ಯೋಗವಾಸಿಷ್ಠಃ

अहम् बद्धो विमुक्तस् स्याम् इति यस्यास्ति निश्चयः । नात्यन्ततज्ज्ञो नातज्ज्ञस् सो ऽस्मिञ् शास्त्रे ऽधिकारवान्

ನಾನು ಬಂಧನದಲ್ಲಿದ್ದೇನೆ, ನಾನು ಮುಕ್ತನಾಗಬೇಕು ಎಂದು ದೃಢ ನಿಶ್ಚಯವಿರುವವನು, ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಜ್ಞಾನಿಯೂ ಅಲ್ಲ, ಸಂಪೂರ್ಣ ಜ್ಞಾನಿಯೂ ಅಲ್ಲ, ಅವನಿಗೇ ಈ ಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವ ಹಕ್ಕು ಇದೆ.

कथोपायान् विचार्यादौ मोक्षोपायान् इमान् अथ । यो विचारयति प्राज्ञो न स भूयो ऽभिजायते

ಯಾರು ಈ ಮುಕ್ತಿಯ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲೇ ವಿಚಾರಿಸಿ, ಚೆನ್ನಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತಾರೋ, ಆ ಜ್ಞಾನಿ ಪುನಃ ಜನ್ಮವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ.

अस्मिन् रामायणे नाम कथोपायान् महाफलान् । एतांस् तु प्रथमं कृत्वा पुराहम् अरिमर्दन

ಈ ರಾಮಾಯಣವೆಂಬ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ, ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವವನೇ, ನಾನು ಮೊದಲು ಈ ಮಹಾ ಫಲದ ಕಥೆಗಳನ್ನೇ ಮುಕ್ತಿಗೆ ಮಾರ್ಗವಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದ್ದೇನೆ.

शिष्यायास्मै विनीताय भरद्वाजाय धीमते । एकाग्रो दत्तवान् रम्यान् मणीन् अब्धिर् इवार्थिने

ವಿನಯಪೂರ್ಣನಾದ, ಬುದ್ಧಿವಂತನಾದ ಭರದ್ವಾಜನಿಗೆ, ಸಮುದ್ರವು ತನ್ನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಒಂದೇ ಕಡೆ ಇಟ್ಟು, ಕೇಳಿದವನಿಗೆ ಸುಂದರವಾದ ಮಣಿಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟಂತೆ, ಈ ರಮಣೀಯವಾದ ರತ್ನಗಳನ್ನು ನೀಡಿದನು.

तत एते कथोपाया भरद्वाजेन धीमता । कस्मिंश्चिन् मेरुगहने ब्रह्मणो ऽग्र उदाहृताः

ಆಮೇಲೆ, ಈ ಕಥೆಗಳನ್ನೆಲ್ಲಾ, ಮುಕ್ತಿಗೆ ದಾರಿ ತೋರಿಸುವ ಉಪಾಯಗಳನ್ನೂ, ಬುದ್ಧಿವಂತನಾದ ಭರದ್ವಾಜನು, ಬ್ರಹ್ಮನ today ಆದೇಶದಿಂದ, ಯಾವೋ ಒಂದು ಮೆರುಪರ್ವತದ ಗುಹೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದನು.

अथास्य तुष्टो भगवान् ब्रह्मा लोकपितामहः । वरं पुत्र गृहाणेति समुवाच महाशयः

ಆಗ ಲೋಕಪಿತಾಮಹನಾದ ಭಗವಂತ ಬ್ರಹ್ಮನು ಸಂತೋಷದಿಂದ, ಮಹಾ ದಯೆಯಿಂದ, ಅವನಿಗೆ ‘ಮಗನೇ, ನೀನು ಬೇಕಾದ ವರವನ್ನು ಆಯ್ಕೆಮಾಡು’ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.

भगवन् भूतभव्येश वरो ऽयं मे ऽद्य रोचते । येनेयं जनता दुःखान् मुच्यते तद् उदाहर

ಪ್ರಭು, ಭೂತಭವ್ಯಗಳ ಅಧಿಪತಿ, ನನಗೆ ಇಂದು ಈ ವರವೇ ಇಷ್ಟವಾಗಿದೆ: ಜನರು ದುಃಖಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗಲು ಯಾವುದು ಸಹಾಯವಾಗುತ್ತದೋ ಅದನ್ನು ದಯವಿಟ್ಟು ಹೇಳಿ.

गुरुं वाल्मीकिम् अत्राशु प्रार्थयस्व प्रयत्नतः । तेनेदं यत् समारब्धं रामायणम् अनिन्दितम्

ಇಲ್ಲಿ ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಗುರುವರ್ಯರನ್ನು ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಭೇಟಿ ಮಾಡಿ, ಅವರಿಂದ ಈ ನಿರ್ದೋಷ ರಾಮಾಯಣವನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸು.

तस्मिञ् ज्ञाते नरो मोहात् समग्रात् सन्तरिष्यति । सेतुनेवाम्बुधेः पारम् अपारगुणशालिना

ಯಾರು ಇದನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಎಷ್ಟು ಮೋಹದಲ್ಲಿದ್ದರೂ, ಅಪಾರ ಅಪಾಯಗಳಿಂದ ತುಂಬಿರುವ ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಸೇತುವೆಯ ಮೂಲಕ ದಾಟಿದಂತೆ, ಎಲ್ಲ ಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ದಾಟಬಹುದು.

इत्य् उक्त्वा स भरद्वाजं परमेष्ठी ममाश्रमम् । अभ्यागमत् समं तेन भरद्वाजेन भूतकृत्

ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ, ಪರಮೇಶ್ವರನು ಭರದ್ವಾಜರೊಂದಿಗೆ ನನ್ನ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಬಂದರು.

तूर्णं सम्पूजितो देवस् सो ऽर्घ्यपाद्यादिना मया । अवोचन् मां महासत्त्वस् सर्वभूतहिते रतः

ನಾನು ದೇವರನ್ನು ತಕ್ಷಣ ಪೂಜಿಸಿ, ಪಾದ್ಯ ಅರ್ಘ್ಯ ಮುಂತಾದವುಗಳಿಂದ ಸತ್ಕರಿಸಿದೆ. ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳ ಹಿತದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ಆ ಮಹಾತ್ಮನು ನನಗೆ ಮಾತನಾಡಿದರು.

रामस्वभावकथनाद् अस्माद् वरमुने त्वया । नोद्योगस् सम्परित्याज्य आ समाप्तेर् अनिन्दितात्

ಓ ಮಹರ್ಷಿಯೇ, ರಾಮನ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ಈ ಪವಿತ್ರ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವ ತನಕ, ನೀವು ನಿಮ್ಮ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಬಿಡಬಾರದು.

ज्ञातेनानेन लोको ऽयम् अस्मात् संसारसङ्कटात् । समुत्तरिष्यति क्षिप्रं पोतेनेवाशु सागरात्

ಈ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡರೆ, ಜನರು ಈ ಸಂಸಾರದ ಸಂಕಟದಿಂದ ಬೇಗನೆ ಪಾರಾಗಿ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ, ಹಡಗಿನಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರವನ್ನು ದಾಟಿದಂತೆ.

वक्तुं तवैतम् एवार्थम् अहम् आगतवान् अयम् । कुरु लोकहितार्थं त्वं शास्त्रम् इत्य् उक्तवान् अजः

ನಾನು ನಿಮಗೆ ಇದನ್ನೇ ಹೇಳಲು ಬಂದಿದ್ದೇನೆ; ನೀವು ಲೋಕದ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ರಚಿಸಿರಿ ಎಂದು ಅವಿನಾಶಿಯು ಹೇಳಿದರು.

मम पुण्याश्रमात् तस्मात् क्षणाद् अन्तर्धिम् आगतः । मुहूर्ताद् उद्यतः प्रोच्चैस् तरङ्ग इव वारिणः

ನನ್ನ ಪುಣ್ಯಾಶ್ರಮದಿಂದ ಅವರು ಕ್ಷಣಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಅಂತರ್ಧಾನಗೊಂಡರು; ಕ್ಷಣಕಾಲದಲ್ಲಿ ನೀರಿನಿಂದ ಎದ್ದ ಅಲೆಯಂತೆ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿದರು.

तस्मिन् प्रयाते भगवत्य् अहं विस्मयम् आगतः । पुनस् तत्र भरद्वाजम् अपृच्छं स्वच्छया धिया

ಆ ಮಹಾತ್ಮನು ಹೋದ ನಂತರ ನನಗೆ ಆಶ್ಚರ್ಯವಾಯಿತು; ಮತ್ತೆ ಶಾಂತ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಅಲ್ಲೇ ಭರದ್ವಾಜನನ್ನು ಕೇಳಿದೆನು.

किम् एतद् ब्रह्मणा प्रोक्तम् भरद्वाज वदाशु मे । इत्य् उक्तेन पुनः प्रोक्तम् भरद्वाजेन मे ऽनघ

ಭರದ್ವಾಜ, ಬ್ರಹ್ಮನು ಏನು ಹೇಳಿದರು ಎಂದು ನನಗೆ ಬೇಗ ಹೇಳು ಎಂದು ಕೇಳಿದಾಗ, ಪಾಪರಹಿತನೇ, ಭರದ್ವಾಜನು ನನಗೆ ಮತ್ತೆ ಉತ್ತರಿಸಿದನು.

एतद् उक्तम् भगवता यथा रामायणं कुरु । सर्वलोकहितायाशु संसारार्णवपोतकम्

ಭಗವಂತನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು: 'ಈ ರಾಮಾಯಣವನ್ನು ಎಲ್ಲರ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ, ಸಂಸಾರದ ಮಹಾಸಾಗರವನ್ನು ದಾಟಲು ವೇಗವಾಗಿ ಸಾಗುವ ದೋಣಿಯಂತೆ ರಚಿಸು.'

मह्यं च भगवन् ब्रूहि कथं संसारसङ्कटे । रामो व्यवहृतो ऽप्य् अस्मिन् भरतश् च महामनाः

ಪೂಜ್ಯನೇ, ಈ ಸಂಸಾರದ ಕಷ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ರಾಮನು ವ್ಯವಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿದ್ದರೂ ಹೇಗೆ ನಡೆದುಕೊಂಡನು? ಮಹಾತ್ಮ ಭರತನು ಹೇಗೆ ನಡೆದುಕೊಂಡನು? ದಯವಿಟ್ಟು ನನಗೆ ಹೇಳು.

शत्रुघ्नो लक्ष्मणश् चापि सीता चापि यशस्विनी । रामानुयायिनस् ते वा मन्त्रिपुत्रा महाधियः

ಶತ್ರುಘ್ನನು, ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಮತ್ತು ಯಶಸ್ವಿನಿಯಾದ ಸೀತೆಯೂ, ರಾಮನ ಜೊತೆಗೆ ಹೋದ ಆ ಮಹಾತ್ಮರಾದ ಮಂತ್ರಿಗಳ ಪುತ್ರರೂ ಹೇಗೆ ಇದ್ದರು ಎಂಬುದನ್ನು,

निर्दुःखतां कथं ते तु प्राप्तास् तद् ब्रूहि मे स्फुटम् । तथैवाहं तरिष्यामि ततो जनतया सह

ಅವರು ದುಃಖದಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗಲು ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು ಎಂಬುದನ್ನು ನನಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳು. ನಾನು ಕೂಡ ಜನರೊಂದಿಗೆ ಆ ಪಾರಾಗಿ ಹೋಗಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿ.

भरद्वाजेन राजेन्द्र यदेत्य् उक्तो ऽस्मि सादरम् । तदा कर्तुं विभोर् आज्ञाम् अहं वक्तुं प्रवृत्तवान्

ಭರದ್ವಾಜನು, ರಾಜನೇ, 'ಹೌದು' ಎಂದು ಗೌರವದಿಂದ ಹೇಳಿದಾಗ, ನಾನು ಭಗವಂತನ ಆದೇಶವನ್ನು ಪಾಲಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ, ಹೇಳಲು ಮುಂದಾದೆ.

शृणु वत्स भरद्वाज यथापृष्टं वदामि ते । श्रुतेन येन सम्मोहम् अलं दूरीकरिष्यसि

ನನ್ನ ಮಗ ಭರದ್ವಾಜಾ, ನೀನು ಕೇಳಿದಂತೆ ನಾನೀಗ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ಇದನ್ನು ಕೇಳಿದರೆ ನೀನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮೋಹವನ್ನು ದೂರ ಮಾಡಬಹುದು.

तथा व्यवहर प्राज्ञ यथा व्यवहृतस् सुखी । सर्वासंसक्तया बुद्ध्या रामो राजीवलोचनः

ಹಾಗಾದರೆ ನೀನು ಕೂಡ ಎಲ್ಲ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಆಸಕ್ತಿಯಿಲ್ಲದೆ, ಪ್ರಜ್ಞೆಯಿಂದ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳು. ಹಸಿರು ಕಮಲದ ಕಣ್ಣುಗಳ ರಾಮನು ಹೇಗೆ ನಿರ್ಲಿಪ್ತ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಇದ್ದನು, ನೀನು ಕೂಡ ಹಾಗೆ ನಡೆ.

लक्ष्मणो भरतश् चैव शत्रुघ्नश् च महामनाः । कौसल्या च सुमित्रा च सीता दशरथस् तथा

ಅದೇ ರೀತಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣ, ಭರತ, ಮಹಾತ್ಮ ಶತ್ರುಘ್ನ, ಕೌಸಲ್ಯ, ಸುಮಿತ್ರೆ, ಸೀತಾ ಮತ್ತು ದಶರಥನೂ ಕೂಡ ಹೀಗೆಯೇ ನಡೆದುಕೊಂಡರು.

कृतास्थश् चाविरोधश् च बोधपारम् उपागतः । वसिष्ठो वामदेवश् च मन्त्रिणो ऽष्टौ तथेतरे

ಸ್ಥಿರ ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ವಿರೋಧವಿಲ್ಲದೆ, ಪರಿಪೂರ್ಣ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆದ ವಸಿಷ್ಠರು, ವಾಮದೇವರು ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ಎಂಟು ಮಂದಿ ಮಂತ್ರಿಗಳೂ ಹೀಗೆಯೇ ನಡೆದುಕೊಂಡರು.

घृष्टिर् विकुन्तो भामश् च सत्यवर्धन एव च । विभीषणस् सुषेणश् च हनुमान् इन्द्रजित् तथा

ಘೃಷ್ಟಿ, ವಿಕುಂಟು, ಭಾಮ, ಸತ್ಯವರ್ಧನ, ವಿಭೀಷಣ, ಸುಷೇಣ, ಹನುಮಂತ ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಜಿತ್ ಕೂಡ ಹೀಗೆಯೇ ನಡೆದುಕೊಂಡರು.

एते ऽष्टाविंशतिः प्रोक्तास् समनीरागचेतसः । जीवन्मुक्ता महात्मानो यथाप्राप्तानुवर्तिनः

ಈ ಇಪ್ಪತ್ತೆಂಟು ಮಂದಿ, ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ಇಲ್ಲದೆ, ಬದುಕಿದ್ದಾಗಲೇ ಮುಕ್ತರಾದ ಮಹಾತ್ಮರು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಇವರಿಗೆ ಬಂದಂತೆಯೇ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡು ಬದುಕುತ್ತಾರೆ.

एभिर् यथा हृतं दत्तं गृहीतम् उषितं स्मृतम् । तथा चेद् वर्तसे पुत्र मुक्त एवासि सङ्कटात्

ಮಗನೇ, ನೀನು ಕೂಡ ಇವರಂತೆ ಆಸಕ್ತಿಯಿಲ್ಲದೆ ಕೊಡುವುದು, ಪಡೆಯುವುದು, ವಾಸಿಸುವುದು, ನೆನಪಿಸುವುದನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ ಬದುಕಿದರೆ, ದುಃಖದಿಂದ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತೀಯೆ.