ತದ್ ಏವ ಯುಕ್ತಿಮಜ್ ಜ್ಞೇಯಂ ರಾಮಾಯಾನ್ತೇನಿವಾಸಿನೇ । ಬ್ರಹ್ಮನ್ನ್ ಉಪದಿಶಾಶು ತ್ವಂ ಯೇನ ವಿಶ್ರಾನ್ತಿಮ್ ಏಷ್ಯತಿ
ಈ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಇರುವ ರಾಮನಿಗೆ ಕಲಿಸಬೇಕು. ಬ್ರಹ್ಮನೇ, ಅವನು ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವಂತೆ ನೀನು ಬೇಗನೆ ಅವನಿಗೆ ಈ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ತಿಳಿಸು.
ಕದರ್ಥನಾ ಚ ನೈವೈಷಾ ರಾಮೋ ಹಿ ಗತಕಿಲ್ಬಿಷಃ । ನಿರ್ಮಲೇ ಮಕುರೇ ವಕ್ತ್ರಮ್ ಅಯತ್ನೇನೈವ ಬಿಮ್ಬತಿ
ಇವನಿಗೆ ಒತ್ತಾಯ ಮಾಡುವ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇಲ್ಲ; ರಾಮನು ಈಗಲೇ ಪಾಪರಹಿತನು. ಶುದ್ಧವಾದ ಕನ್ನಡಿಯಲ್ಲಿ ಮುಖವು effort ಇಲ್ಲದೆ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವಂತೆ ಅವನ ಮನಸ್ಸು ಕೂಡ ಶುದ್ಧವಾಗಿದೆ.
ತಜ್ ಜ್ಞಾನಂ ಸ ಚ ಶಾಸ್ತ್ರಾರ್ಥಸ್ ತದ್ ವೈದಗ್ಧ್ಯಮ್ ಅಖಣ್ಡಿತಮ್ । ಸಚ್ಛಿಷ್ಯಾಯ ವಿರಕ್ತಾಯ ಸಾಧೋ ಯದ್ ಉಪದಿಶ್ಯತೇ
ಆ ಜ್ಞಾನ, ಶಾಸ್ತ್ರದ ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ನಿರಂತರವಾದ ಪಾಂಡಿತ್ಯ—allವು ವಿರಕ್ತನಾದ ಉತ್ತಮ ಶಿಷ್ಯನಿಗೆ ಉಪದೇಶಿಸಬೇಕು.
ಅಶಿಷ್ಯಾಯಾವಿರಕ್ತಾಯ ಯತ್ ಕಿಞ್ಚಿದ್ ಉಪದಿಶ್ಯತೇ । ತತ್ ಪ್ರಯಾತ್ಯ್ ಅಪವಿತ್ರತ್ವಂ ಗೋಕ್ಷೀರಂ ಶ್ವದೃತಾವ್ ಇವ
ಯಾರೂ ಶಿಷ್ಯನಲ್ಲದವನಿಗೆ ಮತ್ತು ವಿರಕ್ತನಲ್ಲದವನಿಗೆ ಏನು ಉಪದೇಶಿಸಿದರೂ ಅದು ಶುದ್ಧವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ; ಅದು ಹಸುವಿನ ಹಾಲಿಗೆ ನಾಯಿಯ ನಾಕು ಬೆರೆಸಿದಂತೆ ಅಶುದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ.
ವೀತರಾಗಭಯಕ್ರೋಧಾ ನಿರ್ಮಮಾ ಗಲಿತೈನಸಃ । ವದನ್ತಿ ತ್ವಾದೃಶಾ ಯತ್ ತು ತತ್ರ ವಿಶ್ರಾಮ್ಯತೀಹ ಧೀಃ
ಯಾರು ಆಸಕ್ತಿ, ಭಯ, ಕೋಪವನ್ನು ತೊರೆದು, ಸ್ವಾರ್ಥವಿಲ್ಲದೆ, ಪಾಪಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ, ಅವರಂತಹವರು ಹೇಳಿದ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸು ಇಲ್ಲಿ ನಿಶ್ಚಲವಾಗುತ್ತದೆ.
ಇತ್ಯ್ ಉಕ್ತೇ ಗಾಧಿಪುತ್ರೇಣ ವ್ಯಾಸನಾರದಪೂರ್ವಕಾಃ । ಮುನಯಸ್ ತೇ ತಮ್ ಏವಾರ್ಥಂ ಸಾಧು ಸಾಧ್ವ್ ಇತ್ಯ್ ಅಪೂಜಯನ್
ಗಾಧಿಪುತ್ರನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ, ವ್ಯಾಸರು ಮತ್ತು ನಾರದರು ಮುಂತಾದ ಮುನಿಗಳು ಆ ಮಾತನ್ನು 'ಚೆನ್ನಾಗಿದೆ, ಚೆನ್ನಾಗಿದೆ' ಎಂದು ಹೊಗಳಿದರು.
ಅಥೋವಾಚ ಮಹಾತೇಜಾ ರಾಜ್ಞಃ ಪಾರ್ಶ್ವೇ ವ್ಯವಸ್ಥಿತಃ । ಬ್ರಹ್ಮೇವ ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ಪುತ್ರೋ ವಸಿಷ್ಠೋ ಭಗವಾನ್ ಮುನಿಃ
ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿಯಾದ ವಸಿಷ್ಠ ಮುನಿಗಳು, ರಾಜನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ನಿಂತು, ಬ್ರಹ್ಮದ ಮಗನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾ ಮಾತನಾಡಿದರು.
ಮುನೇ ಯದ್ ಆದಿಶಸಿ ಮೇ ತದ್ ಅವಿಘ್ನಂ ಕರೋಮ್ಯ್ ಅಹಮ್ । ಕಸ್ ಸಮರ್ಥಸ್ ಸಮರ್ಥೋ ಽಪಿ ಸತಾಂ ಲಙ್ಘಯಿತುಂ ವಚಃ
ಮುನಿವರೆ, ನೀವು ನನಗೆ ಏನು ಹೇಳುತ್ತೀರೋ ಅದನ್ನು ನಾನು ಯಾವುದೇ ಅಡಚಣೆಯಿಲ್ಲದೆ ನೆರವೇರಿಸುತ್ತೇನೆ. ಯಾರು, ಶಕ್ತಿಯಿದ್ದರೂ, ಸಜ್ಜನರ ಮಾತನ್ನು ಮೀರಿ ನಡೆಯಲು ಧೈರ್ಯಪಡುತ್ತಾರೆ?
ಅಹಂ ಹಿ ರಾಜಪುತ್ರಾಣಾಂ ರಾಮಾದೀನಾಂ ಮನಸ್ತಮಃ । ಜ್ಞಾನೇನಾಪನಯಾಮ್ಯ್ ಅದ್ಯ ದೀಪೇನೇವ ನಿಶಾತಮಃ
ನಾನು ಇಂದು ರಾಮನಂತಹ ರಾಜಕುಮಾರರ ಮನಸ್ಸಿನ ಅಂಧಕಾರವನ್ನು ಜ್ಞಾನದಿಂದ ದೂರಮಾಡುತ್ತೇನೆ, ಹೇಗೆ ದೀಪ ಬೆಳಗಿದಾಗ ರಾತ್ರಿ ಯ ಅಂಧಕಾರವು ಹೋದಂತೆ.
ಸ್ಮರಾಮ್ಯ್ ಅಖಣ್ಡಿತಂ ಸರ್ವಂ ಸಂಸಾರಭ್ರಮಶಾನ್ತಯೇ । ನಿಷಧಾದ್ರೌ ಪುರಾ ಪ್ರೋಕ್ತಂ ಯಜ್ ಜ್ಞಾನಂ ಪದ್ಮಜನ್ಮನಾ
ಸಂಸಾರ ಭ್ರಮೆಯನ್ನು ಶಮನಗೊಳಿಸಲು, ನಿಷಧ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ಪದ್ಮಜನನನು ಹೇಳಿದ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ನಾನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ.
ಇತಿ ನಿಗದಿತವಾನ್ ಅಸೌ ಮಹಾತ್ಮಾ ಪರಿಕರಬನ್ಧಗೃಹೀತವನ್ದ್ಯತೇಜಾಃ । ಅಕಥಯದ್ ಇದಮ್ ಅಜ್ಞತೋಪಶಾನ್ತ್ಯೈ ಪರಮಪದೈಕವಿಬೋಧನಂ ವಸಿಷ್ಠಃ
ಅವನ ಸುತ್ತಲಿನವರು ಗೌರವಿಸಿದ ಮಹಾತ್ಮನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು; ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ದೂರಮಾಡಿ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ತರುವ ಪರಮ ಪದವನ್ನು ಅರಿಯುವ ಈ ಮಹಾ ಉಪದೇಶವನ್ನು ವಸಿಷ್ಠನು ವಿವರಿಸಿದನು.
ಪೂರ್ವಮ್ ಉಕ್ತಂ ಭಗವತಾ ಯಜ್ ಜ್ಞಾನಂ ಪದ್ಮಜನ್ಮನಾ । ಸರ್ಗಾದೌ ಲೋಕಶಾನ್ತ್ಯರ್ಥಂ ತದ್ ಇದಂ ಕಥಯಾಮ್ಯ್ ಅಹಮ್
ಪದ್ಮಜನನನು ಸೃಷ್ಟಿಯ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಲೋಕದ ಶಾಂತಿಗಾಗಿ ಹೇಳಿದ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಈಗ ನಾನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ.
ಕಥಯಿಷ್ಯಸಿ ವಿಸ್ತೀರ್ಣಾಂ ಭಗವನ್ ಮೋಕ್ಷಸಂಹಿತಾಂ । ಇಮಂ ತಾವತ್ ಕ್ಷಣಂ ಜಾತಂ ಸಂಶಯಂ ಮೇ ನಿವಾರಯ
ಪೂಜ್ಯನೇ, ನೀನು ಮುಕ್ತಿಯ ಮಹಾ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ವಿವರವಾಗಿ ಹೇಳುವೆ ಎಂದು ನನಗೆ ಗೊತ್ತು. ಆದರೆ ಈಗ ನನಗೆ ಉಂಟಾದ ಈ ಸಂಶಯವನ್ನು ನೀನು ದಯವಿಟ್ಟು ದೂರಮಾಡು.
ಪಿತಾ ಶುಕಸ್ಯ ಸರ್ವಜ್ಞೋ ಗುರುರ್ ವ್ಯಾಸೋ ಮಹಾಮುನಿಃ । ವಿದೇಹಮುಕ್ತೋ ನ ಕಥಂ ಕಥಂ ಮುಕ್ತಸ್ ಸುತೋ ಽಸ್ಯ ಸಃ
ಶುಕನ ತಂದೆ ವ್ಯಾಸರು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತಿಳಿದ ಮಹಾತ್ಮರು, ಮಹಾ ಋಷಿಗಳು. ಅವರು ದೇಹವನ್ನು ಮೀರಿ ಮುಕ್ತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಹಾಗಾದರೆ ಅವರ ಮಗನೂ ಹೇಗೆ ಮುಕ್ತನಾದನು ಎಂಬುದು ನನಗೆ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ.
ಪರಮಾರ್ಕಪ್ರಕಾಶಾನ್ತಸ್ ತ್ರಿಜಗತ್ತ್ರಸರೇಣವಃ । ಉತ್ಪತ್ಯೋತ್ಪತ್ಯ ಲೀನಾ ಯೇ ನ ಸಙ್ಖ್ಯಾಮ್ ಉಪಯಾನ್ತಿ ತೇ
ಪರಮ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕಿನೊಳಗೆ ಮೂರು ಲೋಕಗಳ ಅನೇಕ ಧೂಳಿಕಣಗಳು ಏಳುತ್ತಾ, ಕರಗುತ್ತಾ, ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಅವು ಎಷ್ಟು ಎಂಬುದನ್ನು ಯಾರೂ ಎಣಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
ವರ್ತಮಾನೇ ಚ ಯಾಸ್ ಸನ್ತಿ ತ್ರೈಲೋಕ್ಯಗಣಕೋಟಯಃ । ಶಕ್ಯನ್ತೇ ನೈವ ಸಙ್ಖ್ಯಾತುಂ ತಾಶ್ ಚ ಕಾಶ್ಚನ ಕೇನಚಿತ್
ಈಗಲೂ ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಎಣಿಸಲಾಗದಷ್ಟು ಜಾತಿಗಳು, ಗುಂಪುಗಳು ಇವೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ಯಾರೂ ಎಣಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ, ಕೆಲವನ್ನಾದರೂ ಎಣಿಸುವುದೂ ಯಾರಿಂದಲೂ ಆಗದು.
ಭವಿಷ್ಯನ್ತಿ ಪರಾಮ್ಭೋಧೌ ಜಗತ್ಸರ್ಗತರಙ್ಗಕಾಃ । ಯೇ ತಾಂಶ್ ಚ ಪರಿಸಙ್ಖ್ಯಾತುಂ ಸಙ್ಕಥೈವ ನ ವಿದ್ಯತೇ
ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ, ಪರಮ ಮಹಾಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಅಲೆಗಳು ಎದ್ದೇಳುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ಎಣಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಯಾವ ಮಾರ್ಗವೂ ಇಲ್ಲ.
ಯಾ ಭೂತಾ ಯಾ ಭವಿಷ್ಯನ್ತ್ಯೋ ಜಗತ್ಸರ್ಗಪರಮ್ಪರಾಃ । ತಾಸಾಂ ವಿಚಾರಣಂ ಯುಕ್ತಂ ವರ್ತಮಾನಾಸು ಕಾ ಕಥಾ
ಈ ಹಿಂದೆ ನಡೆದ ಮತ್ತು ಮುಂದೆ ನಡೆಯುವ ಜಗತ್ತಿನ ಸೃಷ್ಟಿಗಳ ಕುರಿತಾಗಿ ಯೋಚಿಸುವುದು ಸಮಂಜಸ. ಈಗಿರುವವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುವುದೇನು ಸಾಧ್ಯ?
ತಿರ್ಯಕ್ಪುರುಷದೇವಾದೇರ್ ಯೋ ಯೋ ರಾಮ ವಿನಶ್ಯತಿ । ತಸ್ಮಿನ್ನ್ ಏವ ಪ್ರದೇಶೇ ಽಸೌ ತದೈವೇದಂ ಪ್ರಪಶ್ಯತಿ
ಓ ರಾಮ, ಪ್ರಾಣಿಗಳು, ಮಾನವರು ಅಥವಾ ದೇವತೆಗಳು ಯಾರಾದರೂ ಇಲ್ಲವಾಗುವಾಗ, ಆ ಸ್ಥಳದಲ್ಲೇ ಅವರು ಈ ಸತ್ಯವನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾರೆ.
ಆತಿವಾಹಿಕನಾಮ್ನಾನ್ತಸ್ ಸ್ವಹೃದ್ಯ್ ಏವ ಜಗತ್ತ್ರಯಮ್ । ವ್ಯೋಮ್ನಿ ಚಿತ್ತಶರೀರೇಣ ವ್ಯೋಮಾತ್ಮಾನುಭವತ್ಯ್ ಅಜಃ
ಅತಿಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ರೂಪದಲ್ಲಿ, ನಮ್ಮ ಹೃದಯದಲ್ಲೇ ಮೂರು ಲೋಕಗಳೂ ಇವೆ. ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ, ಮನಸ್ಸಿನ ದೇಹದಿಂದ, ಜನನರಹಿತನು ಆ ಆಕಾಶಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಏವಂ ಮೃತಾ ಮ್ರಿಯನ್ತೇ ಚ ಮರಿಷ್ಯನ್ತಿ ಚ ಕೋಟಯಃ । ಭೂತಾನಾಂ ಯಾ ಜಗನ್ತ್ಯ್ ಆಸಾಮ್ ಉದಿತಾನಿ ಪೃಥಕ್ ಪೃಥಕ್
ಈ ರೀತಿ, ಅನೇಕ ಪ್ರಪಂಚಗಳು ಮತ್ತು ಜೀವಿಗಳು ಸತ್ತಿವೆ, ಸತ್ತುಕೊಂಡಿವೆ, ಇನ್ನೂ ಸತ್ತಹೋಗುತ್ತಿವೆ; ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿ, ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ನಾಶವಾಗುತ್ತಿವೆ.
ದುರ್ವಾತಭೂಕಮ್ಪ ಇವ ಪಿಶಾಚತ್ರಸ್ತಬಾಲವತ್ । ಮುಕ್ತಾಲೀವಾಮಲೇ ವ್ಯೋಮ್ನಿ ನೌಸ್ಪನ್ದತರುಯಾನವತ್
ಹುಚ್ಚುಕಾಟಿನಿಂದ ಹಲ್ಲುಹಲ್ಲಾಗಿ ಅಲೆಯುವ ಹುಲ್ಲಿನಂತೆ, ಭೂತಗಳನ್ನು ನೋಡಿ ಹೆದರಿದ ಮಕ್ಕಳಂತೆ, ನಿಷ್ಕಳಂಕ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಹಾರುವ ಮುತ್ತಿನ ಹಾರದಂತೆ, ನಡುಗುತ್ತಿರುವ ಮರಗಳ ನಡುವೆ ತೇಲುವ ದೋಣಿಗಳಂತೆ—
ಸ್ವಪ್ನಸಂವಿತ್ತಿಪುರವತ್ ಸ್ಮೃತಿಜಾತಖವೃಕ್ಷವತ್ । ಜಗತ್ಸಂಸರಣಂ ಸ್ವಾನ್ತರ್ ಮೃತೋ ಽನುಭವತಿ ಸ್ವಯಮ್
ಕನಸಿನ ಅರಿವಿನಲ್ಲಿರುವಂತೆ, ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ನೆನೆಪುಗಳ ಮರದಂತೆ, ಸತ್ತವನು ತನ್ನೊಳಗೆ ಪ್ರಪಂಚದ ಚಲನವಲನವನ್ನು ತಾನೇ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ.
ತತ್ರಾತಿಪರಿಣಾಮೇನ ತದ್ ಏವ ಘನತಾಂ ಗತಮ್ । ಇಹ ಲೋಕೋ ಽಯಮ್ ಇತ್ಯ್ ಏವ ಜೀವಾಕಾಶೇ ವಿಜೃಮ್ಭತೇ
ಅಲ್ಲಿ ಆ ಅನುಭವವು ತುಂಬಾ ಬದಲಾಗಿದಂತೆ ಗಟ್ಟಿಯಾಗುತ್ತದೆ; ಅದು 'ಇದು ಪ್ರಪಂಚವೇ' ಎಂಬಂತೆ ಜೀವಿಯ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಹರಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
ಪುನಸ್ ತತ್ರೈವ ಜನ್ಮೇಹಾಮರಣಾದ್ಯನುಭೂತಿಮಾನ್ । ಪರಲೋಕಂ ಕಲ್ಪಯತಿ ಮೃತಸ್ ತತ್ರ ತಥಾ ಪುನಃ
ಆ ವ್ಯಕ್ತಿ ಮತ್ತೆ ಅದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲೇ ಹುಟ್ಟು, ಸಾವು ಇತ್ಯಾದಿ ಅನುಭವಗಳೊಂದಿಗೆ, ಸತ್ತಮೇಲೆ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೊಂದು ಲೋಕವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.
ತದನ್ತರ್ ಅನ್ಯೇ ಪುರುಷಾಸ್ ತೇಷಾಮ್ ಅನ್ತಸ್ ತಥಾ ಪರೇ । ಸಂಸಾರಾ ಇತಿ ಭಾನ್ತೀಮೇ ಕದಲೀದಲಪೀಠವತ್
ಆ ಲೋಕದೊಳಗೇ ಇನ್ನೂ ಹಲವರು ಇದ್ದಾರೆ, ಅವರೊಳಗೇ ಮತ್ತಷ್ಟು ಜನರು ಇದ್ದಾರೆ; ಈ ಸಂಸಾರದ ಸರಣಿಗಳು ಬಾಳೆಹಣ್ಣಿನ ತೊಗಟೆಯ ಹಾಳುಗಳಂತೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ.
ನ ಪೃಥ್ವ್ಯಾದಿಮಹಾಭೂತಗಣಾ ನ ಚ ಜಗತ್ಕ್ರಮಾಃ । ಮೃತಾನಾಂ ಸನ್ತಿ ತತ್ರಾಪಿ ತಥಾಪ್ಯ್ ಏಷಾಂ ಜಗದ್ಭ್ರಮಾಃ
ಅಲ್ಲಿ ಭೂಮಿ ಮುಂತಾದ ಮಹಾಭೂತಗಳ ಗುಂಪುಗಳೂ ಇಲ್ಲ, ಲೋಕಗಳ ಕ್ರಮವೂ ಇಲ್ಲ; ಆದರೂ, ಸತ್ತವರಿಗೆ ಇಂತಹ ಲೋಕಗಳ ಭ್ರಮೆಗಳು ಉದಯಿಸುತ್ತವೆ.
ಅವಿದ್ಯೈವಮ್ ಅನನ್ತೇಯಂ ನಾನಾಪ್ರಸವಶಾಲಿನೀ । ಜಡಾನಾಂ ಸರಿದ್ ಆದೀರ್ಘಾ ಜಗತ್ಸರ್ಗತರಙ್ಗಿಣೀ
ಈ ಅಜ್ಞಾನವು ಅನಂತವಾಗಿದ್ದು, ಅನೇಕ ವಿಧಗಳನ್ನೆಂಟಿಸುವುದು; ಮೂರ್ಖರಿಗೆ ಇದು ದೀರ್ಘವಾದ ನದಿಯಂತೆ, ಅದರ ಅಲೆಗಳು ಲೋಕಗಳ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿವೆ.
ಪರಮಾರ್ಥಾಮ್ಬುಧೌ ಸ್ಫಾರೇ ರಾಮ ಸರ್ಗತರಙ್ಗಕಾಃ । ಭೂಯೋ ಭೂಯೋ ವಿವರ್ತನ್ತೇ ತ ಏವಾನ್ಯೇ ಚ ಭೂರಿಶಃ
ರಾಮಾ, ಪರಮಾರ್ಥದ ವಿಶಾಲ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಅಲೆಗಳು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಏರಿ ಇಳಿಯುತ್ತವೆ—ಅದೇ ಅಲೆಗಳು, ಮತ್ತೂ ಅನೇಕ ಹೊಸ ಅಲೆಗಳೂ ಕೂಡ.
ಸರ್ವತಸ್ ಸದೃಶಾಃ ಕೇಚಿತ್ ಕುಲಕ್ರಮಮನೋಗುಣೈಃ । ಕೇಚಿದ್ ಅರ್ಧೇನ ಸದೃಶಾಃ ಕೇಚಿಚ್ ಚಾತಿವಿಲಕ್ಷಣಾಃ
ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯಲ್ಲೂ, ಕುಟುಂಬ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸಿನ ಗುಣಗಳಲ್ಲಿ ಹೋಲುತ್ತವೆ; ಕೆಲವು ಭಾಗಶಃ ಹೋಲುತ್ತವೆ, ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿವೆ.