾರಾಶ್ ಶಿಷ್ಟಾಃ ಕುಲವಿಲಕ್ಷಣಾಃ
ಅವರಲ್ಲಿ ಹನ್ನೆರಡು ಜನರ ಮನಸ್ಸುಗಳು ಅವರಂತೆಯೇ ಕುಟುಂಬದ ಲಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಹೋಲುತ್ತವೆ; ಹತ್ತು ಜನರು ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯಲ್ಲೂ ಹೋಲುತ್ತಾರೆ, ಉಳಿದವರು ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ವಿಭಿನ್ನರಾಗಿದ್ದಾರೆ.
ಅದ್ಯಾಪ್ಯ್ ಅನ್ಯೇ ಭವಿಷ್ಯನ್ತಿ ವ್ಯಾಸವಾಲ್ಮೀಕಯಸ್ ತಥಾ । ಭೃಗ್ವಙ್ಗಿರಃಪುಲಸ್ತ್ಯಾಶ್ ಚ ತಥೈವಾಥಾನ್ಯ ಏವ ಚ
ಇನ್ನೂ ಇಂದಿಗೂ ವ್ಯಾಸರು, ವಾಲ್ಮೀಕಿಗಳು, ಭೃಗು, ಅಂಗಿರಸ, ಪುಲಸ್ತ್ಯ ಮತ್ತು ಇತರರು ಕೂಡ ಜನ್ಮ ತಾಳುತ್ತಾರೆ.
ನಾನಾಸುರರ್ಷಿದೇವಾನಾಂ ಗಣಾಸ್ ಸಮ್ಭೂಯ ಭೂರಿಶಃ । ಉತ್ಪದ್ಯನ್ತೇ ವಿಲೀಯನ್ತೇ ಕದಾಚಿಚ್ ಚ ಪೃಥಕ್ ಪೃಥಕ್
ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಅಸುರರು, ಋಷಿಗಳು, ದೇವತೆಗಳ ಗುಂಪುಗಳು ಪುನಃ ಪುನಃ ಹುಟ್ಟಿ, ಮತ್ತೆ ಲೀನವಾಗುತ್ತವೆ; ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಒಟ್ಟಿಗೆ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿಯೂ.
ಬ್ರಹ್ಮದ್ವಾಸಪ್ತತೇಸ್ ತ್ರೇತಾ ಆಸೀದ್ ಅಸ್ತಿ ಭವಿಷ್ಯತಿ । ಸ ಏವಾನ್ಯಶ್ ಚ ಲೋಕಶ್ ಚ ತ್ವಂ ಚಾಹಂ ಚೇತಿ ವೇದ್ಮ್ಯ್ ಅಹಮ್
ಬ್ರಹ್ಮನ ಎಪ್ಪತ್ತೆರಡು ಯುಗಚಕ್ರಗಳು—ಹಿಂದಿನವು, ಇಪ್ಹಿನವು, ಮುಂದಿನವು—ಈ ಲೋಕ, ಬೇರೆ ಲೋಕಗಳು, ನೀನು, ನಾನು—ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ನಾನು ತಿಳಿದಿದ್ದೇನೆ.
ಕ್ರಮೇಣಾಸ್ಯ ಮುನೇರ್ ಇತ್ಥಂ ವ್ಯಾಸಸ್ಯಾದ್ಭುತಕರ್ಮಣಃ । ಸಂಲಕ್ಷ್ಯತೇ ಽವತಾರೋ ಽಯಂ ದಶಮೋ ದೀರ್ಘದರ್ಶಿನಃ
ಕ್ರಮವಾಗಿ ಈ ಮಹರ್ಷಿ ವ್ಯಾಸರ ಅದ್ಭುತ ಕಾರ್ಯಗಳು ಕಂಡುಬಂದಂತೆ, ದೂರದೃಷ್ಟಿಯುಳ್ಳವರ ಹತ್ತನೇ ಅವತಾರವೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಅಭೂಮ ವ್ಯಾಸವಾಲ್ಮೀಕಿಯುಕ್ತಾ ವಯಮ್ ಅನೇಕಶಃ । ಅಭೂಮ ವಯಮ್ ಏವೇಮೇ ನಾನಾಕಾರಾಸ್ ಸಮಾಶಯಾಃ
ನಾವು ಅನೇಕ ಬಾರಿ ವ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ; ವಾಸ್ತವವಾಗಿ, ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಭಾವನೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿರುವವರು ನಾವುವೇ.
ಭಾವ್ಯಮ್ ಅದ್ಯಾಪ್ಯ್ ಅನೇನೇಹ ನನು ವಾರಾಷ್ಟಕಂ ಪುನಃ । ಭೂಯೋ ಽಪಿ ಭಾರತಂ ನಾಮ ಸ್ವೇತಿಹಾಸಂ ಕರಿಷ್ಯತಿ
ಇನ್ನೂ ಇಂದಿಗೂ, ಇದೇ ವ್ಯಕ್ತಿಯಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ವಾರಾಷ್ಟಕ ಕಥೆ ರಚನೆಯಾಗುತ್ತದೆ; ಮತ್ತೆ, ಭಾರತ ಎಂಬ ಹೊಸ ಇತಿಹಾಸವೂ ಬರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.
ಕೃತ್ವಾ ವೇದವಿಭಾಗಂ ಚ ನೀತ್ವಾನೇನ ಕುಲಂ ಪ್ರಥಾಮ್ । ಬ್ರಹ್ಮತ್ವಂ ಚ ತತೋ ಗತ್ವಾ ಭಾವ್ಯಂ ವೈದೇಹಮೋಕ್ಷಿಣಾ
ವೇದಗಳನ್ನು ವಿಭಜಿಸಿ, ತನ್ನ ವಂಶದ ಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ನಂತರ ಬ್ರಹ್ಮನ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ತಲುಪಿ, ಬಳಿಕ ವೈದೇಹ ಮುಕ್ತನಾಗಿ ಇರುವನು.
ವೀತಶೋಕಭಯಶ್ ಶಾನ್ತೋ ನಿರ್ವಾಣೋ ಗತಕಲ್ಪನಃ । ಜೀವನ್ಮುಕ್ತೋ ಜಿತಮನಾ ವ್ಯಾಸೋ ಽಯಮ್ ಇತಿ ವರ್ಣಿತಃ
ದುಃಖಭಯಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಿ, ಶಾಂತನಾಗಿ, ಮುಕ್ತನಾಗಿ, ಕಲ್ಪನೆಗಳಿಲ್ಲದೆ, ಬದುಕಿದ್ದಾಗಲೇ ಮುಕ್ತನಾಗಿ, ಮನಸ್ಸನ್ನು ಜಯಿಸಿದವನು—ಇವನೇ ವ್ಯಾಸ ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.