ಈ ಮಹಾ ನಾಟಕದ ಎಲ್ಲ ಹಂತಗಳು ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಇರುವ ರಾಜಕುಮಾರನಿಗೆ ಬಹುದೂರವಾಗಿವೆ—ಅವನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕಾಲವು ಇನ್ನೂ ಅಳೆಯಲೇ ಇಲ್ಲ. ಅವನು ತನ್ನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವಾಗ, ಗೊಂದಲಗೊಂಡು ದುಃಖಭಾರಿತ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಗುಂಪಿನೊಂದಿಗೆ, ಈ ಜಗತ್ತು ಜೀವನದ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಬೇಟೆಯಾಡುವ ಸ್ಥಳವಾಗಿ ಬದಲಾಗಿ, ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ದಣಿದುಹೋಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಕಡೆ, ಸಮುದ್ರದ ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ಸುಂದರವಾದ ಕಮಲವು ಉದಯಿಸುತ್ತದೆ; ಅದು ಆಟದ ಆನಂದದ ಸರೋವರವೂ ಹೌದು, ಪ್ರಳಯಕಾಲದ ಮಹಾಸಾಗರವೂ ಹೌದು. ಲೋಕದ ಕಾಲಚಲನೆ, ಈ ಜೀವಿಗಳೇ ತುಂಬಿರುವುದರಿಂದ, ಅವುಗಳು ಹುಳಿಯ ಹಣ್ಣಿನಂತೆ, ಕಹಿ-ಉಪ್ಪು-ಹಸಿವಿನಿಂದ ತುಂಬಿದ ಸಾಗರಗಳಲ್ಲಿ ಹಳೆಯದಾಗಿವೆ. ಅದೇ ಭಯಾನಕ ಶಕ್ತಿ, ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲೂ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾ, ಎಲ್ಲಾ ಮಾತೃಶಕ್ತಿಗಳೊಂದಿಗೆ, ಜೀವಿಗಳ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಓಡುವ ಮೃಗಗಳನ್ನು ಸೆಳೆಯುವ ಹೆಣ್ಣು ಕತ್ತೆಯಂತೆ ವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ. ಭೂಮಿ ಅವಳ ಹಸ್ತದಲ್ಲಿದೆ; ಭೂಮಿ ಒಂದು ರುಚಿಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಪಾತ್ರೆಯಂತೆ, ಅಲೆಯುವ ಕಮಲಗಳು, ನೀರಾಳದ ಹೂಮಾಲೆಗಳ ಜಾಲದಿಂದ ಅಲಂಕರಿತವಾಗಿದೆ. ಅವನ ಗರ್ಜನೆ ಭಯಾನಕವಾಗಿದೆ; ಅವನು ಬಲಿಷ್ಠವಾದ ಗಡ್ಡದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಮನುಷ್ಯಸಿಂಹ, ತನ್ನ ಭುಜಗಳ ಪಂಜರದಲ್ಲಿ ಆಟವಾಡುವ ಪ್ರಿಯ ಪಕ್ಷಿಯಂತೆ. ಅವನ ಸೌಮ್ಯತೆ, ಗೂಡಿನ ವೀಣೆಯ ಸಂಗೀತದಂತೆ ಮಧುರವಾಗಿದೆ; ಶರದ್ಕಾಲದ ಆಕಾಶದ ಪಾವನ ಕಿರಣದಂತೆ, ಆತನೇ ಮಹಾಕಾಲ—ಆಟವಾಡುವ ಯುವ ಕೋಗಿಲೆ. ಅವನ ರೂಪ ಸದಾ ಗರ್ಜಿಸುತ್ತಿರುತ್ತದೆ, ದುಃಖದ ಬಾಣಗಳನ್ನು ದೂರ ಎಸೆದು, 'ಅಜ್ಞಾನ' ಎಂಬ ಬಿಲ್ಲನ್ನು ಹಿಡಿದು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಕಂಪನಗೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಪರಮ ಆಟದ ಈ ಕಂಪನದಿಂದ, ಕಾಲ ಎಂಬ ಈ ವೃದ್ಧವಾದ, ಜಗತ್ತಿನಿಂದ ದಣಿದ, ಚಂಚಲವಾದ ಕೋತಿ, ತನ್ನ ದೇಹವನ್ನು ತೇಲಿಸುತ್ತಾ, ಅಲೆಯುತ್ತಾ, ಹರಿಯುತ್ತಾ, ಹರಿದುಹಾಕುತ್ತಾ ಓಡಾಡುತ್ತದೆ. ಈ ಕಷ್ಟಕರವಾದ ಆನಂದಗಳ ನಡುವೆ ಮತ್ತೊಂದು ರತ್ನ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ; ಜಗತ್ತು ಅದನ್ನು ವಿಧಿ, ಕಾಲ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದು ಕ್ರಿಯಾಶೀಲವೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಕರ್ಮದಿಂದ ಕಾರ್ಯವೇ ಹೊರತು, ಬೇರೆ ಏನೂ ಕಾಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಅದು ಕೇವಲ ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಕಂಪನವೇ. ಇದರಿಂದಲೇ, ಜೀವಿಗಳ ಸರಣಿ ಸದಾ ದುರ್ಬಲವಾಗಿರುತ್ತದೆ; ಬಿಸಿಲಿನಲ್ಲಿ ಹಿಮದಂತೆ, ದುಃಖದಲ್ಲಿ ಕರಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಎಲ್ಲವೂ—ಲೋಕಭೋಗದ ವಲಯವೇ ಅವನ ನೃತ್ಯಮಂಟಪ; ಅವನು ಇಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಮೂರನೇವನು, 'ಮರಣ' ಎಂಬ ಭಯಾನಕ ಹೆಸರನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಕಪಾಲದಿಂದ ಕೂಡಿದ ದೇಹದಿಂದ, ಮಾದಕನಾಗಿ, ವಿಧಿಯೊಂದಿಗೆ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಏಕೆಂದರೆ, ಮರಣ ಸದಾ ತನ್ನ ಪ್ರಿಯವಾದ ವಿಧಿಯೊಂದಿಗೆ—ಅವಳೇ ಪರಮ ಪ್ರೇಮಿಯೆಂದು, ಮಹರ್ಷೇ!—ಅವನೊಂದಿಗೆ ನಿರಂತರ ನೃತ್ಯಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಉಳಿದವರು, ಚಂದ್ರಕಲೆಯಂತೆ ಶುಭ್ರವಾಗಿರುವವರು, ಗಂಗಾಧರನಾದ ಶಿವನು—ಈ ಇಬ್ಬರೂ, ತ್ರಿವಿಧ ರೂಪದಲ್ಲಿ, ಲೋಕದ ಹೃದಯದ ಪವಿತ್ರ ಯಜ್ಞೋಪವೀತದಂತೆ, ದಾರಿಯೂ ಇಲ್ಲದ ದಾರಿಯ ಕಿರಣದಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾರೆ. ಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯರ ವಲಯಗಳು, ಕೈಯ ತಳದಲ್ಲಿ ಬಂಗಾರದ ಕಂಗಣಗಳಂತೆ, ಆಟದ ಕಮಲವು ಹಸ್ತದಲ್ಲಿ, ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ದಿವ್ಯ ಕಮಲಹೃದಯ—all ಅವನನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸುತ್ತವೆ. ನಕ್ಷತ್ರಗಳು, ಜಲಕಣಗಳು, ಕಂಪಿಸುವ ಕಮಲದ ರೇಖೆಗಳು—all ಒಬ್ಬ ಆಕಾಶದೊಳಗೆ, ಒಂದೇ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ, ಅವನನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸುತ್ತವೆ. ಅಂತಹ ರೂಪದ ಮುಂದೆ, ವಿಧಿ ಸದಾ ಬಯಸುತ್ತಾ, ಅನಂತ ಪ್ರಾರಂಭಗಳೊಂದಿಗೆ, ನಿರಂತರ ಉತ್ಸಾಹದಿಂದ ನೃತ್ಯಮಾಡುತ್ತಾಳೆ. ಜಗತ್ತಿನ ಮಂದಪದೊಳಗೆ, ಅವಳಿಗೆ ನೃತ್ಯದಲ್ಲಿ ಆನಂದ; ಅವಳ ರೂಪವು ನಿರ್ಬಂಧವಿಲ್ಲದ ಕಂಪನ, ಘಟನೆಗಳ ಆಗಮನ-ನಿಗಮನದಿಂದ ಸದಾ ಜ್ವಲಿಸುತ್ತಿದೆ. ಅವಳ ಅಂಗಾಂಗಗಳ ಸುಂದರ ಆಭರಣಗಳು ಬೇರೆ ಲೋಕಗಳ ಸರಣಿಗಳೇ; ಅವಳ ವಿಶಾಲವಾದ ಜಟಾಮಂಡಲವು ಆಕಾಶದಿಂದ ಪಾತಾಳದವರೆಗೆ ಹಾರಿದೆ. ನರಕದ ಪಾದಸರಣಿಯ ಘಂಟಾರವ, ದುಷ್ಕರ್ಮಗಳ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಜೋಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಅದು ಅವಳ ಪಾತಾಳಪಾದದಲ್ಲಿ ಕಂಪಿಸುತ್ತಿದೆ. ಅವಳ ನಿಲುವಿನ ಮೇಲೆ ಇರುವ ಕಸ್ತೂರಿ ಗುರುತು, ಧರ್ಮಮಿತ್ರನಾದ ಚಿತ್ರಗುಪ್ತನು, ರಾತ್ರಿ ಅವಳ ನಳನಾಲದ ಮೇಲೆ ಚಿತ್ರಿಸಿದದು. ಕಾಲಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ, ಅವಳು ಕಾಲಿಯಾದ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಗಂಭೀರ ಚಟುವಟಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಪರ್ವತಶೃಂಗಗಳಿಂದ ಘೋಷಿಸುವ ಗರ್ಜನೆಯಲ್ಲಿ ಪುನಃ ನೃತ್ಯಮಾಡುತ್ತಾಳೆ. ಅವಳ ಹಿಂದೆ, ಕಾಡಿನಂತೆ ಹಾರುವ, ನವಯುವ ಚariotಗಳು, ನವಿಲಿನ ರೆಕ್ಕೆಗಳ ಅಲಂಕಾರದಿಂದ ಕೂಡಿವೆ; ಅವಳ ಮೂರು ಕಣ್ಣುಗಳು ಭಯಾನಕವಾಗಿ, ಭಯಂಕರವಾಗಿ ಹೊಡೆಯುತ್ತವೆ. ಅವಳ ಕೂದಲು ಶರದಚಂದ್ರನ ಬೆಳಕಿನಂತೆ ಹರಿದುಹೋಗಿದೆ; ಅವಳು ಸುಂದರವಾದ ಮಂದಾರ ಹೂಗಳು ಮತ್ತು ಗೌರಿಯ ಧೂಪದ ಯಕ್ತೈಲ್ ಚಾಮರಗಳನ್ನು ತೋರುತ್ತಾಳೆ. ಅವಳು ಭೈರವನ ಹೊಟ್ಟೆಯ ಆಕಾರದ ಡಮರುಗಳನ್ನು ಬಾರಿಸುತ್ತಾಳೆ; ಇಂದ್ರನ ದೇಹದಿಂದ ತೆಗೆದ ತಲೆಕಪಾಲಗಳ ಪಾತ್ರೆಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿ, ಸಾವಿರ ರಂಧ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಜೋರುಗೊಳಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಆಕಾಶವು ಒಣಗಿದ, ಮುರಿದ ದೇಹದ ತುಂಡುಗಳು ಮತ್ತು ಗದೆಗಳೊಂದಿಗೆ ತುಂಬಿದೆ; ಅವಳು ತಾನು ಕೂಡ ತಾನೇ ನೋಡಿದರೆ, ಘನಮೋಡದಂತೆ ಕಪ್ಪಾಗಿರುವಳು. ಕಮಲ ಹೂಗಳ ಹಾರಗಳಿಂದ, ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ತಲೆಗಳಿಂದ ಮಾಡಿದ ಚಕ್ರಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿ, ಅವಳು ಮಹಾಕಾಲದ ನೃತ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಡಮರುಗಳ ಘೋಷ ಮತ್ತು ಕಮಲದ ಸರೋವರಗಳ ಅಲೆಯ ಜೊತೆ, ಯುಗಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ತುಂಬುರು ಮುಂತಾದವರು ಕೂಡ ಅವಳಿಂದ ದೂರ ಓಡುತ್ತಾರೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ಮರಣ ತನ್ನ ಚಂದ್ರಬಿಂಬದಂತೆ ಹೊಳೆಯುವ ಖಡ್ಗದಿಂದ, ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಚಂದ್ರನ ಬೆಳಕಿನಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿದ ಕೂದಲಿನಿಂದ, ಆಕಾಶದ ರೆಕ್ಕೆಗಳ ಕಿರೀಟವನ್ನು ಧರಿಸಿ ನೃತ್ಯಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಒಂದು ಕಿವಿಯಲ್ಲಿ ಹಿಮವಂತ ಪರ್ವತದ ಉಂಗುರ, ಮತ್ತೊಂದರಲ್ಲಿ ಮಹಾ ಮೆರುವಿನ ಬಂಗಾರದ ಆಭರಣ. ಅವನ ಕಿವಿಯ ಲೋಹಗಳಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯ ಅವನ ಬಗಲಿನಲ್ಲಿ ಹೊಳೆಯುತ್ತವೆ; ಲೋಕಾಲೋಕ ಪರ್ವತಗಳ ಸರಪಳಿ ಅವನ কোমರಿನ ಬೆಲ್ಟಾಗಿ ಸುತ್ತಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ-ಅಲ್ಲಿ ಚುರುಕು ಮಿಂಚು, ಮೋಡದ ವಸ್ತ್ರದಂತೆ, ಆಭರಣದ ಬಂಡಾಗಿ, ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಹಾರುತ್ತಿದೆ. ಗದೆಗಳು, ಭಾಲಗಳು, ತ್ರಿಶೂಲಗಳು, ಕಟಾರಿಗಳು, ಶಕ್ತಿಗಳು, ಮುತ್ತುಗಳು—ಎಲ್ಲವೂ ಲೋಕದ ದಣಿದ ಗುಂಪನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವ ಮಾರಕ ಶಕ್ತಿಗಳಂತೆ ಜಮಾಯಿಸಿದ್ದಿವೆ. ಕಾಲನಿಂದ ಹೆಣೆದ ಲೋಕಬಂಧನದ ಉದ್ದವಾದ ಪಾಶದಲ್ಲಿ, ಮಹಾಸರ್ಪ ಶೇಷನು ಹಾರವಾಗಿ ಅವಳನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಜೀವಂತ, ಹೊಳೆಯುವ ರತ್ನಕೀಟಗಳ ಕಿರಣದಿಂದ, ಏಳು ಸಾಗರಗಳ ಕಂಗಣಗಳ ಸಾಲು ಅವಳ ಭುಜರೇಖೆಯ ಆಭರಣವಾಗಿದೆ. ಲೋಕದ ವ್ಯವಹಾರದ ಮಹಾ ಸುತ್ತು, ಸುಖದುಃಖಗಳ ಸರಣಿ, ಧೂಳಿನಿಂದ ತುಂಬಿದ, ರಾತ್ರಿಯಂತೆ ಕತ್ತಲಾದದು—ಅದು ಅವಳ ಕೂದಲುಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿದೆ. ಈ ರೀತಿ, ಯುಗಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ, ಭಯಾನಕ ನೃತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮರಣ, ಸೃಷ್ಟಿಯ ಆಟವನ್ನೂ, ಸರ್ವನಾಥನ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿಯೂ, ವಾಪಸು ಸೆಳೆಯುತ್ತಾನೆ.